VIÊM kết mạc (NHÃN KHOA)

TRIỆU CHỨNG CƠ NĂNG  Các triệu chứng không đặc hiệu: o Cộm xốn, nóng, ngứa như có dị vật trong mắt, chảy nước mắt  dụi mắt  dễ lây lan bệnh o Xuất tiết: loãng/nhầy/mủ, thường vào buổi

VIÊM KẾT MẠC

(CONJUNCTIVITIS)

MỤC TIÊU

1 Trình bày được định nghĩa, nguyên nhân và

triệu chứng lâm sàng của VKM

2 Chẩn đoán và điều trị được các thể VKM

thường gặp

3 Biết các biện pháp phòng ngừa và tránh lây

lan VKM

NHẮC LẠI GIẢI PHẪU

NỘI DUNG

I Đại cương: Nhắc lại giải phẫu KM

II Định nghĩa – phân loại VKM

III Triệu chứng lâm sàng của VKM

IV Chẩn đoán VKM

V Các loại VKM thường gặp

VI.Điều trị VKM thường gặp

I ĐẠI CƯƠNG

KM: là một màng niêm mạc trong suốt lót mặt

trong mi mắt và bề mặt nhãn cầu, bắt đầu ở bờ sau

I ĐẠI CƯƠNG

Cấu tạo mô học KM:

1.Biểu mô: không sừng hóa, gồm 5 lớp tế bào Có chứa

các TB đài, tập trung chủ yếu ở cùng đồ và phía mũi dưới

2.Nhu mô: tạo bởi mô liên kết lỏng lẻo giàu mạch máu

Chứa các tuyến phụ (Krause, Wolfring…), gồm:

Lớp tuyến nông (adenoid superficial layer): tạo phản ứng nang Chỉ phát triền sau 3 tháng tuổi ko gặp pư nang ở trẻ sơ sinh

Lớp sợi sâu: hợp nhất với sụn kết mạc Góp phần tạo

phản ứng nhú

3.Mô lympho liên quan kết mạc

II ĐỊNH NGHĨA – PHÂN

o VKM mạn: ≥ 3 tuần, triệu chứng kéo dài hơn

 Nguyên nhân: thường gặp do VK, virus, nấm, dị ứng…

III TRIỆU CHỨNG CƠ

NĂNG

 Các triệu chứng không đặc hiệu:

o Cộm xốn, nóng, ngứa như có dị vật trong mắt, chảy

nước mắt  dụi mắt  dễ lây lan bệnh

o Xuất tiết: loãng/nhầy/mủ, thường vào buổi sáng

o Thị lực: không giảm

o Thường bị một bên, sau vài ngày lan sang mắt bên kia

 ĐỎ MẮT, KHÔNG ĐAU, KHÔNG MỜ

 Ngứa: hay gặp trong VKM dị ứng, ít gặp hơn là viêm bờ

mi, khô mắt

 Đau nhiều, nhìn mờ, sợ ánh sáng nhiều hoặc cộm xốn

nhiều  nghĩ đến biến chứng viêm giác mạc

III TRIỆU CHỨNG THỰC

THỂ

 Cần khám bằng mắt thường trước, khám đèn khe

sau để có sự đánh giá toàn diện.

 Xem có hạch trước tai hay dưới hàm hay không?

 Mi mắt: phù nề, sưng đỏ.

 Chất tiết: giúp chẩn đoán sơ bộ tác nhân gây

bệnh

o Trong/nước: thường do virus, dị ứng cấp

o Nhầy: thường do dị ứng mạn, khô mắt.

o Mủ: thường do vi khuẩn, nấm

 Biểu hiện ở kết mạc:

o Phù kết mạc: thành mạch bị viêm  thoát huyết tương

III TRIỆU CHỨNG THỰC

THỂ

 Biểu hiện ở kết mạc:

o Xuất huyết KM: thường do virus, cũng có thể gặp ở VK

III TRIỆU CHỨNG THỰC

THỂ

 Biểu hiện ở kết mạc:

o Cương tụ kết mạc: thường lan tỏa, tập trung ở KM cùng

đồ và KM mi

o Phân biệt cương

tụ rìa: xuất hiện

ở rìa GM, do sung huyết mạch máu sâu ở vùng rìa,

thường do VLGM, glaucoma, VMBĐ

Cương tụ kết mạc

III TRIỆU CHỨNG THỰC

THỂ

o Nang:

 Do tăng sản mô lympho ở lớp nông nhu mô KM

 Sang thương rải rác, hơi gồ cao, trong mờ giống hạt gạo

 Trung tâm là mầm lympho, mạch máu vây quanh chân nang.

