Giáo án Ngữ văn 6 - Học kỳ I - Trần Văn Thịnh

Tªn bµi häc Con Rång ch¸u Tiªn Hướng dẫn đọc thêm: Bánh chưng bánh giầy Tõ vµ cÊu t¹o tõ tiÕng ViÖt Giao tiếp, văn bản và phương thức biểu đạt Th¸nh Giãng Từ mượn T×m hiÓu chung vÒ v¨n t[r]

Ngữ văn lớp 6 Cả năm: 37 tuần (140 tiết)

Học kì I: 19 tuần (72 tiết)

Học kì I

1 Con Rồng cháu Tiên

2 Hướng dẫn đọc thêm: Bánh chưng bánh giầy

3 Từ và cấu tạo từ tiếng Việt

4 Giao tiếp, văn bản và phương thức biểu đạt

5 Thánh Gióng

6 Từ mượn

7 Tìm hiểu chung về văn tự sự

8

9 Sơn Tinh, Thuỷ Tinh

10 Nghĩa của từ

11 Sự việc và nhân vật trong văn tự sự

12

13 Hướng dẫn đọc thêm: Sự tích hồ Gươm

14

15 Chủ đề và dàn bài của bài văn tự sự

16 Tìm hiểu đề và cách làm bài văn tự sự

17 Viết bài Tập làm văn số 1

18

19 Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

20 Lời văn, đoạn văn tự sự

21 Thạch Sanh

22

23 Chữa lỗi dùng từ

24 Trả bài Tập làm văn số 1

25 Em bé thông minh

26

27 Chữa lỗi dùng từ (tiếp)

28 Kiểm tra Văn

29 Luyện nói kể chuyện

30 Cây bút thần

31

32 Danh từ

33 Ngôi kể và lời kể trong văn tự sự

34 Hướng dẫn đọc thêm: Ông lão đánh cá và con cá vàng

35

36 Thứ tự kể trong văn tự sự

37 Viết bài Tập làm văn số 2

38

39 ếch ngồi đáy giếng

40 Thầy bói xem voi

41 Danh từ (tiếp)

42 Trả bài kiểm tra Văn

43 Luyện nói kể chuyện

44 Cụm danh từ

45 Hướng dẫn đọc thêm: Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng

46 Kiểm tra Tiếng Việt

47 Trả bài Tập làm văn số 2

48 Luyện tập xây dựng bài tự sự- Kể chuyện đời thường

49 Viết bài Tập làm văn số 3

50

51 Treo biển

Hướng dẫn đọc thêm: Lợn cới, áo mới

52 Số từ và lượng từ

53 Kể chuyện tưởng tượng

54 Ôn tập truyện dân gian

55

56 Trả bài kiểm tra Tiếng Việt

57 Chỉ từ

58 Luyện tập kể chuyện tưởng tượng

59 Hướng dẫn đọc thêm: Con hổ có nghĩa

60 Động từ

61 Cụm động từ

62 Mẹ hiền dạy con

63 Tính từ và cụm tính từ

64 Trả bài Tập làm văn số 3

65 Thầy thuốc giỏi cốt nhất ở tấm lòng

66 Ôn tập tiếng Việt

67 Kiểm tra tổng hợp cuối học kì I

68

69 Hoạt động Ngữ văn: Thi kể chuyện

70 Chương trình Ngữ văn địa phương

71

72 Trả bài kiểm tra học kì I

Ngày soạn :

Ngày dạy : Tuần 1 :Bài 1

Tiết 1 :Văn bản

Con rồng cháu tiên

Truyền thuyết

I Mục tiêu cần đạt

Giúp học sinh:

- Hiểu được định nghĩa sơ lược về truyền thuyết

- Hiểu nội dung, ý nghĩa truyền thuyết “Con Rồng cháu Tiên”

- Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng kỳ ảo trong truyện

- Kể được chuyện

II Chuẩn bị

1 Giáo viên:

- Nghiên cứu SGK + SGV + STK soạn bài

- Tranh về Lạc Long Quân và Âu Cơ cùng 100 người con

- Tranh ảnh về đền Hùng (nếu có)

2 Học sinh

- Đọc văn bản, trả lời câu hỏi trong SGK

III Phương pháp :

- Phân tích, tích hợp, hoạt động nhóm , luyện tập

IV Tiến trình bài dạy

1 ổn định tổ chức : - Kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ:

