Các thiết kế nghiên cứu dịch tễ học trong y học

CÁC THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU DỊCH TỄ HỌC TRONG Y HỌCPGS.TS.. Trình bày được sơ đồ các thiết kế nghiên cứu và ưu nhược điểm của từng loại thiết kế 2.. - Nghiên cứu ngang Nghiên cứu quan sát:

CÁC THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU DỊCH TỄ HỌC TRONG Y HỌC

PGS.TS NGUYÊN MINH SƠN P.TRƯỞNG BỘ MÔN DỊCH TỄ HỌC

ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI

Mục tiêu

Sau khi học xong bài, học viên có khả

năng:

1 Trình bày được sơ đồ các thiết kế

nghiên cứu và ưu nhược điểm của

từng loại thiết kế

2 Trình bày đựơc định nghĩa, các bước lưạ

chọn đối tượng của các thiết kế nghiên cứu

3 Lựa chọn được loại thiết kế nghiên cứu

phù hợp (đề tài nghiên cứu, mục tiêu,…).

…“Mọi hiện t ợng sức khoẻ đều có một hoặc

nhiều nguyên nhân phát sinh nhất định ”

- Những nguyên nhân này có thể đơn độc hoặc phối hợp tác động với nhau, có thể dễ nhận thấy hoặc không thấy rõ, có thể sớm hoặc muộn mới biểu hiện ra kết quả Khi hậu quả đã xẩy ra, nguyên nhân có thể còn hay đã kết thúc

- Mọi nguyên nhân đều có thể đ ợc tìm ra bằng cách nghiên cứu, tìm tòi với những thiết kế nghiên cứu đúng đắn, khoa học.

Đặt vấn đề

Nghiên cứu mô tả Nghiên cứu phân tích

- Báo cáo tr ờng hợp/ nhóm tr ờng hợp.

- Nghiên cứu ngang

Nghiên cứu quan sát:

- Nghiên cứu thuần tập.

- Nghiên cứu bệnh chứng.

- Nghiên cứu ngang có phân tích

Phân loại các thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu thực

nghiệm:

-Thử nghiệm lâm sàng

- Nghiên cứu can thiệp thực

địa, cộng

đồng…

A:

Loại nghiên cứu Tên gọi khác nghiên cứu Đơn vị

Nghiên cứu quan sát

Các nghiên cứu mô tả

Các nghiên cứu phân tích

Sinh thái

Cắt ngang

Bệnh - chứng

Thuần tập

Nghiên cứu thực nghiệm

Thử nghiệm ngẫu nhiên

có đối chứng

Thử nghiệm thực địa

Thử nghiệm cộng đồng

Tương quan Hiện mắc Bệnh - tham chiếu Theo dõi

Nghiên cứu can thiệp

Thử nghiệm lâm sàng

Nghiên cứu can thiệp tại cộng đồng

Các quần thể Các cá thể Các cá thể Các cá thể

Bệnh nhân Người khoẻ Cộng đồng

B:

Các thiết kế nghiên cứu Dịch

Can thiệp cộng đồng

Thử nghiệm thực địa

Thử nghiệm lâm sàng

Nghiên cứu bệnh chứng

Nghiên cứu thuần tập

Nghiên cứu cắt ngang

Ngẫu nhiên

có đ chứng

…….

C:

Nghiên cứu mô tả

(Descriptive study)

Định nghĩa: là nghiên cứu hình thái xuất hiện của bệnh/

hiện t ợng sức khoẻ theo các đặc tr ng về con ng ời,

không gian, thời gian:

- Con ng ời – ai?

C¸c néi dung m« t¶

• Con ng êi: Ai?

m¹ch

h¬n nam

tù sinh, tuæi bè mÑ…

Các nội dung mô tả

• Không gian: ở đâu?

- Khu vực tự nhiên: có liên quan đến khí hậu,

môi tr ờng, phong tục tập quán.

- Khu vực hành chính: quốc gia, tỉnh, huyện , xã

- Khu vực dân c : Thành thị và nông thôn

- So sánh quốc tế: Bảng phân bố một số bệnh ung th theo vùng địa d :

C¸c néi dung m« t¶

• Thêi gian: Khi nµo?

- T¨ng tÇn sè m¾c trong mét thêi gian ng¾n: dÞ d¹ng ch©n tay do thuèc ngñ thalidomide tõ 1957 - 1961

- TÝnh chu kú: chu kú nhiÒu n¨m, chu kú theo mïa

- ChiÒu h íng thÕ kû cña bÖnh: Gi¶m tû lÖ tö vong do K d¹ dÇy vµ tö cung, t¨ng K phæi vµ tuþ

C¸c ph ¬ng ph¸p nghiªn cøu m« t¶

1 Nghiªn cøu t ¬ng quan:

¦u:

- B íc ®Çu tiªn nghiªn cøu ph¬i nhiÔm vµ bÖnh

- Nhanh, rÎ, do sö dông th«ng tin s½n cã

Nh îc:

- Kh«ng nèi ® îc liªn hÖ gi÷a ph¬i nhiÔm vµ bÖnh.

