LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề tài Văn hóa quý tộc Nga trong Chiến tranh và Hòa bình của L.Tolstoy và toàn bộ nội dung luận văn không phải là sự sao chép bất cứ một công trình khoa học
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
====================
NGUYỄN PHƯƠNG DUNG
VĂN HÓA QUÝ TỘC NGA TRONG “CHIẾN TRANH VÀ HÒA BÌNH”
CỦA L.TOLSTOI
LUẬN VĂN THẠC SỸ
Chuyên ngành: Văn học nước ngoài
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
====================
NGUYỄN PHƯƠNG DUNG
VĂN HÓA QUÝ TỘC NGA TRONG “CHIẾN TRANH VÀ HÒA BÌNH”
CỦA L.TOLSTOI
Luận văn Thạc sỹ chuyên ngành: Văn học nước ngoài
Mã số: 60 22 02 45
Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thu Thủy
Hà Nội - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài Văn hóa quý tộc Nga trong Chiến tranh và Hòa bình của L.Tolstoy và toàn bộ nội dung luận văn không phải là sự sao chép bất cứ một công trình khoa học hay luận văn nào đã được công bố trong và ngoài nước
Trong khuôn khổ luận văn, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về:
chuyên ngành cũng như mã số đào tạo
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 9 năm 2015
Tác giả luận văn
Nguyễn Phương Dung
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Thu Thủy, người
đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi rất tận tình trong quá trình nghiên cứu
và hoàn thiện luận văn
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy, cô giáo trong khoa Văn học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia
Hà Nội đã giảng dạy tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu thực hiện đề tài Đồng thời tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình và bạn bè – những người
đã ủng hộ, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 9 năm 2015
Tác giả luận văn
Nguyễn Phương Dung
Trang 5MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 7
1 Lý do chọn đề tài 7
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 8
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 10
4 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Bố cục luận văn Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 1 KHÔNG GIAN SỐNG VÀ MỘT SỐ NGHI THỨC QUÝ TỘCError! Bookmark not defined 1.1 Vài nét về giới quý tộc Nga đầu thế kỷ XIXError! Bookmark not defined
1.2 Không gian sống của giới quý tộc Error! Bookmark not defined
1.2.1 Không gian điền trang Error! Bookmark not defined
1.2.2 Không gian phòng khách Error! Bookmark not defined
1.3 Một số nghi thức quý tộc Error! Bookmark not defined
1.3.1 Trang phục Error! Bookmark not defined
1.3.2 Vũ hội Error! Bookmark not defined
1.3.3 Những bữa tiệc Error! Bookmark not defined
1.3.4 Ngôn ngữ quý tộc Error! Bookmark not defined
Tiểu kết Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2 NHỮNG TÍNH CÁCH QUÝ TỘCError! Bookmark not defined
2.1 Quý tộc cung đình Error! Bookmark not defined
