Kĩ năng - Nhìn nhận sự phát triển về xã hội và văn hóa qua phương pháp so sánh với các thời kì trước.. HS: Sưu tầm những tranh ảnh liên quan đến các thành tựu văn hóa thời Trần.. Bài mới
Trang 1Ngày soạn: 16/11/2016
Tuần 15
Tiết 29
Bài 15
SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ VĂN HOÁ THỜI TRẦN
I Mục tiêu
1 Kiến thức
- Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ta dưới thời Trần rất phong phú đa dạng
- Một nền văn hóa phong phú mang đậm bản sắc dân tộc, làm rạng rỡ nền văn hóa Đại Việt
- GD-KH-KT, thời Trần đạt tới trình độ cao, nhiều công trình nghệ thuật tiêu biểu
2 Tư tưởng
- Bồi dưỡng ý thức đân tộc
- GD niềm tự hòa về một thời lịch sử có nền văn hóa riêng mang đậm bản sắc dân tộc
3 Kĩ năng
- Nhìn nhận sự phát triển về xã hội và văn hóa qua phương pháp so sánh với các thời kì trước
- Phân tích đánh giá nhận xét các thành tựu văn hóa đặc sắc
II Chuẩn bị
GV: Tranh ảnh các thành tựu văn hóa thời Trần
HS: Sưu tầm những tranh ảnh liên quan đến các thành tựu văn hóa thời Trần
III Tiến trình lên lớp
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
? Nêu các đặc điểm kinh tế thời Trần sau chiến tranh.
? Giải thích “Điền trang” là gì.
3 Bài mới:
GTB : Ở tiết học trước chúng ta đã tìm hiểu tình hình kinh tế thời Trần, mặc dù trãi qua
3 cuộc chiến tranh tàn khóc nhưng kinh tế thời Trần nhanh chống được phục hồi và phát triển Còn đối với mặt văn hóa, giáo dục, khoa học kĩ thuật, công nghệ thì như thế nào?
Để hiểu được thì trong tiết học này chúng ta sẽ được tìm hiểu thông qua bài 15: II “ Sự phát triển về văn hóa”.
Hoạt động 1:
- Thời Trần, các tín
ngưỡng cổ truyền vẫn phổ
biến trong dân gian.
- Lắng nghe
II Sự phát triển văn hóa
1 Đời sống văn hoá
- Các tín ngưỡng cổ truyền phổ biến trong dân gian
? Kể tên một vài tín ngưỡng
trong dân gian - Thờ cúng tổ tiên, thờ các anh hùng dân tộc có công
với đất nước
- Đạo phật thời Trần có
phát triển song không
mạnh bằng thời Lý
Trang 2? Nêu một vài dẫn chứng
chứng tỏ đạo Phật phát
triển
- Nhấn mạnh: Đạo phật
không trở thành quốc giáo
và không ảnh hưởng tới
chính trị Chùa chiền
không là nơi dạy học mà
trở thành trung tâm sinh
hoạt văn hóa Thời kỳ này
Nho giáo được sử dụng phổ
biến.
- Nhiều người đi tu kể cả những người thuộc giai cấp thống trị, chùa chiền mọc lên khắp nơi.
- Đọc phần chữ nhỏ / 71
- Cả đạo phật và Nho giáo đều phát triển
? So với đạo phật nho giáo
phát triển như thế nào
- Nho giáo ngày càng được nâng cao và được chú ý hơn do nhu cầu xây dựng
bộ máy nhà nước của giai cấp thống trị.
- Các nho giáo giữ vị trí
cao trong bộ máy nhà
nước, nhiều nhà Nho được
triều đình trọng dụng như
Trương Hán Siêu, Chu Văn
An
- Giới thiệu vài nét về Chu
Văn An (SGV / 102)
- Từ vua đến người dân lao
động đều yêu thích các hoạt
động văn nghệ, thể thao
- Nghe
? Nêu những dẫn chứng về
tập quán giản dị của nhân
dân
- Đi chân đất, quần áo đơn giản, áo đen hoặc áo tứ thân, cạo trọc đầu.
