Đào tạo nguồn lực đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa ở việt nam hiện nay

đại học quốc gia hà nội Tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn Phan Huy Tr-ờng Đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay C

đại học quốc gia hà nội

Tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn

Phan Huy Tr-ờng

Đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

ở Việt Nam hiện nay

Chuyên ngành: Triết học

Mã số: 60.22.80

luận văn thạc sỹ triết học

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: TS Đặng Thị Lan

Mục lục

Ch-ơng 1 : Đào tạo nguồn nhân lực và vai trò của nó

đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

ở n-ớc ta 7

1.1 Nguồn nhân lực và đào tạo nguồn nhân lực 7

1.1.1 Nguồn nhân lực 7

1.1.2 Đào tạo nguồn nhân lực 19

1.2 Vai trò của đào tạo nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá 28

1.2.1 Công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay và yêu cầu đặt ra đối với đào tạo nguồn nhân lực 28

1.2.2 Vai trò của đào tạo nguồn nhân lực trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc 37

Ch-ơng 2: Thực trạng đào tạo nguồn nhân lực và một số giải pháp đẩy mạnh quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở n-ớc ta hiện nay 45

2.1 Thực trạng đào tạo nguồn nhân lực ở n-ớc ta hiện nay 45

2.1.1 Đánh giá khái quát quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở n-ớc ta trong thời gian qua 45

2.1.2 Những thành tựu và hạn chế của quá trình đào tạo nguồn nhân lực 62

2.2 Một số giải pháp cơ bản nhằm đẩy mạnh quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở n-ớc ta hiện nay 71

2.2.1 Đổi mới, phát triển giáo dục và đào tạo 71

2.2.2 Tăng c-ờng đầu t- phát triển mạnh giáo dục dạy nghề 78

2.2.3 Phát triển đội ngũ giáo viên- nhân tố quyết định chất l-ợng giáo dục và đào tạo 79

2.2.4 Đào tạo, thu hút, trọng dụng nhân tài 82

Kết luận chung

Tài liệu tham khảo

NhữNG chữ viết tắt trong luận văn

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa: CNH, HĐH Khoa học tự nhiên, khoa học xã hội: KHTN, KHXH

Lêi cam ®oan

T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh

nghiªn cøu cña riªng t«i C¸c sè liÖu, kÕt

qu¶ trong luËn v¨n lµ trung thùc

Hµ Néi, ngµy th¸ng n¨m 2007

Ng-êi cam ®oan

Phan Huy Tr-êng

Mở đầu

Thế giới hiện nay đang ở trong một thời kỳ lịch sử có những chuyển biến hết sức mới mẻ, mau lẹ và đột biến cả về kinh tế, chính trị, văn hoá và khoa học kỹ thuật Tr-ớc hết cần nhấn mạnh đến nhân tố quyết định sự phát triển của thế giới hiện nay là những thành tựu vĩ đại do cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại đ-a lại Sự bùng nổ công nghệ thông tin, sự phát triển của công nghệ sinh học, của công nghệ vật liệu mới đã tạo ra những b-ớc tiến khổng lồ của lực l-ợng sản xuất Từ đó hình thành những quá trình sản xuất hết sức hiện đại, điều khiển từ xa, trong đó lao động cơ bắp của con ng-ời chỉ

là một phần nhỏ còn lao động trí tuệ có vai trò hết sức quan trọng trong việc tạo ra của cải vật chất, tạo nên năng suất và sản phẩm gấp nhiều lần so với nền kinh tế tr-ớc đó Lực l-ợng sản xuất đ-ợc xã hội hoá cao, với xu h-ớng quốc

tế hoá, thị tr-ờng thế giới ngày càng mở rộng và hoà nhập hơn, các quốc gia cùng nhau phát triển và cùng giải quyết những vấn đề mang tính quốc tế phức tạp nh- độc lập dân tộc, bùng nổ dân số, môi tr-ờng sinh thái Điều đó chính

là yếu tố quyết định sự thay đổi ch-ơng trình phát triển kinh tế xã hội của các n-ớc trên thế giới, mà Việt Nam không phải là ngoại lệ

Để phù hợp với đặc điểm phát triển trong thời kỳ lịch sử đặc biệt này,

Đảng và Nhà n-ớc ta chủ tr-ơng xây dựng nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với phát triển kinh tế tri thức

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là chủ tr-ơng lớn của Đảng và Nhà n-ớc

ta nhằm đ-a đất n-ớc từ nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu thành một n-ớc công nghiệp hiện đại Đó là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế-xã hội, từ sử dụng sức lao