2.1.1 Xa hoa và phù phiếm Error! Bookmark not defined
2.1.2 Vị kỷ và vụ lợi Error! Bookmark not defined
2.2 Quý tộc điền trang Error! Bookmark not defined
2.2.1 Đôn hậu và phóng khoáng Error! Bookmark not defined
2.2.2 Khắc kỷ và có lí tưởng sống Error! Bookmark not defined
Trang 6Tiếu kết Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 GIỚI QUÝ TỘC VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ XÃ HỘIError! Bookmark not defined 3.1 Quý tộc với quan niệm về lẽ sống Error! Bookmark not defined
3.2 Phụ nữ quý tộc và vấn đề bình đẳng giớiError! Bookmark not defined
3.3 Cách nhìn nhận của giới quý tộc về chiến tranhError! Bookmark not defined
3.4 Quý tộc với vấn đề cải cách nông nô Error! Bookmark not defined
Tiểu kết Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 7PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Văn học không chỉ là một bộ phận của văn hóa, chịu ảnh hưởng trực tiếp của văn hóa mà còn là một trong những phương tiện tồn tại và bảo lưu văn hóa Văn học chịu ảnh hưởng trực tiếp từ môi trường văn hóa và truyền thống văn hóa của một dân tộc, đồng thời thể hiện cả tâm lý văn hóa của một thời đại và một cộng đồng dân tộc Với hệ thống giá trị văn hóa riêng của một cộng đồng dân tộc, văn học đã tự giác tiếp nhận và thể hiện những giá trị mà cả cộng đồng tôn trọng và tuân thủ Nhà văn là con đẻ của một cộng đồng, chắc chắn sẽ chịu ảnh hưởng của những thành tố văn hóa của cộng đồng đó Vì vậy nhà văn dù sáng tạo tới đâu, viết ra hay nói ra vấn đề
gì thì cũng vẫn thể hiện những sắc thái văn hóa của cộng đồng mình Muốn hiểu rõ hơn về một tác phẩm văn học nước ngoài cần hiểu được văn hóa của dân tộc đã sản sinh ra tác giả, tác phẩm đó Cùng với các hướng tiếp cận xã hội học, thi pháp học việc tiếp cận văn học từ góc độ văn hóa học
sẽ giúp khám phá tác phẩm một cách trọn vẹn hơn, sâu sắc hơn Những yếu
tố văn hóa như địa lý, thiên nhiên, lịch sử, phong tục, tập quán, ngôn ngữ
có thể được vận dụng để tìm hiểu nội dung, ý nghĩa và hình thức của tác phẩm Nó cũng có thể góp phần lý giải tâm lý sáng tác của nhà văn, thị hiếu của độc giả và con đường phát triển nói chung của văn học
Thành tựu lớn nhất của văn học Nga thế kỷ XIX là chủ nghĩa hiện thực Nga – biểu hiện cao nhất của sự phát triển văn học trong việc tiếp cận
và phản ánh hiện thực cuộc sống Dòng chảy đó đã sản sinh ra những tài năng văn học kiệt xuất mà tên tuổi của họ đã vang xa trên thế giới như Puskin, Gogol, Dostoievski Trong số đó, L.Tolstoy là một nghệ sĩ vĩ đại,
là cây đại thụ trong cánh rừng văn học Nga, là một trong những đại biểu lớn nhất và xuất sắc nhất của văn học hiện thực Nga và thế giới thế kỷ XIX Mỗi tác phẩm của ông chứa đựng một nội dung tư tưởng và sự sáng tạo
Trang 8nghệ thuật vô cùng lớn lao Một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của
ông là Chiến tranh và hoà bình Đánh giá về sự nghiệp văn chương lừng
