Giáo án Lịch sử 7 tuần 15

- Nhà nước không quan tâm đến SXNN, không chăm lo tu sửa, bảo vệ đê điều, các công trình thuỷ lợi Hậu quả của những việc làm đó - Mất mùa, đói kém -ND: Bán ruộng, vợ con cho quý tộc địa [r]

Ngày soạn : 30/11/2009 Ngày dạy: 03/12/2009

TIẾT 29- BÀI 15:

SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VĂN HOÁ THỜI TRẦN (TIẾP)

1 Mục tiêu

a Về kiến thức

Giúp HS

- Sau cuộc KC quyết liệt chống quân Mông- Nguyên ĐV phải trải qua nhiều khó khăn về KT, XH

- Nhờ những chính sách, biện pháp tích cực của vương triều Trần và tinh thần LĐ cần cù của ND ta, nền KT- XH của ĐV được phục hồi và phát triển nhanh chóng, VH, GD, KH, Kthuật đều đạt được nhiều thành tựu rực rỡ, quốc gia ĐV ngày 1 cường thịnh

b Về kĩ năng

- Giúp HS làm quen với phương pháp so sánh, đối chiếu các sự kiện LS

c Về thái độ

- Bồi dưỡng cho HS lòng yêu nước, niềm tự hàoDT, yêu quê hương, biết ơn

tổ tiên

2 chuẩn bị của gv & hs

a Chuẩn bị của GV : Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án, tranh ảnh đồ gốm

thời Trần

b Chuẩn bị của HS : SGK, vở, tìm hiểu ND bài: Sưu tầm tranh ảnh,

chuyện có liên quan đến bài

3 Tiến trình bài dạy (45’)

a kiểm tra bài cũ (5’)

*Câu hỏi: Trình bày 1 vài nét về tình hình KT- VH thời Trần sau CT

* Đáp án

KT:

- Nông nghiệp được phục hồi phát triển

- Khuyến khích SX, mở rộng diện tích trồng trọt

- TCN, thương nghiệp: Rất phát triển trình độ Kthuật ngày càng cao, buôn bán phát triển

XH:

- XH phân hoá ngày càng sâu sắc có nhiều tầng lớp

- Vua, vương hầu quý tộc, quan lại, địa chủ, TTC, thương nhân, ND tá điền, nông nô, nô tì

*Giới thiệu bài: ở bài trước, chúng ta thấy được dưới thời Trần mặc dù phải

trải qua các cuộc KC chống ngoại xâm nhưng nền KT rất phát triển Vậy trên lĩnh vực khác như VH, GD, KH, NT ntn? Đó là ND chính trong bài học

b Dạy nội dung bài mới (36’)

? Em có nhận xét gì về những tín

II/ Sự phát triển văn hoá 1/ Đời sống văn hoá (10’)

Các tín ngưỡng cổ truyền phổ biến

H

?

H

?

H

?

G

?

H

G

ngưỡng cổ truyền ở thời Trần?

Kể tên 1 vài tín ngưỡng trong ND

- Thờ tổ tiên, những vị anh hùng DT

người có công với làng nước

Đạo phật thời Trần so với thời Lí ntn?

- Có phát triển nhưng không bằng thời

Lí

Nêu dẫn chứng chứng tỏ đạo phật phát

triển

- Nhiều người đi tu kể cả những người

thuộc giai cấp thống trị

- Chùa chiền mọc lên ở nhiều nơi

Đọc phần in nghiêng SGK

Đạo phật không trở thành quốc giáo

và không ảnh hưởng tới chính trị

Chùa chiền không là nơi dạy học mà

trở thành trung tâm sinh hoạt VH

Thời kì này nho giáo cũng được sử

dụng phổ biến

So với đạo phật, nho giáo phát triển

ntn?

