Thuc trang va van de van hoa cac dan toe thieu so can dugc danh gia dung de co the de ra cac chu truang ve bao t6n va phat huy giao luu trong thai dai ngay nay.. —] Tieng noi cua cac dan
Trang 1Van hoa cac dan toe thieu so d Viet Nam : thuc trang va van de
N O N G Q U O C C H A N
M6i dan toe a Viet Nam deu co nen van hoa truyen
thong rieng cua m inh, mac du trinh do phat trien kinh te,
xa hoi chua deu nhau Tir cac dang van hoa truyen thong
den trinh do van hoa cao tiep can vefi nen van minh cua
thdi dai, m6i dan toe dang phai trai qua sir thu thach Ion :
hoac cu giam chan tai ch6, hoac bi dong hoa cuong hire,
m at di nhirng gia tri lan va ban s&c Thuc trang va van de
van hoa cac dan toe thieu so can dugc danh gia dung de co
the de ra cac chu truang ve bao t6n va phat huy giao luu
trong thai dai ngay nay Thuc trang doi song van hoa
cua cac dan toe thieu so a Viet Nam dang dien bien nhu
the nao ?
J Cung chung m ot to quoc Viet Nam, m6i dan toe
deu nhan thuc minh la cong dan Viet Nam Moi quan he
giua cac dan toe a Viet Nam la quan he doan ket, binh
dang, giiip nhau cung nhau giu nude va dung nude Thuc
hien chfnh sach dan toe, chfnh quyen nhan dan da tao dieu
kien cho cac dan toe tien hanh tung buac viec bao ton,
chan hung van hoa cua m inh, va cho viec giao luu van hoa
giua nguai Kinh v6i cac dan toe thieu so Tir sau Cach
m ang thang 8/1945, mot so su kien van hoa lien quan den
cac dan toe lan lugt d iin ra : m a trien lam ve ddi song van
hoa cac dan toe (nam 1956); thanh lap T ruang Su pham
danh cho con em cac dan toe (1 9 5 4 -1 9 6 4 ); m a cac
Truong Van hoa Nghe thuat cho cac vung Viet B&c, Tay
Bdc, Tay N guyen, vung nguai Cham , nguai K h a Me,
nguai Hoa (hoat dong tu 1960 den nay) ; to chuc cac ngay
van hoa ve cac dan toe a Ha Noi va a thanh pho Ho Chf
M inh (1987-1990) ; m a Khoa quan ly van hoa danh cho con em cac dan toe a truang Dai hoc Van hoa Va, hien nay, Lang Van hoa cac dan toe dang dugc xay dung
—] Tieng noi cua cac dan toe va ch u viet ciia mot so
dan toe, dang song song ton tai, giao luu cung tieng Viet (con quen goi la tieng Kinh) va chu quoc ngu C hu viet rieng cua mot so dan toe dugc day trong cac lap xoa nan mil chir cung nhu trong cac trudng pho thong c a sa, va dugc dung de sang tac th a van, bieu dien san khau Tuy vay, trong lap tre a cac thi tran, thj xa, thanh pho, tieng
n o i, chir viet c u a cac dan toe d a n g bi m at ddn D o sir c u tru
xen ke nhau, cac phuang tien thong tin dai chung, du co dung mot vai tieng dan toe, cung v in kho ph6 bien cac sinh hoat trong tirng cong dong ngon ngu
□ Trinh do kien thuc pho thong cua cac dan toe phat
tri^n khong deu 0 viing thap co doi chut dieu kien phat trien kinh te va xa hoi, nen trong nhirng nam qua, mot so dan toe ft nguai dugc huang ft nhieu ve nhung thanh tuu cua nen giao due m ai Do do, dan trf co dugc nang cao
han, doi ngu trf thuc m ai dan d in xuat hien Con a cac
vung nui cao hoac heo lanh, sir tiep thu kien thuc van hoa
m ai rat bi han che
□ N ep song va p ho n g tue cua cac dan toe noi chung
dang giu dugc nhieu net truyen thong : g&n bo bai dong
ho, bai tfn nguang, bai ngon ngu cong dong va g in gui vai
Trang 2thien nhien, moi quan he giua ngudi vai ngudi ft co tfnh vu
lai N hung, khi tiep xue vai c a c h e thi trudng, long that tha
cua cac dan toe thieu so thudng bi lai dung, khien ho trd
thanh nan nhan cua nhung ke buon gian ban lan Den nay,
ho v in la nhirng ngudi ngheo khd chiu nhi£u thiet thdi
trong doi song: thieu phirang tien di lai, thieu thuoc chua
benh, thieu thay giao va truang hoc, thieu sach bao va
cac phuong tien thong tin; rat nhieu vung chua co dien
thdp sang
□ Van hoc va nghe thuat cua m6i dan toe tuy khoi