lẫy của L.Tolstoy nhà văn Fedin đã viết: “Toàn bộ sáng tác của L.Tolstoy nếu mất đi một tác phẩm nào đó thì L.Tolstoy vẫn là L.Tolstoy nhưng nếu
mất đi Chiến tranh và hoà bình thì L.Tolstoy đã trở thành nhà văn khác” Quả thật như vậy, Chiến tranh và hòa bình viết từ năm 1863 -1869 đã làm
cho tên tuổi của Tolstoy rạng rỡ khắp nước Nga và thế giới, khiến ông trở thành “con sư tử của văn học Nga” Tác phẩm này là một thành tựu quan trọng nhất của văn học hiện thực Nga và thế giới Từ khi ra đời, cuốn tiểu thuyết này đã làm say mê hàng triệu con tim trên thế giới
L.N.Tolstoy vốn xuất thân trong gia đình quý tộc nên ông hiểu rất rõ
về giới quý tộc Trong Chiến tranh và hòa bình ông đã tái hiện bức tranh
đời sống quý tộc sinh động, đa sắc với những chi tiết, hình ảnh đặc trưng của tầng lớp quý tộc Nga đương thời Cuộc sống, văn hóa, thế giới nhân vật
quý tộc được phản ánh qua Chiến tranh và hòa bình không chỉ cho ta thấy
cả một thời kỳ từ chiến tranh chống Napoleon đến giai đoạn hòa bình của đất nước Nga đầu thế kỷ XIX, dưới triều đại của Hoàng đế Alekxander đệ nhất mà còn cho thấy diện mạo của giới quý tộc thời đó
Với mong muốn khai thác văn xuôi L.N.Tolstoy theo hướng tiếp cận văn hóa học, người viết muốn góp thêm một tiếng nói tìm hiểu về một phương diện nội dung của các tác phẩm và tài năng nghệ thuật của
L.N.Tolstoy Việc khảo sát và tìm hiểu văn hóa quý tộc trong Chiến tranh
và hòa bình của L.N.Tolstoy sẽ giúp ta hiểu sâu sắc hơn về tư tưởng của
ông, về thời đại và con người Nga Với ý nghĩa đó, tôi đã chọn đề tài Văn
hóa quý tộc trong “Chiến tranh và hòa bình” của L.N.Tolstoy
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Trang 9` Chiến tranh và hòa bình được xuất bản lần đầu năm 1865 và ngay
lập tức gây được tiếng vang trên toàn thế giới L.N.Tolstoy cùng với Chiến
tranh và hòa bình- cuốn tiểu thuyết được coi là bậc nhất nền văn hóa toàn
nhân loại, là “thức ăn của mọi thời đại”, “của tất cả mọi người” [Romain Roland] đã và đang thách thức biết bao ngòi bút của giới nghiên cứu, phê bình Việt Nam
Năm 1960 ở Hà Nội, tạp chí Văn Nghệ số mười một đã in trích đoạn
từ Chiến tranh và hòa bình ( Napoléon trước Moskva ) Đến năm
1961-1962 toàn bộ bản dịch tiểu thuyết được ấn hành Dịch giả Cao Xuân Hạo, người được trao giải thưởng Văn Học (giải thưởng văn học cao nhất thời bấy giờ) vào năm 1986, đã cùng với Hoàng Thiếu Sơn, Nhị Thanh và Trương Xuyên tiến hành dịch sang tiếng Việt bộ tiểu thuyết sử thi của Tolstoy Bản dịch này được dịch từ nguyên bản tiếng Nga, có tham khảo các bản dịch tiếng Pháp, Anh và Trung Quốc
Từ đó cho đến nay, rất nhiều công trình nghiên cứu về nội dung, hình
thức, nghệ thuật của Chiến tranh và hòa bình Dấu mốc đầu tiên của việc
nghiên cứu về L.N.Tolstoy ở Việt Nam là công trình nhiều tập của Hoàng
Xuân Nhị: Lịch sử văn học Nga Đây là một bộ giáo trình lịch sử văn học