- Nho giáo ngày càng phát triển do

nhu cầu XD bộ máy nhà nước của giai

cấp thống trị Các nhà nho được bổ

nhiệm giữ những chức vụ quan trọng

trong bộ máy nhà nước Địa vị nho

giáo ngày càng được nâng cao

- Nhiều nhà nho được triều đình trọng

dụng

Trương Hán Siêu (SGK)

- Nổi bật nhà nho Chu Văn An: Sinh

25.8.1292 (nhâm thìn) ở Thanh Trì

(HN) từ nhỏ ông đã bộc lộ những đức

tính cao quý như: Ham học, cương

trực, liêm khiết Ông đậu tiến sĩ thời

Trần nhưng không ra làm quan mà ở

nhà dạy học Về sau ông được vua

Trần Ninh Tông mời giữ chức Tư

nghiệp Quốc tử giám (Chức quan thứ

2 trong Quốc tử giám) thời Trần Dụ

Tông chính sự nhà Trần đổ nát quan

lại nhũng nhiễu dân chúng, tham lam,

bè phái ông dâng sớ lên vua xin chém

đầu 7 tên nịnh thần gây rối loạn triều

đình Vua không nghe ông từ quan về

và phát triển trong ND

- Đạo phật và nho giáo phát triển

Các hình thức sinh hoạt VH: ca hát, nhảy múa, … được phổ biến và phát triển

- ND sống giản dị, tinh thần yêu quê hương, đất nước trong nhân nghĩa

H

?

H

?

H

?

H

?

H

?

H

?

H

Chí Linh (Hải Dương) dạy học, viết

sách làm thơ Sau khi qua đời ông

được thờ ở Văn Miếu

Sinh hoạt VH thời Trần được thể hiện

ntn?

- Phổ biến, phát triển (SGK)

Nêu những dẫn chứng về tập quán

sống giản dị của ND ta

- Giản dị: Đi chân đất, …

- Tinh thần: thượng võ, yêu quê

hương + trọng ân nghĩa

Nhận xét về những hoạt động sinh

hoạt VH dưới thời Trần

- Các hoạt động VH phong phú, đa

dạng, nhiều vẻ mang đậm tính DT

Nguyên nhân của sự phát triển nền

VH?

- Do thời Trần GD thi cử thịnh hành,

phát triển đã đào tạo được nhiều nho

sĩ trí thức giỏi

- Hơn nữa, sau KC chống quân Mông-

Nguyên đầy gian lao nhưng đã thắng

lợi vẻ vang, lòng tự hào yêu quê

hương, đất nước và ý thức tự cường

DT đã được khơi dậy ở các nho sĩ, trí

thức các nhà thơ, nhà văn…

Hãy cho biết vài nét về tình hình văn

học thời Trần Tại sao văn học thời

Trần phát triển mạnh và mang đậm

lòng yêu nước tự hào DT

- Phong phú, mang bản sắc DT, chứa

đựng lòng yêu nước tự hào DT -> làm

rạng rỡ cho VH ĐV

Kể tên 1 số tác phẩm em biết

- Hịch tướng sĩ (TQT)

- Thơ: Phò giá về kinh (Trần Quang

Khải)

- Phú sông BĐ (Trương Hán Siêu)

Nguyên nhân nào dẫn đến sự phát

triển của văn học thời Trần? Nguyên

nhân nào có ý nghĩa quyết định?

- Đây là thời kì có nhiều nhà nho nổi

tiếng

- Truyền thống yêu nước, tự hào DT

được phát huy cao độ trong KC

2/ Văn học (8’)

Văn học chữ hán, chữ nôm phong phú đậm đà bản sắc DT

3/ Giáo dục và khoa học kĩ thuật (10’)

GD

- Trường học mở ra ngày càng nhiều

- Các kì thi chọn người giỏi được tổ chức thường xuyên

?

G

H

?

H

?

?

G

?

H

?

H

Mông- Nguyên

- Tiếp thu được tinh hoa của VHDG,

VH nước ngoài

Đọc tác phẩm Hịch tướng sĩ của TQT

Em hãy trình bày vài nét về tình hình

GD thời Trần

- Do y/c ngày càng cao của ND về nhu

câu tăng cường đội ngũ tri thức cho

đất nước GD thời Trần rất được quan

tâm Quốc Tử Giám được mở rộng

cho con em các quan lại Các trường

công và tư mở ra ngày càng nhiều các

kì thi tổ chức thường xuyên hơn

Đọc đoạn chữ nhỏ (SGK)

So sánh tình hình GD thời Trần và

thời Lí

Thời Trần tình hình GD phát triển hơn

thời Lí Trường học được mở nhiều,

các kì thi được tổ chức đều đặn, có

quy củ, nề nếp

Trình bày vài nét về KH- Kthuật thời

Trần

Quốc sứ viện có nhiệm vụ gì? Do ai

đứng đầu và điều hành?

