KÍ SINH TRÙNG GIUN CHỈ

Kí sinh trùng giun chỉ: đại cương về giun chỉ, đặc điểm sinh học, dich tễ bệnh giun chỉ , Tình hình nhiễm giun chỉ tại VN. Bệnh học và triệu chứng lâm sàng nhiễm giun chỉ. Chuẩn đoán, điều trị dự phòng về giun chỉ

Bộ môn : KÝ SINH TRÙNG

Chuyên đề:

GIUN CHỈ

GIUN CHỈ

GIUN CHỈ

Chuẩn đoán – Điều trị và Dự phòng

Bệnh học - triệu chứng lâm sàng Dịch tễ học

Đặc điểm sinh học

Đại cương

 Giun chỉ được truyền từ người này sang người khác qua vector trung gian là muỗi, KST khi đó sẽ xâm nhập vào trong da và vào cơ thể con người, tiếp đó ấu trùng di chuyển vào hệ bạch huyết, phát triển thành giun trưởng thành, người là ký chủ vĩnh viễn.

ĐẠI CƯƠNG VỀ GIUN CHỈ

Wuchereria bancrofti

Wuchereria bancrofti

ĐẠI CƯƠNG VỀ GIUN CHỈ

90%)

Brugia malayi (trên

90%)

GIUN CHỈ WUCHERERIA BANCROFTI VÀ

BRUGIA MALAYI

Wuchereria bancrofti Brugia malayi

 Giun thường cuộn lại với nhau

như đám chỉ rối trong hệ bạch

huyết

Giun trưởng thành

W.bancrofti Con đực ở bên trái; con cái ở bên

phải

Bảng phân biệt ấu trùng giun chỉ giai đoạn ở máu (gđ I) giữa

Brugia malayi và Wuchereria bancrofti.

ĐẶC ĐiỂM SINH HỌC

CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN

 Chu kỳ phát triển của giun chỉ bạch huyết trải qua hai ký chủ:

người và muỗi Người là ký chủ vĩnh viễn, muỗi là ký chủ trung gian chứa giai đoạn ấu trùng.

Chu kỳ phát triển của giun chỉ bạch huyết B.malayi và W.bancrofti (nguồn CDC)

 Trải qua 2 ký chủ:

 Người

 Muỗi

 Chu trình phát triển của 2 loại giun chỉ bạch huyết

tương tự nhau, chỉ khác nhau về chu kỳ 24 giờ của phôi giun chỉ ở máu ngoại vi.

 Ấu trùng W bancrofti xuất hiện trong máu

ngoại biên có thể cả 3 loại chu kỳ,

 B malayi 2 loại chu kỳ là chu kỳ đêm và

bán chu kỳ đêm

CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN

Bán chu kỳ đêm

Bán chu kỳ ngày

 Chu trình phát triển trong cơ thể

người:

 Người bị muỗi đốt và truyền ấu trùng giun

chỉ, ấu trùng di chuyển từ mạch máu vào

hệ bạch huyết và trưởng thành sau khoảng 1 năm

 Ấu trùng giun chỉ được muỗi hút vào dạ

dày muỗi khi đốt người

 Nếu ấu trung không được truyền qua

muỗi , nó sẽ chết sau khoảng 7 tuần

CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN

 Chu trình phát triển trong cơ thể muỗi:

 Ấu trùng ở dạ dày muỗi thoát qua khỏi màng bao

dinh dưỡng xuyên qua thành dạ dày và đến cơ ngực của muỗi chuyển thành ấu trùng giai đoạn, lột xác 2 lần thành ấu trung gia đoạn 3 chuyển đến vòi muỗi, nằm trong môi dưới của vòi muỗi

 Giun trưởng thành sinh sản hữu tính, con cái đẻ ra

ấu trùng, ấu trùng sống trong mạch máu nội tạng

CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN

 Khi muỗi hút máu người, ấu trùng gia đoạn 3 thoát ra khỏi vòi, lần theo vết chích để vào máu hoặc bạch huyết và lột xác cho ra ấu trùng giai đoạn 4 và cuối cùng thành con trưởng thành ở hệ bạch huyết.

 Thời gian ấu trung chỉ phát triển ở muỗi phụ thuộc vào điều kiện nhiệt độ và ẩm độ của môi trường, trung bình 1 tháng

CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN

DỊCH TỄ HỌC

 Chủng loại giun chỉ:

 W bancrofti phổ biến khắp thế giới trong các vùng

nhiệt đới và cận nhiệt đới ở Phi châu, á châu, Nhật, Đài Loan, Philippine, Indonesia và các đảo phía nam Thái Bình Dương, Tây Ấn, Costa Rica và phía Bắc của Nam Mỹ

 B.malayi lưu hành ở phía nam Trung Quốc, Ấn Độ,

Đông Nam Á

 B.timori: chỉ mới phát hiện ở một số đảo của

Indonesia

 Bệnh giun chỉ hiện nay đã biến mất ở Bắc Mỹ, Nhật Bản

và Úc và một số nước đã khống chế được bệnh này như Trung Quốc.

