- Quan niệm của nhân dân về mục đích của nghệ thuật chân chính: Mã Lương dùng bút thần phục vụ nhân dân, vẽ cho người nghèo trong làng những công cụ lao động, đồ dùng hằng ngày cày, cuố[r]
Trang 1ÔN TẬP TRUYỆN DÂN GIAN
1 Mục tiêu: Giúp HS:
a Kiến thức:
Đặc điểm thể loại cơ bản của truyện dân gian đã học: truyền thuyết, cổ tích, truyện cười, truyện ngụ ngôn
- Nội dung, ý nghĩa và đặc sắc nghệ thuật của các truyện dân gian đã học
b Kĩ năng:
- So sánh sự giống nhau và khác nhau của các truyện dân gian
- Trình bày cảm nhận về truệyn dân gian theo đặc trưng thể loại
- Kể lại một vài truyện dân gian đã học
c Thái độ:
Giáo dục học sinh yêu thích truyện dân gian
2 Chuẩn bị:
Giáo viên: Giấy Ao
Học sinh: bảng nhóm, bút lông.
3 Phương pháp :
Nêu vấn đề, vấn đáp gợi tìm, dùng lời có nghệ thuật, tái tạo, sơ đồ tư duy, thực hành theo mẫu, hợp tác
4 Tiến trình lên lớp:
4.1 Ổn định tổ chức:
4.2 KTBC:
Hãy đánh dấu (X) vào trước câu trả lời đúng (2đ)
Câu 1: Mục đích của truyện cười là gì?
a Phản ánh hiện thực cuộc sống
b Nêu ra các bài học giáo dục con người
c Tạo ra tiếng cười mua vui hoặc phê phán.
d Đả kích một vài thói xấu
Câu 2: Vì sao các truyện “Treo biển”, Đẽo cày giữa đường”, “ Lợn cưới áo mới” có thể xếp thành
nhóm truyện có nhiều đặc điểm nội dung và hính thức gần gũi nhau?
a Các nhân vật hành động kì quặc
b Kể về sự tích các sự vật, loài vật
c Nêu ra bài học ứng xử trong cuộc sống
d Gây cười, phê phán những thói xấu của con người.
Nêu ý nghĩa văn bản và nghệ thuật truyện “ Treo biển”? (6đ)
Ý nghĩa văn bản:
Truyện tạo tiếng cười hài hước, vui vẻ, phê phán những người hành động thiếu chủ kiến và nêu lên bài học về sự cần thiết phải biết tiếp thu có chọn lọc ý kiến của người khác
Nghệ thuật:
- Xây dựng tình huống cực đoan, vô lý, cách giải quyết một chiều không suy nghĩ, đắn đo của chủ nhà hàng
- Yếu tố gây cười
- Kết thúc truyện bất ngờ : Chủ cửa hàng cất luôn tấm biển
GV kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh ở nhà (2đ)
4.3 Giảng bài mới.
Trang 2Chương trình ngữ văn 6 giới thiệu cho hs một số thể loại truyện tiêu biểu của truyện cổ dân gian VN và thé giới Học sinh đã được giới thiệu sơ lược định nghĩa các thể loại được học Tiết học này sẽ giúp các em hệ thống lại toàn bộ các thể loại truyện dân gian đã học trong chương tình
Hoạt động 1
Chúng ta đã học các thể loại
nào của văn học dân gian?
GV dùng bảng phụ cho học
sinh điền vào theo sô đồ tư
duy
Thế nào là truyền thuyết?
Thế nào là cổ tích?
Thế nào là ngụ ngôn?
Truyện cười là gì ?
Gv cho học sinh kẻ bảng và
hệ thống kiến thức theo từng
nội dung của bảng:
- Con rồng cháu tiên:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
- Bánh chưng , bánh giầy:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
I Hệ thống hóa kiến thức:
1 Các thể loại truyện dân gian và đặc điểm:
Truyền thuyết: là truyện dân gian kể về nhân vật và sự kiện có liên
quan đến lịch sử thời quá khứ; thường có yếu tố tưởng tượng, kỳ
ảo Truyền thuyết thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện, nhân vật lịch sử được kể
Cổ tích: Là một thể loại dâ gian kể về cuộc đời của một số kiểu nhân vật quen thuộc như nhân vật bất hạnh ( người mồ côi, người con riêng, người em út, người có hình dạng xấu xí…), nhân vật dũng sĩ, nhân vật có tài năng kì lạ, nhân vật thông minh và nhân vật ngốc nghếch, nhân vật là động vật (con vật biết nói năng hoạt động, tính cách như con người); thường có yếu tố hoang đường, thể hiện ước mơ, niềm tin của nhân dânvề chiến thắng cuối cùng của cái thiện đối với cái ác, cái tốt đối với cái xấu, sự công bằng đối với sự bất công
Ngụ ngôn: Truyện ngụ ngôn là loại truyện kể bằng văn xuôi hoặc văn vần, mượn chuyện về loài vật, đồ vật hoặc chuyện về chính con người để nói bóng gió, kín đáo khuyên nhủ, răn dạy con người một bài học nào đó trong cuộc sống
Truyện cười: Truyện cười là loại truyện kể về những hiện tượng
đáng cười trong cuộc sống nhằm tạo ra tiếng cười mua vui hoặc phê phán những thói hư, tật xấu trong xã hội
