Phân tích nhân vật Từ Hải Hồ Tôn Hiến

1. Những vấn đề chung 1.1 Tác giả Nguyễn Du sinh năm 1766 tại phường Bích Câu, Thăng Long. Là dòng dõi trâm anh thế phiệt: cha là Xuân Quận Công Nguyễn Nghiễm, từng làm tới Tể Tướng triều Lê mạt; mẹ là người vợ thứ ba, nhũ danh Trần Thị Tần người Kinh Bắc; anh là Toản Quận Công Nguyễn Khản cũng làm tới Tham Tụng, Thái Bảo trong triều. Cuộc đời Nguyễn Du gắn bó sâu sắc với những biến động xã hội giai đoạn cuối thế kỉ XVIII – đầu thế kỉ XIX. Nguyễn Du tuy sinh trưởng trong gia đình quý tộc, có cha và các anh làm quan lớn trong triều đình, thậm chí, ngay đến Nguyễn Du cũng làm quan to dưới triều Lê – Trịnh nhưng ông lại có số phận không an nhàn sung sướng như nhiều quí tộc đương thời. Sinh ra trong một gia đình quan lại, có truyền thống văn học, năng khiếu thơ văn của Nguyễn Du sớm có điều kiện nảy nở và phát triển. Từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh dĩnh ngộ. Năm 1783, Nguyễn Du thi hương đậu Tam Trường(tú tài) Năm 1789, Nguyễn Huệ kéo binh ra Bắc, đại thắng quân Thanh. Nhưng Nguyễn Du không chịu ra làm quan cho nhà Tây Sơn. Năm 1802, Nguyễn Ánh lật đổ Tây Sơn Nguyễn Quang Toản, vời Nguyễn Du ra làm quan; ông từ mãi mà không được đành ra làm quan bất đắt dĩ dưới triều Nguyễn. Năm 1805, ông được thăng Đông Các điện học sĩ, tước Du Đức Hầu. Năm 1813, thăng Cần Chánh điện học sĩ, được cử làm Chánh Sứ đi Trung Quốc. Sau khi về nước, năm 1815, ông được thăng Lễ Bộ Hữu Tham Tri. Theo Đại Nam Liệt Truyện: Nguyễn Du là người ngạo nghễ, tự phụ, song bề ngoài tỏ vẻ giữ gìn, cung kính, mỗi lần vào chầu vua thì ra dáng sợ sệt như không biết nói năng gì... Năm 1820, Minh Mạng lên ngôi, cử ông đi sứ lần nữa, nhưng lần này chưa kịp đi thì ông đột ngột qua đời. Đại Nam Liệt Truyện viết: Đến khi đau nặng, ông không chịu uống thuốc, bảo người nhà sờ tay chân. Họ thưa đã lạnh cả rồi. Ông nói được rồi mất; không trối lại điều gì. Trong suốt cuộc đời của mình, Nguyễn Du cũng có số phận nhiều lần chìm nổi bấp bênh dù vẫn mong nuôi chí lớn. Ông nhận ra chốn quan trường nhiều cam go cạm bẫy nên không tin tưởng, thường khiêm tốn che giấu mình. Nhưng qua những tác phẩm mà ông đã để lại cho cuộc đời, ta thấy Nguyễn Du vẫn đau đáu ước mơ và khát vọng tạo nên được một xã hội công bằng, loại bỏ được những bất công ngang trái trong xã hội. Đặc biệt là những bất công của lễ giáo phong kiến đã đè nặng lên đôi vai của người phụ nữ và những người nông dân Mộng Liên Đường đã nhận xét về Nguyễn Du: “Ta nhân lúc đọc hết cả một lượt, mới lấy làm lạ rằng: Tố Như tử dụng tâm đã khổ, tự sự đã khéo, tả cảnh đã hệt, đàm tình đã thiết, nếu không phải có con mắt trông thấu cả sáu cõi, tấm lòng nghĩ suốt cả nghìn đời, thì tài nào có cái bút lực ấy.... Tất cả những tác phẩm của Nguyễn Du dù là chữ Hán hay chữ Nôm đều khéo léo chứa đựng giấc mơ xây dựng một cõi biên thùy của tự do. Điều đó cùng với những năm tháng sống trong chốn quan trường đã để lại cho chúng ta hai hình tượng nhân vật kiệt tác của Nguyễn Du: TỪ HẢI – HỒ TÔN HIẾN. 1.2 Tác phẩm 1.2.1 Hoàn cảnh sáng tác Ban đầu người ta tin rằng Truyện Kiều được viết vào khoảng 1813 – 1820 (khi Nguyễn Du đi xứ Trung Quốc) do trên báo Thanh Nghị, cụ Hoàng Xuân Hãn căn cứ vào Đại Nam chính biên liệt truyện đã khẳng định điều đó. Nhưng sau này Giáo sư Đào Xuân Anh lại phủ nhân ý kiến ấy. Ông cho rằng nếu chỉ căn cứ vào Đại Nam chính biên liệt truyện thì không hoàn toàn chính xác, bởi lẽ rất nhiều căn cứ cho thấy Truyện Kiều được viết từ trước đó rất lâu (khoảng cuối Lê đầu Tây Sơn). Đào Duy Anh dựa vào Nguyễn Văn Thắng (bạn cùng thời với Nguyễn Du) tác giả của Kim Vân Kiều án có nói trong lời tựa Kim Vân Kiều án, ông dùng chức quan Hữu Tham Tri Bộ Lễ để chỉ Nguyễn Du. Điều đó chứng tỏ, Nguyễn Du viết Truyện Kiều vào lúc ông giữ chức Quan Đông Các, tức là từ năm 18051809 Thêm vào đó, theo PGS. Thạch Giang, có thể trong chuyến đi sứ năm 1973, Thám hoa Nguyễn Huy Oánh đã mang Kim Vân Kiều truyện từ Trung Quốc về tàng trữ tại Phúc Giang thư viện. Nguyễn Du do thường xuyên lui tới Phúc Giang thư viện học tập, nấu sử sôi kinh sớm đọc được Kim Vân Kiều truyện để sáng tác Truyện Kiều. Nguyễn Thiện theo văn Kiều mà nhuận sắc Hoa tiên vào mười năm cuối thế kỉ 18. Nguyễn Huy Hổ theo văn Kiều theo văn Kiều và văn Hoa tiên mà viết Mai đình mộng ký, hoàn thành năm 1809. Như thế, chứng tỏ rằng, Truyện Kiều xong trước việc nhuận sắc Hoa tiên nên phải được viết vào những năm cuối đời Lê đầu đời Tây Sơn Nhưng, sáng tác ở thời đại nào không quan trọng, quan trọng là Nguyễn Du đã biết tiếp thu những tinh hoa của văn học người đi trước để chọn lọc và sáng tạo nó mang đậm phong cách truyện của người Việt, góp phần làm cho chữ Nôm của nước ta ngày càng được phổ biến hơn dù ở tầng lớp nào. Truyện Kiều dựa theo bộ truyện văn xuôi Kim, Vân, Kiều truyện của Thanh Tâm tài nhân, lấy bối cảnh Trung Quốc thời vua Gia Tĩnh Đế đời nhà Minh (từ năm 1521 tới năm 1567). Có một số nhân vật như tổng đốc Hồ Tôn Hiến, nhân vật Từ Hải là có thật trong lịch sử Truyện Kiều sau khi viết xong được Nguyễn Du đưa bản thảo cho Phạm Quý Thích, Phạm Quý Thích chữa một số chữ trong bản thảo rồi viết lời tựa đưa tin, đổi tên Đoạn trường Tân Thanh thành Kim, Vân, Kiều Tân truyện. Bản này về sau gọi là bản Phường (in ở phường Hàng Gai, Hà Nội). Sau này vua Tự Đức nhà Nguyễn rất thích Truyện Kiều đã sửa một số chứ và cho khắc in, gọi là bản Kinh (in ở Kinh đô Huế). Cả 2 bản này đều viết bằng chữ Nôm. Về sau khi chữ Quốc ngữ ra đời lại được dịch ra chữ Quốc ngữ và in càng nhiều hơn. Bản chữ Quốc ngữ đầu tiên là của Trương Vĩnh Ký (in năm 1875).

