Tài liệu sang kien 2010-2011 tuấn

Nếu muốn việc dạy học theo kịp cuộc sống, chúng ta nhất thiết phải cải cách phương pháp daỵ học theo hướng vận dụng công nghệ thông tin và các thiết bị dạy học hiện đại phát huy mạnh mẽ

PHÒNG GIÁO DỤC &ĐÀO TẠO HUYỆN CHƯ SÊ

ĐỀ TÀI:

NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

VÀO GIẢNG DẠY MÔN SINH HỌC

MÃ SÁNG KIẾN

Họ tên người viết: Trần Văn Tuấn

Chuyên môn: Sinh- Hoá- Địa

Đơn vi trường THCS KPăKLơng -Xã Iako- Chư Sê

Năm học: 2010-2011

I/ĐẶT VẤN ĐỀ

Giáo dục và đào tạo là những vấn đề thách thức của toàn cầu, ngày 17/10/2000,

Bộ chính trị đã ra chỉ thị số 58 CT/TW về đẩy mạnh và ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa, chỉ thị cũng nêu rỏ cần đẩy mạnh công nghệ thông tin trong công tác giáo dục và đào tạo ở các cấp học, bậc học, ngành học Nếu muốn việc dạy học theo kịp cuộc sống, chúng ta nhất thiết phải cải cách phương pháp daỵ học theo hướng vận dụng công nghệ thông tin và các thiết bị dạy học hiện đại phát huy mạnh mẽ tu duy sáng tạo, kỷ năng thực hành và gây hứng thú học tập của học sinh để nâng cao chất lượng dạy học và đào tạo

Trong dạy học sinh học, phương pháp dạy học phản ánh được sắc thái đặc thù của sinh học là khoa học thực nghiệm Cần tăng cường phương pháp quan sát thí nghiệm và thực hành mang tính nghiên cứu nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viện Ngoài ra chương trình cần thời lượng cho hoạt động ngoại khóa như tham quan cơ sở sản xuất, tìm hiểu thiên hiên, nội dung liên quan đến thực vật học, động vật học, con người, di truyền học, sinh thái học Để đạt được mục đích trên môn sinh học cần được hiện đại hóa nội dung, cập nhật kiến thức mới theo yêu cầu của thực tiễn cuộc của cuộc sống, đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy học gắn liền công nghệ thông tin vào quá trình dạy học như biện pháp tích cực để đem lại chất lượng và hiệu quả cao trong dạy học

Qua thực tiễn tôi thấy ưu điểm của công nghệ thông tin: là tăng cường hoạt động

tự học tự nghiên cứu của học sinh, các hoạt động dạy học đa dạng, hình thành được các kĩ năng thực hành, ứng dụng kiến thức vào giải thích một số hiện tượng trong thiên nhiên và con người Thể hiện rỏ nét nhất là các hình thức hoạt động tập thể, tăng cường hình thức hoạt động theo nhóm, đổi mới kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả học tập của học sinh

Như vậy, việc sử dụng công nghệ thong tin là phương thức trợ giúp có hiệu quả cho quá trình dạy và học của thầy và trò, máy tính trợ giúp cho các thí nghiệm khoa học, trình chiếu các tranh ảnh, đoạn phim minh họa trong cuộc sống muôn màu, sinh động mà học sinh không có điều kiện quan sát, từ đó làm cho việc học tập của học sinh trở nên hứng thú và hiệu quả Internet là một phương tiện hiện đại trợ giúp thêm trong quá trình thu thập thông tin để quá trình soạn giảng có chiều sâu và có nhiều thực tế hơn

Mặc dù việc nhận thức được vai trò của công nghệ thông tin đối với việc dạy học nói chung và đối với môn sinh học nói riêng cũng như hiệu quả nó mang lại, nhưng hiện nay ở trường tôi cũng như một số trường THCS để làm được việc này còn gặp một số khó khăn như chưa có phòng chuyên dụng còn phải học chung với phòng thí nghiệm lý một số em chưa có ý thức giữ gìn của công kĩ

năng lắp ráp máy, khả năng ngoại ngữ và kĩ năng tin học chưa cao Nên việc soạn giảng giáo án điện tử chỉ dừng lại ở một số bài đơn lẽ nhằm mục đích dự giờ, thao giảng