2 Bảng thống kê các truyện dân gian đã học.
STT Tên
truyện Nội dung Ý nghĩa truyện Đặc sắc nghệ thuật Con
rồng cháu tiên
Giải thích nguồn gốc của dân tộc Việt Nam
Ngợi ca Lạc Long Quân và
Âu Cơ
Truyện kể về nguồn gốc dân tộc co Rồng cháu Tiên, ngợi ca nguồn gốc cao quý của dân tộc và
ý nguyện đoàn kết gắn bó của dân tộc ta
Sử dụng các yếu tố tưởng tượng kì ảo
- Xây dựng hình tượng nhân vật mang dáng dấp thần linh
2 Bánh
chưng , bánh giầy
- Hình ảnh con người trong công cuộc dựng nước
- Những thành tựu văn minh nông nghiệp buổi đầu dựng
Là câu chuyện suy tôn tài năng, phẩm chất con người trong việc xây dựng đất nước
- Sử dụng chi tiết tưởng tượng
- Lối kể dân gian theo trình tự thời gian
Trang 3- Thánh Gióng:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
Xây dựng nhân vật mang
màu sắc thần kì với những
chi tiết nghệ thuật kì ảo, phi
thường
- Cách thức sâu chuỗi những
sự kiện lịch sử trong quá khứ
với những hình ảnh thiên
nhiên, đất nước: truyền
thuyết còn lí giải về ao hồ,
núi Sóc, tre đằng ngà
- Sơn Tinh, Thủy Tinh:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
Xây dựng nhân vật mang
dáng dấp thần linh với nhiều
chi tiết tưởng tượng kì ảo
- Tạo sự việc hấp dẫn: hai vị
thần Sơn tinh và Thủy Tinh
cùng cầu hôn Mỵ Nương
- Dẫn dắt, kể chuyện lôi
cuốn, sinh động
- Sự tích Hồ Gươm:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
- Xây dựng tình tiết thể hiện
ý nguyện, tinh thần của nhân
dân ta đoàn kết một lòng
đánh giặc xâm lược
- Sử dụng một số hình ảnh,
nước: cùng với sản phẩm lúa gạo là những phong tục và quan niệm đề cao lao động làm hình thành nét đẹp trong đời sống văn hóa của người Việt
3 Thánh
Gióng - Hình tượng người anh hùng
trong công cuộc giữ nước
- Sự sống của Thánh Gióng trong lòng dân tộc
Ca ngợi hình tượng người anh hùng đánh giặc tiêu biểu cho sự trỗi dậy của truyền thống yêu nước, đoàn kết, tinh thần anh dũng, kiên cường của dân tộc ta
Xây dựng nhân vật mang màu sắc thần kì
- Cách thức sâu chuỗi những sự kiện lịch sử
4 Sơn
Tinh Thủy Tinh
- Hoàn cảnh và mục đích của vua Hùng kén rể
- Cuộc thi tài giữa Sơn tinh
và Thủy tinh
Đằng sau câu chuyện mối tình Sơn tinh, Thủy tinh và nàng Mị Nương
là cốt lõi lịch sử nằm sâu trong các sự việc được kể, phản ánh hiện thực
Giải thích hiện tượng mưa bão, lũ lụt xảy
ra ở đồng bằng Bắc bộ thuở các vua hùng dựng nước;
đồng thời thể hiện sức mạnh, ước mơ chế ngự thiên tai, bảo vệ cuộc sống của người Việt cổ
Xây dựng nhân vật mang dáng dấp thần linh với nhiều chi tiết tưởng tượng kì ảo
- Tạo sự việc hấp dẫn
- Dẫn dắt, kể chuyện lôi cuốn, sinh động
5 Sự tích
Hồ Gươm
Lạc Long Quân cho nghĩa quân Lam Sơn mượn gươm thần để đánh giặc
- Nguồn gốc lịch sử cùa địa
Giải thích tên gọi hồ hoàn Kiếm, ca ngợi cuộc kháng chiến chính nghĩa chống giặc Minh do
- Xây dựng tình tiết
- Sử dụng một số hình ảnh, chi tiết
kì ảo, giàu ý nghĩa
Trang 4chi tiết kì ảo, giàu ý nghĩa
như gươm thần, Rùa Vàng
( mang ý nghĩa tượng trưng
cho khí thiêng, hồn thiêng
sông nuío, tổ tiên, tư tưởng,
tình cảm và trí tuệ, sức mạnh
của chính nghĩa, của nhân
dân)
- Thạch Sanh:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
Sắp xếp các tình tiết tự
nhiên, khéo léo: công chúa
lâm nạn gặp Thách Sanh