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HCM

KHOA NGỮ VĂN 

NGUYỄN DU – TRUYỆN KIỀU

ĐỀ TÀI:

PHÂN TÍCH NHÂN VẬT TỪ HẢI – HỒ TÔN HIẾN

Giảng viên hướng dẫn : LÊ THU YẾN

Sinh viên thực hiện : NHÓM 7

TP HỒ CHÍ MINH, 2017

DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM VÀ PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ

Lê Dân Ngự Bình 41.01.606.005

Phạm Thùy Dương 41.01.606.013

Huỳnh Đức Huy 41.01.606.023

Bùi Nguyễn Thảo Nguyên 41.01.606.036

Nguyễn Thị Tuyết Nhung 41.01.606.038

Nguyễn Thị Thanh Tuyền 41.01.606.072

Nguyễn Tuyết Tường Vi 41.01.606.077

MỤC LỤC

1 Những vấn đề chung 4

1.1 Tác giả 4

1.2 Tác phẩm 5

1.2.1 Hoàn cảnh sáng tác 5

1.2.2 Tầm ảnh hưởng 6

2 Hình tượng nhân vật Từ Hải - Hồ Tôn Hiến 9

2.1 Nhân vật Từ Hải 9

2.1.1 Lịch sử nhân vật Từ Hải 9

2.1.2 Từ Hải trong Truyện Kiều 10

2.2 Nhân vật Hồ Tôn Hiến 17

2.2.1 Lịch sử nhân vật 17

2.2.2 Nhân vật Hồ Tôn Hiến trong Truyện Kiều 18

3 Mở rộng vấn đề 28

3.1 So sánh hai nhân vật Từ Hải và Hồ Tôn Hiến trong Kim Vân Kiều Truyện và Truyện Kiều 28

3.2 Một cách nhìn khác về Từ Hải – Hồ Tôn Hiến 38

4 Tổng kết 46

Cuộc đời Nguyễn Du gắn bó sâu sắc với những biến động xã hội giai đoạncuối thế kỉ XVIII – đầu thế kỉ XIX Nguyễn Du tuy sinh trưởng trong gia đình quýtộc, có cha và các anh làm quan lớn trong triều đình, thậm chí, ngay đến Nguyễn Ducũng làm quan to dưới triều Lê – Trịnh nhưng ông lại có số phận không an nhànsung sướng như nhiều quí tộc đương thời.

Sinh ra trong một gia đình quan lại, có truyền thống văn học, năng khiếu thơvăn của Nguyễn Du sớm có điều kiện nảy nở và phát triển Từ nhỏ ông đã nổi tiếngthông minh dĩnh ngộ Năm 1783, Nguyễn Du thi hương đậu Tam Trường(tú tài)Năm 1789, Nguyễn Huệ kéo binh ra Bắc, đại thắng quân Thanh Nhưng Nguyễn Dukhông chịu ra làm quan cho nhà Tây Sơn

Năm 1802, Nguyễn Ánh lật đổ Tây Sơn Nguyễn Quang Toản, vời Nguyễn

Du ra làm quan; ông từ mãi mà không được đành ra làm quan bất đắt dĩ dưới triềuNguyễn Năm 1805, ông được thăng Đông Các điện học sĩ, tước Du Đức Hầu Năm

1813, thăng Cần Chánh điện học sĩ, được cử làm Chánh Sứ đi Trung Quốc Sau khi

về nước, năm 1815, ông được thăng Lễ Bộ Hữu Tham Tri

Theo Đại Nam Liệt Truyện: "Nguyễn Du là người ngạo nghễ, tự phụ, song bề ngoài

tỏ vẻ giữ gìn, cung kính, mỗi lần vào chầu vua thì ra dáng sợ sệt như không biết nóinăng gì ''

Năm 1820, Minh Mạng lên ngôi, cử ông đi sứ lần nữa, nhưng lần này chưakịp đi thì ông đột ngột qua đời

Đại Nam Liệt Truyện viết: "Đến khi đau nặng, ông không chịu uống thuốc, bảongười nhà sờ tay chân Họ thưa đã lạnh cả rồi Ông nói "được" rồi mất; không trốilại điều gì

Trong suốt cuộc đời của mình, Nguyễn Du cũng có số phận nhiều lần chìmnổi bấp bênh dù vẫn mong nuôi chí lớn Ông nhận ra chốn quan trường nhiều cam

go cạm bẫy nên không tin tưởng, thường khiêm tốn che giấu mình Nhưng quanhững tác phẩm mà ông đã để lại cho cuộc đời, ta thấy Nguyễn Du vẫn đau đáu ước

mơ và khát vọng tạo nên được một xã hội công bằng, loại bỏ được những bất côngngang trái trong xã hội Đặc biệt là những bất công của lễ giáo phong kiến đã đènặng lên đôi vai của người phụ nữ và những người nông dân

Mộng Liên Đường đã nhận xét về Nguyễn Du: “"Ta nhân lúc đọc hết cả một lượt,mới lấy làm lạ rằng: Tố Như tử dụng tâm đã khổ, tự sự đã khéo, tả cảnh đã hệt, đàmtình đã thiết, nếu không phải có con mắt trông thấu cả sáu cõi, tấm lòng nghĩ suốt cảnghìn đời, thì tài nào có cái bút lực ấy '' Tất cả những tác phẩm của Nguyễn Du dù

là chữ Hán hay chữ Nôm đều khéo léo chứa đựng giấc mơ xây dựng một cõi biênthùy của tự do Điều đó cùng với những năm tháng sống trong chốn quan trường đã

để lại cho chúng ta hai hình tượng nhân vật kiệt tác của Nguyễn Du: TỪ HẢI – HỒTÔN HIẾN

1.2 Tác phẩm

1.2.1 Hoàn cảnh sáng tác

Ban đầu người ta tin rằng Truyện Kiều được viết vào khoảng 1813 – 1820 (khiNguyễn Du đi xứ Trung Quốc) do trên báo Thanh Nghị, cụ Hoàng Xuân Hãn căn cứvào Đại Nam chính biên liệt truyện đã khẳng định điều đó

Nhưng sau này Giáo sư Đào Xuân Anh lại phủ nhân ý kiến ấy Ông cho rằng nếuchỉ căn cứ vào Đại Nam chính biên liệt truyện thì không hoàn toàn chính xác, bởi lẽrất nhiều căn cứ cho thấy Truyện Kiều được viết từ trước đó rất lâu (khoảng cuối Lêđầu Tây Sơn) Đào Duy Anh dựa vào Nguyễn Văn Thắng (bạn cùng thời vớiNguyễn Du) tác giả của Kim Vân Kiều án có nói trong lời tựa Kim Vân Kiều án,ông dùng chức quan Hữu Tham Tri Bộ Lễ để chỉ Nguyễn Du Điều đó chứng tỏ,Nguyễn Du viết Truyện Kiều vào lúc ông giữ chức Quan Đông Các, tức là từ năm1805-1809