Để nâng cao chất lượng giảng dạy, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn giáo dục, bản thân tôi là một giáo viên dạy Sinh –Hóa tôi chọn đề tài này để nghiên cứu và tích lũy thêm kinh nghiệm sử dụng công nghệ thông tin Góp phần phát triển ở các em năng lực nhận thức, rèn luyện thói quen tự học tự tìm tòi kiến thức, tự rèn luyện để trở thành con người năng động sáng tạo tự tin

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu về khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy môn sinh học

Từ đó nhằm đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học bằng công nghệ thông tin tại trường

2.Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu:

a.Đối tượng nghiên cứu: Khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào quá

trình dạy học Sinh học

b.Khách thể nghiên cứu:Một số bài đã giảng dạy có ứng dụng công nghệ

thông tin

3.Giả thuyết khoa học:

Giả sử khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào việc giảng dạy môn Sinh học đem lại hiệu quả cao nhờ kích thích được hứng thú và khả năng tri giác

có mục đích của học sinh

Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học môn Sinh học

4.Nhiệm vụ nghiên cứu:

Hệ thống hóa những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài

Nghiên cứu khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy môn Sinh học THCS

Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học môn Sinh học

5.Phương pháp nghiên cứu:

Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nhóm phương pháp thống kê toán học

6.Phạm vi nghiên cứu:

Do hạn chế về việc sử dụng công nghệ thông tin về thời gian nghiên cứu

và ứng dụng nên tôi chỉ nghiên cứu trong phạm vi sinh học 7 và nghiên cứu ở Sinh học khối 7,8

III.NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:

A CƠ SỞ LÝ LUẬN:

1.Vai trị cơng nghệ thơng tin trong soạn giảng mơn Sinh học:

Một trong những yếu tố quan trọng của giáo dục và đào tạo là rèn luyện khả năng tư duy sang tạo cho người học Cơng nghệ thơng tin với các phương tiện phong phú đa dạng đã cho phép mở ra các lĩnh vực, phương pháp nghiên cứu mới hổ trợ quá trình tư duy sang tạo như khả năng xử lý văn bản, hình ảnh

âm thanh…Việc sử dụng cơng nghệ thơng tin trong dạy học Sinh học tập trung ở một số hoạt động: Soạn thảo văn bản, thiết kế giáo án điện tử như một cơng cụ dạy học hỗ trợ quá trình dạy học như sử dụng phương tiện nghe nhìn, xem băng, đĩa hình hoặc sử dụng tư liệu hình ảnh thay thế tranh vẽ trong dạy học truyền thống.Tăng cường các hoạt động tự học, tự nghiên cứu học theo nhĩm, đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

a.Ưu thế lớn nhất của mổi tiết học bằng giáo án điện tử so với giáo án truyền thống:

Chính là một lượng kiến thức, hình ảnh trực quan sinh động được truyền tải đến các em học sinh.Khơng những giúp tiết học lơi cuốn hơn mà cịn hạn chế giáo viên bị cháy giáo án vì thời gian được kiểm sốt bằng máy vi tính

Giảng dạy ứng dụng cơng nghệ thơng tin giúp bài giảng sinh động, tạo cho học sinh hứng thú và yêu thích mơn học, đạt hiệu quả cao, kiểm tra kiến thức của nhiều học sinh Giáo viên giảm nhẹ việc thuyết giảng, tăng cường đối thoại, thảo luận nhĩm cùng với học sinh, qua đĩ kiểm sốt được học sinh và thu hút học sinh, kích thích khám phá tri thức thơng qua thơng tin thu nhận được

Giáo viên khơng phải soạn giáo án nhiều lần mà chỉ cần đầu tư thời gian một lần và chỉnh sửa cho tiết học sau tốt hơn

b.Những khĩ khăn khi soạn giáo án điện tử

Giáo viên khơng phải chuyên ngành tin học, ngoại ngữ và sử dụng phần mềm tin học cịn hạn chế

c Các phần mềm thường được sử dụng trong thiết kế giáo án điện tử mơn Sinh hoc:

Power point, violet 1.5, hệ thống mạng internet, hiệu ứng…

Power Point, Violet 1.5, hệ thống mạng Inter net

2.Quy trình thiết kế giáo án điện tử mơn Sinh học:

Soạn tĩm tắt mục tiêu, nội dung bài giảng trên Word

Xây dựng ý tưởng sư phạm

Chọn hình ảnh minh họa, các đoạn phim media, các cơng cụ mơ phỏng quá trình dạy học tùy thuộc vào nội dung từng bài

Thiết kế trên hai phần mềm: Power Point, Violet 1,5

B MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ CỦA HỌC SINH THCS:

1 Một số đặc điểm tâm lý nổi bật của học sinh THCS:

Ở lứa tuổi học sinh THCS tri giác không chủ định do lứa tuổi này ý chí chưa phát triển và hệ thống tín hiệu thứ hai chưa điều chỉnh được hệ thống tín hiệu thứ nhất một cách đầy đủ Do đó giáo viên cần giảng dạy để lôi cuốn sự chú

ý của học sinh đồng thời tăng cường sự chú ý có chủ định, để các em quen dần mình phải bắt buộc chú ý

Chú ý chưa bền vững là loại chú ý dễ bị phân tán là do tính hưng phấn cao

và hời hợt Vì vậy cần thay đổi hình thức giảng dạy, không để cho các em nản và

bị phân tán

Trí nhớ của học sinh lứa tuổi THCS rất phong phú và hoàn thiện trong quá trình nắm vững bài học Trí nhớ trực quan hình tượng phát triển hơn trí nhớ logic Với đặc điểm nổi bật là tò mò, thích tìm tòi, khám phá những cái mới lạ…

Do vậy tyrong quá trình giáo dục Sinh học cho học sinh, giáo viên cần phải có bài giảng hay, hấp dẫn học sinh, nhiều tranh ảnh, mẫu vật ngoài thiên nhiên gần gũi với các em, nội dung hay mới tạo sự thu hút học sinh

Vì vậy trong quá trình giảng dạy giáo viên phải tạo nhiều hứng thú cho học sinh yêu thích bộ môn, tránh gò bó, áp đặt học sinh

Lứa tuổi phát triển mạnh về thể chất và chiều cao

Đây là lứa tuổi có nhiều biến động trong tình cảm, cảm xúc Tính xúc cảm trong tư duy của học sinh rất nhanh bén với những điều các em suy nghĩ thông qua các yếu tố trực quan mà học sinh quan sát được

Từ những đặc điểm tâm lý của học sinh ở lứa tuổi này, vì vậy giáo viên cần phải có phương pháp giảng dạy cho phù hợp để lôi cuốn ý chủ định của trẻ, khơi gợi sự sang tạo của các em, tạo cho các em sự hứng thú về bộ môn, từ đó yêu thiên nhiên, hoàn thiện bản than hơn và biết bảo vệ môi trường, bảo vệ động vật…

Trẻ học tập tùy hứng, chưa tập trung cao độ với quá trình nhận thức

IV KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU:

A.Kết quả rút ra từ bài đã ứng dụng công nghệ thông tin:

Sinh học 7: Bài 25-“ Nhên và sự đa dạng của lớp hình nhện”.

Sinh học 8: Bài 24-“Tiêu hóa và các cơ quan tiêu hóa”.

Thông qua bài trên giúp học sinh năm vững kiến thức, kết hợp với một số đoan phim minh họa qua đó tạo hứng thú học tập cho học sinh; Kết hợp với hiệu ứng âm thanh, hình ảnh đa dạng để minh họa, để hình thành khái niệm; tốt nhất

là đưa một số hình ảnh hoặc video clip kết hợp với lời dẫn dắt của giáo viên để định hướng nêu vấn đề, đưa học sinh vào tình huống có vấn đề, đây chính là điểm nhấn của bài học là cho học sinh ấn tượng tạo cho học sinh có tâm trạng khác nhau; trong quá trình học nên minh họa hợp lý các đoạn phim hoặc hình ảnh, tránh tràn lan Cuối bài tôi đưa ra bài tập trắc nghiệm để khắc saaukieens

thức cho học sinh (kết hợp với các hiệu ứng) và cuối cùng hướng dẫn các em chuẩn bị kiến thức bài học sau