- Cơ quan chuyên viết sử

- Do Lê Văn Hưu đứng đầu

- 1272 ông biên soạn xong bộ “ĐV sử

kí” 30 quyển -> Đây là bộ chính sử

đầu tiên có giá trị của nước ta

Trong cuộc KC chống quân M- N ai là

người chỉ huy các cuộc KC?

- Trần Hưng Đạo

- Ông là 1 nhà quân sự tài ba đã viết

“Binh Thư yếu lược”

Trên lĩnh vực y học …? SGK

- Y học- Tuệ Tĩnh

- Thiên văn học: Đăng Độ, Trần

Nguyên Đán

- Cuối TKXIV Hồ Nguyên Trừng …

chế tạo súng thần cơ, đóng thuyền lớn

Em có nhận xét gì về tình hình GD,

KH, Kthuật thời Trần?

- Phát triển mạnh trên mọi lĩnh vực có

nhiều đóng góp cho nền VH DT, tạo

KH- Kthuật:

- Lập ra Quốc sử viện -1272 bộ “ĐV sử kí” ra đời

- Tác phẩm: Binh thư yếu lược- Trần Hưng Đạo

Quân sự, y học, KH, Kthuật đạt nhiều thành tựu

4/ Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc (8’)

- Nhiều công trình kiến trúc có giá trị ra đời: Tháp phổ minh, thành Tây Đô

- NT chạm khắc tinh tế

H

H

G

bước phát triển cho nền văn minh ĐV

Hãy gt những nét độc đáo của NT

kiến trúc và điêu khắc thời Trần

- Nhiều công trình kiến trúc mới …

(SGK)

Đọc đoạn chữ nhỏ

Nhận xét về hình đầu rồng so với thời

kì trước (Đối chiếu hình 26 bài 12)

giống, khác

NT ngày càng đạt đến trình độ tinh

xảo rõ rệt

Hình tượng rồng- 1 mô típ NT đặc sắc

của ND ta hồi này

Bên cạnh sự trau chuốt, tinh tế hơn,

việc thêm cặp sừng làm cho con rồng

có vẻ uy nghiêm hơn và điều này

chứng tỏ ở thời Trần tính chất quyền

uy của giai cấp thống trị, đứng đầu là

vua (rồng thường là biểu trưng cho

vua) đã phát triển cao hơn thời Lí

c Củng cố, luyện tập (3’)

Nêu những nguyên nhân dẫn đến những thành tựu trên các mặt VHGD, KHKTNT thời Trần

- Sự quan tâm của nhà nước: Có những chính sách biện pháp tốt

- Do KT phát triển, XH ổn định

- Lòng tự hào, tự cường DT được củng cố và nâng cao sau các cuộc KC chống ngoại xâm thắng lợi

Làm BT trong vở BT

d hướng dẫn học sinh tự học ở nhà (1’)

- Học

- Đọc SGK

- Sưu tầm văn thơ, tác giả nổi tiếng thời kì này

- Làm BT trong vở BT

- Tìm hiểu bài 16

Ngày soạn : 05/12/2009 Ngày dạy: 08/12/2009

TIẾT 30 - BÀI 16:

1 Mục tiêu

a Về kiến thức

Giúp HS

- Cuối TKXIV, nền KT ĐV bị trì trệ, đời sống của các tầng lớp NDLĐ nhất

là ND, nông nô, nô tì rất đói khổ, XH rối loạn PTND, nô tì nổ ra khắp nơi

- Điều đó đã chứng tỏ vương triều Trần đã bước vào thời kì suy sụp Nhà Hồ thay thế nhà Trần trong hoàn cảnh đó là cần thiết Nắm được mặt tích cực và hạn chế cơ bản của cải cách Hồ Quý Li

b Về kĩ năng

- Bồi dưỡng cho HS kĩ năng so sánh, đối chiếu các sự kiện LS và kĩ năng hệ thống, thống kê, sử dụng bản đồ trong khi học bài biết đánh giá 1 NV LS

c Về thái độ

- Thấy được sự sa đoạ, thối nát của tầng lớp quý tộc, vương hầu cầm quyền cuối thời Trần đã gây ra nhiều hậu quả tai hại cho đất nước, XH, bở vậy cần phải thay thế vương triều Trần để đưa đất nước phát triển

