Tai lieu tap huan mon lich su GDPT MOI

9 Hoạt động 1: Tìm hiểu đặc điểm, quan điểm xây dựng chương trình môn Lịch sử trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 - Trước hết, báo cáo viên trình bày các vấn đề cơ bản về đặc đi

0

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

TÀI LIỆU TẬP HUẤN

HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH

MÔN LỊCH SỬ (Trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018)

HÀ NỘI, 2019

1

Người biên soạn:

1 GS TS Trần Thị Vinh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (Chủ biên)

2 PGS.TS Văn Ngọc Thành, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

3 PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

4 PGS.TS Nguyễn Thị Thế Bình, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

5 PGS.TS Phan Ngọc Huyền, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

6 TS Phạm Thị Tuyết, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

7 TS Nguyễn Thị Kiều Trang, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

2

MỤC LỤC

CHÚ GIẢI THUẬT NGỮ 4

A MỤC TIÊU KHOÁ TẬP HUẤN 8

B NỘI DUNG KHOÁ TẬP HUẤN 8

NỘI DUNG 1 Tìm hiểu đặc điểm và quan điểm xây dựng chương trình môn Lịch sử 2018 8

NỘI DUNG 2 Tìm hiểu mục tiêu của chương trình môn học và yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực 12

NỘI DUNG 3 Tìm hiểu nội dung giáo dục môn Lịch sử 19

NỘI DUNG 4 Dạy học hình thành và phát triển năng lực môn Lịch sử 27

C DỰ KIẾN KẾ HOẠCH TẬP HUẤN 40

D ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ TẬP HUẤN 42

PHỤ LỤC 1 KẾ HOẠCH DẠY HỌC MỘT CHỦ ĐỀ MINH HOẠ 43

PHỤ LỤC 2 ĐỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ MINH HOẠ 59

ở từng cấp học đối với tất cả học sinh trên phạm vi toàn quốc, định hướng về phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục, điều kiện thực hiện chương trình giáo dục phổ thông

2 Năng lực:

Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể

3 Phẩm chất:

Phẩm chất là những tính tốt thể hiện ở thái độ, hành vi ứng xử của con người; cùng với năng lực tạo nên nhân cách con người

4 Yêu cầu cần đạt:

Yêu cầu cần đạt là kết quả mà học sinh cần đạt được về phẩm chất

và năng lực sau mỗi cấp học, lớp học ở từng môn học và hoạt động giáo dục; trong đó, mỗi cấp học, lớp học sau đều có những yêu cầu riêng cao hơn, đồng thời bao gồm những yêu cầu đối với các cấp học, lớp học trước đó

5 Môn học

Môn học là lĩnh vực nội dung dạy học được thực hiện trong nhà trường

có cấu trúc và logic phù hợp với ngành khoa học và thực tiễn tương ứng, phù hợp với những quy luật Tâm- Sinh lí của dạy học

6 Giáo dục hướng nghiệp

Giáo dục hướn nghiệp bao gồm toàn bộ các hoạt động của nhà

5

trường phối hợp với gia đình và xã hội nhằm trang bị kiến thức, hình thành năng lực định hướng nghề nghiệp cho học sinh, từ đó giúp học sinh lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực, tính cách, sở thích, quan niệm về giá trị của bản thân, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của gia đình và phù hợp với nhu cầu của xã hội Giáo dục hướng nghiệp có ý nghĩa quan trọng góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện và phân luồng học sinh sau trung học cơ sở và sau trung học phổ thông

Trong chương trình giáo dục phổ thông, giáo dục hướng nghiệp được thực hiện thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục, tập trung ở các môn Công nghệ, Tin học, Nghệ thuật, Giáo dục công dân ở cấp trung học cơ sở, các môn học ở cấp trung học phổ thông và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cùng với Nội dung giáo dục của địa phương

7 Hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông

Hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông được thực hiện thường xuyên và liên tục, trong đó tập trung vào các năm học cuối của giai đoạn giáo dục cơ bản và toàn bộ thời gian của giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp

8 Trải nghiệm

Trải nghiệm là quá trình hoạt động để thu nhận những kinh nghiệm, từ

đó vận dụng một cách có hiệu quả vào thực tiễn cuộc sống

11 Đánh giá tổng kết

Đánh giá tổng kết còn được gọi là đánh giá kết quả, là đánh giá có tính tổng hợp, bao quát nhằm cung cấp thông tin về sự tinh thông/ thành thạo

13 Tích hợp

Tích hợp là sự hợp nhất/ nhất thể hóa các bộ phận khác nhau để đưa tới một đối tượng mới như là một thể thống nhất dựa trên những nét bản chất của các thành phần đối tượng chứ không phải là phép cộng đơn giản những thuộc tính của đối tượng ấy

14 Dạy học tích hợp

Dạy học tích hợp: là định hướng dạy học giúp học sinh phát triển khả năng huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết có hiệu quả các vấn đề trong học tập và trong cuộc sống, được thực hiện ngay trong quá trình lĩnh hội tri thức và rèn luyện kĩ năng

15 Phân hóa

Phân hóa là chia một khối/ một nhóm thành nhiều phần / nhiều đối tượng

có các tính chất khác biệt nhau để thực hiện những tác động cho phù hợp

16 Dạy học phân hóa:

Dạy học phân hoá: là định hướng dạy học phù hợp với các đối tượng học sinh khác nhau, nhằm phát triển tối đa tiềm năng vốn có của mỗi học sinh dựa vào đặc điểm tâm - sinh lí, khả năng, nhu cầu, hứng thú và định hướng nghề nghiệp khác nhau của học sinh

17 Nội dung giáo dục điạ phương

Nội dung giáo dục địa phương là những vấn đề cơ bản hoặc thời sự về văn hóa, lịch sử, địa lý, kinh tế, xã hộ , môi trường, hướng nghiệp

…của địa phương bổ sung cho nội dung giáo dục bắt buộc chung thống nhất trong cả nước, nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết về nơi sinh sống, bồi dưỡng cho học sinh tình yêu quê hương, ý thức tìm hiểu

và vận dụng những điều đã học để góp phần giải quyết những vấn đề

7

của quê hương

18 Kế hoạch giáo dục nhà trường

Kế hoạch giáo dục nhà trường là sự cụ thể hóa tiến trình thực hiện CTGDPT (bao gồm cả nội dung giáo dục địa phương) phù hợp với điều kiện cụ thể về thời gian, đặc điểm của người học, nhân lực, vật lực

…của nhà trường Kế hoạch giáo dục của nhà trường được xây dựng hàng năm dựa trên kế hoạch giáo dục chung và các hướng dẫn trong CTGDPT

8

A Mục tiêu tập huấn

Sau khóa tập huấn, học viên:

- Thông hiểu chương trình môn Lịch sử và mối liên hệ giữa chương trình môn Lịch sử với Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể ban hành tháng 12/2018

- Trình bày được những vấn đề cốt lõi (về đặc điểm, quan điểm xây dựng, mục tiêu, yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục, phương pháp đánh giá…) của chương trình môn Lịch sử 2018

- Phân tích được những điểm mới trong chương trình môn Lịch sử 2018 so với chương trình hiện hành (về đặc điểm, quan điểm xây dựng, mục tiêu, yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục, phương pháp đánh giá…)

- Có năng lực tổ chức tập huấn những vấn đề cốt lõi của chương trình và cách thức triển khai Chương trình môn Lịch sử cho các đối tượng khác nhau (giảng viên sư phạm, cán bộ quản lý, giáo viên cốt cán, giáo viên đại trà…)

B Nội dung tập huấn

Nội dung tập huấn bao gồm 04 nội dung hoạt động

1 NỘI DUNG 1: TÌM HIỂU ĐẶC ĐIỂM VÀ QUAN ĐIỂM XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH MÔN LỊCH SỬ 2018

1.1 Mục tiêu

Sau khi học tập Nội dung 1, học viên:

- Giải thích được đặc điểm của môn Lịch sử trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018

- Phân tích được 5 quan điểm xây dựng chương trình môn Lịch sử thông qua các ví dụ cụ thể

- Làm rõ được những điểm mới về đặc điểm và quan điểm xây dựng chương trình môn Lịch sử 2018 so với chương trình hiện hành

1.2 Nguồn tài liệu, học liệu

- Mục I và mục II của Tài liệu TEXT: Tìm hiểu chương trình môn Lịch sử

9

Hoạt động 1: Tìm hiểu đặc điểm, quan điểm xây dựng chương trình môn Lịch

sử trong chương trình giáo dục phổ thông 2018

- Trước hết, báo cáo viên trình bày các vấn đề cơ bản về đặc điểm của chương trình môn Lịch sử 2018, nhấn mạnh 3 nội dung chính như sau:

+ Về vị trí môn học: trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, giáo dục lịch sử được thực hiện liên tục ở cả ba cấp học thông qua các môn Lịch sử

và Địa lý (cấp tiểu học và trung học cơ sở), Lịch sử (cấp trung học phổ thông)

Ở cấp trung học phổ thông, Lịch sử là môn học lựa chọn thuộc nhóm môn Khoa học xã hội Môn Lịch sử có sứ mệnh giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực lịch sử, thành phần của năng lực khoa học, đồng thời góp phần vào việc xây dựng những phẩm chất chủ yếu và năng lực chung được xác định trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể Với đặc trưng của môn học, Lịch sử giữ vai trò chủ đạo trong việc giáo dục lòng yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc, truyền thống lịch sử và văn hoá dân tộc; củng cố các giá trị nhân văn, lòng khoan dung, nhân ái, tinh thần cộng đồng và hình thành những phẩm chất của công dân Việt Nam, công dân toàn cầu trong xu thế phát triển của thời đại

+ Về vai trò môn học: Chương trình môn Lịch sử hệ thống hoá, củng cố kiến thức thông sử ở giai đoạn giáo dục cơ bản, đồng thời giúp học sinh tìm hiểu sâu hơn các kiến thức lịch sử cốt lõi thông qua các chủ đề, chuyên đề học tập về lịch sử thế giới, lịch sử khu vực Đông Nam Á và lịch sử Việt Nam Phương pháp dạy học môn Lịch sử được thực hiện trên nền tảng những nguyên tắc cơ bản của sử học và phương pháp giáo dục hiện đại

+ Về mối quan hệ giữa Lịch sử với các môn học/hoạt động giáo dục khác: Môn Lịch sử tạo nền tảng để học sinh học tốt các môn học khác, đặc biệt là các môn học thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn như: Ngữ văn, Địa lí, giáo dục kinh tế và pháp luật, Giáo dục quốc phòng và an ninh, Nghệ thuật và các hoạt động trải nghiệm (hoạt động phát triển cá nhân, hoạt động xã hội và phục vụ cộng đồng, hoạt động giáo dục hướng nghiệp…)

- Tiếp theo, báo cáo viên trình bày các vấn đề cơ bản về quan điểm xây dựng chương trình môn Lịch sử 2018, nhấn mạnh những nội dung cơ bản như sau:

+ Xuất phát từ đặc trưng của môn học, Chương trình môn Lịch sử nhấn

mạnh các quan điểm xây dựng chương trình như: khoa học, hiện đại; hệ thống,

cơ bản; thực hành, thực tiễn; dân tộc, nhân văn; mở, liên thông

+ Trong đó, nhấn mạnh đến quan điểm khoa học, hiện đại: Chương trình

10

môn Lịch sử giúp học sinh tiếp cận lịch sử thế giới, lịch sử khu vực Đông Nam

Á và lịch sử dân tộc một cách khoa học trên cơ sở vận dụng những thành tựu hiện đại của khoa học lịch sử và khoa học giáo dục

+ Chương trình đặc biệt coi trọng nội dung thực hành lịch sử, kết nối lịch

sử với thực tiễn cuộc sống Chương trình tăng cường phần thực hành cả về thời

lượng lẫn các hình thức thực hành; đa dạng hoá các loại hình thực hành để học sinh được hoạt động trải nghiệm thông qua các hình thức tổ chức giáo dục như: hoạt động nhóm/cá nhân tự học, học trên lớp/ở bảo tàng, đi thực địa, học qua dự

án, di sản lịch sử, văn hóa, nhằm mục tiêu phát triển năng lực lịch sử và truyền cảm hứng cho học sinh yêu thích lịch sử và có khả năng tự học lịch sử suốt đời

+ Chương trình mang tính mở, liên thông, tính thiết thực và phù hợp điều

kiện kinh tế - xã hội của đất nước và thực tiễn giáo dục ở các vùng miền trong cả nước Chương trình môn Lịch sử hướng học sinh tới nhận thức đúng về những giá trị truyền thống của dân tộc, giúp học sinh hình thành, phát triển những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam và những giá trị phổ quát của công dân toàn cầu

- Báo cáo viên hướng dẫn học viên đọc tài liệu, tóm tắt những nét chính ở

mục I và mục II Chương trình môn Lịch sử 2018; Hướng dẫn thực hiện chương

- Báo cáo viên đưa ra nhận xét về kết quả trình bày của các nhóm; trả lời các câu hỏi, giải đáp thắc mắc hoặc những vấn đề còn chưa rõ của học viên Báo cáo viên chốt lại các vấn đề quan trọng về các mạch nội dung; hướng dẫn học viên tìm hiểu thêm qua tài liệu Hỏi đáp, INFOGRAPHIC và VIDEO của môn Lịch sử

11

Hoạt động 2: Những điểm mới về đặc điểm và quan điểm xây dựng chương trình môn Lịch sử 2018

- Báo cáo viên hướng dẫn học viên tìm hiểu những điểm mới về đặc điểm

và quan điểm xây dựng chương trình môn Lịch sử 2018 so với chương trình hiện hành Điểm nhấn của phần trình bày nên tập trung vào một số nội dung cơ bản sau đây:

+ Về đặc điểm môn học, ở cấp trung học phổ thông, Lịch sử là môn học lựa chọn thuộc nhóm môn Khoa học xã hội Chương trình nhấn mạnh đến vị trí của môn học trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể và đặc trưng của môn học (Lịch sử giữ vai trò chủ đạo trong việc giáo dục lòng yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc, truyền thống lịch sử và văn hoá dân tộc; củng cố các giá trị nhân văn, lòng khoan dung, nhân ái, tinh thần cộng đồng và hình thành những phẩm chất của công dân Việt Nam, công dân toàn cầu)

+ Điểm mới về các tiếp cận dạy và học: chuyển từ tiếp cận nội dung là chính sang tiếp cận năng lực; không lấy sự trang bị kiến thức là chính mà lấy sự phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh làm mục đích chủ đạo

+ Điểm mới về định hướng nghề nghiệp: môn lịch sử ở trung học phổ thông phải hướng đến việc giúp người học phát triển năng lực tự tìm hiểu lịch sử suốt đời; có thể ứng dụng kiến thức, kỹ năng vào cuộc sống, nhất là phát triển các nghề nghiệp dựa trên kiến thức lịch sử, văn hóa

+ Điểm mới về quan điểm xây dựng chương trình: Chương trình môn Lịch

sử nhấn mạnh các quan điểm xây dựng chương trình như: khoa học, hiện đại;cơ bản hệ thống; thực hành, thực tiễn; mở, liên thông

- Báo cáo viên hướng dẫn các nhóm xây dựng bảng so sánh những điểm mới về quan điểm xây dựng chương trình môn Lịch sử Có thể sử dụng bảng sau đây:

Quan điểm xây dựng

Chương trình

Chương trình môn Lịch sử hiện hành (2006)

Chương trình môn Lịch sử 2018 Điểm mới

Khoa học, hiện đại

viên vào các hoạt động nhóm, hoạt động của toàn lớp

2 NỘI DUNG 2: TÌM HIỂU MỤC TIÊU CỦA CHƯƠNG TRÌNH MÔN LỊCH SỬ VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT VỀ PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC

2.1 Mục tiêu

Sau khi học tập nội dung 2, học viên:

- Phân tích được những mục tiêu của Chương trình môn Lịch sử

- Trình bày được yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của chương trình môn Lịch sử

- Làm rõ được những điểm mới về mục tiêu, yêu cầu cần đạt về phẩm chất

và chương trình môn Lịch sử 2018 so với chương trình hiện hành

2.2 Nguồn tài liệu, học liệu

- Mục III và mục IV của Tài liệu TEXT: Tìm hiểu chương trình môn Lịch

sử trong Chương trình GDPT 2018

- Chương trình môn học, tài liệu hỏi đáp, INFOGRAPHIC và VIDEO

- Chương trình môn lịch sử hiện hành (2006)

2.3 Tiến trình tổ chức hoạt động

Hoạt động 1: Tìm hiểu mục tiêu của chương trình môn Lịch sử 2018

- Trước hết, báo cáo viên trình bày ngắn gọn cơ sở để xác định mục tiêu của chương trình môn Lịch sử, tập trung vào 3 điểm sau đây:

+ Thứ nhất, Chương trình môn Lịch sử xuất phát từ mục tiêu giáo dục

chung của Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể: Giúp người học làm chủ kiến thức phổ thông; biết vận dụng hiệu quả kiến thức vào đời sống và tự học suốt đời; có định hướng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp; biết xây dựng và phát triển hài hòa các mối quan hệ xã hội, đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước và nhân loại

+ Thứ hai, xuất phát từ mục tiêu của giáo dục trung học phổ thông: Giúp

13

người học phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đối với người lao động, ý thức và nhân cách công dân; khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời; khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động…

+ Thứ ba, xuất phát từ đặc trưng môn học: Môn Lịch sử có sứ mệnh giúp

học sinh hình thành và phát triển năng lực lịch sử, thành phần của năng lực khoa học xã hội thông qua hệ thống các chủ đề và chuyên đề về lịch sử thế giới, lịch sử khu vực Đông Nam Á và lịch sử Việt Nam

- Báo cáo viên phân tích mục tiêu chung của giáo dục lịch sử phổ thông, đi sâu phân tích những nội dung sau đây:

+ Mục tiêu chung của giáo dục Lịch sử phổ thông nhằm cụ thể hoá mục tiêu của Chương trình giáo phổ thông tổng thể, giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực lịch sử thông qua nội dung kiến thức phổ thông nền tảng về lịch

sử thế giới, lịch sử khu vực Đông Nam Á và lịch sử Việt Nam

+ Thông qua kiến thức và những bài học từ lịch sử, Chương trình góp phần hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất chủ yếu như yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, có ý thức trách nhiệm với gia đình, cộng đồng và đất nước

- Về mục tiêu của chương trình môn Lịch sử 2018, báo cáo viên nhấn mạnh

3 nội dung sau đây:

Thứ nhất, giúp học sinh phát triển năng lực lịch sử (bao gồm các thành

phần: tìm hiểu lịch sử, nhận thức và tư duy lịch sử, vận dụng kiến thức, kĩ năng

đã học) trên nền tảng kiến thức cơ bản và nâng cao về lịch sử thế giới, khu vực

và Việt Nam thông qua hệ thống chủ đề, chuyên đề về lịch sử chính trị, kinh tế,

xã hội, văn hoá, văn minh

Thứ hai, trên nền tảng đó, Chương trình hướng tới mục tiêu giáo dục nhân

cách, tinh thần dân tộc, lòng yêu nước, các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại để góp phần hình thành các phẩm chất của người công dân Việt Nam, công dân toàn cầu phù hợp với xu thế phát triển của thời đại

Thứ ba, Chương trình giúp học sinh tiếp cận và nhận thức rõ vai trò, đặc

điểm của khoa học Lịch sử cũng như sự kết nối giữa Sử học với các lĩnh vực khoa học và ngành nghề khác, tạo cơ sở để học sinh lựa chọn định hướng nghề nghiệp trong tương lai

14

- Báo cáo viên hướng dẫn học viên đọc những nội dung chính ở mục III

Chương trình môn Lịch sử; Hướng dẫn thực hiện chương trình GDPT 2018 môn Lịch sử, hướng dẫn học viên thảo luận theo nhóm Có thể phân công nhiệm vụ cho các nhóm, cụ thể:

+ Nhóm 1: đọc tài liệu, thảo luận về cơ sở xác định mục tiêu môn học + Nhóm 2: đọc tài liệu, thảo luận về mục tiêu chung của giáo dục lịch sử phổ thông

+ Nhóm 3: đọc tài liệu, thảo luận về mục tiêu của môn Lịch sử ở cấp trung học phổ thông

Các nhóm phân công nhiệm vụ đọc tài liệu cho mỗi thành viên Sau đó, trưởng nhóm tổ chức thảo luận trong nhóm về mạch nội dung được phân công, tìm hiểu và thống nhất các nội dung sẽ trình bày trước toàn lớp trên PowerPoint

về các kết quả thảo luận

- Báo cáo viên đưa ra nhận xét về kết quả trình bày của các nhóm; trả lời các câu hỏi, giải đáp thắc mắc hoặc những vấn đề còn chưa rõ của học viên Báo cáo viên chốt lại các vấn đề quan trọng về các mạch nội dung; hướng dẫn học viên tìm hiểu thêm qua Chương trình môn Lịch sử 2018, Tài liệu Hỏi đáp, INFOGRAPHIC và VIDEO

Hoạt động 2: Tìm hiểu yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của chương trình môn Lịch sử 2018

- Báo cáo viên trình bày ngắn gọn cơ sở để xác định yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của chương trình môn Lịch sử, nhấn mạnh 3 vấn đề sau đây:

+ Thứ nhất, cơ sở để xác định yêu cầu cần đạt của Chương trình môn Lịch

sử xuất phát từ yêu cầu cần đạt chung của Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể: Giúp người học hình thành và phát triển những năng lực cốt lõi sau:

- Những năng lực chung được tất cả các môn học và hoạt động giáo dục góp phần hình thành, phát triển: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

- Những năng lực đặc thù được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học và hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực khoa học xã hội, năng lực khoa học tự nhiên, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất

Bên cạnh việc hình thành, phát triển các năng lực cốt lõi, chương trình giáo dục phổ thông còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng năng lực đặc biệt (năng khiếu)

15

của học sinh

+ Thứ hai, xuất phát từ yêu cầu của giáo dục trung học phổ thông: Giúp

người học phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đối với người lao động, ý thức và nhân cách công dân; khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời; khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động; khả năng thích ứng với những đổi thay trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới

+Thứ ba, xuất phát từ đặc trưng môn học: Môn Lịch sử có sứ mệnh giúp

học sinh phát triển năng lực lịch sử, thành phần của năng lực khoa học thông qua

hệ thống các chủ đề và chuyên đề về lịch sử thế giới, lịch sử khu vực Đông Nam

Á và lịch sử Việt Nam Với đặc trưng riêng của môn học, môn Lịch sử giữ vai trò chủ đạo trong việc giáo dục lòng yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc, truyền thống lịch sử và văn hoá dân tộc, góp phần giúp học sinh nhận thức sâu sắc và vận dụng được kiến thức lịch sử vào việc giải quyết những vấn đề của thực tế cuộc sống

- Báo cáo viên phân tích yêu cầu cần đạt về phẩm chất và đóng góp của môn lịch sử trong việc bồi dưỡng phẩm chất cho học sinh, cần tập trung phân tích 2 nội dung sau đây:

+ Chương trình môn Lịch sử góp phần hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất chủ yếu (yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm) được xác định trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể

+ Với đặc trưng môn học, thông qua nội dung giáo dục lịch sử, Chương trình chú trọng giáo dục lòng yêu nước, tinh thần dân tộc chân chính, niềm tự hào về truyền thống lịch sử của quê hương, đất nước; phát triển các giá trị nhân văn, nhân ái, trung thực; tinh thần trách nhiệm với cộng đồng và xã hội, sẵn sàng tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Báo cáo viên phân tích yêu cầu cần đạt về năng lực, phân tích đóng góp của môn lịch sử trong việc phát triển các năng lực chung cho học sinh, cần tập trung phân tích những điểm chính sau đây:

+ Chương trình môn Lịch sử góp phần hình thành và phát triển cho học sinh những năng lực chung (tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo) trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể thông qua các nội dung học tập và hoạt động thực hành, thực tế Cụ thể:

+ Năng lực tự chủ và tự học: Các năng lực này được phát triển thông qua các hoạt động học tập như thu thập thông tin thông qua các nguồn sử liệu, trình

16

bày ý kiến cá nhân về sự kiện, nhân vật, quá trình lịch sử; khảo sát, thực hành lịch sử trên thực địa, di tích lịch sử và văn hóa ở địa phương, vận dụng kiến thức lịch sử để giải thích các vấn đề thực tế; có hứng thú tìm hiểu, khám phá lịch sử + Năng lực giao tiếp và hợp tác: Các năng lực này được phát triển thông qua thông qua các hoạt động nhóm, thảo luận nhóm, hoạt động trải nghiệm trên thực địa, bảo tàng, di tích lịch sử và văn hóa, phỏng vấn nhân chứng lịch sử… + Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Năng lực này được phát triển thông qua các hoạt động phát hiện vấn đề, nêu giả thuyết, ý kiến cá nhân về sự kiện, nhân vật lịch sử, tìm lôgic trong cách thức giải quyết vấn đề, đánh giá giải pháp giải quyết vấn đề trong lịch sử, vận dụng bài học kinh nghiệm lịch sử trong thực tế cuộc sống…

- Về năng lực lịch sử, báo cáo viên đi sâu phân tích những điểm chính về các năng lực thành phần của năng lực lịch sử (tìm hiểu lịch sử, nhận thức và tư duy lịch sử, vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học vào thực tiễn) Báo cáo viên hướng dẫn các nhóm đọc tài liệu, thảo luận về các thành phần của năng lực lịch sử:

+ Với đặc trưng riêng của môn học, môn Lịch sử góp phần phát triển năng lực lịch sử, thành phần của năng lực khoa học, trên cơ sở nắm vững hệ thống kiến thức cơ bản và nâng cao về lịch sử thế giới, khu vực và Việt Nam thông qua hệ thống chủ đề và chuyên đề về lịch sử chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, văn minh

+ Các nhóm thảo luận, báo cáo viên có thể phân công từng nhóm điền những thí dụ minh họa về biểu hiện các thành phần của năng lực lịch sử vào bảng Biểu hiện của năng lực lịch sử:

Nhóm 1 nêu thí dụ về Năng lực tìm hiểu lịch sử

Nhóm 2 nêu thí dụ về Năng lực nhận thức và tư duy lịch sử

Nhóm 3 nêu thí dụ về Năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học

Biểu hiện của năng lực lịch sử

TT Thành phần

Thí dụ minh họa của các nhóm

1 Tìm hiểu

lịch sử

Thể hiện qua việc:

- Nhận diện và sử dụng tư liệu lịch sử: phân biệt được các loại hình tư liệu lịch sử, hiểu được nội dung,

NHÓM 1

17

TT Thành phần

Thí dụ minh họa của các nhóm

khai thác và sử dụng được tư liệu lịch sử trong quá trình học tập

- Tái hiện và trình bày lịch sử: mô tả, trình bày (nói hoặc viết) diễn trình của các sự kiện, nhân vật, quá trình lịch sử từ đơn giản đến phức tạp; xác định được các sự kiện lịch sử trong không gian và thời gian cụ thể

2

Nhận thức

và tư duy

lịch sử

Thể hiện qua việc:

- Giải thích được nguồn gốc, sự vận động của các sự kiện lịch sử từ đơn giản đến phức tạp; chỉ ra được quá trình phát triển của lịch sử theo lịch đại và đồng đại; so sánh sự tương đồng và khác biệt giữa các

sự kiện lịch sử, lý giải được mối quan hệ nhân quả trong tiến trình lịch sử

- Đưa ra những ý kiến nhận xét, đánh giá của cá nhân về các sự kiện, nhân vật, quá trình lịch sử trên cơ sở nhận thức và tư duy lịch sử; hiểu được sự tiếp nối và thay đổi của lịch sử; biết suy nghĩ theo những chiều hướng khác nhau khi xem xét, đánh giá, hay đi tìm câu trả lời về một sự kiện, nhân vật, quá trình lịch sử

đề của thực tiễn cuộc sống Trên

NHÓM 3

18

TT Thành phần

Thí dụ minh họa của các nhóm

nền tảng đó, học sinh có khả năng

tự tìm hiểu những vấn đề lịch sử, phát triển năng lực sáng tạo, có khả năng tiếp cận và xử lý thông tin từ những nguồn khác nhau, có ý thức

và năng lực tự học lịch sử suốt đời

- Báo cáo viên hướng dẫn các nhóm thảo luận những điểm mới về mục tiêu, yêu cầu cần đạt của chương môn Lịch sử 2018 so với chương trình hiện hành, tập trung vào những điểm chính sau đây:

+ Về mục tiêu: Cần nhấn mạnh 2 điểm: (i) Chương trình môn Lịch sử mới tập trung vào định hướng phát triển năng lực, mục tiêu phát triển năng lực được đặt lên trước tiên và là chủ yếu nhất, nhằm trả lời câu hỏi: Học sinh làm được những gì? (ii) Chương trình nhấn mạnh tính hướng nghiệp cho học sinh

+ Về yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực: cần tập trung vào đóng góp của môn Lịch sử đối với việc bồi dưỡng phẩm chất chủ yếu, phát triển các năng lực chung và năng lực lịch sử

+ Hướng dẫn các nhóm thảo luận và hoàn thiện bảng so sánh về điểm mới của chương trình môn Lịch sử 2018 dưới đây:

Bảng so sánh điểm mới về mục tiêu và yêu cầu cần đạt của chương trình

môn Lịch sử 2018 với chương trình Lịch sử hiện hành

Vấn đề so sánh Chương trình

Lịch sử hiện hành

Chương trình Lịch sử 2018 Điểm mới

19

+ Bài thu hoạch của học viên:

Phân tích những điểm mới về yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực chung và năng lực lịch sử trong Chương môn Lịch sử 2018 so với Chương trình hiện hành

- Định hướng đánh giá: Bài thu hoạch của học viên là sản phẩm chính để đánh giá, có kết hợp với bài trình bày của nhóm (có sự tham gia đóng góp của học viên) Đối chiếu bài thu hoạch của học viên và bài trình bày của các nhóm với tài liệu Chương trình môn Lịch sử 2018, Tài liệu Hỏi đáp, INFOGRAPHIC

và VIDEO theo các vấn đề:

+ Yêu cầu cần đạt về phẩm chất

+ Yêu cầu cần đạt về năng lực chung

+ Yêu cầu cần đạt về năng lực lịch sử

+ So sánh điểm mới về mục tiêu, yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực chung và năng lực lịch sử của Chương trình môn Lịch sử 2018 với Chương trình môn Lịch sử hiện hành

3 NỘI DUNG 3: TÌM HIỂU NỘI DUNG GIÁO DỤC MÔN LỊCH SỬ

3.1 Mục tiêu

Sau khi học tập Nội dung 3, học viên:

- Trình bày được cấu trúc và nội dung của chương trình môn Lịch sử 2018

- Phân tích được những điểm mới trong nội dung chương trình môn Lịch sử

2018 so với chương trình hiện hành

3.2 Nguồn tài liệu, học liệu

- Mục V của Tài liệu TEXT: Tìm hiểu chương trình môn Lịch sử trong

Hoạt động 1: Tìm hiểu nội dung của chương trình môn Lịch sử 2018

- Trước hết, báo cáo viên trình bày ngắn gọn cơ sở để xác định nội dung chương trình môn Lịch sử 2018, tập trung vào 3 điểm chính:

+ Thứ nhất, cơ sở xác định nội dung Chương trình môn Lịch sử căn cứ vào

định hướng nội dung của Chương trình tổng thể đối với giai đoạn giáo dục hướng nghiệp (cấp trung học phổ thông): thực hiện phương châm giáo dục phân hóa, bảo đảm học sinh được tiếp cận nghề nghiệp, chuẩn bị cho giai đoạn học

20

sau phổ thông có chất lượng Đồng thời, chú trọng định hướng nghề nghiệp với các chủ đề và chuyên đề học tập được lựa chọn theo định hướng nghề nghiệp, nhằm đáp ứng nguyện vọng, phát triển tiềm năng, sở trường của mỗi học sinh

+ Thứ hai, xuất phát từ mục tiêu, định hướng nội dung của Giáo dục khoa

học xã hội trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể Theo đó, nội dung cốt lõi của môn học được tổ chức theo các mạch chính là lịch sử thế giới, khu vực, Việt Nam và địa phương, bảo đảm cấu trúc sau: quá trình tiến hoá (thời gian, không gian), quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước, kiến tạo nền văn minh - văn hiến của dân tộc Việt Nam; sự phát triển của tiến bộ xã hội và nguyên nhân của hưng thịnh, suy vong qua các thời kỳ của các quốc gia - dân tộc; các thành tựu chính về kinh tế, xã hội, văn hoá, văn minh; các cá nhân, tập đoàn người trong quan hệ hợp tác, cạnh tranh… trong các không gian và thời gian lịch sử

+ Thứ ba, xuất phát từ mục tiêu, quan điểm của Chương trình môn Lịch sử

ở cấp trung học phổ thông Về mục tiêu, Chương trình giúp học sinh phát triển năng lực lịch sử, thành phần của năng lực khoa học xã hội Trên nền tảng đó, Chương trình hướng tới mục tiêu giáo dục nhân cách, tinh thần dân tộc, lòng yêu nước, các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại

để hình thành phẩm chất công dân Việt Nam, công dân toàn cầu phù hợp với xu thế phát triển của thời đại Đồng thời, giúp học sinh tiếp cận và nhận thức rõ vai trò, đặc điểm của khoa học Lịch sử cũng như sự kết nối giữa Sử học với các lĩnh vực khoa học và ngành nghề khác, tạo cơ sở để học sinh lựa chọn định hướng nghề nghiệp trong tương lai

- Báo cáo viên trình bày khái quát về cấu trúc, nội dung chương trình môn Lịch sử 2018, nhấn mạnh 4 điểm sau đây:

+ Chương trình môn Lịch sử được xây dựng theo cấu trúc chính là tuyến tính kết hợp với đồng tâm, thay cho cấu trúc đồng tâm của chương trình hiện hành (học toàn bộ thông sử ở cả ba cấp) Cấu trúc mới sẽ khắc phục được nhược điểm đi lặp lại kiến thức gây nhàm chán cho người học

+ Trục phát triển chính của Chương trình môn Lịch sử là hệ thống các chủ

đề và chuyên đề về những vấn đề cơ bản của lịch sử thế giới, lịch sử khu vực Đông Nam Á và lịch sử Việt Nam, nhằm mục tiêu nâng cao và mở rộng kiến thức thông sử mà học sinh đã được học ở cấp trung học cơ sở Các chủ đề được xây dựng trên cơ sở tổng hợp những kiến thức lịch sử mà học sinh đã được học

ở cấp trung học cơ sở, tạo cơ sở để học sinh tiếp cận một cách toàn diện các lĩnh

21

vực chính trị, quân sự, kinh tế, xã hội, văn hóa, tư tưởng v.v… qua các thời kỳ lịch sử Đồng thời, thông qua các chủ đề, học sinh nhận thức được sự tương tác giữa lịch sử thế giới, khu vực với lịch sử dân tộc Việt Nam

+ Bên cạnh nội dung giáo dục cốt lõi (70 tiết/lớp/năm), trong mỗi năm học, những học sinh có thiên hướng khoa học xã hội và nhân văn được chọn học một

số chuyên đề (35 tiết/lớp/năm) Mục tiêu của các chuyên đề này là: (i) Mở rộng, nâng cao kiến thức và năng lực sử học đáp ứng yêu cầu phân hoá sâu ở cấp trung học phổ thông (ii) Giúp học sinh hiểu sâu hơn vai trò của sử học trong đời sống thực tế, những ngành nghề có liên quan đến lịch sử để học sinh có cơ sở định hướng nghề nghiệp sau này cũng như có đủ năng lực cơ bản để giải quyết những vấn đề có liên quan đến lịch sử và tiếp tục tự học lịch sử suốt đời (iii) Tăng cường hoạt động trải nghiệm thực tế, giúp học sinh phát triển tình yêu, sự say mê, ham thích tìm hiểu lịch sử dân tộc Việt Nam, lịch sử thế giới

+ Qua các bài học lịch sử về thành công và cả những sai lầm, thất bại trong quá khứ, học sinh sẽ rút ra bài học về ứng xử với bản thân, gia đình, xã hội, thế giới, để hướng tới xã hội hòa bình, phát triển Học sinh cũng được hướng dẫn để biết rằng còn nhiều khoảng trống và cả những vấn đề chưa tỏ tường, cần những

sử liệu mới, góc nhìn mới về lịch sử mà sách giáo khoa chưa đề cập đến Đây sẽ

là chân trời rộng lớn để học sinh thỏa sức đam mê khám phá, học tập lịch sử suốt đời

- Báo cáo viên hướng dẫn học viên đọc Chương trình môn Lịch sử và mục

V tài liệu TEXT: Hướng dẫn thực hiện chương trình GDPT 2018 môn Lịch sử,

đọc tài liệu INFOGRAPHIC và yêu cầu học viên làm việc theo nhóm:

+ Học viên được chia thành các nhóm Báo cáo viên có thể phân công cho mỗi nhóm đọc 1 mạch nội dung: i) Các chủ đề hướng nghiệp; (ii) Lịch sử thế giới; iii) Lịch sử Đông Nam Á; iv) Lịch sử Việt Nam;

+ Các nhóm phân công nhiệm vụ đọc cho mỗi thành viên Sau đó, trưởng nhóm tổ chức thảo luận trong nhóm về mạch nội dung được phân công, tìm hiểu

và thống nhất các nội dung sẽ trình bày trước toàn lớp trên PowerPoint cũng như các vấn đề còn vướng mắc để hỏi báo cáo viên

- Báo cáo viên yêu cầu các nhóm trình bày về các mạch nội dung; nhận xét

về kết quả tìm hiểu của các nhóm cũng như trả lời các câu hỏi của học viên Báo cáo viên chốt lại các vấn đề quan trọng về các mạch nội dung; hướng dẫn học viên tìm hiểu thêm qua tài liệu Hỏi đáp, INFOGRAPHIC và VIDEO

+ Cấu trúc chương trình có những thay đổi căn bản Chương trình môn Lịch

sử được xây dựng theo cấu trúc chính là tuyến tính kết hợp với đồng tâm, thay cho cấu trúc đồng tâm của chương trình hiện hành (học toàn bộ thông sử ở cả ba cấp) + Cấu trúc mới sẽ khắc phục được nhược điểm đi lặp lại kiến thức gây nhàm chán cho người học

+ Nội dung giáo dục với các mạch kiến thức cốt lõi của môn học được thiết

kế như sau:

Nội dung các chủ đề

- Chủ đề định hướng nghề nghiệp: Lịch sử và Sử học; Vai trò của Sử học

- Lịch sử thế giới: Một số nền văn minh thế giới thời kỳ cổ - trung đại; Các

cuộc cách mạng công nghiệp trong lịch sử thế giới; Cách mạng tư sản và sự phát triển của chủ nghĩa tư bản; Sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa xã hội; Thế giới trong và sau Chiến tranh lạnh; Quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nước

Mỹ từ năm 1945 đến nay; Công cuộc cải cách mở cửa ở Trung Quốc từ năm

1978 đến nay;

- Lịch sử Đông Nam Á: Lịch sử văn minh Đông Nam Á; Quá trình giành độc lập dân tộc của các quốc gia Đông Nam Á; ASEAN: Những chặng đường lịch sử;

- Lịch sử Việt Nam: Một số nền văn minh trên đất nước Việt Nam (trước

năm 1858); Cộng đồng các dân tộc Việt Nam; Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và chiến tranh giải phóng dân tộc trong lịch sử Việt Nam (trước Cách mạng tháng Tám năm 1945); Làng xã Việt Nam trong lịch sử; Một số cuộc cải cách lớn trong lịch sử Việt Nam (trước năm 1858); Lịch sử bảo vệ chủ quyền, các quyền

và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông; Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và chiến tranh giải phóng dân tộc trong lịch sử Việt Nam (từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945); Công cuộc Đổi mới ở Việt Nam từ 1986 đến nay; Lịch sử quan

hệ đối ngoại Việt Nam; Hồ Chí Minh trong lịch sử Việt Nam

Nội dung các chuyên đề học tập

Bên cạnh nội dung giáo dục cốt lõi là các chủ đề, học sinh được học một số chuyên đề học tập Mục tiêu của các chuyên đề này là: i) Mở rộng, nâng cao kiến thức và năng lực sử học đáp ứng yêu cầu phân hoá sâu ở cấp trung học phổ

23

thông; ii) Giúp học sinh hiểu sâu hơn vai trò của sử học trong đời sống thực tế, những ngành nghề có liên quan đến lịch sử để học sinh có cơ sở định hướng nghề nghiệp sau này cũng như có đủ năng lực cơ bản để giải quyết những vấn đề

có liên quan đến lịch sử và tiếp tục tự học lịch sử suốt đời; iii) Tăng cường hoạt động trải nghiệm thực tế, giúp học sinh phát triển tình yêu, sự say mê, ham thích tìm hiểu lịch sử dân tộc Việt Nam, lịch sử thế giới

- Báo cáo viên nhấn mạnh: các chủ đề và chuyên đề ở cấp THPT đề cập một cách hệ thống và toàn diện các lĩnh vực lịch sử: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa của thế giới, khu vực Đông Nam Á và Việt Nam; về sự tương tác và hội nhập của Việt Nam vào khu vực và thế giới, nhằm mở rộng, nâng cao kiến thức

và năng lực chuyên môn lịch sử, đáp ứng yêu cầu phân hoá sâu ở cấp trung học phổ thông cho những học sinh có định hướng nghề nghiệp thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn Đồng thời các chủ đề và chuyên đề góp phần giúp học sinh tiếp tục phát triển và hoàn thiện những phẩm chất và năng lực lịch sử đã được hình thành ở cấp THCS

- Báo cáo viên hướng dẫn học viên đọc tài liệu về nội dung chương trình phân theo từng lớp, có thể phân công các nhóm trình bày về cấu trúc nội dung từng lớp như sau:

+ Nhóm 1 trình bày về chương trình lớp 10, theo các nội dung chính sau đây: Chương trình lớp 10 mở đầu bằng 2 chủ đề định hướng nghề nghiệp: (i) Lịch sử và Sử học, (ii) Vai trò của Sử học Hai chủ đề này nhằm giúp học sinh

nắm được những đặc điểm tổng quát của khoa học lịch sử, các ngành nghề có liên quan đến lịch sử, khả năng ứng dụng kiến thức lịch sử vào thực tiễn cuộc sống, sự kết nối giữa Sử học với các lĩnh vực khoa học và ngành nghề khác, tạo

cơ sở để học sinh lựa chọn định hướng nghề nghiệp trong tương lai

Tiếp theo, để củng cố và mở rộng nền tảng tri thức thông sử đã hình thành

ở giai đoạn giáo dục cơ bản (cấp THCS), học sinh lớp 10 được học các chủ đề

về lịch sử thế giới, khu vực Đông Nam Á và Việt Nam Về lịch sử thế giới và khu vực, nội dung chương trình lớp 10 tập trung vào chủ đề về lịch sử văn minh

thế giới và khu vực Đông Nam Á, bao gồm: (i) Những nền văn minh thế giới thời kì cổ trung đại, (ii) Các cuộc cách mạng công nghiệp trong lịch sử thế giới, (iii) Văn minh Đông Nam Á Những chủ đề này nhằm giúp học sinh bước đầu

nhận thức được một cách khái quát nét chính về những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong tiến trình lịch sử thế giới

Trên cơ sở những hiểu biết nền tảng về lịch sử văn minh thế giới, học sẽ

24

được học các chủ đề về lịch sử Việt Nam, bao gồm: (i) Một số nền văn minh trên đất nước Việt Nam (trước năm 1858), (ii) Lịch sử cộng đồng các dân tộc Việt Nam Những chủ đề này sẽ tạo cơ sở để học sinh tiếp tục học các chủ đề về

sự phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, tư tưởng trong lịch sử Việt Nam ở lớp 11

và 12 Đồng thời, việc tiếp cận các chủ đề này sẽ góp phần xây dựng quan điểm nhân văn, ý thức trân trọng những giá trị vật chất và tinh thần của văn minh nhân loại nói chung và văn minh Việt Nam nói riêng

Các chuyên đề ở lớp 10 bao gồm:

- Chuyên đề định hướng nghề nghiệp: Các lĩnh vực của Sử học góp phần

giúp học sinh hiểu biết về các lĩnh vực chính của Sử học, làm cơ sở cho việc lựa chọn định hướng nghề nghiệp của học sinh;

- Chuyên đề hoạt động trải nghiệm thực tế: Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa ở Việt Nam nhằm giúp học sinh vận dụng những kiến thức đã học

vào thực tế, kết nối lịch sử với thực tiễn cuộc sống Hoạt động trải nghiệm thực

tế là công cụ thiết thực, hiệu quả để phát triển năng lực học sinh

- Chuyên đề nâng cao kiến thức: Nhà nước và Pháp luật Việt Nam trong lịch sử nhằm giúp học sinh nhận thức được những nét chính quá trình phát sinh,

phát triển của Nhà nước và quá trình lập hiến trong lịch sử Việt Nam

+ Nhóm 2 trình bày về chương trình lớp 11 theo các nội dung chính sau đây: Chương trình lớp 11 mở đầu bằng 2 chủ đề về lịch sử thế giới bao gồm: (i) Cách mạng tư sản và sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, (ii) Sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa xã hội Hai chủ đề này giúp học sinh nhận thức được

những nét khái quát về hai hệ thống kinh tế - chính trị cơ bản chi phối sự phát triển của lịch sử thế giới cận hiện đại, trên cơ sở xâu chuỗi các kiến thức thông

sử đã được học ở cấp THCS, góp phần phát triển khả năng phân tích, tổng hợp,

so sánh các sự kiện và tiến trình lịch sử Về lịch sử khu vực, chủ đề Quá trình giành độc lập dân tộc của các quốc gia Đông Nam Á giúp học sinh nhận thức

được những điểm chung của quá trình thực dân hóa và những con đường khác nhau đi đến độc lập dân tộc ở khu vực trên cơ sở tổng hợp những kiến thức thông sử về khu vực Đông Nam Á đã được học ở cấp THCS

