Giáo án bồi dưỡng Ngữ văn 8 - Phần 9

Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học: Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ: Trong chương trình Ngữ Văn lớp 7 đã học văn bản nào được Bác sáng tác trong thời kỳ sống và hoạt động cách mạng tạ[r]

Ngày soạn Ngày dạy:

Tuần 26 – Bài 25, tiết 101

Văn bản

Bàn về phép học.

Kết quả cần đạt:

1 Giúp học sinh thấy  mục đích, tác dụng thiết thực và lâu dài của việc học

học đúng, kết hợp học với hành Phân biệt sơ  về thể loại tấu và hịch, cáo; học tập cách lập luận của tác giả

2 Tích hợp với phần TLV bài Viết đoạn văn, trình bày luận điểm

3 Rèn kỹ năng tìm hiểu và phân tích đoạn trích văn bản nghị luận cổ

Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:

Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ:

Tập thể: Điền các đặc điểm của các thể văn cổ: chiếu, hịch, cáo => sự khác biệt mỗi thể văn cổ

Cá nhân:

Đọc thuộc văn bản 6, Đại Việt, Chỉ rõ những đóng góp của Nguyễn Trãi trên

và tâm hồn Nguyễn Trãi

Hoạt động 2: Dẫn vào bài mới:

quan niệm về việc học và cách học đã rất  ông cha ta quan tâm Cũng vì vậy, vào thế

mở lớp, khuyến khích học tập, nhà vua còn dùng tấm lòng thành mời  danh 

(Huế), Nguyễn Thiếp đã dâng lên nhà vua bản tấu bàn về phép học …

Hoạt động 3: Hướng dẫn Đọc Chú thích:

? Văn bản này của Nguyễn Thiếp Dựa vào

SGK, hãy nêu những hiểu biết về tác giả? HS nêu  những nội dung chính trong sgk

Chốt lại:

hiểu sâu, đỗ đạt làm quan , triều Lê, sau

từ quan về quê dạy học

+ Sau khi lên ngôi, biết tài năng của Nguyễn Thiếp, hoàng đế Quang Trung đã nhiều lần

ấy, ông đã đến Phú Xuân – kinh đô Huế –

chính trị

? Văn bản học có xuất xứ từ đâu?

? Em hãy nêu đặc điểm của thể tấu trên

* Xuất xứ: Trích từ bài tấu Bàn về phép học (Luận học pháp) của Nguyễn Thiếp gửi vua Quang Trung vào tháng 8/1791

HS dựa vào chú thích SGK, trả lời:

+ Hình thức diễn đạt:

? Từ đó hãy nhận xét các đặc điểm của bài

tấu này?

? 6' viết có vai trò gì trong bài tấu

dâng vua?

kiến nào đó

+ Có thể viết bằng văn xuôi hay văn vần, biền ngẫu

Nguyễn Thiếp gửi lên vua Quang Trung bày

học của quốc gia

Văn bản  viết bằng văn xuôi kết hợp với văn biền ngẫu

+ Dùng lý ,lẽ để làm rõ quan điểm của mình

về việc học chân chính, nhằm thuyết phục nhà vua

+ Bày tỏ niềm tin với phép học chân chính

? Vấn đề bàn về phép học đã  triển

khai thành mấy ý?

? Vậy, tấu thuộc thể văn nào?

? Một văn bản nghị luận của bề tôi tâu lên

vua để thuyết phục nhà vua, cần đọc thế

nào?

+ Bàn về mục đích của việc học

+ Bàn về cách học

+ Tác dụng của phép học

Văn bản nghị luận

HS nêu cách đọc và thể hiện

GV nhận xét, góp ý

lòng tu đức”, “lấy sự học vấn mà tăng thêm tài”, “bởi sự học mà có đức”; hai là bàn về

“học pháp” (phép học) là tất cả tâm huyết dâng lên nhà vua của một bậc lão nho trí tuệ

sau cảm động bởi thái độ cầu hiền tài, trọng kẻ sỹ của vua Quang Trung và tấm lòng vì

Hoạt động 4: Hướng dẫn đọc Hiểu văn bản:

1 Bàn về mục đích chân chính của việc học

? Nguyễn Thiếp đã bày tỏ quan điểm gì của

mình về việc học trong câu văn biền ngẫu:

Ngọc không mài không thành đồ vật, người

không học không biết rõ đạo?

quý không đem mài giũa không thể thành huữ ích khi học tập

+ Việc học là một quy luật tất yếu trong

Đây là cách giải thích rất cụ thể, ngắn gọn

mà dễ hiểu cho thấy lối trình bày vấn đề của Nguyễn Thiếp sáng rõ, dễ tiếp thu mà

có sức bao quát lớn

? Quan niệm của tác giả: đạo học của kẻ đi

nào?