- Có thái độ đúng đắn về PTKNND, nô tì cuối TKXIV, về nhân vật LS Hồ Quý Li 1 người yêu nước có tư tưởng cải cách để đưa đất nước, XH thoát khỏi cuộc khủng hoảng lúc bấy giờ

2 chuẩn bị của gv & hs

a Chuẩn bị của GV : : Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án, lược đồ KNND

cuối TKXIV

b Chuẩn bị của HS : SGK, vở, tìm hiểu ND bài: Sưu tầm tranh ảnh,

chuyện có liên quan đến bài

3 Tiến trình bài dạy (45’)

a kiểm tra bài cũ (5’)

Câu hỏi: Hãy nêu nguyên nhân dẫn đến những thành tựu về các mặt: VH,

GD, KHKT dưới thời Trần

Đáp án

- Sự quan tâm của nhà nước

- KT phát triển, XH ổn định

- Lòng tự hào, tự cường của DT

*Giới thiệu bài: Vương triều Trần được thành lập từ 1226, sau 1 thời gian

dài rất vững mạnh, đưa đất nước phát triển, đạt được nhiều thành tựu to lớn, nhưng

tư cuối TKXIV đã bước vào thời kì suy sụp Vậy những biểu hiện của sự suy sụp

đó là gì và những nguyên nhân nào dẫn đến sự suy sụp đó của nhà Trần? Đây là nội dung chính của bài học hôm nay

b Dạy nội dung bài mới (36’)

Hoạt động của thầy, trò Nội dung cần đạt

?

?

H

?

H

?

G

?

H

Nêu những biểu hiện của sự suy sụp

nền KT?

Hãy nêu những tình hình KT nước ta ở

cuối TKXIV ntn?

- Nhà nước không quan tâm đến

SXNN, không chăm lo tu sửa, bảo vệ

đê điều, các công trình thuỷ lợi

Hậu quả của những việc làm đó

- Mất mùa, đói kém

-ND: Bán ruộng, vợ con cho quý tộc

địa chủ

-> Biến thành nô tì

Đọc đoạn chữ nhỏ

- Vua Trần Dụ Tông băt dân đào hồ lớn

trong hoàng thành, chất đá giữa hồ làm

núi, bắt dân chở nước mặn từ biển đổ

vào hồ nhỏ nuôi hải sản

- Tướng Trần Khánh Dư nói: “tướng là

chim ưng, dân là vịt, lấy vịt nuôi chim

ưng có gì lạ”

Nguyễn Phi Khanh đã viết những câu

thơ mô tả sự thật (mấy câu thơ ngắn

gọn tuy chủ yếu thể hiện tình thương

yêu, thông cảm sâu sắc với cuộc sống

khổ cực bị bóc lột đủ mọi bề của ND

nhưng cũng giúp chúng ta hình dung

được cảnh đồng ruộng, “lưới chài” vở

vét của bọn quan lại…

Cuộc sống người dân cuối TKXIV ntn?

Tại sao lại xẩy ra tình trạng đó ->

- Nhà Trần không quan tâm đến

SXNN, đê điều -> ĐSND mất mùa đói

kém thường xuyên xảy ra

I/ Tình hình kinh tế- Xã hội 1/ Tình hình kinh tế (15’)

- Cuối TKXIV, nhà nước không quan tâm đến SXNN

- Nhiều năm mất mùa, đói kém

- Ruộng đất công bị xâm lấn

- ND nộp thuế đinh

- Cuộc sống ND đói khổ

=> Nền KT bị suy thoái, đời sống

ND sa sút, XH rối loạn

?

H

?

H

?

?

H

?

?

H

?

G

?

H

- Quý tộc chiếm ruộng đất của dân

Chuyển: TH bị suy thoái -> ảnh hưởng

đến XH

Em hãy nêu tình hình XH của nhà Trần

nửa sau TKXIV

- Vua quan ăn chơi sa đoạ

Đọc phần chữ nhỏ

- Quan lại, vương hầu, quý tộc nhân đó

thả sức ăn chơi xa hoa bắt quân, dân

xây dinh thự, chùa chiền liên miên

Trong triều nhiều kẻ tham lam, nịnh

thần làm rối loạn kỉ cương phép nước,

triều chính bị lũng đoạn

Đọc phần chữ nhỏ

Việc làm của Chu Văn An đã chứng tỏ

điều gì?