 Thường thấy ở KM cùng đồ

 NN: virus, phản ứng với thuốc nhỏ mắt…

o Nhú:

 Do tăng sinh biểu mô liên kết kèm tẩm nhuận tế bào viêm

 Sang thương dạng khảm - những chấm đỏ gồ cao

 Có mạch máu ở trung tâm

 Hay gặp ở KM mi và KM nhãn cầu cạnh rìa (nơi có biểu mô

dính với tổ chức sợi sâu của nhu mô Km)

 NN: VK, dị ứng, viêm bờ mi, contact lens…

III TRIỆU CHỨNG THỰC

THỂ

Hình trên: phản ứng nang

Hình dưới: phản ứng nhú

III TRIỆU CHỨNG THỰC

THỂ

Viêm kết mạc nhú nhỏ Chú ý: trung tâm

nhú có mạch máu

III TRIỆU CHỨNG THỰC

THỂ

Nhú nhỏ: <1mm Nhú to: >1 mm

Phản ứng nang Chú ý: mạch máu vây quanh chân nang

III TRIỆU CHỨNG THỰC

THỂ

 Biểu hiện ở kết mạc:

 Sẹo dưới KM:

III TRIỆU CHỨNG THỰC

THỂ

Chẩn đoán VKM dựa vào:

(1)Bệnh sử và khám lâm sàng

(2)Nhuộm Gram và Giemsa bệnh phẩm lấy từ

phết và cạo sang thương KM

Chẩn đoán nguyên nhân dựa vào:

oHình thái sang thương

oLoại xuất tiết

oVị trí KM bị ảnh hưởng chủ yếu  dấu hiệu quan trọng nhất để chẩn đoán nguyên nhân.

IV CHẨN ĐOÁN

V CÁC VKM THƯỜNG

GẶP

1 VKM cấp do vi khuẩn:

 Phổ biến, do tiếp xúc trực tiếp với chất tiết ở mắt

Thường tự giới hạn (60% tự lành không cần điều trị)

 Tác nhân hay gặp: S.pneumonia, S.aureus, H

influenza, M catarrhalis Ít gặp hơn có Neisseria sp

 Đặc điểm nổi bật:

 Thường bị 2 mắt Có thể 1 bên bị trước 1-2 ngày rồi

lan sang bên kia

 Khi thức dậy, mi mắt thường dính và khó mở

 Chất tiết: thường nhầy mủ

 Thường có khuyết biểu mô giác mạc dạng chấm

nông

 Hạch: thường không có

1 VKM cấp do vi khuẩn:

 Dấu hiệu gợi ý Neisseria sp.:

o Thường kèm triệu chứng toàn thân

VKM cấp do VK

V CÁC VKM THƯỜNG

GẶP

2 VKM cấp do Adenovirus :

 Là tác nhân virus hay gặp nhất

 Lây nhiễm cao, có thể tạo dịch

 Đường lây: chất tiết của mắt hoặc tiếp xúc trực tiếp

qua đường hô hấp

2 VKM cấp do Adenovirus :

V CÁC VKM THƯỜNG

GẶP

3 VKM dị ứng:

 Cơ địa dị ứng là yếu tố thúc đẩy các phản ứng quá mẫn

(type 1 và 4) với các kháng nguyên trong môi trường

(phấn hoa, lông chó mèo, bụi…)