- Kiểm tra sách vở bộ môn của học sinh đầu năm

3 Bài mới

Giáo viên vào bài: “Con Rồng cháu Tiên” là một truyền thuyết tiêu biểu mở đầu cho chuỗi truyền thuyết về thời đại các vua Hùng cũng như truyền thuyết Việt Nam nói chung Nội dung, ý nghĩa của truyện “Con Rồng cháu Tiên” là gì? Để thể hiện nội dung, ý nghĩa ấy, truyện đã dùng những hình thức nghệ thuật độc đáo nào? Vì sao nhân dân ta, qua bao đời, rất tự hào và yêu thích câu truyện này? Tiết học sẽ giúp

ta trả lời các câu hỏi ấy

Hoạt động giáo viên và học sinh Ghi bảng

Hoạt động 1 : Đọc và tìm hiểu chú thích

GV: Hướng dẫn cách đọc

GV đọc mẫu

HS : Đọc

GV? Truyện “CRCT” thuộc thể loại truyền

thuyết, dựa vào truyền thuyết dấu sao SGK/7, em

hãy cho biết thế nào là truyền thuyết?

HS: Là loại truyện dân gian truyền miệng kể về các

nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá

khứ

- Thường có yếu tố tưởng tượng kỳ ảo

- Thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân

đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử

GV? Yêu cầu học sinh trình bày các chú thích (1)

(2) (3) (5) (7)?

GV? Tóm tắt các sự việc chính của truyện :

HS: Trình bày bảng phụ

- Việc kết hôn của LLQ và AC

- Việc sinh con và chia con của LLQ và AC

- Sự trưởng thành của các con LLQ và Acvà sự hình

thành nhà nước âu Lạc

GV? Dựa vào các sự việc kể lại câu chuyện

HS: Kể chuyện

Hoạt động 2: Tìm hiểu VB

GV? Nêu bố cục của VB?

HS: VB2 “CRCT” là một truyền thuyết dân gian

được liên kết bởi 3 đoạn :

- Đoạn 1: Từ đầu  “Long Trang”

- Đoạn 2: Tiếp  “Lên đường”

- Đoạn 3: Phần còn lại

Nội dung :

- Việc kết hôn của LLQ và AC

- Việc sinh con và chia con của LLQ và AC

- Sự trưởng thành của các con LLQ và Acvà sự hình

I Đọc và tìm hiểu chú thích

1 Đọc

2 Chú thích

*Truyền thuyết

- Là loại truyện

- Thường có yếu tố

- Thể hiện thái độ

3 Kể chuyện :

II Phân tích văn bản

1 Bố cục

- 3 phần

thành nhà nước âu Lạc

GV? Theo dõi đoạn 1, hãy tìm những chi tiết thể

hiện tính chất kì lạ, lớn lao, đẹp đẽ về nguồn gốc

và hình dạng của LLQ và AC?

HS:

LLQ

- Con trai thần Long Nữ

- Mình rồng, sức khỏe vô địch

- Diệt trừ yêu quái, dạy dân cách trồng trọt, chăn

nuôi, cách ăn ở

 Vẻ đẹp cao quý của bậc anh hùng

Âu Cơ

- Là con Thần Nông

- Xinh đẹp tuyệt trần

- Yêu thiên nhiên, cây cỏ

 Vẻ đẹp cao quý của người phụ nữ

GV? Từ đó cho thấy những vẻ đẹp nào được thể

hiện ở 2 vị thần này?

HS: Trao đổi ý kiến

GV: Hình ảnh LLQ diệt trừ 3 con quái vật (Ngư tinh

ở vùng biển, Hồ tinh ở đồng bằng, Mộc tinh ở miền

núi) chính là sự nghiệp mở nước, là sự phản ánh

dưới hình thức huyền thoại hoá quá trình chinh phục

thiên nhiên và mở mang đất nước của tổ tiên người

Việt ta

GV? LLQ kết duyên cùng AC, có nghĩa là vẻ đẹp

cao quý của thần tiên được hoà hợp Theo em, qua

mối duyên tình này, người xưa muốn ta nghĩ gì về

nòi giống dân tộc?

HS: Dân tộc ta có nòi giống cao quý, thiêng liêng

2 Phân tích

a LLQ và AC kết hôn

 Nòi giống cao quý, thiêng liêng

GV? Qua sự việc này, người xưa còn muốn biểu lộ

tình cảm nào đối với cội nguồn dân tộc?