- Ông là 1 vị quan thanh liêm, không

vụ lợi biết đặt lợi ích của ND lên trên

hết

Đối với kẻ thù nước ngoài ntn?

Theo em bị bóc lột nặng nề, ND, nô tì

mâu thuẫn ngày càng sâu sắc với gc

thống trị

-> Họ sẽ làm gì?

- Đấu tranh mạnh mẽ

- Từ giữa TKXIV ND, nô tì nổi dậy

đấu tranh

Nêu các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu

- Khởi nghĩa: Ngô Bệ

KN nổ ra vào 1344 ở Hải Dương: Cuộc

KN đã nêu cao khẩu hiệu: “chẩu cứu

dân nghèo” Điều này chứng tỏ ND ta

đã ý thức cuộc sống của mình và vì

không được ai cứu giúp nên họ tự đứng

lên giành quyền lợi cho mình… cuộc

KN kéo dài 16 năm (1344- 1360) Do

thiếu tổ chức, thiếu sự ủng hộ của ND

ở các nơi nên đã bị quân triều đình đàn

áp -> đầu 1360, Ngô Bệ bị giết

Trình bày KN: Nguyễn Thanh, Nguyễn

Kị

2/ Tình hình xã hội (21’)

- ĐSND sa sút nghiêm trọng

- Vua quan ăn chơi sa đoạ

- Nhà Trần bất lực với cuộc tấn công Chămpa và yêu sách của nhà Minh

- ĐSND khổ cực

* Các cuộc KN tiêu biểu

- KN của Ngô Bệ Diễn ra từ 1344- 1360 ở Hải Dương KQ: Bị đàn áp

- Khởi nghĩa của Nguyễn Thanh, Nguyễn Kị ở Thanh Hoá (1379), Nguyễn Bổ ở Bắc Giang

H

?

G

?

H

?

H

?

H

- 1379 Nguyễn Thanh tụ tập ND KN,

tự xưng là Linh Đức vương, hoạt động

ở vùng sông Chu (Thanh Hóa) Nguyễn

Kị cũng xưng vương, hoạt động ở

Nông Cống 1379 Nguyễn Bổ nổi dậy

ở Bắc Giang -> Nhưng các cuộc KN

cũng thất bại

Trình bày KN Phạm Sư Ôn

- Đầu 1390, nhà sư Phạm Sư Ôn hô hào

ND nổi dậy ở Quốc Oai, nghĩa quân

hoạt động ở vùng Sơn Tây, lực lượng

hùng hậu đã kéo quân về đánh chiếm

kinh thành Thăng Long trong 3 ngày

Vua Trần phải bỏ chạy lên Bắc Giang

-> Khởi nghĩa bị đàn áp

Trình bày KN: Nguyễn Nhữ Cái

- 1399, Nguyễn Nhữ Cái nổi dậy KN,

hoạt động ở vùng SơnTây, Vĩnh Phúc,

Tuyên Quang Đến 1400 cuộc KN bị

đàn áp

Các cuộc KN liên tiếp xảy ra vào cuối

triều Trần báo hiệu điều gì?

- Đó là phản ứng mãnh liệt của ND đối

với Nhà Trần

- Do mâu thuẫn gay gắt giữa gc thống

trị với ND, nông nô, nô tì

Vì sao có mâu thuẫn đó?

- Do nhà nước không quan tâm đến

SXNN và đời sống ND chỉ lao vào con

đường ăn chơi sa đoạ quý tộc vương

hầu địa chủ ra sức bao chiếm ruộng

đất, bóc lột ND, nông nô, nô tì ->

ĐSND cực khổ

Nguyên nhân thất bại của các cuộc

KN?

- Thiếu sự liên kết, người lãnh đạo, lẻ

tẻ…

- KN: Phạm Sư Ôn ở Quốc Oai- Sơn Tây (1390)

- KN: Nguyễn Nhữ Cái ở Sơn Tây (1399- 1400)

c Củng cố, luyện tập (3’)

? Trình bày tình hình KTXH nước ta nửa sau TKXI

? Kể tên các cuộc KN ND, nô tì, cuối TKXIV

? Làm BTLS

d hướng dẫn học sinh tự học ở nhà (1’)

- Học bài

- Đọc SGK

- Làm BTLS

- Chuẩn bị bài 16 phần 2: Nhà Hồ và cải cách Hồ Quý Li