Thêm vào đó, theo PGS Thạch Giang, có thể trong chuyến đi sứ năm 1973, Thámhoa Nguyễn Huy Oánh đã mang Kim Vân Kiều truyện từ Trung Quốc về tàng trữtại Phúc Giang thư viện Nguyễn Du do thường xuyên lui tới Phúc Giang thư việnhọc tập, nấu sử sôi kinh sớm đọc được Kim Vân Kiều truyện để sáng tác TruyệnKiều Nguyễn Thiện theo văn Kiều mà nhuận sắc Hoa tiên vào mười năm cuối thế

kỉ 18 Nguyễn Huy Hổ theo văn Kiều theo văn Kiều và văn Hoa tiên mà viết Maiđình mộng ký, hoàn thành năm 1809 Như thế, chứng tỏ rằng, Truyện Kiều xongtrước việc nhuận sắc Hoa tiên nên phải được viết vào những năm cuối đời Lê đầuđời Tây Sơn

Nhưng, sáng tác ở thời đại nào không quan trọng, quan trọng là Nguyễn Du đã biếttiếp thu những tinh hoa của văn học người đi trước để chọn lọc và sáng tạo nó mangđậm phong cách truyện của người Việt, góp phần làm cho chữ Nôm của nước tangày càng được phổ biến hơn dù ở tầng lớp nào

Truyện Kiều dựa theo bộ truyện văn xuôi Kim, Vân, Kiều truyện của Thanh Tâm tàinhân, lấy bối cảnh Trung Quốc thời vua Gia Tĩnh Đế đời nhà Minh (từ năm 1521tới năm 1567) Có một số nhân vật như tổng đốc Hồ Tôn Hiến, nhân vật Từ Hải là

có thật trong lịch sử

Truyện Kiều sau khi viết xong được Nguyễn Du đưa bản thảo cho Phạm Quý Thích,Phạm Quý Thích chữa một số chữ trong bản thảo rồi viết lời tựa đưa tin, đổi tênĐoạn trường Tân Thanh thành Kim, Vân, Kiều Tân truyện Bản này về sau gọi làbản Phường (in ở phường Hàng Gai, Hà Nội) Sau này vua Tự Đức nhà Nguyễn rấtthích Truyện Kiều đã sửa một số chứ và cho khắc in, gọi là bản Kinh (in ở Kinh đôHuế)

Cả 2 bản này đều viết bằng chữ Nôm Về sau khi chữ Quốc ngữ ra đời lại được dịch

ra chữ Quốc ngữ và in càng nhiều hơn Bản chữ Quốc ngữ đầu tiên là của TrươngVĩnh Ký (in năm 1875)

1.2.2 Tầm ảnh hưởng

Từ khi ra đời cho đến nay, Truyện Kiều vẫn luôn tồn tại trong đời sống của dân tộcViệt Nó luôn được coi như là tài sản tinh thần vô giá cho tất cả mọi người, là nguồn

cảm hứng khơi mào cho hàng loạt các tác phẩm thuộc nhiều thể loại văn học nghệthuật khác nhau Những lời thơ trong Truyện Kiều được nhân dân đưa vào các câuhát ví, giặm Nghệ Tĩnh, trai gái thì lặt câu Kiều để viết thư tình, rồi còn hát đối đáp

để giao duyên với nhau, ra vế đối xem ai thuộc và hiểu biết Truyện Kiều hơn, đếnnổi nhà buôn cũng dùng tích Kiều để làm quảng cáo… Không chỉ trong loại hìnhnghệ thuật dân gian, mà Truyện Kiều còn được dựng thành các vở diễn như cảilương, chèo, kịch nói, phim điện ảnh… Có thể kể đến vở chèo “Dòng lệ Tố Như”,Kịch thể nghiệm “Nguyễn Du - Kiều”; Phim “Kim Vân Kiều”, “Long thành cầm giảca” Nhiều nhà thơ, nhà văn nổi tiếng đã tìm cảm hứng cho riêng mình ở ngaytrong Truyện Kiều Đó là Phan Cung Việt lại suy ngẩm rằng TK là chiếc gối của mẹmỗi đêm thâu:

Truyện Kiều bên mẹ ngày đêm,

Về già mẹ lại năng xem Truyện Kiều.

Cuốn thơ nằm đến là yêu,

Chông chênh như chiếc gối nghèo mẹ đây

…Chông chênh là chiếc gối nghèo

Truyện Kiều bên mẹ chống chèo giấc mơ

( Chiếc gối, Phan Cung Việt)

Chế Lan Viên gặp lại Kiều trên đất khách từ lớp học vọng ra Ông nghe tiếng ngâmKiều vang lên trên dòng sông thanh vắng

…Em có yên tâm để đọc Truyện Kiều

Buổi trăng lữa chếch soi tiền tuyến?

…Gặp Nguyễn nơi đây trên đất Quảng Bình

Đất hỏa tuyến những chàng trai lớp bảy

Lại ngâm Kiều sau một cuộc giao tranh

…Đêm thắng giặc Bảo Ninh, mẹ Suốt ngâm Kiều

Mẹ giám đâu quên cái thuở khổ nghèo

…Câu thơ Nguyễn cũng góp phần đánh Mỹ

Một mái chèo trong lữa đạn xông pha.

(Gửi Kiều cho em năm đánh Mỹ, Chế Lan Viên)

Hay với nhà thơ Tố Hữu với “Kính gửi cụ Nguyễn Du”, bày tỏ tấm lòng rất mựcyêu quý, trân trọng sự nghiệp văn chương của Nguyễn Du trong lịch sử văn học dântộc trong đoạn thơ sau:

Tiếng thơ ai động đất trời

Nghe như non nước vọng lời ngàn thu

Nghìn năm sau nhớ Nguyễn Du

Tiếng thương như tiếng mẹ ru những này

Đặc biệt, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường trong bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông” đã yêu mến, trân trọng khi cho rằng sông Hương chính là nàng Kiều, và ông

đã mang thơ Kiều vào trong trang viết khi đã nhân hóa dòng chảy của sông Hương

“giống như nàng Kiều trong đêm tình tự, ở ngã rẽ sông này, sôngHương đã chí tìnhtrở lại tìm Kim Trọng của nó, để nói một lời thề trước khi về biển cả:

“Còn non còn nước còn dài,

Còn về còn nhớ đến người hôm nay”

Hàng loạt nhân vật của ''Truyện Kiều'' như Kiều, Từ Hải, Hoạn Thư, Tú Bà… đã

bước ra khỏi các trang sách, trở thành biểu trưng cho vẻ đẹp thể chất và tâm hồn,một hạng người hay một nét tính cách trong xã hội Nhiều câu Kiều mang ý nghĩakhái quát những triết lý nhân sinh sâu sắc về các mối quan hệ xã hội, về cuộc đời,

đi đâu…vv) sau đó giở Kiều nam trái nữ phải lấy ngón tay chỉ vào một dòng nào đórồi đưa cho người giải đoán Người đoán không những phải thuộc truyện Kiều màphải biết nhiều điển tích thì đoán mới hấp dẫn có sức thuyết phục người xem bói.Tuy là một hình thức tín ngưỡng tâm linh, song cũng là một trò chơi, mà theo đánhgiá của một số nhà nghiên cứu, thì bản thân sự xuất hiện hình thức bói Kiều chứng

tỏ tác phẩm đã thâm nhập sâu vào tâm thức cư dân các thế hệ trong cộng đồngngười Việt

Hiện nay, Truyện Kiều đang được giảng dạy trong môn Ngữ văn lớp 9 và lớp 10với các đoạn trích được đặt tên như Cảnh ngày xuân, Trao duyên, Mã giám sinhmua Kiều,v.v