Hoạt động nhóm:

? Theo em, quan điểm về mục đích của đạo

học ấy có điểm nào tích cực cần  việc

học hôm nay phát huy Có những điẻm nào

cần  bổ sung thêm?

+ Đạo học ngày 0, rất coi trọng mục

đích học là để hình thành nhân cách, đạo

học để hiểu và sống đúng theo năm đức: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín

Thảo luận , trả lời:

+ Điểm tích cực: Coi trọng mục tiêu đạo

đức của việc học, khẩu hiệu Tiên học lễ,

thể hiện sự phát huy ! điểm của đạo học ngày 0,

+ Điểm cần bổ sung: Mục đích của việc học không chỉ rèn đạo đức mà còn phát huy

trên nhiều lĩnh vực: đạo đức, kinh tế, khoa học kỹ thuật, văn hoá…

Từ chỗ chỉ ra mục đích chân chính của đạo

học, tác giả đã phê phán lối học nào?

Theo quan niệm của Nguyễn Thiếp, thế nào

là lối học chuộng hình thức? Lối học cầu

danh lợi?

? Lối học ấy đã dẫn đến những tác hại nào

cho xã hội?

? Nhận xét của em về cách diễn đạt của tác

giả trong đoạn văn này?

6' ta đua nhau lối học hình thức, hòng cầu danh lợi, không còn biết đến tam

+ Chuộng hình thức: cốt học để biết chữ, thậm chí học vẹt mà không chú trọng nắm bắt nội dung, không hiểu kiến thức

+ Cầu danh lợi: học để có danh tiếng,  quan chức, lợi lộc…

=> Phê phán lối học sai trái, lệnh lạc: cầu không chú trọng rèn luyện nhân cách

nhà tan…

kẻ , đều chỉ thích luồn cúi, chạy chọt không có thực tài, dẫn đến thảm hoạ cho

Đoạn văn tạo bởi các câu văn ngắn, liên kết chặt chẽ, lời văn sáng tỏ khiến ý văn mạch lạc, dễ hiểu

Đúng đắn, còn có ý nghĩa cho đến hôm nay trong việc giáo dục nhận thức cho mỗi

2 Bàn về cách học

? Chuyển sang bàn về cách học, tác giả đã

đề xuất những ý kiến nào?

? Những ý kiến ấy đã cho thấy những kế

? Trong các phép học  nói đến, em tâm

đắc với phép học nào nhất? Vì sao?

đấy

+ Phép dạy lấy Chu tử làm chuẩn

+ Học rộng rồi tóm gọn

+ Theo điều học mà làm

đều có cơ hội  học

+ Mở rộng viẹc học trong nhiều tầng lớp dân chúng

+ Nội dung học phải từ thấp đến cao

tóm cho tinh gọn

+ Học cần đi đôi với hành

HS tự bộc lộ suy nghĩ

? Tại sao tác giả lại tin rằng các phép học

mà mình đề xuất sẽ tạo ra  nhân tài,

học mà tác giả nêu ra có ý nghĩa thế nào?

+ Giữ vững đạo đức là cái gốc của việc học

của xã hội

+ Tránh lối học hình thức, không nắm bắt

 hết kiến thức cơ bản

+ Biết gắn việc học với thực hành để việc học  thấm nhuần, hữu ích trong thực tế

và kịp thời để đạo học  chấn chỉnh, việc học  nâng cao và tác dụng nhanh chóng đến việc xây dựng mở mang đất

? Trong khi đề xuất ý kiến với nhà vua, tác

cúi xin, xin chớ bỏ qua Chúng cho em hiểu

gì về thái độ của La Sơn Phu Tử?

Chân thành và tâm huyết với đạo học của

chấp nhận và vẫn giữ  đúng lễ nghĩa bề tôi với nhà vua dù đang  nhà vua tin dùng, trọng nể

=> bộc lộ trí tuệ và nhân cách của Nguyễn Thiếp

3 Tác dụng của phép học.

? Mục đích chân chính và cách học đúng

đắn  tác giả gọi là đạo học Vậy, khi

đạo học thành, theo ông, sẽ đem lại tác

dụng ra sao?