động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến khoa học, công nghệ, ph-ơng tiện, kỹ thuật hiện đại

2

Trong tất cả các nguồn lực thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá nh- các nguồn lực về tài chính, công nghệ, thiết bị, nguồn tài nguyên thiên nhiên thì nguồn lực con ng-ời – tài nguyên chất xám trở thành nguồn lực quan trọng nhất Đảng ta đã xác định con ng-ời- nguồn nhân lực vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình phát triển Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá không thể thành công nếu chúng ta không chú trọng đầu t- phát triển con ng-ời, đào tạo nguồn nhân lực Mặt khác, nếu không muốn tụt hậu so với thế giới và khu vực, chúng ta phải có chiến l-ợc đào tạo nguồn nhân lực có chất l-ợng cao nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất n-ớc và h-ớng tới phát triển kinh tế tri thức

Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã khẳng định: “ Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá là điều kiện để phát huy nguồn lực con ng-ời- yếu tố cơ bản cho sự phát triển xã hội, tăng tr-ởng kinh tế nhanh và bền vững” và coi “phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và là động lực đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc” [28, 24,108] Do đó, vấn đề phát triển con ng-ời, đào tạo nguồn nhân lực đang là vấn đề cấp bách, then chốt, khâu đột phá và “phải đi tr-ớc một b-ớc”

Từ những lý do trên, chúng tôi quyết định chọn vấn đề "Đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay" làm đề tài nghiên cứu trong luận văn này

2 Tình hình nghiên cứu

Phát triển nguồn nhân lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang đ-ợc

Đảng và Nhà n-ớc ta đặc biệt quan tâm Vấn đề này cũng đ-ợc nhiều tổ chức

và nhà khoa học đầu t- nghiên cứu trong những tài liệu xít và ngoài mác-xít Có thể phân ra thành ba loại công trình nghiên cứu sau đây:

* Sách và công trình nghiên cứu khoa học:

- Nghiên cứu con ng-ời và nguồn nhân lực đi vào công nghiệp hoá,

hiện đại hoá ( Phạm Minh Hạc, Nxb Chính trị quốc gia, 2001)

- Phát triển toàn diện con ng-ời thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá

( Phạm Minh Hạc, Nxb Chính trị quốc gia, 2001)

- Giáo dục nhân cách đào tạo nhân lực Góp phần triển khai nghị quyết hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành trung -ơng Đảng, khoá VIII, (Phạm

Minh Hạc, Nxb Chính trị quốc gia, 1997)

- Phát triển nguồn nhân lực kinh nghiêm thế giới và thực tiễn n-ớc ta (Trần Văn Tùng, Lê Thị ái Lâm, Nxb Chính trị quốc gia, 2001)

Những công trình khoa học nói trên đã tập trung làm rõ các vấn đề về con ng-ời, nguồn nhân lực, công nghiệp hoá, hiện đại hoá nh-ng ch-a chỉ ra vai trò của đào tạo nguồn nhân lực với t- cách là nguồn nhân lực cơ bản, nguồn lực nội sinh cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và cho sự phát triển kinh tế- xã hội hiện nay

* Một số bài viết đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành: “Cơ hội và

thách thức đối với việc đào tạo phát triển nhân lực Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế” ( Tr-ơng Thu Hà, tạp chí Khoa học xã hội và nhân văn, số

4, 2005); “ Vấn đề phát triển nguồn nhân lực ở n-ớc ta hiện nay” ( Tr-ơng Giang Long, Tạp chí Cộng sản, số 1, 2002); “ Vài suy nghĩ về chuẩn bị nguồn

nhân lực cho công nghiệp hoá, hiên đại hoá theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa” (Nguyễn Văn Thuỵ, Tạp chí Cộng sản, số 35, 2003); “ Đổi mới giáo dục - đào tạo nâng cao chất l-ợng nguồn nhân lực” (Hoàng Ngọc Hoà, Tạp

chí Cộng sản, số 23, 2004); “ Vấn đề nghiên cứu con ng-ời và nguồn nhân lực

đầu thế kỉ XXI” ( Phạm Minh Hạc, tạp chí Nghiên cứu con ng-ời, số 4, 2004);

“ Mối qua hệ giữa giáo dục, đào tạo và công nghiệp hoá, hiện đại hoá”

(Nguyễn Đình Hoà, Tạp chí Triết học,số 9, 2001)