- Bên ngoài rất giản dị,
nhưng ẩn chứa bên trong
con người họ là tinh thần
thượng võ, lòng yêu quê
hương đất nước.
? Sinh hoạt văn hóa thời
Trần được thể hiện như
thế nào
? Nguyên nhân của sự
phát triển đó.
- Các hoạt động văn hoá phong phú, đa dạng, nhiều
vẻ mang đậm tính dân tộc.
- Trao đổi, trình bày: do thời Trần giáo dục thi cử thịnh hành, phát triển, đã đào tạo được nhiều nho sĩ trí thức giỏi Hơn nữa sau cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên đầy gian lao nhưng đã thắng lợi vẻ vang, lòng tự hào,
- Các hình thức sinh hoạt văn hoá: ca hát, nhảy múa được phổ biến
Trang 3yêu quê hương, đất nước và
ý thức tự cường dân tộc đã khơi dậy ở các nho sĩ, trí thức, các nhà thơ, nhà văn,
…
Hoạt động 2:
? Văn học thời Trần có đặc
điểm gì - Phong phú, mang đậm bản sắc dân tộc, chứa đựng
lòng yêu nước, tự hào của nhân dân.
2 Văn học
? Kể tên một số tác phẩm
mà em biết
- Hịch tướng sĩ
- Phò giá về kinh
- Phú sông Bạch Đằng
- Văn học thời kỳ này rất
phát triển bao gồm cả văn
học chữ Hán và chữ Nôm.
Các tác phẩm phản ánh
niềm tự hào dân tộc về một
thời hào hùng lịch sử.
? Tại sao văn học thời
Trần phát triển mạnh và
mang đậm lòng yêu nước,
niềm tự hào dân tộc.
- Trao đổi, trình bày;
+ Vì được viết trong thời
kì kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên.
+ Vì được viết trong thời
kì kháng chiến
- Văn học chữ Hán và văn học chữ Nôm
- Chứa đựng nhiều nội dung phong phú và làm rạng rỡ văn hoá Đại Việt
Hoạt động 3
? Trình bày vài nét về tình
hình giáo dục thời Trần
? Nhận xét về tình hình đó
- Nhấn mạnh: do yêu cầu
ngày càng cao của nhân
dân và nhu cầu tăng cường
đội ngũ trí thức cho đất
nước, giáo dục thời Trần
rất được quan tâm
- Quốc Tử Giám được mở rộng cho con em quan lại, thi cử đều đặn hơn, trường công, tư nhiều hơn, các kì thi tổ chức thường xuyên hơn.
- Đọc đoạn chữ nhỏ / 72
- Nhận xét
3 Giáo dục và khoa
học kỹ thuật
- Giáo dục:
+ Trường học mở ra ngày càng nhiều, các kỳ thi chọn người giỏi được
tổ chức thường xuyên
? Quốc sử viện có nhiệm vụ
gì, do ai đứng đầu và điều
hành
+ Lập ra Quốc sử viện
- Năm 1272 bộ "Đại Việt
sử ký" ra đời
? Trong cuộc kháng chiến
lần 2, 3 chống giặc Nguyên
ai chỉ huy
- Trần Quốc Tuấn.
- Ông là một nhà quân sự tài ba, viết "Binh thư yếu lược".
- Quân sự, y học, khoa học kỹ thuật cũng đạt nhiều thành tựu
Trang 4- Y học, thiên văn học,
khoa học đều phát triển
(thế kỷ 14 Hồ Nguyên
Trừng chế tạo súng thần
cơ, đóng được thuyền lớn).
