- Thêi gian buæi chiÒu: Kh«ng chØ mét chiÒu mµ nhiÒu chiÒu, bëi trong ca dao thêi gian vÒ chiều thường gợi cảm giác buån, nhí.. ChiÒu h«m lµ sù trë về đoàn tụ của con người, loài vật.[r]
Trang 1Ngày soạn:19/9/2006 Ca dao dân ca
Ngày dạy:20/9/2006 Văn bản:
Những câu hát về tình cảm gia đình
Tiết 9: Đọc - Hiểu văn bản
A Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức:
- Giúp học sinh: Hiểu khái niệm ca dao, dân ca
- Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao, dân ca qua những bài ca thuộc chủ đề tình cảm gia đình
2 Kĩ năng:
- Thuộc những bài ca trong văn bản và biết thêm một số bài ca thuộc chủ đề tình cảm gia đình
3.Thái độ:
- Bồi dưỡng học sinh lòng kính yêu, biết ơn ông bà, cha mẹ và những người ruột thịt
B Chuẩn bị :
- Giáo viên: Nghiên cứu soạn bài Sưu tầm một số câu, bài ca dao có cùng chủ
đề
- Học sinh: Chuẩn bị bài theo câu hỏi - SGK
C.Tiến trình tổ chức các hoạt động:
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ
Tóm tắt cốt truyện'' Cuộc chia tay của những con búp bê'' Qua câu truyện, tác giả muốn nhắn gửi đến mọi người điều gì?
- Học sinh tóm tắt
-Lời nhắn gửi: tổ ấm gia đình là vô cùng quí giá và quan trọng Mọi người hãy
cố gắng bảo vệ và gìn giữ, không nên vì bất cứ lí do gì làm tổn hại đến những tình cảm tự nhiên trong sáng ấy
Hoạt động 2: Giới thiệu bài.
- Ca dao, dân ca là tiếng hát đi từ trái tim lên miệng là thơ ca trữ tình dân gian, phát triển và tồn tại để đáp ứng những nhu cầu và và những hình thức bộc lộ tình cảm của nhân dân Nó đã, đang và sẽ còn ngân vang mãi trong tâm hồn con người Việt Nam
Tình cảm con người bao giờ cũng là tình cảm gia đình, truyền thống văn hoá đạo
đức và những câu hát về tình cảm gia đình bao giờ cũng chiếm số lượng nhiều nhất trong kho tàng ca dao, dân ca Vậy tình cảm đó được thể hiện cụ thể như thế nào, trong tiết học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu
* Hoạt động 3: Bài mới
Trang 2Hoạt động của GV HĐ của HS Nội dung cần đạt
- Gọi học sinh đọc chú thích
1
? Nêu vài nét về ca dao, dân
ca?
GV: Nêu yêu cầu đọc
chú ý ngắt nghỉ nhịp thơ lục
bát: 2-2-2-2 hoặc 4- 4, giọng
nhẹ nhàng, tình cảm vừa trang
nghiêm vừa tha thiết ân cần
-GV đọc bài 1
- Gọi 3 HS đọc bài
- Gọi nhận xét bạn đọc
? Nêu ý nghĩa của các từ:'' Cù
lao 9 chữ'' ''Anh em hoà thuận
hai thân vui vầy''
? Văn bản gồm 4 lời ca có
chung điểm gì?
? Bài ca là lời của ai ? Nói với
ai? Về việc gì?
? Biện pháp nghệ thuật quen
thuộc nào được sử dụng ở hai
câu thơ đầu?
? Theo em có điều gì sâu sắc
trong cách so sánh của tác giả
dân gian?
GV: Đây là những so sánh rất
phù hợp và hay Lấy những
cái to lớn, mênh mông, vĩnh
hằng của thiên nhiên làm hình
ảnh so sánh Những hình ảnh
- Đọc chú thích
- HS nghe
- Đọc bài
- Nhận xét
- Giải nghĩa từ khó dựa vào sách giáo khoa
- Thảo luận nhóm
- Cử đại diện trình bày
- Trả lời độc lập
- Phát hiện nghệ thuật
- Suy nghĩ trả
lời
I Đọc-Tiếp xúc văn bản.
* Thể loại: SGK.
* Đọc.
* Từ khó
* Cấu trúc văn bản.
- Cùng nói về tình cảm gia
đình
- Các lời ca đều ngắn từ 2- 4- 5 câu thơ lục bát
- Giọng điệu tâm tình, nhắn nhủ
II Đọc- Hiểu văn bản
1 Bài ca dao số1.
- Lời ru của mẹ với con
- Về công lao cha mẹ
- > Nghệ thuật so sánh.