HS: Lòng tôn kính, tự hào về nòi giống con Rồng

cháu Tiên

GV: Mối duyên tình giữa hai vị thần LLQ và AC đã

đem đến điều kì diệu nào? Chúng ta cùng tìm hiểu

phần 2

GV? Theo em chi tiết mẹ AC sinh ra bọc trăm

trứng nở thành trăm người con khoẻ mạnh có ý

nghĩa gì?

HS: Mọi người dân đất nước VN đều có chung một

nguồn gốc Cũng chính từ sự kiện mẹ AC sinh ra

một bào thai trăm trứng mà người dân VN ta gọi

nhau là “đồng bào” (Đồng: cùng, bào: bào thai)

GV? Như trên đã nói, LLQ và AC kết duyện cùng

nhau khi 2 thần “kẻ dưới nước, người trên cạn,

tính tình tập quán khác nhau”, vậy điều gì đã xảy

ra? - Không cùn nhau ở một nơi lâu dài được nên

phải chia con ? LLQ và AC đã chia con ntn? và

để làm gì?

HS: Chia 50 người theo mẹ lên rừng, 50 con theo

cha xuống biển để cùng cai quản các phương

GV? Qua sự việc cha LLQ và mẹ AC mang con

lên rừng và xuống biển, người xưa muốn thể hiện

ý nguyện gì?

HS: ý nguyện phát triển dân tộc: làm ăn mở rộng

đất đai

- ý nguyện đoàn kết, thống nhất dân tộc, mọi người

ở mọi vùng đất nước đều có chung nguồn gốc, ý chí

và sức mạnh

- Con cháu LLQ và AC, con Rồng cháu Tiên

b LLQ và âu Cơ sinh con và chia con

- Âu Cơ sinh bọc trăm trứng nở thành trăm người con -> Kì lạ

- ÂU Cơ và 50 con lên rừng, LLQ và 50 con xuống biển

 Người Việt Nam có chung nguồn gốc con Rồng cháu Tiên

GV: Truyện còn kể về sự trưởng thành của các con

của LLQ và AC Chúng ta cùng tìm hiểu phần cuối

GV? Sự ra đời của nhà nước Văn Lang có liên

quan gì đến truyền thuyết LLQ và AC?

HS: Con trưởng theo AC được tôn làm Vua lấy hiệu

là Hùng Vương, đóng đô ở đất Phong Châu, đặt tên

nước là Văn Lang, mười mấy đời truyền ngôi đều

lấy hiệu là Hùng Vương không hề thay đổi

GV? Sự việc trên có ý nghĩa gì đối với truyền

thống dân tộc của người Việt ta?

HS: Dân tộc ta có từ lâu đời, trải qua các triều đại

Hùng Vương, Phong Châu là đất Tổ, dân tộc ta có

truyền thống đoàn kết, thống nhất và bền vững

Hoạt động 3: Tổng kết

GV? Em hiểu ntn là chi tiết tưởng tượng kì ảo?

HS: Không có thật, được dân gian sáng tạo ra nhằm

mục đích nhất định

GV? VB2 “CRCT” có những chi tiết tưởng tượng

kỳ ảo nào? Vai trò của các chi tiết này trong

truyện?

HS: Chi tiết kỳ ảo: hình tượng các nv LLQ và AC,

hình tượng bọc trăm trứng

- Vai trò:

+ Tô đậm tính chất kỳ lạ, lớn lao, đẹp đẽ của nv,

s.kiện

+ thần kỳ hoá, linh thiêng hoá nguồn gốc giống nòi,

d.tộc  người đọc tự hào, tin yêu, tôn kính tổ tiên

+ Làm tăng sức hấp dẫn của tác phẩm

HS thảo luận: nhóm bàn? Em hiểu gì về dân tộc ta

c Sự trưởng thành của các con LLQ và Âu Cơ

- Lập nên nhà nước Văn lang, hiệu là Hùng Vương không hề thay đổi

II Tổng kết

1 Nghệ thuật- Các chi tiết

tưởng tượng kỳ ảo

2 Nội dung- Giải thích, suy

tôn nguồn gốc giống nòi

- Thể hiện ý nguyện đk dân tộc

qua truyền thuyết CRCT?

- Dân tộc ta có nguồn gốc thiêng liêng cao quý, là

một khối đoàn kết, thống nhất, bền vững

GV? Truyền thuyết CRCT đã bồi đắp cho em

những tình cảm nào?

- Tự hào dân tộc, yêu quý truyền thống dân tộc, đk

thân ái với mọi người

GV? Các truyền thuyết có liên quan đến sự thật

lịch sử xa xưa Theo em truyền thuyết CRCT phản

ánh sự thật lịch sử nào của nước ta trong quá khứ

HS: Thời đại các vua Hùng, đền thờ vua Hùng ở

Phong Châu – Phú Thọ, giỗ tổ Hùng Vương (10.3)

hàng năm

GV? Đọc ghi nhớ sgk /8?