 Theo tổ chức y tế thế giới có 90,2 triệu người bị nhiễm giun chỉ hệ bạch huyết

DỊCH TỄ HỌC

 Sự phân bố:

 Chu kỳ xuất hiện ấu trùng giun chỉ ở máu ngoại vi:

 Ấu trùng W.bancrofti có chu kỳ đêm xuất

hiện nhiều nhất trong máu ngoại biên là 19g – 2 giờ sáng

 Các loài muỗi truyền bệnh giun chỉ

W.bancrofti có chu kỳ đêm ở thành thị,

thường là Culex quinquefasciatus, Culex

pipiens pallens, Culex pipiens moletus.

DỊCH TỄ HỌC

 Chu kỳ xuất hiện ấu trùng giun chỉ ở máu ngoại vi:

 Muỗi truyền giun chỉ W.bancrofti ở nông thôn chu

kỳ đêm là Anopheles spp, Aedes spp, Mansonia

uniformis; bán chu kỳ đêm là Aedes niveus; bán

chu kỳ ngày là Aedes spp.

 Muỗi truyền bệnh giun chỉ B.malayi chu kỳ đêm gồm Mansonia spp, An barbirostris; An

campestris; Ae.togoi; bán chu kỳ đêm chỉ có giống Mansonia.

DỊCH TỄ HỌC

 Tình hình nhiễm giun chỉ tại VN:

 Ở miền Bắc: chủ yếu ở các tỉnh đồng bằng sông hồng như Nam Định, Hà Nam, Thái Bình, Hưng Yên, Hải Dương

 Càng lên các vùng miền núi tỷ lệ thấp dần

 Từ 1960 – 1975 tỷ lệ nhiễm là 6,01%, cao nhất là 31,7%

 Bệnh giun chỉ có tính cách âm thầm, mạn tính Các TCLS do giun trưởng thành nằm trong các mạch bạch huyết bị giãn hoặc trong các xoang của hạch bạch huyết sẽ gây nên các tổn thương chính cho hệ bạch huyết và các bộ phận liên quan theo các gđ sau:

1 Thời kỳ ủ bệnh: ngắn nhất là 4 tuần, nhưng

thường là 8 -16 tháng, đối với W.bancrofti từ 7-8 tháng, và 2 tháng đối với B.malayi.

BỆNH HỌC – TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

2 Thời kỳ phát bệnh: biểu hiện qua 3 gđ:

 Phôi giun chỉ tìm thấy hiện diện trong

máu nhưng không biểu hiện triệu chứng lâm sàng

 Có trường hợp duy trì tình trạng không

triệu chứng trong nhiều năm, nhưng có người bệnh tiến triển nhanh đến giai đoạn cấp và mạn tính

BỆNH HỌC – TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

 Giai đoạn cấp tính:

 Triệu chứng chính trong gđ này là viêm mạch bạch

huyết và hạch bạch huyết cấp với sốt, nhức đầu, đau

cơ và đau tứ chi

 Các triệu chứng trong gđ này là do phản ứng dị ứng

với at, sự lột xác.

 Cơ quan sinh dục thường bị tổn thương nhiều nhất:

viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn và viêm thừng tinh gđ cấp có thể kéo dài nhiều ngày đến 6 tuần

 Giai đoạn mạn tính:

 Các mạch bạch huyết bị tắc nghẽn,

nổi bậc là phù voi, đái dưỡng chấp

Phù voi thường gặp ở chi, ngực, cơ

quan sinh dục ngoài.

 Biểu hiện lâm sàng của W.bancrofti và

B.malayi thường giống nhau chỉ khác

tràn dịch màng tinh và tiểu dưỡng

chấp thường gặp hơn ở W.bancrofti

Phù cả 2 chi thường gặp ở W.bancrofti,

B.malayi thường phù giới hạn dưới gối.

 Trong giai đoạn này thường không

thấy phôi giun chỉ trong máu ngoại vi

BỆNH HỌC – TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

Dựa vào dịch tễ, lâm sàng và

xét nghiệm.

 Dịch tễ: giúp định hướng đến

bệnh giun chỉ vì giun chỉ thường

khu trú ở 1 vài địa phương.

 Lâm sàng: giúp chẩn đoán khi

người bệnh ở vào giai đoạn

mạn tính muộn.

 Xét nghiệm: chẩn đoán khi tìm

thấy at giun chỉ trong máu bệnh

nhân.

CHUẨN ĐOÁN

 Bệnh giun chỉ là bệnh mạn tính dù biểu hiện lâm sàng có giai đoạn cấp tính, do đó điều trị khó thành công

 Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho giun trưởng thành và có tác dụng ngăn cản sự hình thành các nút giun trong hệ hạch huyết.

 Diethylcarbamazine citrate (DEC) là thuốc hiện được dùng trong bệnh g.chỉ Thuốc tác dụng tốt trong diệt phôi g.chỉ và tác dụng 1 phần đối với giun trưởng thành.

ĐiỀU TRỊ

Xin cảm ơn Thầy và

các bạn!