luong co khac nhau, nhung dieu dang tran trong; chung co
ban sdc va phong cach rieng vai cac lan dieu dan ca, cac
loai nhac cu, cac dieu m ua phong phu gdn li£n vdi dang
m au khan ao N hung cau tuc ngu, ca dao va nhirng ban
truang ca phan anh tu tudng nhan van sau sac
Co le, ben canh tieng noi, chu viet, cac nganh van hoc
nghe thuat cua cac dan toe la co nhieu sue sdng nhat
Do do, chung duac quan tam nhieu han trong viec suu
tdm, bao ton, giao luu va sang tao
□ Tuy vay, nhung co gang trong viec dich, xuat ban
thanh sach, viec dan dung thanh cac tiet muc bieu di£n
tren san kha'u, viec mo phong cac hoa van de theu det
thanh san phaim, v v chua duac lam thudng xuyen,
nghiem tuc dung vdi y nghla bao t6n ban sdc van hoa cac
dan t6c M ot so d6 tai v6 moi quan he giua truydn thdng va
doi m ai trong van hoa cac dan t6c dang duac tranh luan
□ Van hoa cua cac dan toe thidu s6 Viet Nam mang
nhung dac diem gi ? D iem noi bat nhat la tinh than yeu
nude thu an g noi, tinh thdn tuang than tuang tra, tinh thdn
bao dung ldn nhau trong cuoc sdng N goai m ot vai sir va
cham da xay ra trong lich sir, tir ma'y th£ ky gdn day, yeu
cdu cuu nude va dung nude da gan bo cac dan toe thanh
m dt khoi thong nhdt Su thdng nhat S'y cang duac cung c6,
ke tir ngay co tu tudng H6 Chf M inh ddn dat “D oan ket,
doan ket, dai doan ket - Thanh cong, thanh cong, dai thanh
c o n g ” , kha’u hieu do Ngudi de ra da duac toan dan thuc
hien
□ Su thong nhat ve tu tuang khong nhung khong can
tra m a khuyen khfch tinh than tu ton tu trong ban sdc van
hoa ciia m6i dan toe
90
□ Tinh da dang la mot dac diem nua trong nen van
hoa Viet Nam Cung la thu ngo, d6, gao nep, gao te, nhung
m 6i dan toe co cach che bien, nau nudng khac nhau Com lam la mot vf du Cung m ot th u rugu can, nhirng nguai
M udng va ngudi Thai co tuc le uong khac vai tuc le uong cua dong bao Tay Nguyen
□ Nha san ciia ngudi Tay co kieu kien true khong giong nhu nha san cua ngudi Thai Phong tuc ve 16 hoi, dam cudi, dam tang, ngay 16, ngay Tet ciia moi vung, moi dan toe deu co nhung net rieng Cach vf von trong ngon ngu van hoc, dong tac mua, lan dieu dan ca ciia mdi d^n
toe d&u the hien tam ly, tinh cam rieng cua moi dan toe.
□ Tat nhien, tinh da dang trong van hoa cua mot quoc gia, dang di6n bien theo hudng hoa hap
Thuc trang van hoa ke tren ciia cac dan toe thieu so Ca
dat ra mot so van de trong qua trinh doi mdi cua dat nude
v Tfnh da dang v& van hoa va tfnh thong nhat ve chfnh tri trong mot quoc gia la nhan thuc chung cua cic dan toe d Viet Nam Vdi nhung net rieng v& van hoa, rmi
dan toe khong chi tu hao ve ban sdc cua minh ma ccn ddng gop, de lam giau n£n van hoa Viet Nam
Phuong hudng chung la cdn phai bao ton van hoa cia cac dan t6c thieiu so, chan hung cac gia tri truyen thdn*, sang tao cac cong trinh va tac pham mdi, tiep thu, giao liu van hoa vdi dong bao ca nude va vdi van hoa the gidi
* Song trong thdi dai bung n6 thong tin, cac dan tcc thieu so can duoc thong tin nhidu han Ho can duac tiep thu moi thanh tiru khoa hoc cdng nghe tien tien, de phit trien kinh t£ va t6 chirc ddi song tot han Mudn duac nlu the, ho cdn co van hoa, co kien thuc mdi, co nep sorg khoa hoc va co sinh hoat van hoc, nghe thuat lanh manh 'a tien bo
Nhung tac dong cua quy luat kinh te thi trudng co tie"
giup ho biet phat huy tfnh nang dong d& khai thac cac tie
m anh ve kinh te : tai nguyen rung, cac loai cay dac sai, khoang san, chan nuoi N hd the, ho co them dieu kien te bao t6n va chan hung van hoa cua minh Nhung ho khoig
m uon "lan song thi trudng" cuon ho di theo nhung hudig
xa vdi, tach khoi coi nguon dan toe
Trang 3* Giai quyet thoa dang moi quan he giCra truy£n