Nga gồm năm tập Một trong năm tập đó ra đời năm 1962 dành viết về L.Tolstoy và A.Chekhov Có thể nói Hoàng Xuân Nhị là người đầu tiên bằng ngôn ngữ Việt viết một chuyên luận nhỏ về Tolstoy với sự trình bày khá cụ thể và có hệ thống về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà văn Trong thời kỳ chiến tranh, văn học Việt Nam đã hình thành quan điểm
"mỹ học anh hùng" với mục đích vươn tới thể hiện tính cách anh hùng Từ quan điểm "mỹ học anh hùng" nhà nghiên cứu văn học Trần Vĩnh Phúc đã khảo sát vấn đề chất anh hùng ở các tác phẩm của Tolstoy (trong bài báo
Lev Tolstoy và chủ nghĩa anh hùng nhân dân, 1978)
Trang 10Sau khi hòa bình, việc nghiên cứu Tolstoy được tiến hành trên quy mô ngày càng phong phú, đa dạng cả về bề rộng lẫn chiều sâu Năm 1986,
cuốn chuyên luận đầu tiên ở Việt Nam: L.N.Tônxtôi của Nguyễn Trường
Lịch ra mắt độc giả(có tái bản in năm 2010) Ở chuyên luận này, Nguyễn Trường Lịch đặc biệt quan tâm tới nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật của
L Tolstoy trong tác phẩm Chiến tranh và hòa bình Sau đó, Nguyễn Hải
Hà đưa ra chuyên luận Thi pháp tiểu thuyết L Tônxtôi (đọc Chiến tranh và
hoà bình) (in 1992) Đây là công trình đầu tiên nhìn nhận Tolstoy dưới góc
độ thi pháp học ở Việt Nam Ở một góc độ khác, L.Tolstoy được nhắc dến
nhiều lần với tư cách là nhà văn tâm lý bậc thầy thế giới trong cuốn Lý luận
văn học (1996) do Hà Minh Đức (chủ biên) – nhà xuất bản Giáo dục Năm
2002, trong cuốn Văn học Nga – sự thật và cái đẹp, Nguyễn Hải Hà một
lần nữa khẳng định tài năng nghệ thuật của Tolstoy qua những nghiên cứu của mình
Các công trình này đề cập những vấn đề cơ bản của lý luận văn học và thi pháp học như: thể loại, tư duy tiểu thuyết và tư duy sử thi, kết cấu, cốt truyện tính chân thật và sự thật trong văn học, quan hệ giữa nguyên mẫu
và nhân vật, không gian và thời gian nghệ thuật, biện chứng tâm hồn, độc thoại nội tâm, so sánh văn học
Vấn đề văn hoá quý tộc trong Chiến tranh và hòa bình là một vấn đề
ít được nhắc tới hoặc chỉ nói tới một nét văn hoá trong tác phẩm như bài
nghiên cứu Những ký hiệu văn hóa trong vũ điệu của Natasa Roxtova của
Phạm Gia Lâm
Có thể thấy, việc nghiên cứu, tìm hiểu tác phẩm Chiến tranh và hòa
bình dưới góc độ văn hoá vẫn còn là một mảnh đất chưa được khai phá
nhiều
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu tiếng Việt:
1 Đào Tuấn Ảnh (2010), “Lev Tolstoy trong công cuộc hiện đại hoá văn
học Việt Nam (giai đoạn trước 1945)”, Nghiên cứu văn học, (số 12), tr 56
– 70
2 Aristotle (2007), Nghệ thuật thơ ca, Nxb Lao động, Hà Nội
3 Lại Nguyên Ân (1994), 150 thuật ngữ văn học, Nxb ĐGQG Hà Nội
4 Phạm Vĩnh Cư (2010), “Hành trình tư tưởng của Tolstoy nhìn từ hôm
nay”, Nghiên cứu văn học, (số 12), trang 5-25
5 Hà Minh Đức (chủ biên) (1993), Lý luận văn học, Nxb Giáo dục, Hà
Nội
6 Nguyễn Hải Hà (2010), Quan điểm nghệ thuật của Lev Tolstoy, Nghiên
cứu văn học, ( số 12), trang 44-45
7 Nguyễn Hải Hà (1992), Thi pháp tiểu thuyết Lev Tolstoy, (chuyên
luận), Nxb Giáo dục, Hà Nội