Văn học Việt Nam, thậm chí văn học thế giới, ít có tác phẩm nào chinh phục được

tình cảm của đông đảo người đọc đến như vậy Trong suốt hai thế kỷ qua, ''Truyện Kiều'' đã trở thành cuốn sách "gối đầu giường," thậm chí được xem là cuốn "thánh

kinh" của người Việt

là một nhân vật được xây dựng trong số các nhân vật đó

Từ Hải là nhân vật mang ý nghĩa với cuộc đời Thúy Kiều, là người đã cứu Kiều rakhỏi chốn lầu xanh nhơ bẩn, là người giúp Kiều báo ân báo oán những người có ân,cũng như hãm hại Thúy Kiều trong khoảng thời gian lưu lạc trước đó

Theo nghiên cứu, Từ Hải là một nhân vật có thật trong lịch sử Trung Hoa Nguyên

Từ Hải trong lịch sử trung Quốc chỉ là một tên giặc bể Theo sách Ngu-Sơ Tân Chícủa Dư Hòai thì Từ Hải rủ bọn ngụy nô vào cướp đất Giang Nam vào triều Minh.Trong lúc kéo quân vào Giang Nam, Từ Hải có bắt được mấy người con hát trong

đó có Thúy Kiều Thúy Kiều là một người con gái đẹp, đàn giỏi hát hay.Từ Hải yêuKiều và lấy làm vợ Sau vì muốn về quê nhà nên Kiều xúi giục Từ Hải đầu hàngtriều đình Tuy nhiên, đây là mưu của Hồ Tôn Hiến Vì mắc mưu nên Từ chết giữatrận tiền Kiều không bằng lòng lấy Hồ Tôn Hiến nên tự tử ở sông Tiền đường Hay một câu chuyện khác nói rằng, Từ Hải sinh tại An Huy, vốn là một hiệp kháchgiang hồ, sau này nương tựa vào giặc Oa và trở thành một trong những thủ lĩnh củanhóm hải tặc, bắt đầu sống những ngày lênh đênh trên biển Thuở bấy giờ, giặc Oa

và hải tặc liên tục cướp bóc, đốt phá vùng duyên hải Những thành phần này vốn là

cái gai trong mắt bách tính, cũng là mục tiêu hàng đầu của triều đình nhà Minh Vìnhiều lý do khác nhau, Thúy Kiều đã khuyên Từ Hải đầu hàng khi triều đình ra tayđàn áp Lúc đầu, Từ Hải không chịu, nhưng sau cùng vẫn nghe theo phu nhân, đồng

ý quy hàng Minh triều và kết quả là mắc mưu Hồ Tôn Hiến và bị chết trên chiếntrường Còn một vài câu chuyện khác nữa, nhưng nhìn chung đều xem Từ Hải làmột tên giặc làm loạn

Từ Hải xuất hiện trong tác phẩm của Thanh Tâm Tài Nhân và Nguyễn Du, tuy vẫn

là thế lực đối kháng với triều đình, nhưng đã trở thành bậc anh hùng hào kiệt, tàihoa Trong Truyện Kiều của Nguyễn Du, ông đã xây dựng Từ Hải thành một ngườianh hùng lý tưởng, đầu đội trời chân đạp đất, có chí hướng cao xa và khát vọng tự

do vẫy vùng, không bị bó buộc theo những lễ giáo của phong kiến lúc bấy giờ Ởnhân vật Từ Hải, Nguyễn Du đã đưa vào thực tế lịch sử- xã hội của cả thời đại ông

Có thể khẳng định Từ Hải là một âm vang, một ánh hồi quang của phong trào nôngdân thời Lê mạt tạo nên bối cảnh lịch sử của truyện Kiều

2 1.2 Từ Hải trong Truyện Kiều

2.1.2.1 Ngoại hình và xuất thân

Trong Truyện Kiều của Nguyễn Du, Từ Hải xuất hiện từ câu 2165 với chi tiết đầutiên là người “khách biên đình sang chơi” Ở đây, Từ Hải đã xuất hiện với hình ảnh

là một đấng trượng phu, một bậc anh hùng hiên ngang:

“Lần thâu gió mát trăng thanh

Bỗng đâu có khách biên đình sang chơi

Râu hùm , hàm én, mày ngài

Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao

Đường đường một đấng anh hào

Côn quyền hơn sức, lược thao gồm tài

Đội trời đạp đất ở đời,

Họ Từ, tên Hải, vốn người Việt Đông.

Giang hồ quen thói vẫy vùng,

Gươm đàn nửa gánh, non sông một chèo”.

Ta có thể thấy một cách rõ ràng rằng, Từ Hải trong Truyện Kiều đã được Nguyễn

Du khắc họa là một đấng trượng phu Như đã nói ở trên, Từ Hải là nhân vật có thậttrong lịch sử Trung Quốc Từ Hải người đất Việt Đông, nay thuộc tỉnh Quảng Đông(Trung Quốc) là một con người hoàn toàn có thật Từ Hải hiệu là Minh Sơn, tínhtình khoáng đạt rộng rãi, giàu sang coi nhẹ, tỳ thiếp coi thường, tinh thông lục thaotam lược, nổi danh cái thế anh hùng Từ Hải có một thời theo nghề bút nghiên,nhưng thi hỏng mấy khoa, sau đổi ra thương mại, tiền của có thừa, thích kết giaovới những giang hồ hiệp khách

Ở Truyện Kiều, Từ Hải được miêu tả với dáng vẻ cao lớn, là hình ảnh một đấng anh

tài theo quan niệm lúc bấy giờ: “Râu hùm, hàm én, mày ngài/ Vai năm thước rộng, thân mười thước cao” Một dáng vẻ hiên ngang, to lớn của người anh hùng đã xuất

hiện một cách rõ nét Theo Đào Duy Anh, “râu hùm hàm én” do chữ Hán “yến hạm

hổ cảnh” (hàm én cổ hổ) chỉ tướng Ban Siêu thời nhà Hán,; “mày ngài” là lông mày

có hình dáng giống như tằm nằm Nguyễn Du đã sử dụng tượng trưng ước lệ làmdáng ngoài của Từ như mang theo cả tầm vóc của vũ trụ trong bản thân mình Một

vẻ mặt mang theo dáng vóc hùng vĩ mà cũng rất mềm mại của thiên nhiên của “râuhùm, hàm én, mày ngài” cùng dáng vóc to lớn của “vai năm thước rộng, thân mườithước cao” tạo cho người đọc một cảm giác thật uy nghiêm mà rất ôn hòa của nhânvật Từ Hải

Ngoài dáng vẻ uy vũ, Từ Hải còn là một người giỏi giang, có tài thao lược, và cũngrất phóng khoáng Theo quan niệm của phong kiến xưa, làm trai là phải gầy dựng sựnghiệp, là phải tạo dựng nên cơ đồ Và Từ Hải cũng không nằm ngoài quan niệmtrên:

“Đường đường một đấng anh hào

Côn quyền hơn sức, lược thao gồm tài

Đội trời đạp đất ở đời,

Họ Từ, tên Hải, vốn người Việt Đông.

Giang hồ quen thói vẫy vùng,

Gươm đàn nửa gánh, non sông một chèo”.

Trang nam nhi, sống ở đời là sống hiên ngang chính trực, đầu đội trời chân đạp đất.

Từ Hải là trang nam tử, cũng có khát vọng về sự vẫy vùng, về sự tung hoành trongtrời đất Chốn giang hồ muôn hình vạn trạng, thỏa cái sức vẫy vùng trong bốn bể

“Nửa vai cung kiếm tung hoành khắp gầm trời/ Một mái chèo đi khắp non sông”.