trong hang sâu, công chúa bị
câm khi nghe tiếng
đànThạch Sanh bỗng khỏi
bệnh rồi giải oan cho chống
rồi nên vợ nên chồng
- Sử dụng những chi tiết thần
kì:
+ Tiếng đàn tuyệt diệu tượng
trưng cho tình yêu, công lí,
nhân đạo, hòa bình, khẳng
định tài năng tâm hồn, tình
cảm của chàng dũng sĩ có
tâm hồn nghệ sĩ
+ Niêu cơm thần tượng
trưng cho tình thương, lòng
nhân ái, ước vọng đoàn kết
tư tưởng yêu chuộng hòa
bình của nhân dân ta
- Kết thúc có hậu: thể hiện
ước mơ, niềm tin vào đạo
đức, công lí xã hội và lí
tưởng nhân đạo, yêu hòa
bình theo quan niệm nhân
dân
- Em bé thông minh:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
- Cây bút thần:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
danh Hồ Hoàn Kiếm
Lê Lợi lãnh đạo và chiến thắng vẻ vang,
ý nguyện đoàn kết, khát vọng hòa bình của
dâ tộc ta
6 Thạch
Sanh
- Vẻ đẹp hình tượng nhân vật Thạch Sanh ( nhân vật chức năng hành động theo lẽ phải)
- Bản chất nhân vật Lí Thông ( nhân vật chức năng, đại diện cho cái ác) bộc
lộ qua lời nói,
sự mưu tính và hành động: dối trá, nham hiểm, xảo quyệt, vong
ân bội nghĩa
Thể hiện ước
mơ, niềm tin của nhân dân vào sự chiến thằngcủa những con người chính nghĩa, lương thiện
Sắp xếp các tình tiết tự nhiên, khéo léo
- Sử dụng những chi tiết thần kì
- Kết thúc có hậu
7 Em bé
thông minh
- Những thử thách đối với
em – Trí thông minh của em bé bộc lộ qua cách giải đố Trong
đó, em bé đã khéo léo tạo nên những tình huống để chỉ ra
sự phi lí trong những câu đố của viên quan, của nhà vua bằng kinh nghiệm làm cho
sứ giặc phải khâm phục
- Truyện đề cao trí khôn dân gian, kinh nghiệm đời sống dân gian
- Tạo ra tiếng cười
Dùng câu đố thử tài – tạo
ra tình huống thử thách để nhân vật bộc
lộ tài năng, phẩm chất
- Cách dẫn dắt sự việc cùng với mức độ tăng dần của những câu
đố và cách giải đố tạo nên tiếng cười hài huớc
8 Cây bút
thần
- Những lí giải
về tài năng: Mã Lương nghèo ham học vẽ, thành tài, được
- Khẳng định tài năng phục
vụ nhân dân, phục vụ chính nghĩa, chống
- Sáng tạo các chi tiết nghệ thuật kì
ảo
- Sáng tạo
Trang 5- Ông lão đánh cá và con cá
vàng:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
- Tạo nên sự hấp dẫn cho
truyện bằng các yếu tố tưởng
tượng hoang đường qua hình
tượng cá vàng
- Có kết cấu sự kiện vừa lặp
lại vừa tăng tiến
- Xây dựng hình tượng nhân
vật đối lập, mang nhiều ý
nghĩa
- Kết thúc truyện
hưởng bút thần
- Quan niệm của nhân dân về mục đích của nghệ thuật chân chính: Mã Lương dùng bút thần phục vụ nhân dân, vẽ cho người nghèo trong làng những công cụ lao động, đồ dùng hằng ngày ( cày, cuốc, xẻng…)
- Ước mơ của nhân dân về cuộc sống công bằng, hạnh phúc: Mã Lương dùng bút thần thực hiện côpng bằng xã hội, chống lại tên địa chủ và tên vua tham lam độc ác
lại cái ác
- Khẳng định nghệ thuật chân chính thuộc về nhân dân
- Thể hiện ước
mơ, niềm tin của nhân dân
về công lí xã hội và những khả năng kì diệu của con người
các chi thiết nghệ thuật tăng tiến
- Kết thúc có hậu
9 Ông lão
đánh cá
và con
cá vàng
Truyện kể về ông lão đánh cá nhân hậu và mự
vợ quá tham lam nên cuối cùng cuộc sống vẫn cơ hàn
Truyện ca ngợi lòng biết ơn đối với những người nhân hậuvà nêu bài học đích đáng cho những kẻ tham lam bội bạc
- Tạo nên sự hấp dẫn cho truyện bằng các yếu tố tưởng tượng hoang