8 Nguyễn Hải Hà (chủ biên) (1998), Lịch sử văn học Nga thế kỷ XIX,
Nxb Đại học quốc gia Hà Nội
9 Nguyễn Hải Hà (2002), Văn học Nga sự thật và cái đẹp, Nxb Giáo dục,
Hà Nội
10 Đào Duy Hiệp (2010), “Lev Tolstoy trong “Đi tìm thời gian đã mất” và
những quan niệm về phong cách”, Nghiên cứu văn học, ( số 12), tr
86-98
11 Vũ Thế Khôi (2010), “Triết lý giáo dục của lòng yêu thương, Nghiên
cứu văn học, (số 12), trang 29-42
12 Phạm Gia Lâm (1997), “Những chuyển biến của tư duy nghệ thuật
trong văn xuôi Nga cuối thể kỷ XIX đầu thế kỷ XX”, Tạp chí Văn học,
(số 11), trang 13- 16
Trang 1213 Phạm Gia Lâm (1998), “Những truyền thống của L.Tolstoy trong các tác phẩm viết về cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại cẩu Mikhain
Sôlôkhôp”, Tạp chí Khoa học, Đại học Tổng hợp Hà Nội, (sô 4), trang
13-15
14 Phạm Gia Lâm (2010), “Những kí hiệu văn hoá trong vũ điệu của
Natasa Rostova”, Nghiên cứu văn học, (số 12), trang 101- 114
15 Lê-nin (1986), Những bài báo của Lê-nin về L.Tolstoy,Nxb ĐHvà THCN, Hà Nội
16 Nguyễn Trường Lịch (1986), L.N.Tolstoy (chuyên luận), Nxb ĐH và
THCN, Hà Nội
17 Nguyễn Trường Lịch (2010), Tiểu thyết L.Tolstoy, Nxb Văn học, Hà
Nội
18 Nguyễn Trường Lịch (2011), “Phép soi gương và nghệ thuật tâm lý
của L.Tolstoy”, Nghiên cứu văn học, (số 1), trang 29-34
19 Robert K.Massie (2013), Pyotr Đại Đế: Người con vĩ đại của nước
Nga, Nxb Tri Thức, Hà Nội
20 Trần Thị Quỳnh Nga (2010), L.Tolstoy ở Việt Nam (giai đoạn từ 1945
đến nay), Nghiên cứu văn học, (số 12), trang 71-85
21 Trần Thị Phương Phương (2010), “Tolstoy - độc giả, Tolstoy - tác giả
(Trường hợp Người tù Kavkaz)”, Nghiên cứu văn học, (số 12), trang
117-127
22 Sernusepxki N.G (2003), “Hai đặc điểm tài năng L.Tolstoy”, Tạp chí
văn học, (số 6)
23 Nguyễn Bá Thành (2006), Bản sắc Việt Nam qua giao lưu văn học,
Nxb ĐHQGHN
24 Nguyễn Thị Thu Thuỷ (2010), Bản Sonate Kreutzer và triết học tình
yêu của L.N Tolsoy, Nghiên cứu văn học, (số 12), trang 128-136
Trang 1325 Lev Tolstoy (2010), Đường sống – văn thư nghị luận chọn lọc (Phạm
Vĩnh Cư tuyển chọn, dịch, giới thiệu và chúc giải), Nxb Tri thức, Hà Nội
26 L.Tolstoy (2006), Chiến tranh và hoà bình (Cao Xuân Hạo chủ biên),
Tập 1, Nxb Văn học, Hà Nội
27 L.Tolstoy (2006), Chiến tranh và hoà bình (Cao Xuân Hạo chủ biên),
Tập 2, Nxb Văn học, Hà Nội
28 L.Tolstoy (2006), Chiến tranh và hoà bình (Cao Xuân Hạo chủ biên),
Tập 3, Nxb Văn học, Hà Nội
29 Lê Ngọc Trà (2011), L.N.Tolstoy nghệ sĩ và nhà tư tưởng, Nghiên cứu
văn học, (số 1), trang 19-27
30 Viện Văn học Thế giới, Viện HKKH Liên Xô (2008), Lịch sử văn học
thế giới (Nhiều người dịch), Tập 1, Nxb Văn học – Trung tâm nghiên
cứu Quốc học
31 Stefan Zweig (1999), Suy tư sống động của L.Tolstoy (Nguyễn Dương
Khư dịch), Nxb Văn hoá dân tộc
Tài liệu tiếng Anh:
32 The History and Register of The Nobility of Russia, Available at: <
http://www.almanachdegotha.org/id222.html>, Accessed 14 Nov 2013