Sơ đồ hóa phân biệt các thiết kế nghiên cứu DỊCH TỄ HỌC NỘI DUNG Sơ đồ tổng quan thiết kế NC dịch tễ học:Thiết kế NC mô tả; Thiết kế NC phân tích; Thiết kế NC thực nghiệm THEO CHIỀU DÀI THỜI GIAN Thời điểm xác định yếu tố phơi nhiễm và bệnh trong các thiết kế cơ bản
Trang 1Phương pháp nghiên cứu DTH Hình 1: Sơ đồ chung về phân loại nghiên cứu Dịch tễ học
1
Thiết kế NC DTH
Báo cáo ca bệnh
NC chùm/nhóm
bệnh
Cắt ngang
Th c nghi m/can ực nghiệm/can ệm/can thi pệm/can
Thực nghiệm phân bổ NN
Phỏng thực nghiệm
Quan sát
Cắt ngang
B nh-Ch ngệm/can ứng
Thu n t pần tập ập
Thi t k NC ết kế NC ết kế NC
d cọc
Tương
quan/sinh thái
Trang 2Thời điểm xác định yếu tố phơi nhiễm và bệnh trong các thiết kế cơ bản
Trật tự chuỗi thời gian
Yếu tố NC Thuần tập
D
Yếu tố Bệnh chứng
Hiện D
Mới mắc tích luỹ hay người thời gian
mới mắc
Yếu tố Thần tập lịch sử
D
Tất cả các số liệu đều từ sổ sách cũ Yếu tố Thực nghiệm
D
Yếu tố NC cắt ngang (2) NC
Yếu tố
cắt ngang (1)
D
Quá khứ Hiện tại Tương lai
Từ “tiến cứu” (prospective) ám chỉ hướng về phía trước của thiết kế nghiên cứu được biểu thị bằng mũi tên.
Trang 3Bảng 2: Tóm tắt các thiết kế nghiên cứu phân tích
Câu hỏi NC Tác động của can thiệp
này là gì?
Tác động của yếu tố phơi nhiễm này là gì?
Nguyên nhân của các sự kiện này là gì?
Mức độ phổ biến của vấn đề này như thế nào?
Các vấn đề/điều kiện này có liên quan với yếu tố phơi nhiễm hay không?
Phân loại
ban đầu
Yếu tố bảo vệ (biến độc lập)
Yếu tố nguy cơ (biến độc lập)
Đầu ra/hậu quả/bệnh (biến phụ thuộc)
Cả hai (hoặc 1 trong 2 tuỳ theo vấn
đề nghiên cứu)
Trật tự thời
gian
Tính khái
quát
Quần thể trong NC (bệnh hoặc tuỳ thuộc)
Quần thể có nguy cơ Bệnh và chứng “những người sống sót”
Phân tích Tần số các sự
kiện/hậu quả
Tần số các sự kiện/hậu quả
Tỷ lệ (chênh lệch)
có yếu tố nguy cơ
Tần số của “bệnh” và/hay yếu tố nguy cơ
Tỷ lệ/suất Mới mắc tích luỹ
Tỷ suất mới mắc
Mới mắc tích luỹ
Tỷ suất mới mắc
Phần trăm PN/phần trăm không PN (odd)
Số hiện mắc và tỷ lệ %hiện mắc
Sự kết hợp Nguy cơ tương đối
(RR)
Tỷ số tỷ suất mới mắc
Nguy cơ tương đối (RR)
Tỷ số tỷ suất mới mắc
Tỷ số chênh phơi nhiễm (OR)
Tỷ số tỷ lệ hiện mắc
Tỷ số chênh hiện mắc (OR)
Tỷ số chênh bệnh (OR)
Tỷ số chênh bệnh (OR)
3
Trang 4BảNG 3: Tóm tắt các thiết kế nghiên cứu phân tích
Ưu điểm Đánh giá trực tiếp tác
động
Đánh giá trực tiếp tác động
Trật tự thời gian rõ ràng Trật tự thời gian rõ ràng ít tốn kém hơn Hình thành giả thuyết
căn nguyên
Sử dụng phân bổ NN- kiểm soát nhiễu
Nghiên cứu phơi nhiễm hiếm
Nghiên cứu bệnh hiếm Xác định hiện mắc (dịch
vụ)
sử dụng mù kép-kiểm soát sai số
Nghiên cứu nhiều đầu ra với 1 phơi nhiễm
Nghiên cứu nhiều phơi nhiễm với 1 đầu ra
Hạn chế Giới hạn liên quan đến
đạo đức
rõ
Trật tự thời gian không rõ
Tổ chức phức tạp Thời gian NC dài Chọn chứng Sai chệch do sống sót
Mẫu NC lớn Sai chệch thông tin Cần thời gian cho tác
động
Tình trạng phơi nhiễm thay đổi
Chất lượng tình trạng phơi nhiễm
Trang 5Bảng 3: Nêu câu hỏi (CH) nghiên cứu cho các thiết kế NC khác nhau
Thiết kế NC
Các
phần
CH NC
Thực nghiệm
cứu/thuần tập
Cái gì? Tỷ lệ những
người hiện
đang hút
thuốc là bao
nhiêu (?)
Các đặc tính của những người hút thuốc và không hút
thuốc có khác
nhau không(?)
Tỷ lệ những
người mới
hút thuốc
là bao nhiêu(?)
So với những người không hút, phải chăng, nhiều khả năng hơn, những người hút thuốc
So với những người không hút, phải chăng, nhiều khả năng hơn, những người hút thuốc
Có phải tỷ lệ những người
mới hút cao
hơn
Có phải tỷ lệ những người
mới hút thấp
hơn
Ai? trong số
học sinh lớp
12
trong số học sinh lớp 12
trong số học sinh lớp 12
trong số học sinh lớp 12
trong số học sinh lớp 12
trong số học sinh lớp 12
trong số học sinh lớp 12
Ở
đâu?
trường
trung học
nội thành
trường trung học nội thành
trường trung học nội thành
trường trung học nội thành
trường trung học nội thành
trường trung học nội thành
trường trung học nội thành
Khi
nào?
trong tháng
cuối cùng
trước khi ra
trường?
trong tháng cuối cùng trước khi ra trường?
giữa tháng đầu tiên và tháng cuối cùng trong trường TH
trong tháng cuối cùng trước khi ra trường?
trong tháng cuối cùng trước khi ra trường?
giữa tháng đầu tiên và tháng cuối cùng trong trường TH
giữa tháng đầu tiên và tháng cuối cùng trong trường TH
Tại
sao?
có bạn là những
người hút thuốc?
có bạn là những người
có tiền sử hút thuốc?
ở những người có bạn bắt đầu hút thuốc?
ở những người được phân bổ một cách ngẫu nhiên vào CT chống hút thuốc?
5