* GV chốt : chủ đề của vb là vấn đề chủ chốt , những ý kiến , những cảm xúc của tác giả được thể hieän hoät caùch nhaát quaùn trong vb HOẠT ĐỘNG 2 15p Tìm hiểu tính thống nhất chủ đề của[r]
Trang 1Ngày soạn :5/9/2007 BÀI 1
Ngày dạy :8/9/2007
I Mục tiêu cần đạt
Giúp HS
-Hiểu và phân tích được tâm trạng hồi hộp , cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “
tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên qua ngòi bút giàu chất trữ tình của Thanh
Tịnh
-Rèn cho HS đọc diễn cảm VB
II Chuẩn bị
-Nắm chắc nội dung biểu cảm của VB Tôi đi học
-Dự kiến khả năng tích hợp ngang cho bài học : Các cấp độ khái quát
nghĩa của từ , Tính thống nhất về chủ đề của VB Tích hợp ngang với bài
Cổng trường mở ra ngữ văn 7 /T1
-Dự kiến các hình thức dạy học tích cực: phát phiếu học tập , thảo luận
nhóm …
III.Tiến trình lên lớp
1 Ổn định tổ chức : ( 1phút )
2 Kiểm tra bài cũ : Kiểm tra việc chuẩn bị sách vở của HS ( 5phút)
3.Bài mới : Giới thiệu bài(1p) Hồi đầu năm lớp 7 , học bài Cổng trường mở
ra , hẳn mỗi chúng ta không thể quên tấm lòng người mẹ biết bao bồi hồi xao
xuyến trong ngày đầu dẫn con đi học Người mẹ ấy bồi hồi xao xuyến vì đang
được sống lại ngày đầu tiên cắp sách đến trường : “Hằng năm cứ vào cuối
thu … Mẹ tôi âu yếm nắm lấy tay tôi dẫn đi trên đầy con đường làng dài
và hẹp …” Câu văn ấy đầy ắp kỉ niệm tuổi thơ Có nhiều bạn thắc đó là câu
văn của ai , trong tác phẩm nào ? Đó chính là câu văn trong VB Tôi đi học mà
hôm nay cô cùng các em sẽ đi tìm hiểu
TIẾT 1
HOẠT ĐỘNG 1(5p) Hướng dẫn HS tìm hiểu về tác giả,tác phẩm I Giới thiệu chung
TÔI ĐI HỌC
(Thanh Tịnh)
Trang 2(?) Em hãy nêu vài nét về tác giả tác phẩm ?( sgk)
GV lưu ý thêm :Thanh Tịnh(1911-1988) quê ơÛ Huế,từng dạy học, viết
báo,làm văn.Sáng tác của ông đậm chất trữ tình,toát lên vẻ đằm
thắm,nhẹ nhàng mà lắng sâu,tình cảm êm dịu,trong trẻo
HOẠT ĐỘNG 2 (33p)Hướng dẫn HS đọc và tìm hiểu văn bản
+Đọc: Giọng chậm , dịu , hơi buồn , lắng sâu , chú ý lời đối thoại của
các nhân vật
GV đọc một đoạn,gọi 3-4 HS nối nhau đọc toàn bài sau đó nhận xét
cách đọc
+HS đọc lại chú thích sgk/8-9,yêu cầu HS giải thích lại.GV hỏi thêm:
Ông đốc là danh từ chung hay danh từ riêng?
(?) Kỉ niệm ngày đầu đến trường của “tôi” được kể theo trình tự
không gian và thời gian nào ?
(?) Tương ứng với trình tự ấy là các đoạn nào của vb ?