4

Trong hầu hết các bài viết, các tác giả đã giải đáp về vấn đề đào tạo phát triển nguồn nhân lực trong quá trình hội nhập; giáo dục trong phát huy nguồn lực con ng-ời, phát triển nguồn nhân lực n-ớc ta, mục tiêu con ng-ời trong công nghiệp hoá, hiện đại hoá, chuẩn bị nguồn nhân lực cho công nghiệp hoá, đổi mới giáo dục nâng cao chất l-ợng nguồn nhân lực Các tác giả

đã nêu lên những bất cập và những yếu tố ch-a hợp lý của chất l-ợng ng uồn nhân lực, thành tựu và yếu kém của giáo dục và đào tạo, so sánh nguồn nhân lực với các nguồn lực khác, chỉ ra vai trò của nguồn lực con ng-ời, nêu lên tác

động của thế giới đến đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, nêu lên vai trò của giáo dục đào tạo nguồn nhân lực đem lại lợi ích kinh tế và phi kinh tế…từ đó

đề ra một số giải pháp khắc phục, định h-ớng phát triển nguồn nhân lực, nh-ng ch-a có tác giả nào đề nghiên cứu một các có hệ thống vấn đề đào tạo

nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

* Một số luận án tiến sỹ: “ Nhân tố con ng-ời trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá n-ớc ta hiện nay” (Hoàng Thái Triển, 2005);

“ Nguồn lực con ng-ời trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam” ( Đoàn Văn Khái, 2000); “ Phát huy nguồn lực thanh niên trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay ( Nguyễn Thị Tú

Oanh, 1998); “ Phát triển nguồn nhân lực và vai trò của giáo dục - đào tạo

đối với phát triển nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp côn g nghiệp hoá, hiện

đại hoá ở n-ớc ta hiên nay” ( Nguyễn Thanh, 2001) Các luận án trên đã

đề cập đến vai trò của nhân tố con ng-ời, quan hệ giữa phát triển nguồn nhân lực với giáo dục và đào tạo, vai trò của nguồn lực thanh niên trong công nghiệp hoá, hiện đại hoá và việc khai thác và sử dụng nó, đ-a ra một

số giải pháp để phát huy vai trò nguồn lực con ng-ời phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Tuy nhiên, ch-a có công trình nào nghiên cứu toàn diện cả về cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công

nghiệp hoá, hiện đại hoá Trên cơ sở kế thừa các giá trị và thành quả của các nhà nghiên cứu, các tác giả đi tr-ớc, luận văn góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công

nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu:

Trên cở sở phân tích làm rõ vai trò đào tạo nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc, luận văn đi sâu vào tìm hiểu thực trạng đào tạo nguồn nhân lực và đ-a ra một số giải pháp để đẩy mạnh quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở n-ớc ta hiện nay

Nhiệm vụ:

- Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại h oá ở Việt Nam hiện nay

- Phân tích, đánh giá thực trạng đào tạo nguồn nhân lực phục vụ quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá

- Đ-a ra một số giải pháp chủ yếu để đẩy mạnh công tác đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

4 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

Đối t-ợng nghiên cứu của luận văn là đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc

Phạm vi nghiên cứu của luận văn là đào tạo nguồn nhân lực trong giáo dục trung học chuyên nghiệp và dạy nghề, lao động kỹ thuật; đào tạo cao

đẳng, đại học và sau đại học

5 Cơ sở lý luận và ph-ơng pháp nghiên cứu

- Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử, quan điểm của chủ ngh ĩa Mác – Lênin và t- t-ởng Hồ Chí Minh về con ng-ời và đào tạo con ng-ời với t- cách vừa là sản phẩm, vừa là chủ thể của lịch sử

6

- Luận văn sử dụng các ph-ơng pháp: phân tích và tổng hợp, so sánh, thống kê, hệ thống để triển khai nhiệm vụ của luận văn

6 Đóng góp của luận văn

- Luận văn góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đào tạo nguồn nhân lực nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở n-ớc ta hiện nay

- Luận văn làm rõ thực trạng đào tạo nguồn nhân lực ở n-ớc ta những năm vừa qua, nguyên nhân dẫn đến sự bất cập, yếu kém của công tác này và tính khả thi của một số giải pháp nhằm đẩy mạnh hơn nữa quá trình

đào tạo nguồn nhân lực có chất l-ợng cao ở n-ớc ta trong những năm tiếp theo của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc

7 ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Luận văn có thể dùng làm tài liệu nghiên cứu, tham khảo cho sinh viên khoa Triết học và những ai quan tâm đến vấn đề này

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 ch-ơng Ch-ơng 1 Đào tạo nguồn nhân lực và vai trò của nó đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở n-ớc ta

Ch-ơng 2 Thực trạng đào tạo nguồn nhân lực và một số giải pháp đẩy mạnh quá trình đào tạo nguồn nhân lực ở n-ớc ta hiện nay

Tài liệu tham khảo

1 Hoàng Chí Bảo (1993), ảnh h-ởng của văn hoá đối với việc phát huy

nguồn lực con ng-ời, Tạp chí Triết học số 1/1993 Tr15

2 Đặng Quốc Bảo, Tr-ơng Thị Thuý Hằng (2003), Mục tiêu phát triển thiên

niên kỷ- một chỉ số mới về phát triển con ng-ời trong tầm nhìn 2015, Tạp

chí cộng sản số 6/2003

3 Ban khoa giáo Trung ơng, Dự thảo chiến lợc nguồn nhân lực 2001 -2010,Hà Nội, 2000, tr11

4 Bộ Khoa học, công nghệ và môi tr-ờng, Dự thảo tầm nhìn Việt Nam

2020, tr112

5 Bộ giáo dục và đào tạo Viện nghiên cứu phát triển giáo dục.(2002),

Chiến l-ợc phát triển giáo dục trong thế kỷ XXI kinh nghiệm của các quốc gia, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

6 Bộ giáo dục và đào tạo (2001), Chiến l-ợc phát triển giáo dục- đào tạo

2001-2010, Hà Nội,

7 Bộ lao động th-ơng binh và xã hội (1999), Thuật ngữ lao động- th-ơng

binh và xã hội, Tập 1, Nxb Lao động xã hội, Hà Nội Tr 13-15

8 Bộ lao động- th-ơng binh và xã hội(2001), Tổng hợp từ Số liệu thống kê

lao động-việc làm ở Việt Nam 1996-2000, Nxb Thống kê , Hà Nội năm

2001 Tr180, 282, 330, 378

9 Bộ lao động- th-ơng binh và xã hội( 2004), Tổng hợp từ Số liệu thống kê

lao động việc làm: Từ kết quả điều tra lao động và việc làm năm 2003 ,

Nxb lao động- xã hội, Hà Nội, Tr18-23, 36-39, 42-45, 48-51,117-119, 298

10 Bộ kế hoạch và đầu t- (1996), Bài học về công nghiệp hoá, hiện đại hoá,

Hà Nội Tr 6

8

11 Bộ kế hoạch và đầu t UNDP ( 1997), Chiến l-ợc công nghiệp trung hạn

Việt Nam, Hà Nội

12 Mai Quốc Chánh (2000), Nâng cao chất l-ợng nguồn nhân lực đáp ứng

yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội, Tr12-14

13 Mai Quốc Chánh(1999) Nâng cao chất l-ợng nguồn nhân lực công nghệ

-u tiên ở n-ớc ta trong thời kỳ công nghiệp hoá- hiện đại hoá.Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

14 Chiến l-ợc Phát triển kinh tế- xã hội 2001- 2010

15 Nguyễn Trọng Chuẩn (1995), Nguồn nhân lực và phát triển, Tạp chí giáo

dục lý luận, số 4- 1995, tr 34

16 Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Thế Nghĩa, Đặng Hữu Toàn (2002), Công

nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam, lý luận và thực tiễn , Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội

17 Đỗ Minh C-ơng, Mạc Văn Tiến,(2004), Phát triển lao động kỹ thuật ở

Việt Nam: Lý luận và thực tiễn, Nxb Lao động – xã hội, Hà Nội

18 Đỗ Minh C-ơng, Nguyên Thị Doan (2001), Phát triển nhân lực giáo dục

đại học Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

19 Nguyễn Nh- Diệm (1995) Con ng-ời và nguồn lực con ng-ời trong phát

triển, Nxb Trung Tâm thông tin khoa học xã hội, Hà Nội

20 Nguyễn Hữu Dũng (2006), Bàn về chất l-ợng lao động Việt Nam, Tạp chí

lao động xã hội, số 279-280 ngày 16/01-15/02/2006

21 Nguyễn Xuân Dũng (2002), Một số định h-ớng đẩy mạnh công nghiệp

hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam giai đoạn 2001-2010, Nxb Khoa học xã

hội, Hà Nội