Hoạt động 4: Luyện tập

HS: kể diễn cảm lại truyện “CRCT”

- Y/c kể diễn cảm, đảm bảo các sv chính của truyện

- Kể m hoạ cho tranh/sgk 6

- Đọc thêm sgk?

3 Ghi nhớ (sgk/8)

IV Luyện tập

1 Kể diễn cảm truyện “CRCT”

2 Đọc thêm sgk

4 Củng cố

GV? Nêu nghệ thuật và nội dung, ý nghĩa của truyện “CRCT”?

- Nghệ thuật: Sử dụng các chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo

- Nội dung: Giải thích, suy tôn nguồn gốc giống nòi

Thể hiện ý nguyện đoàn kết dân tộc

5- Hướng dẫn học ở nhà:

- Kể diễn cảm truyện

+ Học thuộc, hiểu phần ghi nhớ, định nghĩa truyền thuyết

+ Làm BT 1, 2, 3 ( SBT trang3)

+ Soạn “Bánh chưng, bánh giầy”

 

Ngày soạn :

Ngày dạy : Tiết 2 :

(Hướng dẫn học thêm)

(Truyền thuyết)

I Mục tiêu

Giúp học sinh

- Hiểu nội dung, ý nghĩa của truyền thuyết “Bánh chưng, bánh giày”

- Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo trong truyện

- Kể lại được truyện

II Chuẩn bị

1 Giáo viên: SGK, SGV, STK, soạn bài

2 Học sinh: Đọc và trả lời câu hỏi sau bài của văn bản “BCBD”

III.Phương pháp :

- Phân tích, tích hợp, hoạt động nhóm , luyện tập

IV Tiến trình bài dạy

1 ổn định tổ chức

Kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ

GV? Kể ngắn gọn truyện “Con Rồng cháu Tiên” ? ý nghĩa của truyện là gì? HS:

- Kể ngắn gọn truyện “Con Rồng cháu Tiên” càn đảm bảo các chi tiết sau:

+ LLQ và AC là con trai thần Long Nữ, thần mình rồng, sức khoẻ vô địch, có nhiều phép lạ diệt trừ yêu quái, dạy dân cách trồng trọt, ăn ở

+ AC là con Thần Nông, xinh đẹp tuyệt trần, yêu thiên nhiên cây cỏ

+ Hai người gặp nhau và lấy nhau, rồi Ac sinh bọc trăm trứng, 100 trứng nở ra 100 người con khoẻ mạnh tuấn tú

+ LLQ và AC kẻ ở cạn, người ở nước, tính tình tập quán khác nhau nên không ăn ở cùng nhau một nơi lâu dài được Hai thần đã chia con: 50 người con lên rừng theo

mẹ, 50 người con xuống biển theo cha cùng nhau cai quản các phương

+ Người con trưởng theo mẹ AC được tôn làm vua, lấy hiệu Hùng Vương, đóng đo ở Phong Châu và đặt tên nước là Văn Lang

- ý nghĩa của truyện:

Truyện nhằm giải thích, suy tôn nguồn gốc giống nòi và thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất cộng đồng của người Việt

Văn bản

3 Bài mới

GV: Hằng năm, mỗi khi xuân về Tết đến, nhân dân ta, con cháu của các Vua

Hùng, từ miền xuôi đến miền ngược, vùng rừng núi cũng như vùng biển lại nô

nức hồ hởi chở lá dong, xay đỗ, giã gạo gói bánh Phong tục gói bánh chưng,

bánh dày ngày Tết có từ bao giờ và ý nghĩa của nó như thế nào? Chúng ta cùng

tìm hiểu truyền thuyết “Bánh chưng, bánh giày”

Hoạt động giáo viên và học sinh Ghi bảng

Hướng dẫn cách đọc: to, rõ ràng, chú ý nhấn mạnh ở

chi tiết: thần mách Lang Liêu cách làm bánh những

lời vua Hùng ra đố và tuyên bố kết quả giải đố

1 Đọc

GV Đọc mẫu: Từ đầu  “ có Tiên Vương chứng

giám”

HS1 đọc tiếp  “tầm thường quá

HS2 đọc tiếp  “đem tế Trời, Đất cùng Tiên

Vương”

HS3 đọc tiếp đến hết

GV:Nhận xét cách đọc của học sinh

GV? Trình bày các chú thích (1), (2), (3), (4), (7),

(8), (9), (12), (13)?