- Công cha - Núi ngất trời
- Nghĩa mẹ - Nước biển đông
Trang 3ấy lại được miêu tả, bổ sung
bằng những định ngữ chỉ mức
độ: Ngất cao, mênh mông, hai
hình ảnh: núi, biển được nhắc
lại 2 lần có ý nghĩa biểu tượng
văn hoá phương đông truyền
thống: Cha- trời; Mẹ- đất, đây
cũng là cách nói đối xứng
truyền thống
? Cách so sánh độc đáo trên
có ý nghĩa gì?
GV: Với hình ảnh so sánh trên
bài ca dao không là lời giáo
huấn khô khan về chữ hiếu,
các khái niệm công cha, nghĩa
mẹ trở nên cụ thể hơn, sinh
động hơn
- Gọi học sinh đọc 2 câu cuối
? Ghi lòng được hiểu như thế
nào?
? Câu ca dao cuối khuyên con
cái phải làm gì?
? Theo em con cái có cần phải
thuộc lòng'' Cù lao chín chữ''
một cách máy móc hay
không? Cần thể hiện lòng biết
ơn ấy như thế nào?
? Em hãy tìm những bài ca
dao có cùng chủ đề như bài ca
dao trên?
GV Khái quát: Bằng lối so
sánh, ví von cùng với thể thơ
lục bát, bài ca là lời hát ru nhẹ
nhàng mà thấm thía đã đi vào
lòng mỗi con người
- Gọi học sinh đọc bài ca dao
- HS Lắng nghe
- Rút ra ý nghĩa
- HS đọc bài
- Trình bày ý hiểu
-Trả lời độc lập
- Nêu ý kiến cá
nhân
- HS sưu tầm
-HS nghe
- > Khẳng định công lao to lớn của cha mẹ với con cái.
- Là khắc tạc trong lòng không bao giờ quên
* Con cái phải có nghĩa vụ biết ơn và kính yêu cha mẹ.
- Không nên nhớ một cách máy móc mà cần phải bằng hành động, việc làm cụ thể
2 Bài ca dao thứ 2.
Trang 4thứ hai.
? Bài ca dao là lời của ai Nói
về điều gì?
? Bài ca diễn tả tâm trạng của
người con gái Tâm trạng đó
được diễn tả trong thời gian,
không gian nào?
? Tại sao tác giả dân gian lại
chọn thời gian '' Buổi chiều''
và không gian ''Ngõ sau'' mà
không phải là '' Buổi sáng''
hay '' Ngõ trước''?
? Theo em tâm trạng của
người con gái trong không
gian, thời gian ấy là gì?
? Cảm nhận của em về lời ca:
''Trông về quê mẹ ruột đau
chín chiều''?
- Nêu ý kiến cá
nhân
- Phát hiện chi tiết
- Thảo luận nhóm 2 người
- Trình bày ý kiến
- HS tự bộc lộ suy nghĩ
- Trình bày cảm nhận
+ Lời của người con gái lấy chồng xa quê
+ Nói về nỗi nhớ và tình thương cha mẹ, quê hương
- Thời gian: Buổi chiều
- Không gian: Ngõ sau
- Thời gian buổi chiều: Không chỉ một chiều mà nhiều chiều, bởi trong ca dao thời gian về chiều thường gợi cảm giác buồn, nhớ Chiều hôm là sự trở
về đoàn tụ của con người, loài vật Vậy mà người con gái lấy chồng thiên hạ vẫn bơ vơ nơi
đất khách, quê người
- Không gian ngõ sau: Mới trông ra cánh đồng hiu hắt, vắng vẻ không gian ấy dễ gợi lên cảnh ngộ cô đơn của người phụ nữ trong gia đình phong kiến và che giấu nỗi niềm riêng
* Tâm trạng cô đơn, buồn tủi, nhớ cha mẹ, nhớ quê.
- Là cách nói ẩn dụ chỉ nỗi nhớ thương đến xót xa
- Chín chiều là nhiều bề
- Quê mẹ - Nơi người con gái
Trang 5? Theo em bài ca có phải chỉ
diễn tả nỗi nhớ cha mẹ của
người con gái lấy chồng xa
quê hay còn diễn tả tâm trạng
của những người con xa quê
hương nói chung
? Tìm một số câu ca dao có
cùng chủ đề như bài ca dao
trên
? Ngày nay đọc bài ca dao
này em có suy nghĩ gì?
GV: Khái quát chuyển ý
- Gọi học sinh đọc bài ca dao
? Bài ca dao là lời của ai?
Nói về điều gì? Nói trong
hoàn cảnh nào?
?Nỗi nhớ đươc biểu hiện như
thế nào ? Em hiểu "nuộc lạt"
là gì?