? Nhận xét về tình hình
giáo dục, khoa học, kĩ
thuật thời Trần
- Nhận xét
Hoạt động 4
? Nghệ thuật kiến trúc và
điêu khắc có gì đáng chú ý
- Giới thiệu các tranh ảnh
* GDHS
? Nếu như có dịp tham
quan những nơi này thì thái
độ chúng ta như thế nào
- Dựa vào SGK trình bày
- HS: Tự do trả lời
4 Nghệ thuật, kiến
trúc, điêu khắc
- Nhiều công trình kiến trúc có giá trị ra đời: tháp Phổ Minh, Thành Tây
Đô
- Nghệ thuật chạm khắc tinh tế
4 Củng cố
? Đời sống văn hóa thời Trần được thể hiện như thế nào
? Nêu một số dẫn chứng về sự phát triểnVH, GD, KH- KT thời Trần
5 Hướng dẫn
- HS học thuộc bài, trả lời các câu hỏi trong SGK
- HS xem trước bài 16: “I Tình hình kinh tế - xã hội”
I Rút kinh nghiệm:
Tiết 30
Bài 16
SỰ SUY SỤP CỦA NHÀ TRẦN CUỐI THẾ KỈ XIV
I Mục tiêu
1 Kiến thức:
- Tình hình kinh tế xã hội cuối thời Trần Vua quan ăn chơi xa đọa không quan tâm đến sản xuất làm cho đời sống của người dân ngày càng cực khổ
- Các cuộc đấu tranh của nông nô, nô tì diễn ra ngày càng rầm rộ
2 Tư tưởng:
- Bồi dưỡng tình cảm yêu thương người dân lao động
- Thấy được vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử
3 Kĩ năng:
Phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử
II Chuẩn bị:
GV: Lược đồ Tư liệu liên quan đến các cuộc khởi nghĩa của nông dân ở thế kỉ XIV HS: Sưu tầm những tư liệu liên quan đến các cuộc khởi nghĩa ở thế kỉ XIV.
III Tiến trình lên lớp:
1 Ổn định lớp
Trang 52 Kiểm tra bài cũ
? Đời sống văn hóa của thời Trần được thể hiện như thế nào.
? Tại sao văn học thời Trần phát triển mạnh và mang đậm lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc.
? Trình bày sự phát triển về văn học, giáo dục, khoa học, kĩ thuật thời trần.
3 Bài mới:
GTB : Sau các cuộc kháng chiến tình hình kinh tế, xã hội nhà Trần đã đạt được nhiều
thành tựu rực rỡ đóng góp cho sự phát triển của đất nước Nhưng đến thế kỉ XIV nhà Trần sa súc nghiêm trọng tạo tiền đề cho một triều đại mới lên thay.? Vậy nguyên nhân nào dẫn đến sự sa súc đó Để biết được trong tiết học này chúng ta sẽ được tìm hiểu thông qua bài số 16: Sự suy sụp của nhà Trần cuối TK XIV I “ Tình hình kinh tế xã hội”.
Hoạt động 1
? Nữa sau TK XIV tình hình
kinh tế nhà Trần như thế nào
? Điều đó đã để lại hậu quả
gì
* Liên hệ:
? Hiện nay nhà nước ta có
quan tâm đến việc sản xuất
nông nghiệp, đấp điều; các
công trình thủy lợi không
GV: Thực tế đã chứng minh
Việt Nam hiện nay là nước
xuất khẩu lúa gạo đứng thứ
thế giới.
? Trong khi đó đời sống của
vương hầu, quý tộc thì như
thế nào
? Thái độ của triều đỉnh như
thế nào
? “Thuế đinh”
- Lần lượt trả lời
- Đọc đoạn in nghiêng / 74
- Trả lời
- Trong tay nắm rất nhiều ruộng đất, đi xâm lấn ruộng đất công, làm cho khẩu phần ruộng đất của nhân dân ngày càng bị thu hẹp dẫn đến đời sống ngày càng bấp bênh cực khổ.
- Triều đình không hề chăm
lo mà còn bắt dân nghèo mỗi năm phải nộp 3 quan tiền thuế đinh.