+ Triều đình ngày ngắn mà thiên hạ thịnh trị

? Tại sao đạo học thành lại tạo ra nhiều

thế nào để triều đình ngay ngắn?

? Mối quan hệ giữa đạo học ấy với thiên hạ

là ở chỗ nào?

GV chốt: Hiểu theo cách suy nghĩ của

chúng ta, đạo học thành sẽ có tác dụng cải

sự phát triển tốt đẹp của xã hội Vậy, em

đanh giá thế nào về ý kiến của Nguyễn

Thiếp ra đời cách đây hơn hai trăm năm ?

và vai trò của việc học sẽ có  đạo đức tốt đẹp

sẽ tạo ra  tài năng

 chọn làm quan, tạo trụ cột tốt cho triều đình, triều đình sẽ ngay ngắn

Việc cai trị quốc gia dễ dàng, vua hiền sáng, tôi tài giỏ, hiểu đạo lý, không sinh ra các tật xấu, biết sử dụng kiến thức cống tất sẽ thái bình

Đây là một quan niệm sâu sắc và đúng đắn

mà cho đến hôm nay và cả ngày sau vẫn còn vẹn nguyên giá trị, khiến chúng ta cần phải suy nghĩ và học theo

Hoạt động 5: Hướng dẫn tổng kết và luyện tập.

Mục đích chân chính của việc học

Tập làm văn

Viết đoạn văn

trình bày luận điểm.

Kết quả cần đạt:

1 Giúp học sinh nhận thức  ý nghĩa quan trọng của việc trình bày luận điểm trong bài văn nghị luận Từ chỗ nhận điện, phân tích  cấu trúc của đoạn văn, biết cách viết đoạn trình bày một luận điểm theo hai cách diễn dịch và quy nạp

2 Tích hợp với phần Văn bài Bàn luận về phép học

3 Rèn kỹ năng nhận diện, phân tích đoạn văn nghị luận, xây dựng luận điểm, luận

cứ, lập luận và viết hai đoạn văn nghị luận quy nạp và diễn dịch

Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:

Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ:

Kiểm tra bài tập 2 trong tiết làm văn 0, đó Dẫn vào bài

chủ đề Nhiệm vụ của câu chủ đề là thông

báo luận điểm của đoạn một cách rõ ràng,

chính xác Căn cứ vào đó em hãy cho biết,

luận điểm của đoạn văn (a) và đoạn văn (b)

 thể hiện trong câu văn nào?

HS nghe, suy nghĩ, trả lời:

+ Luận điểm của đoạn a:

“Thật là chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương, cũng là nơi kinh đô bậc nhất của

đế vương muôn đời”

+ Luận điểm của đoạn văn (b):

“ Đồng bào ta ngày nay cũng rất xứng đáng với tổ tiên ta ngày trước”

? Hai câu chủ đề trên có vị trí nào trong

mỗi đoạn?

? Sự khác nhau về vị trí của câu chủ đề

trong mỗi đoạn văn là dấu hiệu cho ta biết

gặp?

+ Đoạn văn (a): Câu chủ đứng cuối đoạn + Đoạn văn (b): Câu chủ đề đứng đầu đoạn

+ Đoạn (a): đoạn quy nạp

+ Đoạn (b): đoạn diễn dịch

Gv cho học sinh đọc Ghi nhớ 1 SGK 80

Thực hành bài tập 1 SGK HS có thể trình bày thành hai luận điểm ngắn gọn:

đọc khó hiểu

+ Nguyên Hồng là nhà văn thích truyền nghề cho bạn trẻ

luận

Y/c HS đọc đoạn văn ở mục I.2

Luận điểm đứng một mình có đủ sức thuyết

phục không? Em hãy xác định luận điểm

của đoạn văn?

HS đọc, xác định:

+ Luận điểm muốn thuyết phục còn cần

đến các luận cứ

+ Luận điểm: Ngô Tất Tố đã khắc hoạ sinh

động bản chất chó đểu của vợ chồng Nghị

? Để luận điểm ấy có sức thuyết phục, nhà

văn Nguyễn Tuân đã # thêm các luận cứ

nào?