? Kết cấu trong 8 câu của bài
ca dao có gì đặc biệt ?
- Trình bày ý hiểu
- Sưu tầm ca dao
- Phát biểu suy nghĩ cá nhân
- Đọc bài
- Trả lời độc lập
- Trả lời dựa vào chú thích / SGK
- Phát hiện nghệ thuật
được sinh ra
- > Cả lời thơ là sự diễn tả nỗi
đau, nỗi nhớ cha mẹ, nhớ nhà da diết.
'' Vẳng nghe tiếng vịt kêu chiều Bâng khuâng nhớ mẹ chín chiều ruột đau''.
- Thương người phụ nữ ngày xưa, trân trọng tình cảm và tâm trạng của họ đó là tâm trạng của người con có hiếu ở xã hội ta ngày nay không còn cảnh người phụ nữ phải ra
đứng ngõ sau, như vậy càng cần phải có trách nhiệm với cha mẹ
3 Bài ca dao số 3.
- Là lời của con cháu nói về nỗi nhớ ông bà
-Nuộc lạt: Mối buộc của sợi lạt trên mái nhà tranh , tre nứa
ở nông thôn, nuộc lạt có nhiều không sao đếm xuể
Nỗi nhớ ông bà cũng nhiều như vậy
- Kết cấu bao nhiêu .bấy
Trang 6
? Cách nói mộc mạc ,dễ hiểu
+cặp quan hệ " bao nhiêu
bấy nhiêu nhằm diễn tả điều
gì ?
? Tìm một câu ca dao có cùng
kết câu bao nhiêu, bấy nhiêu
? Qua bài ca dao em hiểu
được tình cảm của con cháu
đối với ông bà , cha mẹ như
thế nào ?
-Giáo viên khái quát, chuyển
ý
-Giáo viên đọc bài 4
? Trong bài ca dao các từ
"Người xa, bác mẹ , cùng thân
có ý nghĩa như thế nào?
? Từ đấy có thể nhận thấy tình
cảm anh em ruột thịt được cắt
nghĩa trên cơ sở nào ?
? Tình cảm anh em được ví
như thế nào ?
? Cách so sánh ấy sâu sắc ở
điểm nào ?
? Tình cảm cảm anh em gắn
bó còn có ý nghĩa gì trong lời
ca :''Anh em hoà thuận hai
- Phát biểu suy nghĩ
- Sưu tầm ca dao
- Nêu suy nghĩ cá nhân
- Trả lời độc lập
- Trả lời
- Nhận xét
nhiêu
*Kết cấu so sánh với cặp quan hệ chỉ mức độ bao nhiêu bấy nhiêu
-> Diễn tả nỗi nhớ không nguôi của con cháu đối với
ông bà, nó mền dẻo, dai như nuộc lạt trên mái nhà
- > Nỗi nhớ niềm kính trọng sâu sắc của con cháu đối với
ông bà, tổ tiên
4 Bài ca dao số 4
- Không phải là người xa lạ
- Đều cùng cha mẹ sinh ra
- Đều có quan hệ ruột thịt có cùng huyết thống
- Yêu nhau như thể chân tay
- Chân tay cùng liền nhau trên cơ thể
- Chân tay không bao giờ phụ nhau
- Tình cảm anh em không thể chia cắt
Trang 7thân vui vầy''
? Tìm 1 số câu ca dao có cùng
chủ đề
- GV : Bốn bài ca dao dân ca
hợp thành 1 văn bản tập trung
thể hiện tình cảm gia đình
? Từ tình cảm ấy em cảm
nhận được vẻ đẹp nào trong
đời sống tình cảm của dân tộc
ta
? NT nào được sử dụng nhiều
trong bài ca dao trên ?
- Gọi học sinh đọc ghi nhớ
Trình bày ý hiểu
- Sưu tầm ca dao
- Khái quát nội dung
- Khái quát
- Đọc ghi nhớ
- >Tình cảm anh em gắn bó không thể chia cắt đem lại hạnh phúc cho cha mẹ.
III Tổng kết:
1 Nội dung :
-Tình cảm gia đình với cha
mẹ, ông bà, anh em
2 Nghệ thuật:
-Thể thơ lục bát, hình ảnh so sánh
* Ghi nhớ: SGK
IV Luyện tập
- Ngoài những bài ca dao được học và đọc thêm trong sách giáo khoa, em hãy tìm đọc và chép lại một số bài có nội dung tương tự
Hoạt động 4: Củng cố- Dặn dò
- Tìm và học thuộc 1 số bài ca dao cùng chủ đề
- Làm bài tập 2 /36
- Chuẩn bị bài những câu hát về tình yêu quê hương đất nước