-từ đầu buổi sáng hôm ấy đến trên ngọn núi
-tiếp theo đến được nghỉ cả ngày nữa
-đoạn còn lại
HS đọc đoạn đầu vb
(?) Kỉ niệm ngày đầu đến trường của nhân vật “ tôi” gắn với không
gian , thời gian cụ thể nào ? (Thời gian : buổi sáng cuối thu; Không
gian : trên con đường làng dài và hẹp)
(?) Vì sao không gian và thời gian ấy trở thành kỉ niệm trong tâm trí
tác giả ?(đó là thời điểm và nơi chốn quen thuộc , gần gũi , gắn liền
với tuổi thơ của tác giả ở quê hương , đó là lần đầu tiên cắp sách
tới trường )
(?) Trong câu văn : con đường này tôi đã quen đi lại nhiều lần
nay tự nhiên thấy lạ Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi ,
vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn : Hôm nay tôi đi học ,
cảm giác quen mà lạ của nhân vật “ tôi” có ý nghĩa gì ?( Tình cảm và
nhận thức của một cậu bé ngày đầu tới trường tự thấy như đã lớn
lên , con đường làng không còn dài rộng như trước)
Sgk/8
II Đọc –Tìm hiểu văn bản
1 Đọc và tìm hiểu chú thích
2 Bố cục: 3 phần
3 Phân tích
a Cảm nhận của “tôi” trên đường tới trường
Trang 3(?) Chi tiết tôi không lội qua sông thả diều như thằng Quý và không
đi ra đồng nô đùa như thằng Sơn nữa có ý nghĩa gì ? ( Báo hiệu sự
đổi thay trong nhận thức của bản thân , cậu bé tự thấy mình lớn lên
)
(?) Có thể hiểu gì về nhân vật “ tôi” qua chi tiết Ghì thật chặt hai
quyển vở mới trên tay và muốn thử sức mình tự cầm bút thước?
(Có chí học ngay từ đầu , muốn tự mình đảm nhận việc học tập ,
muốn được chững chạc như bạn , không thua kém bạn )
(?) Trong những cảm nhận mới mẻ trên con đường làng đến trường,
nhân vật tôi đã bộc lộ đức tính gì của mình ?
(Thích học , yêu bạn và mái trường )
*Học sinh thảo luận 3 phút: Khi nhớ lại ý nghĩ chỉ có người thành
thạo mới cầm nổi bút thước , tác giả viết : “ý nghĩ ấy thoáng qua
trong trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang trên ngọn
núi” Hãy phát hiện và phân tích ý nghĩa và biện pháp nghệ thuật
được sử dụng trong câu văn trên ? (So sánh , kỷ niệm đẹp )
TIẾT 2:
* Ổn định (1p)
* GV khái quát lại tiết 1-chuyển ý (3p)
HOẠT ĐỘNG II (Tiếp theo – 30P)
Gọi hs đọc đoạn 2
(?) Quan sát phần văn bản tiếp theo cho biết : cảnh trước sân
trường và ngôi trường làng Mĩ Lí lưu lại trong tâm trí nhân vật tôi có
gì nổi bật ? ( rất đôngngười , người nào cũng đẹp , ngôi trường xinh
xắn , oai nghiêm)
(?) Trước khung cảnh đó thì tâm trạng cậu bé ntn ?( lo sợ vẩn vơ)
(?)Cảnh tượng đó có ý nghĩa gì ? ( Phản ánh không khí đặc biệt của
ngày hội khai trường thường gặp ở nước ta , bộc lộ tình cảm sâu
nặng của tác ; giả đối với mái trường tuổi thơ )
(?) Khi tả những học trò nhỏ tuổi lần đầu đến trường học , tác giả
dùng hình ảnh so sánh nào ? (Họ như con chim non đứng bên bờ tổ
-Tự thấy như đã lớn lên, con đường làng không còn dài rộng như trước
- Báo hiệu sự thay đổi trong nhận thức bản thân cậu bé
- Có chí học ngay từ đầu, muốn tự mình đảm nhiệm việc học tập , muốn được chững chạc như bạn , không thua kém bạn
b.Cảm nhậncủa“tôi” lúc
ở sân trường
-rất đông người , người nào cũng đẹp
-Ngôi trường xinh xắn oai nghiêm
-Lo sợ vẩn vơ
- khi nghe ông đốc đọc danh sách và rời tay mẹ -Lúng túng , càng lúng túng và dúi vào lòng mẹ khóc
Trang 4,nhìn quãng trời rộng muốn bay , nhưng còn ngập ngừng e sợ )
(?) Em đọc thấy những ý nghĩ nào từ hình ảnh so sánh ấy ?
(miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng của các em nhỏ lần đầu
tới trường học , đề cao sức hấp dẫn của nhà trường)
(?) Tâm trạng và cảm giác nhân vật tôi khi nghe ông đốc gọi danh
sách hs và khi rời khỏi tay mẹ như thế nào ? (tôi đã lúng túng , càng
lúng túng hơn , Tôi dúi đầu vào lòng mẹ khóc)
(?)Vì sao Tôi bất giác “dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc khi
chuẩn bị bước vào lớp” Có thể nói chú bé này có tinh thần yếu
đuối hay không ?
Hs đọc đoạn 3
(?) Vì sao trong khi sắp hàng đợi vào lớp , nhân vật “ tôi’ lại cảm thấy
trong thời thơ ấu tôi chưa lần nào thấy xa mẹ tôi như lần này ? ( Vì
tôi bắt đầu cảm nhận được sự độc lập của mình khi đi học Bước
vào lớp học là bước vào thế giới riêng của mình , phải tự mình làm
tất cả , không còn có mẹ bên cạnh )
(?) Những cảm giác mà nhân vật “ tôi” bước vào lớp học là gì ?
(Một mùi hương lạ xông lên … chút nào )
(?)Hãy lí giải những cảm giác đó của nhân vật tôi ?
(cảm giác lạ vì lần đầu được vào lớp học , một môi trường sạch sẽ ,
ngay ngắn ; không cảm thấy sự xa lạ với bàn ghế và bạn bè , vì bắt
đầu có ý thức được những thứ đó sẽ gắn bó thân thiết với mình )
(?) Những cảm giác đó cho thấy tình cảm nào của nhân vật “tôi” đối
với lớp học của mình ?( tình cảm trong sáng , thiết tha )
(?)Đoạn cuối có chi tiết “ một con chim liệng đến đứng trên bờ
cửa sổ … Theo cánh chim” “ những tiếng phấn của thầy tôi gạch
mạnh … Đánh vần” những chi tiết đó nói thêmđiều gì về nhân vật
tôi ?
(một chút buồn khi từ giã tuổi thơ , bắt đầu trưởng thành trong nhận
thức và việc học hành của bản thân)
(?) Những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng tôi là những cảm
c Cảm nhận của “ tôi” trong lớp học
- cảm giác lạ vì lần đầu vào lớp học , môi trường sạch sẽ , ngay ngắn
- Không cảm thấy sự xa lạ với bàn ghế và bạn bè , vì bắt đầu ý thức được những thứ đó sẽ gắn bó thân thiết với mình bây giờ và mãi mãi
III Tổng kết
Ghi nhớ sgk /9
IV Luyện tập
Trang 5giác nào ? ( tình yêu , niềm trân trọng sách vở , bàn ghế , lớp học ,
thầy học , gắn liền với mẹ và quê hương )
HOẠT ĐỘNG 3 (5P) Tổng kết
(?) Từ đó em cảm nhận những điều tốt đẹp nào từ nhân vật “ tôi”
cũng chính là tác giả Thanh Tịnh ?