HS chỉ ra:

+ Sự xuất hiện cái rổ có 4 con chó con + Mới xem thấy đó là cặp vợ chồng thích chó, yêu chó…

+ le te cho chó ăn cơm, ôn tồn hỏi về chó,

+ hai vợ chồng bù khú trên câu chuyện chó + Đùng đùng giở giọng chó má…

Chính xác, chân thực  nhà văn chọn lựa trong tác phẩm

? Nếu # luận cứ “ Nghị Quế giở giọng

chó má với mẹ con chị Dậu” ra 0, luận

cứ “vợ chồng địa chủ cũng yêu gia súc”

nhằm làm nổi bật cho luận điểm theo em có

nên không? Vì sao?

? Vậy, cần chú ý điều gì khi sắp xếp các

luận cứ trong một đoạn văn?

? Cách sắp xếp luận cứ và luận điểm trong

đoạn ta gọi là cách thức lập luận Vậy,theo

trong đoạn văn trên?

cho luận điểm “…bản chất chó đểu …” bị

mờ nhạt, sức thuyết phục sẽ giảm đi nhiều

Các ý cần  sắp xếp theo một thứ tự hợp

lý, làm thế nào để có thể nói lên  tốt nhất nội dung của luận điểm

yêu chó đặt bên cạnh thói giở giọng chó má làm nổi bật bản chất chó đểu của vợ chồng Nghị quế

? Việc đặt các từ ngữ:chuyện chó con,

giọng chó má, thằng nhà giàu 0, chó vào

nhà, chất chó đểu…cạnh nhau có tác dụng

gì?

Cách thức nhà văn Nguyễn Tuân muốn dùng làm cho đoạn văn vừa xoáy vào ý chung, vừa làm nổi bật bản chất đểu cáng của giai cấp thống trị phong kiến thôn quê…

HS đọc ghi nhớ SGK

Chốt lại kiến thức

Bài tập 1: đã thực hành

Bài tập 2: HS nhận thấy:

+ Luận cứ: Tế Hanh đã ghi  đôi nét thần tình về cảnh sinh hoạt chốn quê

…

giới những tình cảm…”

+ Các luận cứ  sắp xếp theo trình ự tăng tiến, luận cứ sau biểu hiện mức độ Bài tập 4: Có thể sắp xếp:

thuyết phục

+ Chính vì vậy, văn giải thích cần viết cho trong sáng mới thành công

Tập làm văn

Luyện tập xây dựng

Và trình bày luận điểm.

Kết quả cần đạt:

1 Giúp học sinh củng cố chắc chắn hơn những hiểu biết về cách thức xây dựng và trình bày luận điểm trong bài văn nghị luận Từ chỗ nhận điện, phân tích  cấu trúc của đoạn văn, biết cách viết đoạn trình bày một luận điểm …

2 Tích hợp với phần TLV tiết 0,

3 Rèn kỹ năng tìm, sắp xếp và trình bày luận điẻm trong một bài văn nghị luận có

đề tài gần gũi, quen thuộc

Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:

Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ:

Kiểm tra bài viết luyện tập ở nhà

Hoạt động 2: Dẫn vào bài mới:

GV nêu yêu cầu của tiết học theo mục A (đã chuẩn bị ở nhà)

Gv yêu cầu HS đọc lại hệ

thống luận điểm sắn có trong

SGK

Nhận xét hệ thống ấy về các

mặt: sự phù hợp, chính xác

theo yêu cầu của đề bài Nêu

cách sắp xếp lại cho khoa học

hơn?

HS đọc, nhận xét

Thảo luận theo nhóm để có  hệ thống đúng đắn, hợp lý

+ Nội dung cần làm sáng tỏ: cần chăm chỉ học tập

bảo đảm yêu cầu chính xác, phủ hợp và mạch lạc

+ Sự sắp xếp các luận điểm # hợp lý

Luận điểm (b) đặt sau (a); luận điểm (e) đặt sau (d)…

Có thể bổ sung và sắp xếp lại:

nhịp độ xây dựng, phát triển về mọi mặt

+ ….

Hs trình bày theo ý các em GV nhận xét nhanh

Y/c HS đọc lại luận điểm (e)

trong SGK

? Cách nêu luận điểm trên học

tập của ai? Trong văn bản nào?

HS đọc:

Các bạn ấy # thấy rằng, bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì sau này càng khó có  niềm vui trong cuộc sống

? Để giới thiệu luận điểm trên

đã có 3 cách diễn đạt Nhận

xét của em thế nào?