đường
- Có kết cấu
sự kiện vừa lặp lại vừa tăng tiến
- Xây dựng hình tượng nhân vật đối lập, mang nhiều ý nghĩa
- Kết thúc
Trang 6- Ếch ngồi đáy giếng:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
- Thầy bói xem voi:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
- Chân, Tay, Tai, Mắt
Miệng:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
truyện
10 Ếch
ngồi đáy giếng
Ếch sống trong giếng lâu ngày,
nó cứ nghĩ mình là chúa tể, trời mưa to, nước dềnh lên đưa ếch ra ngoài, nó đi lại nghênh ngang, cuối cùng bị trâu giẫm bẹp
- Phê phán những kẻ hiểu biết hạn hẹp
mà hênh hoang
- Khuyên chúng ta phải
mở rộng tầm hiểu biết, không chủ quan, kiêu ngạo
- Xây dựng hình tượng gần gũi với đời sống
- Cách nói bằng ngụ ngôn, cách giáo huấn tự nhiên, đặc sắc
- Cách kể bất ngờ, hài hước kín đáo
11 Thầy
bói xem voi
Cách xem voi của các thầy bói: bằng tay, mỗi người sờ một bộ phận ai cũng khẳng định ý kiến mình là đúng phủ nhận ý kiến của người khác
Cuối cùng dẫn đến xô sát, đánh nhau toác đầu chảy máu
- Muốn hiểu biết sự vật phaỉ xem xét chúng một cách toàn diện
- Lắng nghe ý kiến của người khác và xem lại ý kiến của mình, không nên chủ quan,
tự tin quá mức trở thành bảo thủ
- Cách nói bằng ngụ ngôn, cách giáo huấn tự nhiên, sâu sắc:
- Dựng đối thoại, tạo nên tiếng cười hài hước, kín đáo
- Lặp lại các
sự việc
- Nghệ thuật phóng đại
12 Chân,
Tay, Tai, Mắt, Miệng
Truyện mượn các bộ phận của
cơ thể người để nói đến tinh thần đoàn kết trong cuộc sống
Truyện nêu ra bài học về vai trò của mỗi thành viên trong cộng đồng Vì vậy mỗi thành viên hông thể sống đơn độc, tách biệt mà cần đoàn kết, gắn
bó nương tựa vào nhau để cùng tồn tại và
Sử dụng nghệ thuật ẩn dụ
Trang 7- Treo biển:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
- Lợn cưới áo mới:
+ Nội dung?
+ Ý nghĩa truyện?
+ Đặc sắc nghệ thuật?
phát triển
13 Treo
biển - Những nội dung cần thiết
cho việc quảng cáo bằng ngôn ngữ trên tầm biển của nhà hàng
- Chuỗi sự việc đáng cười diễn
ra trong truyện gồm có bốn lời góp ý và phản ứng của nhà hành là cất luôn tấm biển
Truyện tạo nên tiếng cười hài hước, vui vẻ, phê phán những hành động thiếu chủ kiến và nêu lên bài học về sự cần thiết phải biết tiếp thu có chọn lọc ý kiến của người khác
Xây dựng tình huống cực đoan vô
lí và cách giải quyết một ciều không suy nghĩ, đắn đo của chủ cửa hàng
- Sử dụng những yếu tố gây cười
- Kết thúc truyện bất ngờ
14 Lợn
cưới áo mới
Truyện nói về hai anh chàng khoe của Một anh khoe áo mới, còn một anh khoe lợn cưới
Truyện chế giễu, phê phán những người
có tính hay kheo của – một tính xấu khá phổ biến trong xã hội
- Tạo tình huống gây cười
- Miêu tả điệu bộ, hành động, ngôn ngữ
“khoe” rất lố bịch của hai nhân vật
- Sử dụng biện pháp nghệ thuật phóng
4.4 Củng cố và luyện tập:
Hãy đánh dấu (X) vào trước câu trả lời đúng
Câu 1: Truyện Thánh gióng nhằm giải thích hiện tượng gì?
a Tre đằng ngà có màu vàng óng
b Có một làng tên là làng Cháy
c Những ao hồ liên tiếp ở vùng Gia Bình
d Giải thích cả ba hiện tượng trên.
Câu 2: Mục đích của truyện cười là gì?
a Đưa những bài học kinh nghiệm
b Gây cười để mua vui hoặc phê phán.
c Khuyên nhủ, răn dạy con người
d Nói ngụ ý, bóng gió để châm biếm