(giàu cảm xúc với tuổi thơ và mái trường quê hương )
* Thảo luận 3p:Em học tập được gì từ nghệ thuật kể chuyện (của
tác giả trong truyện ngắn Tôi đi học ? (muốn kể chuyện hay ,cần có
nhiều kỉ niệm đẹp và giàu cảm xúc)
HOẠT ĐỘNG 4 (5P) Hướng dẫn HS luyện tập
(?)Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng cảm xúc của nhân vật Tôi trong truyện ngắn Tôi đi học
4 Hướng dẫn về nhà: (1p)- Học phần ghi nhớ , làm bài tập còn lại
-Soạn bài Cấp độ khái quát nghĩa của từ
TUẦN 1 Ngày soạn:6/9/2007
TIẾT 3 Ngày dạy :9/9/2007
Trang 6CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT NGHĨA CỦA TỪ
I Mục tiêu cần đạt
Giúp hs
-Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa
-Thông qua bài học , rèn luyện tư duy trong việc nhân thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng
II Chuẩn bị
-Tích hợp với văn ở vb Tôi đi học , với tâp làm văn qua bài Tính thống nhất về chủ đề của vb
-Bảng phụ
III Tiến trình lên lớp
1 Ổn định tổ chức (1P)
2 Kiểm tra bài cũ :(3P)Kiểm tra việc chuẩn bị bài của hs
3 Bài mới: GV giới thiệu bài (1p) Ở lớp 7 , các em đã học về từ đồng nghĩa
và từ trái nghĩa Bây giờ em nào có thể nhắc lại một số vd về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa ? ( Máy bay – phi cơ , đèn biển – hải đăng , trắng – đen ) Em có nhận xét gì về mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các từ ngữ trong hai nhóm trên ? Các từ bình đẳng về mặt ngữ nghĩa, cụ thể : các từ đồng nghĩa trong nhóm có thể thay thế có thể thay thế cho nhau được còn các từ trái nghĩa trong nhóm có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu Từ nhận xét đó hoàn toàn đúng Hôm nay , chúng ta học bài mới :
Cấp độ khái quát nghĩa của từ
HOẠT ĐỘNG 1 (25p) Tìm hiểu khái
niệm từ ngữ nghĩa rộng và từ ngữ
nghĩa hẹp
Các em hãy quan sát sơ đồ trên
bảng và trả lời câu hỏi
I Từ ngữ nghĩa rộng , từ ngữ nghĩa hẹp
1 Phân tích ví dụ
a Động vật (thú,chim,cá)
Trang 7(?) Nghĩa của từ động vật rộng hơn
hay hẹp hơn nghĩa của từ thú , chim ,
cá ? Tại sao ?
- Nghĩa của từ động vật rộng hơn
nghĩa của từ thú , chim , cá
- Vì phạm vi nghĩa của từ động vật
bao hàm nghĩa của 3 từ thú , chim ,
cá
(?)Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của từ voi , hươu ? Nghĩa
của từ chim rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của từ tu hú , sáo ? Tại sao ?
Nghĩa rộng Nghĩa hẹp
b Thú (voi,hươu) Nghĩa rộng Nghĩa hẹp
Trang 8(Các từ thú , chim , cá có phạm vi nghĩa rộng
hơn các từ voi , hươu , tu hú , sáo , cá rô , cá
thu và có phạm vi hẹp hơn từ động vật )
(?)Qua phân tích ví dụ trên em nào có thể rút ra
khái niệm thế nào là một từ có nghĩa rộng và
nghĩa hẹp? Mội từ có thể vừa có nghĩa rộng,vừa
có nghĩa hẹp được không?Vì sao?
Ghi nhớ/10
* Bài tập nhanh
Cho các từ : cây , cỏ , hoa tìm các từ ngữ có
phạm vi nghĩa hẹp hơn cây , cỏ , hoa và từ ngữ
có từ rộng hơn ba từ đó
-Thực vật ( cây , cỏ , hoa )
-Cây : cây cam , cây dừa
-Cỏ : cỏ gà , cỏ tranh , cỏ mật
-Hoa : hoa cúc , hoa huệ , hoa lan
(?) Em nào có thể lấy ví dụ thêm?
HOẠT ĐỘNG 2 (14P) Luyện tập
(?) Bài tập 1 yêu cầu chúng ta điều gì ?(HSTLN)
Gọi hs đọc yêu cầu bài tập 2
(?) Em hãy nêu yêu cầu bài tập 2 ?
(?) Nêu yêu cầu bài tập 3 ( HSTLN)
(?) Bài tập 4 yêu cầu chúng ta điều gì ?