+ cách 1: tốt vì nó vừa có tác dụng nối đoạn, chuyển ý vừa giới thiệu  luận điểm mới

+ Cách 2: Không  vì các từ do đó dùng mở đầu câu không có tác dụng chuyển đoạn thực sự Luận điểm (d) không phải là nguyên nhân dẫn đến luận diểm (e)

+ Cách 3: rất tốt vì hai câu văn không chỉ giới thiệu

 luận điểm mới, nối với luận điểm 0, đó, còn tạo

ra giọng điệu thân mật, gần gũi trong văn nghị luận

HS đọc Gv nhận xét, góp ý

Quan sát mục (b), sắp xếp lại

hệ thống luận cứ để luận điểm

trình bày  mạch lạc, rõ

ràng?

Có thể chấp nhận cách sắp xếp theo SGK vì đã đảm bảo

 yêu cầu sáng rõ cho luận điểm

Tuy nhiên, vẫn có thể tìm ra những cách sắp xếp khác

GV khuyến khích các em # ra những trật tự khác Luyện tập mục (c)

? Có nhất thiết phải # kết

đoạn vào đoạn văn hay không?

HS suy nghĩ

Kết đoạn có thể có cũng có thể vắng mặt

? Từ cách diễn đạt diễn dịch,

hãy thử chuyển đoạn văn nghị

luận trên sang cách trình bày

quy nạp?

HS thực hành Đọc sản phẩm của mình 0, lớp

Các bạn nhận xét, Gv có thể cho điểm

A! ý:

Phải đảm bảo yêu cầu về nội dung cơ bản, các mối quan

hệ ngữ pháp và ý nghĩa của các luận cứ phải chặt chẽ và phù hợp

Có thể thay đổi từ ngữ và trật tự các câu sao cho trôi chảy, mạch lạc

Bài tập 4: yêu cầu phát trểin và trình bày luận điểm:

Đọc sách là công việc vô cùng bổ ích Vì nó giúp ta hiểu biết thêm về đời sống Chuẩn bị cho bài viết TLV số 6

Văn bản

Thuế máu

Kết quả cần đạt:

1 Giúp học sinh thấy  bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực trong các cuộc chiến tranh đế quốc tàn khốc Hình dung số phận bi thảm của những

mạng rất sâu, rất mạnh, ngòi bút lập luận sắc bén, trào phúng sâu cay của NAQ trong văn chính luận

2 Tích hợp với phần Tiếng Việt bài Hội thoại, phần TLV bài Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong nghị luận, với một số tác phẩm của NAQ trong giai đoạn 6' hoạt động tại Pháp: Những trò lố….

3 Rèn kỹ năng đọc văn chính luận HCM, tìm hiểu và phân tích nghệ thuật trào phúng sắc bén, yếu tố biểu cảm trong phóng sự – chính luận của Bác

Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:

Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ:

thời kỳ sống và hoạt động cách mạng tại Pháp? Nhận xét về mục đích chiến đấu và đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm đó?

Hoạt động 2: Dẫn vào bài:

bén của 6' nhằm vạch trần bộ mặt tội ác của kẻ thù đồng thời nói lên nỗi khổ nhục

dân Pháp là tác phẩm  ra đời trong hoàn cảnh ấy, với mục đích ấy Hôm nay, chúng…

Hoạt động 3: Hướng dẫn đọc Chú thích:

? Nêu vị trí và xuất xứ của văn

bản?

GV có thể cho các em tác phẩm

hạơc ảnh về tác phẩm

Những năm đầu thế kỷ XX, các

vét trắng trợn của cải và nhân

lực Cũng bởi vậy, cuộc sống

khốn cùng Làn sóng cách

mạng ngày càng dâng cao mạnh

mxe khắp nơi đây cũng là thời

điểm NAQ hoạt động cách

mạng tích cực tại chấu Âu và

HS dựa vào Chú thích (*) SGK, thấy %

+ Xuất xứ: Bản án chế độ thực

dân Pháp

bằng tiếng Pháp xuất bản tại Pa

ri năm 1925 @ liệu phong phú, chính xác, nghệ thuật châm biếm sắc sảo, tác phẩm đã tố cáo tội ác tầy trời của TDP trên mọi lĩnh vực đời sống đồng thời nói lên tình cảnh khốn cùng, tủi

xứ thuộc địa, từ đó (, dầu

cách mạng đúng đắn để tự giải phóng, giành quyền độc lập

I Đọc – Chú thích:

1 Xuất xứ, vị trí văn bản:

+ Xuất xứ: Bản án

chế độ thực dân Pháp tiếng Pháp,

1925 (SGK)

+ Chính vậy, văn giải thích cần viết cho sáng thành công