- Nam từ 18-55 tuổi có gia đình đều phải ghi tên vào sổ đinh và được gọi là dân đinh Ngoài việc nộp tô ruộng còn phải đóng thêm
I Tình hình kinh tế - xã hội
1 Tình hình kinh tế
- Nhà nước không quan tâm đến sản xuất nông nghiệp, đê điều;
- Các công trình thủy lợi không được chăm lo, tu sửa
mất mùa, đói kém
- Quý tộc, địa chủ ra sức cướp ruộng đất công của làng xã
- Triều đình bắt dân nghèo mỗi năm phải nộp 3 quan tiền thuế đinh
Trang 6một thứ thuế về con người, gọi là thuế đinh.
Hoạt động 2
? Trước sự cực khổ của nhân
dân vua quan nhà Trần đã
làm gì
? Quan lại, quý tộc, vương
hầu đã làm gì
? Trong triều đình xuất hiện
những con người nào
? Lúc bấy giờ Tư Nghiệp
Quốc Tử Giám Chu Văn An
đã làm gì
? Việc làm của Chu Văn An
chứng tỏ điều gì.
- Trình bày (sgk)
? Khi lên làm vua Nhật Lễ đã
làm gì
- Nhận định: Tình hình đất
nước suy yếu trầm trọng, còn
bên ngoài thì giặc ngoại xâm
đang lâm le xâm lược nước
ta.
? Đó là giặc ngoại xâm nào
vậy
? Em có nhận xét gì về cuộc
sống của vua quan nhà
Trần nửa cuối thế kỉ XIV.
? Quá khốn khổ nhân dân đã
làm gì
- Kết hợp sử dụng lược đồ
khởi nghĩa nông dân cuối thế
kỉ XIV, trình bày
? Em hãy xác định vị trí diễn
ra các cuộc khởi nghĩa
? Kết quả của tất cả các cuộc
khởi nghĩa như thế nào
? Nêu những nguyên nhân
dẫn đến sự thất bại của các
cuộc khởi nghĩa
- Trả lời
- Đọc đoạn in nghiêng / 74
- Dâng sớ lên vua đòi chém
7 tên nịnh thần.
- Vua không ghe ông đã trao
mũ từ quan.
Là vị quan thanh liêm không vụ lợi, biết đặc lợi ích của nhân dân lên trên hết.
- Đọc đoạn chữ nhỏ / 75
- Cham-pa và nhà Minh.
- Sa lầy, bẩn thiểu.
- Theo dõi
- Lên bảng xác định vị trí diễn ra các cuộc khởi nghĩa
- Tất cả điều thất bại
- Thảo luận 3 phút.
+ Lực lượng triều đình mạnh hơn.
+ Các cuộc khởi nghĩa điều
là do tự phát
+ Người lãnh đạo chủ yếu
là nông dân, nhà sư
+ Vũ khí chỉ là giáo mác,
2 Tình hình xã hội
- Vua, quan, quý tộc, địa chủ : ăn chơi sa đọa
- Nịnh thần đã làm rối loạn
kĩ cương phép nước
- Khi vua Trần Dụ Tông mất (1369), tình hình càng trở nên rối loạn
- Nhân dân nổi dậy khởi nghĩa khắp nơi
Tất cả điều thất bại
Trang 7? Ý nghĩa của các cuộc khởi
nghĩa.
* GDHS phải biết đoàn kết,
có đoàn kết thì mới thành
công
gậy gột, tằm vong….
+ Không có chuẩn bị, không có tổ chức.
+ Không có trãi qua huấn luyện quân sự.
+ Diễn ra lẽ tẻ không đồng loạt, không tập trung.
- Góp phần làm sụp đỗ nhanh chống nhà Trần.
4 Cũng cố
? Trình bày tình hình kinh tế xã hội nước ta nữa sau TK XIV
? Nhận xét về nhà Trần nữa cuối TK XIV
? Xác định vị trí của các cuộc khởi nghĩa của nông dân trên lược đồ
5 Hướng dẫn
- HS học thuộc bài, trả lời các câu hỏi trong SGk
- HS xem trước bài 16: “II Nhà Hồ và cải cách của Hồ Quý Ly”
IV Rút kinh nghiệm:
Trình ký: 19/11/2016
Huỳnh Thị Thanh Tâm