 Có thể đi kèm với bệnh cảnh hen suyễn, chàm, viêm tai

dị ứng…

 Thường có ngứa, chảy nước mắt và phù kết mạc

 Gồm các thể: (theo Jack J Kanski)

o VKM dị ứng cấp (Acute allergic conjunctivitis)

o VKM theo mùa (seasonal allergic conjunctivitis)

o VKM quanh năm (perennial allergic conjunctivitis)

o VKGM mùa xuân (Vernal keratoconjunctivitis)

o VKGM trên cơ địa dị ứng (Atopic keratoconjunctivitis)

V CÁC VKM THƯỜNG

GẶP

Nguyên tắc chung:

oTránh lây lan VKM bằng cách:

 Rửa tay thường xuyên

 Tránh dụi mắt bằng tay.

 Không dùng chung khăn, vật dụng cá nhân

 Không dùng chung thuốc nhỏ mắt

 Tránh tiếp xúc trực tiếp với người bị VKM

VI ĐIỀU TRỊ

1 VKM do VK: (Theo Jack J Kanski)

 60% tự lành trong 5 ngày không cần điều trị

 Kháng sinh tại chỗ: 4 – 6 lần/ngày trong 1 tuần 

giúp mau lành, ngừa bội nhiễm + lây lan (Thuốc dạng

mỡ và gel tác dụng dài hơn nhưng giới hạn dùng ban ngày)

 Kháng sinh toàn thân: khi nhiễm Neisseria spp., H

influenza

 Steroids tại chỗ: chưa có bằng chứng rõ ràng

 Tái khám: không cần thiết đối với các VKM nhẹ/trung

bình ở người lớn Tuy nhiên, BN cần tái khám ngay nếu bệnh tiến triển xấu (đau nhiều hơn, nhìn mờ

hơn…)

VI ĐIỀU TRỊ

2 VKM do Adenovirus: (theo Jack J Kanski &

Krachmer)

 Thường tự lành trong 2-3 tuần

 Chườm lạnh có thể làm giảm triệu chứng, nhưng cần

thận trọng vì có thể gây bội nhiễm + lây lan bệnh

 Nước mắt nhân tạo: 4lần/ngày có thể làm giảm triệu

chứng

 Dùng KS nếu nghi ngờ nội nhiễm VK

VI ĐIỀU TRỊ

2 VKM do Adenovirus: (theo Jack J Kanski &

Krachmer)

 Steroids yếu tại chỗ: dùng 4 lần/ngày có thể giúp

giảm triệu chứng và giảm thâm nhiễm dưới biểu mô

GM Tuy nhiên, cần thận trọng vì có thể gây:

o Tăng sinh virus + tăng thời gian phát tán virus

o Glaucoma, đục T3, VLGM

Dùng khi:

o VKM giả mạc/màng giả, nhưng phải dùng kèm KS

o Viêm mống mắt thể mi

o VGM do Adenovirus từ giai đoạn II (sau 2-5 ngày)

o Thâm nhiễn dưới biểu mô GM dai dẳng gây nhìn mờ

VI ĐIỀU TRỊ

pomade

3 VKM dị ứng: (theo Jack J Kanski & Krachmer)

 Kháng H1 toàn thân: dùng cho ca nặng Thận trọng vì

thuốc thế hệ cũ có thể gây buồn ngủ

 Thuốc ổn định dưỡng bào

 Steroids tại chỗ

 Ức chế miễn dịch (Restasis…)

VI ĐIỀU TRỊ

40MỘNG THỊT

XUẤT HUYẾT DƯỚI KẾT MẠC

VIÊM THƯỢNG CỦNG MẠC –

VIÊM CỦNG MẠC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Jay H Krachmer, Cornea, 3rd edition, 2011

2 Jack J Kanski & Brad Bowling., Clinical

ophthalmology: A systemic approach, 7th edition, 2011

3 Đại học y dược TP.HCM, Giáo trình nhãn khoa, Tr

94 – 112, 1997, Nhà xuất bản giáo dục

4 Đại học y dược TP.HCM, Bài giảng Nhãn khoa,

2010, Nhà xuất bản y học

5 Internet

44