2.1.2.2 Hình tượng người anh hùng

 Phóng khoáng, trọng người tri âm tri kỉ

Trong lần đầu tiên Từ Hải và Thúy Kiều gặp nhau do Từ nghe danh của Thúy Kiều,

Từ đã nhận ra Kiều chính là người tri âm tri kỉ mà bấy lâu nay mình vẫn luôn tìmkiếm Trước là “văn kì thanh”, giờ mới “kiến kì hình”, quả là lời đồn đại không sai.Ngay từ lúc gặp gỡ đầu tiên, hai bên cùng liếc, hai lòng cùng ưa và Từ Hải linh cảmrằng chàng đã tìm được người tri âm, tri kỉ

“Thiếp danh đưa đến lầu hồng

Hai bên cùng liếc, hai lòng cùng ưa.

Từ rằng: Tâm phúc tương cờ

Phải người trăng gió vật vờ hay sao?

Bấy lâu nghe tiếng má đào

Mắt xanh chẳng để ai vào có không?”

Lần đầu gặp nhau, Thúy Kiều đã có thể thấy được chí hướng mây rồng của Từ Hải,cái chí hướng to lớn luôn ấp ủ trong lòng của chàng họ Từ Rồng mây gặp hội,thông thường chỉ việc gặp được vận hội lớn thuận lợi, ở đây, Thúy Kiều cho đó là

Từ Hải sẽ lập nghiệp đế vương Thật là một chí hướng cao rộng

“Thưa rằng: "Lượng cả bao dong,

Tấn Dương được thấy mây rồng có phen”

Và vì vậy, Từ Hải càng mến phục nàng Chàng trọng con người tri âm tri kỉ, hiểu rõchí lớn của chàng, hai người mới gặp nhau mà đã hiểu rõ lòng nhau:

“Nghe lời vừa ý gật đầu

Cười rằng: Tri kỉ trước sau mấy người

Khen cho con mắt tinh đời

Anh hùng đoán giữa trần ai mới già

Một lời đã biết đến ta

Muôn chung nghìn ý cũng là có nhau”

Bởi vì thế, Từ hải đã quyết định chuộc thân cho Thúy Kiều, cứu vớt nàng ra khỏichốn lầu xanh nhơ nhuốc, sống với nàng như vợ chồng

Hơn nữa, sau khi bắt tất cả những kẻ phụ bạc, gia đình họ Thúc và mời Mụ quảngia, Vãi Giác Duyên Từ Hải để cho Kiều tự tay xử quyết báo đền cho nàng hàilòng Nhưng nếu tất cả chỉ có vậy thì những người yêu bình thường có chút quyềnthế cũng có thể làm được Từ Hải còn làm được nhiều hơn, nhiều hơn thế nữa vì Từyêu Kiều bằng cả trái tim vô cùng sâu sắc Và Từ đã nhìn ra được nỗi ưu hoài sâuthẳm trong lòng Kiều

“Xót nàng còn chút song thân

Bấy lâu kẻ Việt người Tần cách xa

Sao cho muôn dặm một nhà

Cho người thấy mặt là ta cam lòng”

Sau đó, ban đầu khi nghe Kiều khuyên mình ra hàng, dù đã nhận ra ngay âm mưuthâm hiểm ấy, Từ cũng thấy được viễn cảnh của những kẻ công hầu cam phận luồncúi, ấy thế mà tại sao cuối cùng Từ Hải vẫn hàng? Phải chăng Từ nghe lời nói mặn

mà của Kiều mà đồng ý? Hay Từ đã ngán chuyện binh đao, hay Từ đã mắc mưu HồTôn Hiến? Tất cả là không, tất cả chỉ vì Từ quá yêu Kiều, nếu vì nàng vì hạnh phúccủa nàng thì ta sẽ "cam lòng" hi sinh tất cả Kiều đã khuyên Từ bằng rất nhiều lờinhưng thủy chung chỉ có một câu " dần dà rồi sẽ liệu về cố hương" là giá trị nhất

Về cố hương về với mẹ cha, Từ Hải hiểu được tâm trạng của Kiều rất nhớ nhà, rất

nhớ cha mẹ và hai em Trước chàng đã nói "Làm sao sum họp một nhà/ Để người thấy mặt là ta cam lòng" vậy Từ hàng thì Kiều mới có cơ hội trở về Bắc Kinh để một

nhà sum họp Vì yêu nàng sá gì chút thân ta và dù ta có một kết cục đắng cay TừHải đã đến với Kiều không phải bằng thứ tình yêu sét đánh hay tình yêu lý trí mà làbằng một thứ tình yêu đặc biệt: tình yêu vị tha Từ đã đặt hạnh phúc của Kiều lêntrên hạnh phúc của mình và sẵn sàng hi sinh tất cả vì người mình yêu, một tình yêuđích thực

Khác hẳn mối tình đầu đam mê, trong sáng với Kim Trọng; mối tình chắp nối vui ítbuồn nhiều với Thúc Sinh; mối tình giữa Thuý Kiều với Từ Hải có thể coi là điểm

son trong suốt quãng đời mười mấy năm lưu lạc của nàng Từ Hải xuất hiện, baomây đen vây phủ đời nàng bấy nay tan biến Chỉ có sức mạnh phi thường của ngườianh hùng này mời có thể đem lại ánh sáng và niềm vui thực sự cho Thuý Kiều.Người con gái tài sắc vẹn toàn ấy xứng đáng được hưởng hạnh phúc Đó là mongước của Nguyễn Du và của tất cả chúng ta.

 Chí lớn cao xa, hiên ngang khí phách

Từ Hải là con người có chí hướng phi thường, chí hướng đế vương Sự nghiệp đốivới Từ Hải như là điều cốt yếu nhất:

“Nửa năm hương lửa đương nồng

Trượng phu thoắt đã động lòng bốn phương

Trông vời trời biển mênh mang

Thanh gươm, yên ngựa lên đường thẳng giong”

Chàng Từ muốn tạo lập một sự nghiệp vẻ vang, chàng không vì nhi nữ thường tình

mà quên đi sự nghiệp của bản thân Chính vì vậy, khi chia tay, Thúy Kiều muốn đi

theo chàng, “Nàng rằng phận gái chữ tòng/ Chàng đi thiếp cũng một lòng xin đi”,

Chàng Từ đã nói rằng:

“Từ rằng: Tâm phúc tương tri

Sao chưa thoát khỏi nữ nhi thường tình”

Trong lời đáp ấy bao hàm lời dặn dò và niềm tin mà Từ Hải gửi gắm nơi ThúyKiều, chàng vừa mong Kiều hiểu mình, đã là tri kỉ thì chia sẻ mọi điều trong cuộcsống, vừa động viên, tin tưởng Kiều sẽ vượt qua sự bịn rịn của thói nữ nhi thườngtình để làm vợ một người anh hùng Chàng muốn lập công, có được sự nghiệp vẻvang rồi đón nàng về nhà trong danh dự:

“Bao giờ mười vạn tinh binh

Tiếng loa dậy đất bóng tinh rợp đường

Làm cho rõ mặt phi thường

Bấy giờ ta sẽ rước nàng nghi gia”

Quả là lời chia tay của một người anh hùng có chí lớn, không yếu đuối như ThúcSinh khi chia tay Kiều Sự nghiệp anh hùng đối với Từ Hải là ý nghĩa của sự sống,

thêm nữa chàng nghĩ có làm được như vậy mới xứng đáng với sự gửi gắm niềm tin,

sự trông cậy của nàng Kiều

Từ dáng vẻ đến ý nghĩ, hành động và lời nói của Từ Hải trong lúc chia tay đều thểhiện Từ là người rất tự tin về khả năng của mình, khí khái anh hùng còn thể hiện ởcách mà Từ Hải ra đi