-HS dựa vào SGK/11,12

HS: Kể tóm tắt truyện

Kể từng đoạn truyện

GV: Nhận xét

2 Chú thích

sgk/11,12

3 Kể chuyện

Văn bản có thể chia làm 3 đoạn như sau:

- Đ1: Từ đầu  “chứng giám”

- Đ2: Tiếp đến  “ hình tròn”

- Đ3: Còn lại

1 Bố cục

- 3 phần

GV? Em hãy nêu nội dung chính mỗi đoạn

- Đ1: Hùng Vương mở cuộc thi tài

- Đ2: Diễn biến cuộc thi

- Đ3: Kết quả cuộc thi

GV? Theo dõi Đ1 văn bản cho biết lý do vua

Hùng mở cuộc thi là gì? ( Chọn người nối ngôi)

- Vua Hùng chọn người nối ngôi trong hoàn cảnh

nào? Với ý định ra sao và bằng hình thức nào?

HS:

- Hoàn cảnh: Giặc ngoài đã yên, vua có thể tập

trung chăm lo cho dân được no ấm, vua đã già,

muốn truyền ngôi

- ý vua: Người nối ngôi phải nối được chí vua,

không nhất thiết phải là con trưởng

- Hình thức: Dưới dạng 1 câu đố để thử tài (Nhân lễ

Tiên Vương, ai làm vừa ý vua sẽ được truyền ngôi)

2 Phân tích VB

a Hùng Vương mở cuộc thi tài

- Lý do: chọn người nối ngôi

- Hoàn cảnh: đất nước thái bình, vua đã già muốn truyền ngôi

- ý định: chọn người nối chí vua

- Hình thức: Giải đố

GV? Việc vua Hùng chọn người nối ngôi phải nối

được chí vua, không nhất thiết phải là con trưởng

đã phản ánh ước muốn nào của người xưa?

HS: Người xưa muốn có 1 vị vua anh minh, đề cao

minh quân (vị vua sáng)  thể hiện một tư tưởng

mới, tiến bộ

Trong truyện cổ dân gian, giải đố là 1 trong những

thử thách, khó khăn đối với các nhân vật Vậy các

con của Vua Hùng giải đố ntn? Chúng ta sang phần

2

b Diễn biến của thi tài

GV? Hãy cho biết trong cuộc thi tài này có bao

nhiêu người con của vua Hùng tham gia? Ai là

người có hoàn cảnh đặc biệt nhất? Vì sao?

HS:

- Gồm 20 người con của vua Hùng tham gia

- Gồm 20 người thi tài, Lang Liêu là người thiệt thòi nhất

- Lang Liêu là người đặc biệt vì:

+ Chàng là con trai thứ 18 của vua Hùng song mẹ

chàng trước kia bị vua cha ghẻ lạnh, ốm rồi chết

+ Chàng là con vua, dòng dõi hoàng tộc song sống

cuộc sống của một người nông dân “chăm lo đồng

áng, trồng lúa, trồng khoai”

+ Chàng nghèo, trong nhà chỉ toàn khoai và lúa

GV? trong lúc lúng túng đó, Lang Liêu đã

được ai giúp đỡ?

GV? Theo em, vì sao trong các con vua chỉ có

Lang Liêu được thần giúp đỡ?

HS:

- Vì Lang Liêu là người thiệt thòi nhất

- Lang Liêu thân là con vua nhưng phận rất gần với

dân thường

- Quan trọng hơn, chỉ có lang Liêu hiểu được ý vua:

chỉ có chàng mới hiểu được giá trị của hạt gạo

GV? Em có nhận xét gì về chi tiết này?

HS: Đây là chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo - Một đặc

điểm cơ bản của truyền thuyết Nó làm tăng sức hấp

dẫn của truyện

GV? Lang Liêu đã hiểu và làm theo lời thần mách

bảo ntn?

HS:

- Chàng dùng chất liệu gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn,

lá dong gói thành hình vuông ninh 1 ngày 1 đêm

- Cũng chất liệu gạo nếp đó giã nhuyễn nặn hình

tròn

- Lang Liêu lấy gạo làm bánh

lễ Tiên Vương

Lang Liêu đã láy gạo làm bánh lễ Tiên Vương còn

các Lang khác chỉ biết mang tiến cúng tiên Vương

sơn hào hải vị- những món ăn ngon, những vật liệu