Các phương pháp tôi sử dụng khi ứng dụng công nghệ thông tin vào bài dạy đã lựa chon:

Tôi ưu tiên sử dụng phương pháp trực quan, vấn đáp, nêu vân đề và phương pháp thảo luận nhóm Trong các bài dạy bằng phương pháp trực quan thể hiện rỏ nét bởi có sự xuất hiện âm thanh, hình ảnh, đoạn phim, nhằm kích thích hứng thú học tập của học sinh, đáng chú ý nhất là các tình huống có vấn đề thể hiện qua các câu hỏi vấn đáp (kết hợp với trực quan) để học sinh suy nghĩ, tích cực làm việc cá nhân kết hợp với nhóm, thảo luận nhóm Điều này phương pháp dạy học truyền thống khó có thể thực hiện được

B Qúa trình chuẩn bị và tiến hành một bài dạy cụ thể:

1 Soạn tóm tắt mục tiêu, phương pháp,nội dung bài giảng trên Word.

Các bài trên tôi soạn trước trên Word và rút gọn câu chữ song vẫn giữ được tinh thần của bài giảng, qua đó tạo điều kiện cho giáo viên lên lớp không bị

lệ thuộc vào giáo án mà có nhiều thời hơn cho việc tổ chức

2.Xây dựng ý tưởng sư phạm:

Sinh học 7: Bài 25-Nhện và sự đa dạng của lớp hình nhện

Giới thiệu mục đích yêu câu:

Cho học sinh xem tranh ảnh kết hợp với đối chiếu mẫu vật thực tế, xem băng hình về tập tính chăng tơ và tập tính bắt mồi của nhện nhà và nhện độc, từ đó định hướng nêu vấn đề để học sinh đi vào chiếm lĩnh kiến thức về đa dạng và tập tính của nhện

Giải quyết vấn đề kết hợp với minh họa tranh ảnh độc đáo, kèm theo các sự kiện, câu hỏi có vấn đề

Tổ chức học sinh làm việc theo nhóm

Cuối bài cho học sinh làm một số bài tập trắc nghiệm nhằm cũng cố kiến thức đã học

Sinh học 8: Bài 24 “Tiêu hóa và các cơ quan tiêu hóa”

Giới thiệu mục đích yêu câu:

Cho học sinh quan sát ảnh, xem phim minh họa cấu tạo hệ tiêu hóa đối chiếu với

mô hình cấu tạo cơ thể người và tranh để nắm rỏ đặc điểm cấu tạo

Giải quyết vấn đề kết hợp với việc minh họa tranh ảnh độc đáo, kèm theo các sự kiện câu hỏi có vấn đề

Tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm

Cuối bài học sinh làm một số bài tập trắc nghiệm nhằm cũng cố kiến thức đã học

3 Chọn lựa những hình ảnh minh họa, các đoạn phim media, các công cụ mô phỏng quá trình daỵ học tùy thuộc vào nội dung bài dạy

Sau khi có ý tưởng bản than tôi di tìm kiếm các hình ảnh, âm thanh, đoạn phim nhằm phục vụ cho bài, chủ yếu tìm kiếm trên mạng Internet , bách khoa…

4 Thiết kế bài dạy trên phần mềm violet 1,5 sau đó tiến hành chiếu thử và hoàn thiện bài dạy

Sau khi thử trình chiếu tôi tiến hành lien kết các Slide theo ý đồ sư phạm, sửa lổi nhỏ và đóng gói lại theo bài

C.Phân tích kết quả và rút kinh nghiệm:

Đây là bài được xây dựng bằng giáo án điện tử, nên có sự chuẩn bị tốt, công phu, sưu tầm được nhiều tranh, mẫu vật và đoạn phim làm toát lên nội dung bài học và gây tò mò hứng thú cho học sinh tìm tòi, học sinh kiểm tra kiến thức sát với thực tế và đúng với kiến thức chuẩn Kết quả bài này chuyên môn nhà

trường xếp loại giỏi

Ví dụ: về tranh ảnh, đoạn phim thể hiện ở một số Slide trong bài “Nhện và

sự đa dạng của lớp hình nhện” đem lại hiệu quả cao

Bản than học sinh vẽ tranh và sưu tầm mẫu vật nhện từ đó tự tìm tòi chiếm lĩnh kiến thức