thong va each tan trong cac hoat dong van hoa la van d£
Ion va khong don gian Cac gia tri truy6n thong can duoc
nghien ciru sdp xep va chon loc Yeu to nao m ang tinh
nhan van can dirpc khuyen khfch, bao ton va phat huy
Yeu to nao mang mau me tin bao thu can duoc chi ra va
hudng dan cach bo di
Doi vdi cai moi la du nhap tir ben ngoai thi tran trong
tiep thu nhung cai co the giup fch cho sir tien bo cua dan
toe; nhirng phai de phong nhirng cai mang tinh chat nhir
dao hai lirdi va ngan ngua, phe phan nhung cai xau pha
hoai thu&n phong my tuc cua dan toe
* Cong viec suu tam , nghien cuu, phan loai, de ke
thua, chan hung va giao liru van hoa giua cac dan toe can
duoc coi la nhung yeu cau cap thiet N hung ngudi co tudi
giu cac di san quy dang m at dan Toe do phat trien va xay
dung, hoac vo tinh hoac co y, dang xoa bo di nhi6u net dep
cua truydn thong Can m o cua don cac lu6ng gio moi tot
lanh nhung dong thoi cung phai d6 phong cac luong gio
doc hai Ban sdc dan toe trong van hoa chi co the duoc giu
gin khi moi di san quy duoc ltru tru virng chdc khong
nhung trong cac thu vien, vien bao tang, ma con trong y
thuc, tri nho cua moi ngudi dan Cdn tiep tuc cong viec tim
hieu, ghi chep, phien am, phien djch, xuat ban thanh sach,
thanh phim, thanh bang hinh, bang tieng, de m ot m at tra
ve cho cac dan toe - ngudi chu cua cac di san, m at khac
giai thieu rong rai trong ca nude va 6 nude ngoai
Bao tang Van hoa cac dan toe Viet Nam va Bao tang
My thuat Viet Nam dang thuc hien ke hoach gop phdn
vao viec sini tam va trung bay di san van hoa cua cac dan
toe thieu so
Nhirng dan toe it ngudi nhat, a noi xa xoi heo lanh nhat,
dang trong cho cac nha suu ulm mau chong den vdi ho
J Chiing toi - nhung ngudi co trach nhiem bao ton van
hoa cua cac dan toe thieu so - keu goi sir giup do, dau tu
thich dang hon nua ve ngan sach va phuong tien cua chinh
phu, cua UNESCO, doi vdi viec suu tdm, nghien ciru,
bao t6n va phat huy di san van hoa cac dan toe thieu so d
Viet Nam
—1 Chung toi dong tinh vdi cac kien nghi cua GS G Condom inas, GS Tran Van Khe va cac tac gia khac ve cac bien phap tfch cue nh^m bao ton va phat huy gia tri van hoa cua cac dan toe thieu so Nhung kien nghi do nen duoc he thong lai trong ban khuyen nghi cua toan hoi nghi trinh ong Tong giam doc UNESCO de lam can cir don doc thuc hien
□ Bo Van hoa-Thong tin va Hoi Van hoa cac dan toe
V iet Nam trinh len Thu tudng Chfnh phu xet duyet mot ban chuong trinh cu the ve viec suu tam, bao ton nghien ciru va phat huy gia tri van hoa cac dan toe thieu so d Viet Nam
□ Tu nam 1994 den nam 2000, m6i nam deu co mot
so chuong trinh suu tam , bao t6n, nghien cuu, phat huy di san van hoa cua cac dan toe thieu so Can soat lai cac tu lieu da suu tam do he thong hoa Can quan tam den cac dan toe ft ngudi nhat co nguy co' bi bien m at va co ke hoach ghi chep, chup anh, quay phim hau giu lai cac dang
van hoa cua ho N ha xuat ban Van hoa cac dan toe cAn co
ke hoach in va phat hanh hkng nam cac di san da duoc
sini tam, dich va bien soan
J Khoa Van hoa cua cac dan toe thidu so d trudng Dai hoc Van hoa, trudng Dai hoc My thuat, N hac vien Ha Noi, trudng M ua va Xiec, trudng Viet van N guyen Du
v v c in co ke hoach phoi hop trong viec tuyen sinh d
dan toe thieu so, soan va giang ve cac v^n d£ lien quan den
di san van hoa cua cac dan toe thieiu s6.
□ Cdn co ke hoach khoi phuc ngh6 det, thu cong my nghe de bao ton va dao tao cac nghe nhan gioi
□ Trong qua trinh xay dung Lang Van hoa - Du lich
d Ba Vi, ciin quan tam den viec the: hien cho duoc ban sdc cua cac dan toe
□ Bao tang Van hoa cac dan toe Viet Nam cdn lam tot nhiem vu giu gin, trung bay, gidi thieu, giao luu di san van hoa cua cac dan toe ca nude