“Quyết lời dứt áo ra đi

Gió mây bằng đã đến kì dặm khơi”

Hai chữ “dứt áo” thể hiện phong cách mạnh mẽ, phi thường của đấng trượng phu

trong lúc ly biệt Hình ảnh “Gió mây bằng đã đến kì dặm khơi” là một hình ảnh so

sánh đẹp đẽ và đầy ý nghĩa Tác giả muốn ví Từ Hải như chim bằng cưỡi gió baycao, bay xa ngoài biển lớn Không chỉ thể trong câu thơ còn diễn tả được tâm trạng

của con người khi được thỏa chí tung hoành “diễn tả một cách khoái trá trong giây lát con người phi thường rời khỏi nơi tiễn biệt” Chia li và hội ngộ, hội ngộ và chia

li, hai sự kiện trái ngược và nối tiếp chia cái đời thường của mỗi người ra thànhnhững chặng đường giàu ý nghĩa hơn Cuộc chia tay Từ Hải là chia tay người anhhùng để chàng thỏa chí vẫy vùng bốn biển

Hơn nữa, chàng Từ cũng rất tài hoa về thao lược Trong thời gian ra đi, chàng đãxây dựng nên cơ đồ, hùng cứ một phương:

“Thừa cơ trúc chẻ ngói tan

Binh uy từ ấy sấm ran trong ngoài

Triều đình riêng một góc trời

Gồm hai văn võ rạch đôi sơn hà

Đòi phen gió táp mưa sa

Huyện thành đạp đổ năm tòa cõi Nam

Phong trần mài một lưỡi gươm

Những phường giá áo túi cơm sá gì!

Nghênh ngang một cõi biên thùy

Thiếu gì cô quả, thiếu gì bá vương

Trước cờ ai dám tranh cường

Năm năm hùng cứ một phương hải tần”

Lưỡi gươm của con người giang hồ ngang tàng ấy vung lên giữa chiến trường,mạnh mẽ rạch ngang chia đôi thiên hạ, thật là con người khí phách và tài hoa đếnnhường nào Con người ấy dựng cờ tranh đấu, thỏa chí tung hoành, dựng nên cơ đồvững chắc Thật là một trang anh hùng lẫm liệt!

 Con người của khát vọng tự do và ham chuộng công lý

Từ Hải đã cứu Thúy Kiều ra khỏi thanh lâu, và chàng cũng đã giúp Kiều báo ân báooán, có thể thấy, chàng là một người trọng lẽ phải, công bằng:

“Từ công nghe nói thủy chung

Bất bình nổi trận đùng đùng sấm vang

Nghiêm quân, tuyển tướng sẵn sang

Dưới cờ một lệnh vội vàng ruổi sao

Ba quân chỉ ngọn cờ đào

Đạo ra Vô Tích, đạo vào Lâm Tri”

“Từ rằng: Ân oán hai bên

Mặc nàng xử quyết báo đền cho minh”

“Từ rằng: Quốc sĩ xưa nay

Chọn người tri kỉ một ngày được chăng?

Anh hùng tiếng đã gọi rằng:

Giữa đường dẫu thấy bất bằng mà tha”

Mặt khác, chàng cũng ngang tàng và khí phách, Từ Hải khát khao một cuộc sống tự

do và không bị bó buộc

“Một tay gây dựng cơ đồ,

Bấy lâu bể Sở, sông Ngô tung hoành !

Bó thân về với triều đình,

Hàng thần lơ láo, phận mình ra đâu !

Áo xiêm ràng buộc lấy nhau,

Vào luồn ra cúi công hầu mà chi?

Sao bằng riêng một biên thùy,

Sức này, đã dễ làm gì được nhau!

Chọc trời, khuấy nước, mặc dầu,

Dọc ngang nào biết trên đầu có ai!”

Từ Hải mong muốn một cuộc sống tự do, không bị bó buộc như cuộc sống khuônphép dưới triều đình phong kiến Chàng muốn một cuộc sống tự do, làm chủ mộtgóc trời Nguyễn Du sử dụng những từ ngữ biểu hiện sự mạnh mẽ: “chọc trời,khuấy nước” làm nổi bật cái khí phách ngang tàng của Từ Minh Sơn Ý muốn tunghoành ngang dọc, tự do vẫy vùng, không cần biết đến những quy định bó buộc của

lễ giáo, không quan tâm trên đầu có ai của chàng Từ như một ý niệm phản phongsâu sắc Quan niệm anh hùng phong kiến coi trách nhiệm chính của kẻ làm trai làphò vua trị nước Trang nam nhi phong kiến có thề lập mọi thứ chiến công hiểnhách nhất ở trên đời, nhưng mục đích trước tiên và chủ yếu là đề phục vụ nhà vua,

để củng cố tôn ty trật tự phong kiến Còn lý tưởng tự do của Từ Hải, ước muốn tự

do tung hoành đến mức “Dọc ngang nào biết trên đầu có ai” làm sao có thề tồn tại

cùng với hệ tư tưởng của một chế độ mà tôn ty trật tự được quy định cả từ trongcách ăn mặc? Dù có bị hạn chế, khát vọng tự do này vẫn không thề phù hợp vớỉ xãhội phong kiến rất phân minh về ngôi thứ, rặt chăt chẽ về tôn ty Vì thế, nó vẫn cứ

là một phản ứng, một quan niệm xúc phạm đến trật tự phong kiến

2.2 Nhân vật Hồ Tôn Hiến

2.2.1 Lịch sử nhân vật

Các nhân vật trong Truyện Kiều được xây dựng dựa trên nguyên tác

“Kim,Vân, Kiều truyện” của Thanh Tâm Tài Nhân Trong đó, Hồ Tôn Hiến một nhânvật phản diện của tác giả Trung Hoa đã được đại thi hào giữ lại nhằm làm nổi bậtnhân vật Từ Hải, và giai đoạn lưu lạc cuối cùng của cuộc đời Kiều Theo nghiên cứu,đây là một nhân vật có thật trong lịch sử Trung Quốc, ông là một người tài giỏi từng

đỗ tiến sĩ, giúp cho Minh Thế Tông bình định các cuộc khởi nghĩa, dẹp yên trộmcướp, giải quyết vấn đề hạn hán và sâu bọ giúp dân Chính vì thế, ông được vua tintưởng cho giữ các chức vụ cao trong triều đình

Về địa vị, xuất thân, tên họ cũng như tiếng vang trong lịch sử của Hồ TônHiến đã được Nguyễn Du miêu tả trong lần đầu xuất hiện:

“Có quan tổng đốc trọng thần,

Là Hồ Tôn Hiến, kinh luân gồm tài,

Đẩy xe vâng chỉ đặc sai,

Tiện nghi bát tiễu việc ngoài đổng nhung.”