2 Ghi nhớ sgk/10
II Luyện tập Bài tập 1 : LẬP SƠ ĐỒ a
quần đùi , quần dài áo dài , sơ mi
b
bom ba càng , bom bi súng trường , đại bác
Bài tập 2 : Tìm từ nghĩa rộng
-a, chất đốt ; b, nghệ thuật ; c, thức ăn
d, nhìn ; e, đánh
Bài tập 3 : tìm nghĩa bao hàm trong phạm
vi của mỗi từ -a, xe cộ : xe máy , xe hơi , xe đạp -b, kim loại: sắt , đồng , nhôm -c, hoa quả : chanh , cam , chuối -d, họ hàng : nội , ngoại , bác , chú …
Y phục
Vũ khí
Trang 9-e, mang : xách , khiêng , gánh
Bài tập 4 : a, Thuốc lào ; b, thủ quỹ ; c,
bút điện ; d , hoa tai
4 Hướng dẫn về nhà:- Học phần ghi nhớ sgk
- Làm hết bài tập còn lại , soạn bài Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
Trang 10TUẦN 1 Ngày soạn:7/9/2007
TIẾT 4 Ngày dạy:9/9/2007
TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
I Mục tiêu cần đạt
Giúp hs
-Nắm được chủ đề của văn bản , tính thống nhất về chủ đề của văn bản
-Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề ; biết xác định và duy trì đối tượng trình bày, chọn lọc sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến cảm xúc của mình
II Chuẩn bị
-Tích hợp với phần vb Tôi đi học , với Tiếng Việt bài Cấp độ khái quát nghĩa của từ
III Tiến trình lên lớp
1 Ổnđịnh tổ chức (1p)
2 Kiểm tra bài cũ : (3p) Kiểm tra việc chuẩn bị bài của hs
3 Bài mới: Giới thiệu bài (1p)
HOẠT ĐỘNG 1 (10p) Tìm hiểu khái niệm chủ đề
của văn bản
HS đọc lại vb Tôi đi học và trả lời câu hỏi
(?) Văn bản miêu tả những việc đã xảy ra (hiện tại
) hay đã xảy ra ( hồi ức kỉ niệm )?(vb miêu tả những
việc đã xảy ra , đó là những hồi tưởng của tác giả
về ngày đầu tiên đi học)
(?)Tác giả viết vb này nhằm mục đích gì ?
( để bộc lộ cảm xúc của mình về một kỉ niệm sâu
sắc từ thuở thiếu thời)
(?) Từ đó em hiểu thế nào là chủ đề?
I Chủ đề của văn bản
VD: Văn bản Tôi đi học
Hồi tưởng của tác giả về ngày đầu tiên đi học để bộc lộ cảm xúc của mình về kỷ niệm đó
Chủ đề
* Ghi nhớ mục 1
Trang 11* GV chốt : chủ đề của vb là vấn đề chủ chốt ,
những ý kiến , những cảm xúc của tác giả được thể
hiện hột cách nhất quán trong vb
HOẠT ĐỘNG 2 (15p) Tìm hiểu tính thống nhất
chủ đề của văn bản
*Thảo luận 5p: Để tái hiện những kỉ niệm về ngày
đầu tiên đi học , tác giả đã đặt nhan đề của văn
bản và sử dụng từ ngữ , câu như thế nào ?
- nói về chuyện “ Tôi đi học”
- Đó là những kỉ niệm về buổi đầu đi học của “
tôi”, nên đại từ tôi , các từ ngữ biểu thị ý nghĩa đi
học được lặp đi lặp lại nhiều lần
- Những câu đều nhắc đến kỉ niệm của buổi tựu
trường đầu tiên trong đời ; + Hôm nay tôi đi học
+ Hằng năm cứ vào cuối thu….lòng tôi lại nao
nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường
+ Tôi quên thế nào được những cảm giác trong
sáng ấy ; Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi
đã bắt đầu thấy nặng ; Tôi bậm tay ghì thất
chặt , nhưng một quyển vở cũng xệch ra và
chếch đầu chúi xuống đất
(?) Để tô đậm cảm giác trong sáng của nhân vật tôi
trong ngày đầu tiên đi học , tác giả đã sử dụng các
từ ngữ và các chi tiết nghệ thuật nào ?