Về lịch sử Việt Nam, học sinh sẽ được học các chủ đề: (i) Chiến tranh bảo

vệ Tổ quốc và chiến tranh giải phóng dân tộc trong lịch sử Việt Nam (trước Cách mạng tháng Tám năm 1945), (ii) Một số cuộc cải cách lớn trong lịch sử Việt Nam (trước năm 1858), (iii) Làng xã Việt Nam trong lịch sử, (iv) Lịch sử bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông

những kiến thức đã học vào thực tế, kết nối lịch sử với thực tiễn cuộc sống

- Chuyên đề nâng cao kiến thức: Bao gồm chuyên đề lịch sử thế giới: (i) Chiến tranh và hòa bình trong thế kỉ XX và chuyên đề về lịch sử Việt Nam: (ii) Danh nhân trong lịch sử Việt Nam

+ Nhóm 3 trình bày chương trình lớp 12 theo các nội dung chính sau đây: Chương trình lớp 12 mở đầu bằng 3 chủ đề về lịch sử thế giới bao gồm: (i) Thế giới trong và sau Chiến tranh lạnh (ii) Quá trình phát triển kinh tế - xã hội nước Mỹ từ 1945 đến nay, (iii) Công cuộc cải cách mở cửa ở Trung Quốc từ năm 1978 đến nay Các chuyên đề này đề cập đến những vấn đề cơ bản của lịch

sử thế giới hiện đại từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay nhằm giúp học sinh mở rộng và nâng cao những kiến thức thông sử đã được học ở cấp THCS

Chủ đề Thế giới trong và sau Chiến tranh lạnh đề cập đến những vấn đề chính

của tình hình thế giới nửa sau thế kỷ XX và những năm đầu thế kỉ XXI Hai chủ

đề lịch sử thế giới còn lại tập trung vào Mỹ và Trung Quốc, là hai quốc gia có tầm ảnh hưởng toàn cầu về chính trị, kinh tế, ngoại giao nói chung, đồng thời là hai đối tác quan trọng hàng đầu của Việt Nam nói riêng Về lịch sử khu vực, chủ

đề ASEAN: Những chặng đường lịch sử giúp học sinh nhận thức những bước

tiến của quá trình liên kết khu vực thông qua sự hình thành, phát triển của tổ chức ASEAN

Về lịch sử Việt Nam, học sinh sẽ được học các chủ đề: (i) Chiến tranh bảo

vệ Tổ quốc và chiến tranh giải phóng dân tộc trong lịch sử Việt Nam (từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay), (ii) Công cuộc đổi mới ở Việt Nam từ

1986 đến nay, (iii) Lịch sử quan hệ đối ngoại Việt Nam, (iv) Hồ Chí Minh trong lịch sử Việt Nam Các chủ đề này đề cập đến những vấn đề cơ bản về chính trị,

kinh tế, xã hội, ngoại giao xuyên suốt trong lịch sử Việt Nam hiện đại

Các chuyên đề ở lớp 12 bao gồm:

- Chuyên đề hoạt động trải nghiệm thực tế: Lịch sử tín ngưỡng và tôn giáo

ở Việt Nam nhằm giúp học sinh tăng cường hoạt động thực hành lịch sử, vận

dụng những kiến thức đã học vào thực tế, kết nối lịch sử với thực tiễn cuộc sống

- Chuyên đề nâng cao kiến thức: Bao gồm chuyên đề lịch sử thế giới: (i)

- Báo cáo viên nhấn mạnh một số điểm cần lưu ý học viên khi so sánh nội dung Chương trình môn Lịch sử năm 2018 với Chương trình hiện hành (2006):

+ Thứ nhất, học viên cần đọc kỹ Yêu cầu cần đạt đối với mỗi mạch

nội dung Yêu cầu cần đạt của từng mạch nội dung tập trung vào mục tiêu phát triển năng lực lịch sử, không tập trung nhiều vào yêu cầu ghi nhớ kiến thức như trước đây Yêu cầu cần đạt của Chương trình môn Lịch sử 2018 là cơ sở để thiết

kế các câu hỏi ôn tập, đề kiểm tra đánh giá (khác với trước đây là dựa trên cơ sở nội dung sách giáo khoa)

+ Thứ hai, Chương trình môn Lịch sử 2018 được thiết kế theo hệ thống chủ

đề, thực chất là xâu chuỗi, hệ thống hóa những kiến thức cốt lõi đã học ở cấp Trung học cơ sở theo các chủ đề Yêu cầu cần đạt của các chủ đề tập trung vào phát triển năng lực, thực hành lịch sử, không đặt trọng tâm vào yêu cầu ghi nhớ máy móc Theo Chương trình năm 2018, số môn học ở cấp Trung học phổ thông giảm đi, vì thế số tiết dành cho các môn học, trong đó có môn Lịch sử, tăng lên nhiều hơn so với Chương trình hiện hành

- Báo cáo viên yêu cầu các nhóm thảo luận nội dung giáo dục của Chương trình môn Lịch sử 2018, hoàn thiện bảng so sánh nội dung giáo dục như sau:

Nội dung Chương trình Lịch

sử hiện hành (2006)

Nội dung Chương trình Lịch sử 2018

3.4 Dự kiến sản phẩm hoạt động và định hướng đánh giá

- Về nội dung chương trình: Bài trình bày của các nhóm về các mạch nội dung chương trình môn Lịch sử

- Bài thu hoạch của học viên:

Phân tích những điểm mới nội dung chương trình môn lịch sử thông qua một mạch nội dung cụ thể (có thể lựa chọn một trong số các mạch nội dung chính như: Lịch sử thế giới, Lịch sử Đông Nam Á, Lịch sử Việt Nam hoặc chủ đề định hướng nghề nghiệp)

- Định hướng đánh giá: Bài thu hoạch của học viên là sản phẩm chính để đánh giá, có kết hợp với bài trình bày của nhóm (trong đó có sự đóng góp của từng thành viên trong nhóm) Đối chiếu bài thu hoạch của học viên và bài trình bày của các nhóm với tài liệu Chương trình môn Lịch sử 2018, Tài liệu Hỏi đáp, INFOGRAPHIC và VIDEO

4 NỘI DUNG 4: THỰC HIỆN DẠY HỌC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC MÔN LỊCH SỬ

4.1 Mục tiêu

Sau khi học Nội dung 4, học viên:

- Trình bày được những vấn đề cơ bản về phương pháp giáo dục trong chương trình môn Lịch sử 2018

- Trình bày được những vấn đề cơ bản về phương pháp kiểm tra đánh giá chương trình môn Lịch sử 2018

- Phân tích được những điểm mới về phương pháp giáo dục, phương pháp kiểm tra đánh giá của chương trình môn Lịch sử 2018 so với chương trình hiện hành

4.2 Nguồn tài liệu, học liệu

- Mục VI, Mục VII và Mục VIII của Tài liệu TEXT: Tìm hiểu chương

trình môn Lịch sử trong Chương trình GDPT 2018;

+ Thứ nhất, cơ sở để xác định phương pháp giáo dục của Chương trình

môn Lịch sử xuất phát từ định hướng về phương pháp giáo dục của Chương

trình phổ thông tổng thể Theo đó, các môn học trong nhà trường áp dụng các

phương pháp tích cực hoá hoạt động của người học: giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn hoạt động cho học sinh, tạo môi trường học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề để khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện năng lực, nguyện vọng của bản thân, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, phát huy tiềm năng và những kiến thức, kỹ năng đã tích lũy được để phát triển

+ Thứ hai, Chương trình môn Lịch sử được xây dựng theo định hướng phát

triển năng lực, vì vậy phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận năng lực là một trọng tâm của Chương trình Phương pháp dạy học môn Lịch sử theo định hướng phát triển năng lực được thực hiện trên nền tảng những đặc trưng của môn học và phương pháp giáo dục hiện đại

- Báo cáo viên phân tích những điểm chính về phương pháp giáo dục môn Lịch sử, tập trung vào những nội dung sau đây:

+ Về định hướng chung: Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực chú trọng việc rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp; đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn; tăng cường tự học, làm việc trong nhóm nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học, năng lực sáng tạo, năng lực tự giải quyết vấn đề của học sinh, đáp ứng mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể + Về phương pháp đặc thù của môn Lịch sử: Trong dạy học lịch sử, giáo viên lựa chọn những phương pháp giáo dục phù hợp, góp phần bồi dưỡng phẩm

chất, phát triển các năng lực chung và năng lực lịch sử cho học sinh

a) Phương pháp hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu

Thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập, giáo viên giúp học sinh từng

29

bước hình thành và phát triển lòng yêu nước, tinh thần dân tộc chân chính; niềm

tự hào về truyền thống lịch sử của quê hương, đất nước; phát triển các giá trị nhân văn, nhân ái, trung thực, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng và xã hội,

sẵn sàng tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đồng thời, thông qua các bài

học lịch sử, giáo viên truyền cảm hứng để học sinh yêu thích lịch sử, có ý thức tìm tòi, khám phá lịch sử

b) Phương pháp hình thành, phát triển các năng lực chung

Trong dạy học lịch sử, giáo viên giúp học sinh hình thành và phát triển những năng lực chung (tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo) thông qua các nội dung học tập và hoạt động thực hành, thực tế Cụ thể:

- Năng lực tự chủ và tự học: được hình thành và phát triển thông qua các hoạt động học tập như thu thập thông tin thông qua các nguồn sử liệu; trình bày ý kiến cá nhân về sự kiện, nhân vật, quá trình lịch sử; khảo sát, thực hành lịch sử trên thực địa, di tích lịch sử và văn hóa ở địa phương; vận dụng kiến thức lịch sử để giải thích các vấn đề thực tế; có hứng thú tìm tòi, khám phá và

tự học lịch sử

- Năng lực giao tiếp và hợp tác: được hình thành và phát triển thông qua thông qua các hoạt động nhóm, thảo luận nhóm, chia sẻ ý kiến trong nhóm; hoạt động trải nghiệm trên thực địa, bảo tàng, di tích lịch sử và văn hóa; phỏng vấn nhân chứng lịch sử…

- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: được hình thành và phát triển thông qua các hoạt động phát hiện vấn đề, nêu giả thuyết, ý kiến cá nhân về sự kiện, nhân vật lịch sử; tìm lôgic trong cách thức giải quyết vấn đề, đánh giá giải pháp giải quyết vấn đề trong lịch sử; vận dụng bài học kinh nghiệm lịch sử trong thực tế cuộc sống…

c) Phương pháp hình thành, phát triển năng lực lịch sử: Phương pháp dạy

học lịch sử theo định hướng tiếp cận năng lực được thực hiện trên nền tảng những nguyên tắc cơ bản của khoa học lịch sử: thông qua các nguồn sử liệu khác nhau để tái hiện lịch sử, phục dựng một cách chân thực, khách quan quá trình hình thành, phát triển của các sự kiện, quá trình lịch sử, đồng thời đặt quá trình phát triển đó trong sự tương tác với các nhân tố liên quan trong suốt quá trình vận động của chúng Giáo viên không đặt trọng tâm vào việc truyền đạt kiến thức lịch sử cho học sinh mà chú trọng việc hướng dẫn học sinh nhận diện

và khai thác các nguồn sử liệu, từ đó tái hiện quá khứ, nhận thức lịch sử, đưa ra suy luận, đánh giá về bối cảnh, nguồn gốc, sự phát triển của sự kiện, quá trình

sử để giải thích những vấn đề hiện tại

+ Mở rộng không gian dạy học, không chỉ trong lớp học mà còn trên thực

địa (di tích lịch sử và văn hoá), bảo tàng, khu triển lãm, ; tổ chức cho học sinh

đi tham quan, dã ngoại, kết hợp các hoạt động dạy học trong lớp học với hoạt động trải nghiệm trên thực tế Việc kết hợp các thành tựu của khoa học giáo dục hiện đại với việc sử dụng một cách tích cực các phương pháp của Sử học là chìa khoá thành công của quá trình dạy học lịch sử

+ Kết hợp giữa giáo dục lịch sử trong nhà trường với gia đình và xã hội

Sự phối hợp giữa ba môi trường giáo dục (nhà trường, gia đình, xã hội) là nền tảng quan trọng để hình thành năng lực chuyên môn Lịch sử Trong đó, nhà trường xây dựng và phát triển kiến thức, kỹ năng cho học sinh; gia đình và xã hội tạo điều kiện để học sinh vận dụng kiến thức, kỹ năng lịch sử vào những tình huống thực tiễn của cuộc sống Giáo viên là người chủ động thiết lập và duy trì mối liên hệ thường xuyên giữa nhà trường với gia đình và xã hội trong công tác giáo dục lịch sử ngay từ cấp tiểu học đến các cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông ở những mức độ và hình thức khác nhau

+ Về thiết bị và đồ dùng dạy học, nhà trường và giáo viên tùy vào điều

kiện cụ thể của từng địa phương, có thể chuẩn bị một số đồ dùng trực quan trong dạy học Lịch sử như: hệ thống bản đồ, tranh ảnh, sa bàn, sơ đồ, biểu đồ,

31

các loại băng đĩa, với sự hỗ trợ của các phương tiện kỹ thuật như máy tính, đèn chiếu (overhead), máy chiếu (projector) và Internet Lịch sử là môn có hệ thống kiến thức thuộc về quá khứ, học sinh không thể trực tiếp quan sát các sự kiện, do vậy, việc ứng dụng công nghệ thông tin sẽ hỗ trợ giáo viên trong quá trình dạy học, tái hiện lịch sử

+ Về việc sử dụng, khai thác công nghệ thông tin trong dạy học Lịch sử:

Công nghệ thông tin là phương tiện dạy học hiện đại có tính tích hợp cao các chức năng của những phương tiện dạy học Lịch sử truyền thống như tranh ảnh, bản đồ, lược đồ, sơ đồ, niên biểu, đường thời gian, bảng so sánh, Lịch sử là môn có hệ thống kiến thức thuộc về quá khứ, học sinh không thể trực tiếp quan sát các sự kiện lịch sử, do vậy, việc ứng dụng công nghệ thông tin sẽ hỗ trợ giáo viên trong quá trình dạy học, tái hiện lịch sử thông qua các phim tài liệu, nguồn

sử liệu, hình ảnh, video Việc khai thác và sử dụng các chức năng cơ bản của Internet, các phần mềm dạy học sẽ giúp giáo viên thiết kế giáo án điện tử, đưa vào bài giảng các hình ảnh, âm thanh, tư liệu lịch sử, nhằm nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử, truyền cảm hứng để học sinh yêu thích môn Lịch sử và phát triển năng lực lịch sử

- Báo cáo viên yêu cầu các nhóm đọc, thảo luận về Phương pháp giáo dục của Chương trình môn Lịch sử 2018 Có thể phân công cho các nhóm đọc, thảo luận và trình bày những vấn đề như sau:

+ Nhóm 1: đọc, thảo luận và trình bày về định hướng phương pháp hình

thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung, những điểm mới so với chương trình hiện hành

+ Nhóm 2: đọc, thảo luận và trình bày về định hướng phương pháp hình

thành, phát triển năng lực lịch sử, những điểm mới so với chương trình hiện hành

+ Nhóm 3: đọc và thảo luận và trình bày về các hình thức tổ chức dạy học,

thiết bị và đồ dùng dạy học, những điểm mới so với chương trình hiện hành

Hoạt động 2: Tìm hiểu về phương pháp đánh giá kết quả giáo dục

- Báo cáo viên trình bày ngắn gọn căn cứ để xác định mục tiêu, nguyên tắc, nội dung, cách thức đánh giá kết quả giáo dục, tập trung vào 2 điểm chính sau đây:

+ Trước hết, căn cứ để xác định mục tiêu, nội dung và cách thức đánh giá

của chương trình môn Lịch sử xuất phát từ các văn bản, nghị quyết về đổi mới căn bản hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá như: Nghị quyết 29-NQ/TW

về “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan” Việc thi, kiểm tra và đánh