Câu thơ đầu tiên giới thiệu về Hồ Tôn Hiến, Nguyễn Du không giới thiệu têntuổi, quê quán mà trực tiếp nói đến địa vị xã hội của nhân vật “quan tổng đốc trọngthần” Qua cách miêu tả này, tác giả muốn nhấn mạnh đến tài năng, bằng cách giớithiệu trang trọng, quan tước trước tên tuổi sau Theo khảo sát, cách giới thiệu như vậychỉ xuất hiện ở hai nhân vật là Từ Hải và Hồ Tôn Hiến Qua bốn câu thơ, người đọcphần nào đã khái quát được tên họ, quan chức, hình dung tài năng của nhân vật phảndiện này Sau đó, đại thi hào tập trung khắc họa tài năng của Hồ Tôn Hiến qua ba chi

tiết tiếp nối nhau Một là “kinh luân gồm tài” hiểu theo nghĩa đen là chỉ việc ươm tơ”,

nghĩa bóng là “xếp đặt việc chính trị, giải quyết, cáng đáng những việc lớn lao củatriều đình” Mọi việc trong, ngoài triều chính rối như tơ vò không tìm được cách giảiquyết nhưng chỉ cần Hồ Tôn Hiến ra giúp sức thì mọi chuyện sẽ ổn thỏa, rõ ràng Hai

là “Đẩy xe vâng chỉ đặc sai” Tin tưởng vào tài năng của Hồ Tôn Hiến nên vua “ủynhiệm đặc biệt” Để chuyến đi có được thành công, vua đã trực tiếp đẩy xe Việc làmnày xuất phát từ sự cảm phục trước người tài, vua đã đích thân đưa ông ra khỏi cổngthành, quan ngồi trong xe, vua đứng dưới đưa tay đẩy xe (đây chỉ là hình thức nghi lễ,thực tế vua chỉ đưa tay vào xe) Ba là, “Tiện nghi bát tiễu việc ngoài đổng nhung.” Hồcông có thể tùy nghi mà đánh giặc (tiện nghi bát tiễn) và đứng ở vị trí thống chỉ huycác vị nguyên soái khác

Như vậy qua bốn câu thơ, người đọc không chỉ hình dung được xuất thân, địa

vị mà còn thấy được cái tài hơn người của Hồ Tôn Hiến Về ngoại hình, Nguyễn Dukhông tập trung miêu tả như những nhân vật khác Nhà thơ chỉ tập trung xây dựngnhân vật ở tài năng, tính cách Về tính cách tác giả không khái quát như vậy mà ông

để nhân vật của mình bộc lộ qua từng tình tiết đã được sắp xếp khá công phu để thấyđược sự độc ác, nham hiểm, xảo quyệt

2.2.2 Nhân vật Hồ Tôn Hiến trong Truyện Kiều

2.2.2.1 Con người mưu mô, xảo quyệt

Nhân vật Hồ Tôn Hiến khi biết được đối thủ của mình là Từ Hải, một anhhùng đội trời đạp đất Hồ công đã nghiên cứu rất kỹ đối phương, đánh giá đúng tầmvóc địch thủ “Từ là đấng anh hùng” Song song đó, ông cũng tìm hiểu những người

có liên hệ với Từ Hải là Vương Thúy Kiều “Biết nàng cũng dự quân trung luận bàn”.Sau khi tìm hiểu kỹ lưỡng, Hồ Tôn Hiến bắt đầu thực hiện kế hoạch chinh phục củamình Đồng thời qua các bước thực hiện kế hoạch thu phục Từ Hải, tính cách mưu

mô, xảo quyệt của nhân vật này cũng dần lộ ra

Đầu tiên, Hồ Tôn Hiến thể hiện thiện chí không đả động đến binh đao mà lấy

kế “chiêu an”, kêu ra hàng để được yên ổn, nghĩa là ân xá cho kẻ nội loạn, khiến nhuệkhí kẻ thù lung lay Sau đó, Hồ công đã cho thấy sự mưu mô trong tính toán Ông vừasai quan thuyết hàng vừa mang vật chất để thu phục lòng người Nhưng Từ Hải làmột đấng anh hào “Một tay gây dựng cơ đồ” nên không dễ dàng chịu lời thu phục.Ông tỏ ra là một người khá thuần thục trong tâm lý chiến nên đã tác động đến mộtnhân vật khác để xoay chuyển tình hình là Thúy Kiều Ông hiểu được vai trò củanàng đối với Từ Hải và vai trò của nàng trong việc điều binh Bên cạnh thương lượngvới Từ, Hồ Tôn Hiến cũng ra sức chiêu dụ Thúy Kiều Trước hết, Hồ công dùng vậtchất để khơi dậy lòng tham của con người “Hai tên thể nữ, ngọc vàng nghìn cân”.Tiếp theo Hồ Tôn Hiến dùng lời nói ngon ngọt để làm nàng Kiều lung lay Kết quả là

“Lễ nhiều, nói ngọt, nghe lời dễ xiêu” Sự kết hợp của “lễ nhiều” và “nói ngọt”, nhất

là phần lễ vật trọng hậu đã khiến cho lời nói dụ hàng càng có thêm tác dụng ThúyKiều đã “tự chuyển hóa” theo chiều hướng thuyết hàng của triều đình Chước của HồTôn Hiến tỏ ra bước đầu có hiệu lực

Khi các mưu toan thành hiện thực, quân Từ Hải bắt đầu tin vào thiện chí của

Hồ Tôn Hiến, việc quân binh trễ nải, tinh thần chiến đấu không còn như trước, Hồcông đã tính chuyện lập mưu:

“Tin lời thành hạ yêu minh,

Ngọn cờ ngơ ngác, trống canh trễ tràng.

Việc binh bỏ chẳng giữ giàng

Vương sư dòm đã tỏ tường thực hư.”

Đến đây, Hồ Tôn Hiến không chỉ là con người đầy mưu mô mà tính chất xảo

quyệt dần bộc lộ qua hành động tiêu diệt kẻ thù lập công Ông sử dụng lời hứa nhưmột chiêu thức để Thúy Kiều tin theo Khi nhận thấy tình hình rối ren của quân TừHải, Hồ Tôn Hiến đã chuẩn bị đầy đủ để phản công:

“Hồ công quyết kế thừa cơ,

Lễ tiên, binh hậu, khắc cờ lập công.

Kéo cờ chiêu phủ tiên phong,

Lễ nghi dàn trước, bác đồng phục sau”

Như vậy, việc “chiêu hàng” mà Hồ Tôn Hiến đưa ra là một cái cớ đầy dối trá

Hồ công lợi dụng lòng tin của đối thủ để thực hiện kế hoạch của mình Hồ Tôn Hiếnlợi dụng ước mơ về cuộc sống thanh bình, ước muốn rỡ ràng của Kiều để Từ Hảikhông gây việc binh đao Trong khi đó, “quan trọng thần” lại chuẩn bị đầy đủ từ binhlực đến vật lực cho cuộc phản công Mặc dù theo binh pháp “Binh bất yếm trá”, cónghĩa là vận dụng việc binh được làm điều dối trá, nhưng với vai trò là một ngườithống lĩnh những tướng sói, Hồ Tôn Hiến lại làm điều đó thì chiến thắng cũng trở nên

vô nghĩa.Đây là một hành động vô nhân đạo, một con người tài giỏi như Hồ Tôn Hiếnkhông nên sử dụng

Tính cách xảo quyệt của Hồ Tôn Hiến còn được thể hiện trong cách hành xửcủa ông với Thúy Kiều Bất cứ một người đàn ông nào khi đứng trước một cô gáixinh đẹp đều động lòng cảm mến Hồ Tôn Hiến cũng như thế, trong cuộc vui mừngthắng trận, khung cảnh tươi vui, tiếng đàn xao động lòng người và một trang tuyệtsắc Hồ công đã không tránh khỏi sai lầm Thế nhưng điều đáng nói sau việc làm ấy

là cách hành xử vô nhân tính Hồ Tôn Hiến hiểu được vai trò của mình trong triềuđình, cũng như danh tiếng của bậc đại thần nên khi gây ra việc lầm lỗi, ông chỉ tậptrung vào việc cứu vãn danh tiết mà không hề tỏ ra ăn năn

“Nghĩ mình phương diện quốc gia,

Quan trên nhìn xuống, người ta trông vào”

Ngay lập tức, để rửa sạch tiếng nhơ, để không ai biết đến việc làm này, HồTôn Hiến đã ép gả Thúy Kiều cho viên thổ quan Ở đây, chúng ta có thể thấy việc lựachọn bước đường tiếp theo cho Thúy Kiều là cả một sự tính toán sâu xa Thúy Kiềukhông được gả cho một người dân bình thường mà gả cho một viên thổ quan Với

chức vụ là một quan trọng thần tặng một người đẹp cho một viên thổ quan, chức vụnhỏ hơn, sẽ tạo được mối quan hệ tốt đẹp cho Hồ Tôn Hiến Và từ “viên thổ quan”người ta có thể liên tưởng đến một vùng đất xa xôi, hẻo lánh đầy nguy hiểm Ơ vùngđất ấy liệu Kiều còn có thể sinh tồn? Vậy, khi Thúy Kiều lấy viên thổ quan thànhcông thì việc làm xấu xa của ông sẽ không ai hay biết, không một ai có thể làm tổnhại đến vị thế của ông.