Để học sinh thấy sự đa dạng về lối sống và tập tính cần quan sát nhiều tranh, đối chiếu mẫu vật chăng tơ mà các em sưu tầm được:

Slide này thể hiện các bước chăng tơ của nhện

Học sinh xem đoạn phim bắt mồi của nhện độc châu phi

Học sinh hoàn thành bài tập theo nhóm dưới dạng trắc nghiệm kèm hiệu ứng sẽ khích lệ các em trong tiết học khi đưa ra được đáp án đúng.:

Ví dụ:Tranh ảnh và đoạn phim thuyết phục học sinh trong tiết sinh học 8 Tiêu hóa và các cơ quan tiêu hóa:

Slide này thể hiện sự đa dạng và phong phú của thức ăn thể hiện rỏ nét qua đoạn phim để từ đó học sinh có thể phân loại thức ăn vào các nhóm chính:

Đoạn phim thứ 2 học sinh có thể phân biệt được quá trình tiêu hóa gồm những giai đoạn nào và xảy ra ở đâu

Đoạn phim thứ 3 minh họa cho phần 2: sau khi xem tranh học sinh được xem ngay đoạn phim xác định các cơ quan tiêu hóa bắt đầu từ khoang miệng và kết thúc tại hậu môn phía dưới có các nút điều chỉnh ta có thể dừng lại ở các cơ quan của hệ tiêu hóa để học sinh có thể quan sát kĩ hơn:

Sau khi xem phim học sinh đối chiếu với hình vễ một lần nữa các cơ quan tiêu hóa và hoàn thành bảng cuối cùng yêu cầu học sinh đại diện lên bảng xác định trên mô hình các cơ quan tiêu hóa một cách dễ dàng.:

Phần bài tập học sinh kiểm tra lại kiến thức qua bài tập kéo thả chữ kèm theo hiệu uengs của hoa hướng dương kích thích các em học tập:

Qua bài hoc, học sinh có hứng thú với phương pháp mới và rất mong muốn được học tiết tương tự Tuy nhiên bài còn một số hạn chế song vẫn thu hút được sự chú ý và quan tâm của các em so với phương pháp dạy học truyền thống năm trước tôi đã tiến hành

Nhiều công trình nghiên cứu đã đưa ra kết luận:

Chúng ta nhớ Những gì chúng ta

50% Nghe và thấy (nhờ các phương tiện nghe

nhìn)

80% Nói (đối thoại với thầy, thảo luận nhóm) 90% Nói làm điều chúng ta suy nghĩ(thực hành,

sắm vai, mô phỏng….) Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào bài học trên đã kết hợp phương pháp trực quan, vấn đáp, nêu vấn đề và phương pháp thảo luận nhóm một cách khéo léo Các em được: đọc, nghe, thấy, đối thoại, làm điều các em nghĩ một cách chủ động, phát huy tính tự giác học tập tự tìm ra kiến thức Chiếm lĩnh kiến thức của học sinh Các em hoàn toàn nhất trí thế giới động vật vô cùng đa dạng

và phong phú và con người là động vật thuộc lớp thú có cấu tạo hoàn chỉnh nhất Ngoài ra còn kết hợp them phương pháp luyện tập kiểm tra, đánh giá

D Thực trạng học sinh sinh sau khi học xong bài dạy sử dụng công nghệ thông tin:( sau tiết học tôi phát phiếu đánh giá ở lớp 7A,7B, 8A, 8B thu được kết quả theo tỷ lệ % như sau):

1 Nhận thức học sinh về bài giảng ứng dụng công nghệ thông tin

Các em được học các tiết học bằng giáo án điện tủ thấy có sự khác biệt hoàn toàn so với tiết học bình thường nên các em thấy được vai trò to lớn của công nghệ thông tin:

2.Thái độ của học sinh khi tham gia học môn Sinh học có ứng dụng công nghệ thông tin:

Để thu hút được học sinh quan tâm say mê tìm hiểu bài cần phải tiếp cận với nhiều tư liệu, mẫu vật trong thiên nhiên Với việc ứng dụng công nghệ thông tin vào môn Sinh học đem lại nhiều điều thú vị cho học sinh Các emđược xem