+ trên đường đi học :- về con đường : quen đi lại
lắm lần – thấy lạ
- thay đổi hành vi : lội qua sông thả diều , đi qua
đồng nô đùa
- đi học , cố gắng làm như một học trò thực thụ
+ trên sân trường :về ngôi trường : nhà cao ráo ,
sạch sẽ , xinh xắn,oai nghiêm
sgk/12
II Tính thống nhất về chủ đề của vb
VD: Văn bản Tôi đi học Các từ ngữ trong văn bản: -Hôm nay tôi đi học
-Hàng năm cứ vào cuối thu… lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trường -Tôi quên thế nào được những cảm giác ấy……
Các từ ngữ tập trung vào chủ đề văn bản
* Ghi nhớ mục 2,3 sgk/12 III Luyện tập
Bài1/13: phân tích tính
thống nhất về chủ đề
a Viết về cây cọ ở vùng
sông Thao quê hương tác giả
+ Thứ tự trình bày : miêu tả hình dáng cây cọ , sự gắn bó của cây cọ với tuổi thơ tác giả , tác dụng của cây cọ , tình cảm gắn bó của cây cọ với người dân sông Thao
Trang 12- cảm giác bỡ ngỡ , lúng túng khi xếp hàng vào
lớp : đứng nép bên người thân , chỉ dám nhìn một
nửa , dám đi từng bước nhẹ, muốn bay nhưng còn
ngại ngùng e lệ … nức nở khóc theo
+ trong lớp học : cảm thấy xa mẹ , trước đây có
thể đi chơi cả ngày cũng không thấy xa nhà , xa
mẹ chút nào hết , giờ đây , mới bước vào lớp đã
thấy xa mẹ nhớ nhà
(?)Dựa vào kết quả phân tích hai vấn đề trên , em
có thể trả lời câu hỏi thế nào là tính thống nhất về
chủ đề của văn bản ? (Ghi nhớ mục 2 sgk/12 )
(?) Tính thống nhất này được thể hiện ở những
phương diện nào ? - Hình thức : nhan đề của văn
bản ; Nội dung : mạch lạc (quan hệ giữa các phần
trong vb )từ ngữ , chi tiết ( tập trung làm rõ ý đồ ,
ý kiến , cảm xúc ); Đối tượng : xoay quanh nhân
vật tôi
(?) Làm thế nào để có thể viết một văn bản bảo
đảm tính thống nhất về chủ đề ?( Ghi nhớ mục 3
sgk/12)
HOẠT ĐỘNG 3 (14P) Luyện tập
(?) Bài tập 1 yêu cầu chúng ta điều gì ?
(?) Nêu yêu cầu của bài tập 2 ?( HSTLN )
+ Khó thay đổi trật tự sắp xếp , các ý này đã rành mạch liên tục
b Chủ đề của vb : vẻ
đẹp và ý nghĩa của rừng cọ quê tôi
c Chủ đề thể hiện trong
toàn vb : qua nhan đề của
vb “ Rừng cọ quê tôi”và
các ý của vb miêu tả hình dáng , sự gắn bó cây cọ với tuổi thơ của tác giả , tác dụng của cây cọ và tình cảm giữa cây với người
d các từ ngữ được lặp đi
lặp lại nhiều lần : rừng cọ , lá cọ và các ý lớn trong phần thân bài : miêu tả hình dáng của cây cọ , nêu lên sự gắn bó mật thiết giữa cây cọ với nhân
vật tôi , công dụng của
cây cọ đối với cuộc sống
Bài2/14
Các ý không đảm bảo tính thống nhất : b, d
4 Hướng dẫn về nhà (1p)- Học thuộc phần ghi nhớ ; Soạn bài tiếp theo “Trong lòng mẹ”