Kh«ng t¸ch ® îc ¶nh h ëng cña c¸c yÕu tè g©y nhiÔu.

- ChØ m« t¶ møc ph¬i nhiÔm trung b×nh cña quÇn thÓ

2- Báo cáo tr ờng hợp hay đợt bệnh

(case report/ case series reports):

• Báo cáo từng tr ờng hợp bệnh:

VD: Thuốc tránh thai và viêm tắc mạch phổi

• Báo cáo đợt bệnh:

VD: Phát hiện 5 thanh niên luyến ái đồng tính

nam vị nhiễm HIV/AIDS ở Los Angeles,

1981.

3- Nghiên cứu cắt ngang (Cross – Sectional

Study): (Điều tra tỷ lệ hiện mắc)

đồng thời

đồng và các yếu tố ảnh h ởng:

- Bệnh cấp tính, mạn tính, tàn tật, mất khả năng lao động

- Sử dụng các dịch vụ y tế

- Các điều kiện VH, KT, XH

- Thói quen, lối sống

- Các chỉ số sinh học và sinh lý

• C¸c nghiªn cøu can thiÖp:

§¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña mét biÖn ph¸p can

thiÖp – Chøng minh gi¶ thuyÕt.

dòng thời gian xác định tiền sử phơi nhiễm trong quá khứ.

• Đặc điểm:

- Là một nghiên cứu dọc

- Chỉ có thể là một nghiên cứu hồi cứu

- Xuất phát từ bệnh chứ không phảI từ phơI nhiễm

B¾t ®Çu víi:

chøng (nh÷ng ng êi kh«ng cã bÖnh)

QuÇn thÓ

bÖnh)

B¾t ®Çu víi:

chøng (nh÷ng ng êi kh«ng cã bÖnh)

QuÇn thÓ

bÖnh)

B¾t ®Çu víi:

chøng (nh÷ng ng êi kh«ng cã bÖnh)

QuÇn thÓ

Thêi gian

Có phơi nhiễm Có bệnh

Khai thác Chủ động chọn sau khi chọn vào nghiên cứu

?

Ng ược lại thời gian ại thời gian c l i th i gian ời gian

II Phân tích:

Nghiªn cøu bÖnh chøng

B¾t ®Çu NC

Däc Håi cøu Thêi gian

Nghiên cứu phân tích

(Analytical Study)

(NC B nh ch ng và Thu n t p) ệnh chứng và Thuần tập) ứng và Thuần tập) ần tập) ập)

• Mục đích: Kiểm định giả thuyết

• Xác định rõ mối quan hệ giữa phơi

nhiễm và kết quả nghiên cứu

• Có thể là nghiên cứu quan sát

hoặc thực nghiệm

1- Dùa vµo thêi ®iÓm:

+ Nghiªn cøu håi cøu (Retrospective study).

+ Nghiªn cøu t ¬ng lai (Prospective study).

2- Dùa vµo thêi gian:

+ Thêi gian dµi - Nghiªn cøu däc

nghiªn cøu thuÇn tËp

(Cohort Study)

• §Þnh nghÜa:

Lµ mét nghiªn cøu quan s¸t ph©n tÝch ® îc xuÊt ph¸t tõ

2 nhãm ng êi: nhãm cã ph¬i nhiÔm (nhãm chñ cøu) vµ

theo dâi sù xuÊt hiÖn cña bÖnh trong t ¬ng lai

• §Æc ®iÓm:

- Lµ mét nghiªn cøu däc

- Cã thÓ lµ mét nghiªn cøu t ¬ng lai hoÆc lµ håi cøu

- XuÊt ph¸t i m là tõ ph¬i nhiÔm điểm là tõ ph¬i nhiÔm ểm là tõ ph¬i nhiÔm

Qu n th ần thể ể

NC

ng i ười không

b nh ệnh

Không ph i nhi m ơi nhiễm ễm

Ph i nhi m ơi nhiễm ễm M c b nhắc bệnh ệnh

Th i gian (time) ời gian (time)

Tr c ti p theo dõi (DIRECTION OF INQUYIRY) ực tiếp theo dõi (DIRECTION OF INQUYIRY) ếp theo dõi (DIRECTION OF INQUYIRY)

-Nhóm đối

chứng -

+Nghiên cứu thuần tập t ơng lai không bắt đầu từ hiện tại

(Non-concurrent prospective cohort study):

Nhóm chủ cứu ‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑ -

Phơi nhiễm ………… …… -→ Bệnh ?

Nhóm đối chứng -  Hiện tại

+ Nghiên cứu thuần tập hồi cứu

(Retrospective cohort study):

 Nhóm chủ cứu ‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑ -

Phơi nhiễm  - Bệnh ?

Nhóm đối

chứng -

So s¸nh 2 ph ¬ng ph¸p nghiªn cøu ph©n tÝch