2.2.2.2 Con người phản trắc, thất tín

Từ những tính toán, mưu mô trước đó, Hồ Tôn Hiến đã lợi dụng sự nhẹ dạ, cảtin của Kiều để ép Từ Hải ra hàng Sơ hở của Từ Hải chính là Kiều và Kiều cũngchính là điểm yếu duy nhất của chàng Biết rằng việc trực tiếp “chiêu an” kêu gọi mộtđấng anh hùng “đầu đội trời chân đạp đất” như Từ Hải hàng quân là một điều khókhăn dường như không thể thực hiện, cộng với việc xưa nay anh hùng khó qua ải mỹnhân, nhiều bậc anh hùng xưa vì mỹ nữ mà tan hoang cơ đồ Lường trước điều này,hắn đã dùng kế đánh vào tâm lý nàng Kiều - người luôn kề vai sát cánh bên cạnh TừHải trong mọi cuộc luận bàn mưu tính chính sự, để dụ Từ Hải hàng triều đình sau đótráo trở lật lọng, khiến Từ Hải trở tay không kịp Nói thế không phải để cho rằng TừHải là người anh hùng mê muội vì sắc mà là để chứng tỏ, khẳng định Hồ Tôn Hiếnngoài tính cách xảo quyệt, mà còn là một con người phản trắc, thất tín

Để lấy được sự tin tưởng của Kiều, Hồ Tôn Hiến không những “Lại riêngmột lễ với nàng Hai tên thể nữ ngọc vàng nghìn cân” mà còn hứa hẹn bằng những lí

lẽ hết sức thuyết phục, hợp tình hợp lí nhằm đánh lạc hướng những suy nghĩ củanàng Hồ Tôn Hiến rất khôn ngoan khi dùng “ngọc vàng gấm vóc” và những lời lẽđường mật, nghe có vẻ hợp lẽ để dụ dỗ, thuyết phục Kiều khuyên Từ Hải ra “thuyếthàng” với quân đội triều đình

“Nàng thì thật dạ tin người

Lễ nhiều nói ngọt nghe lời dễ xiêu”

Phần Kiều lại là một cô gái vừa tài năng, xinh đẹp lại thông minh, sắc sảo,

đặc biệt rất có mắt nhìn người Chỉ từ những ngày đầu mới gặp nhau, nàng đã tin chắc

là Từ Hải rồi có một ngày sẽ làm nên sự nghiệp “Mà lòng đã chắc những ngày mộthai” Do vậy, đối với Kiều, Từ Hải tuyệt đối tin tưởng Tuy sâu sắc là thế nhưng Kiềucũng có những lí do, những nỗi niềm riêng của mình mà khi bị những lời dụ dỗ ngonngọt của tên xảo quyệt Hồ Tôn Hiến đánh thức sự yếu đuối trong sâu thẳm tâm hồn,nàng dường như cũng xiêu lòng Có rất nhiều lí do tác động khiến người con gái tàisắc ấy dễ dàng mắc lừa Hồ Tôn Hiến Suy cho cùng, Kiều đơn thuần cũng chỉ là một

cô gái, mà giấc mơ của mọi phận nữ nhi thường tình trong thiên hạ là chỉ cần có mộtgia đình bình yên, một cuộc sống nhẹ nhàng không đấu đá, sống một cuộc đời annhiên tự tại, hạnh phúc cùng người mình yêu Hơn nữa, Kiều đã trải qua biết bao đauthương, sóng gió của cuộc đời Nàng mỏng manh và bấp bênh như cánh bèo trôi, đãquá mệt mỏi và sợ hãi trước mọi biến cố nhân gian May mắn thay, giờ đây, ngườianh hùng Từ Hải xuất hiện cứu vớt cuộc đời bất hạnh đầy khổ đau của nàng Nàng chỉmuốn được sống yên thân bên Từ Hải Nay nếu Từ Hải ra hàng, trở thành bề tôi củanhà vua, con đường công danh được thênh thang rộng mở như những gì Hồ Tôn Hiến

đã hứa với nàng thì há chẳng phải quá tốt rồi sao! Nàng sẽ có một cuộc sống dễ dànghơn trước bên người mình yêu thương, không phải thấp thỏm lo sợ Từ Hải một đời cứmãi chiến đấu hiểm nguy nơi biên thùy xa xôi Thêm nữa, nếu nghe theo lời Hồ TônHiến thì Từ Hải vừa trọn đạo trung với vua, mà chính nàng cũng tròn đạo hiếu vớicha mẹ Nàng sẽ có thể đường đường chính chính trở về quê nhà làm nở mày nở mặgia đình, có cơ hội chăm lo cho song thân tuổi xế chiều:

“Nghĩ mình mặt nước cánh bèo

Đã nhiều lưu lạc lại nhiều gian truân

Bằng nay chịu tiếng vương thần

Thênh thênh đường cái thanh vân hẹp gì

Công tư vẹn cả hai bề

Dần dà rồi sẽ liệu về cố hương

Cũng ngôi mệnh phụ đường đường

Nở nang mày mặt, rỡ ràng mẹ cha

Trên vì nước, dưới vì nhà

Một là đắc hiếu, hai là dắc trung

Chẳng hơn chiếc bách giữa dòng

E dè gió dập, hãi hùng sóng va”

Vì tin vào những lẽ đó mà Kiều đã mắc mưu Hồ Tôn Hiến, nàng khéo léodùng hết lí lẽ nàng cho là đúng đắn và dùng sự tin tưởng của Từ Hải dành cho mình,

đã thuyết phục được chàng ra hàng quân của Hồ Tôn Hiến, tức quân triều đình Nàngkhông mảy may nghi ngờ hay có chút đề phòng nào với tên xảo trá, gian dối mangdanh Tổng đốc trọng thần ấy Để rồi cuối cùng, sau khi đã nắm rõ trong tay mọi hànhđộng của quân Từ Hải, biết chàng đã “giải binh” và ra cửa viên đầu hàng, lúc bấy giờ

Hồ Tôn Hiến mới trơ trẽn nuốt lời, không những tráo trở lật mặt mà còn quyết thừa

cơ hội không chừa cho Từ Hải con đường sống nào Một mặt, hắn sai người giả vờdàn nghi lễ chiêu hàng ở phía trước, mặt khác thì phục sẵn binh mã để đánh úp TừHải phía sau:

“Hồ công quyết kế thừa cơ

Lễ tiên binh hậu, khắc cờ tập công

Kéo cờ chiêu phủ tiên phong

Lễ nghi giàn trước, bác đồng phục sau”

Đến đây, chúng ta có thể thấy rõ bộ mặt xảo trá của Hồ Tôn Hiến Sự tráo trở,