ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG của một cá THỂ (THĂM dò CHỨC NĂNG)

Các phương pháp nhân trắc học trong đánh giá tình trạng dinh dưỡng: kỹ thuật, các chỉ số thường dùng, nhận định kết quả.. • Tình trạng dinh dưỡng của các cá thể là kết quả của:Cung cấpĂn

ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG

CỦA MỘT CÁ THỂ

NỘI DUNG

1 Khái niệm về tình trạng dinh dưỡng

2 Các phương pháp nhân trắc học trong đánh giá tình

trạng dinh dưỡng: kỹ thuật, các chỉ số thường dùng, nhận định kết quả

3 Áp dụng được phương pháp đánh giá tình trạng dinh

dưỡng ở trẻ em, lứa tuổi vị thành niên và người trưởng thành

• Tình trạng dinh dưỡng của các cá thể là kết quả của:

Cung cấp(Ăn uống)

Cung cấp(Ăn uống)

Chuyển hóa/ Biến năng

• Là tập hợp các đặc điểm cấu trúc, các chỉ tiêu hoá sinh

và đặc điểm các chức phận của cơ thể phản ánh mức đáp

ứng nhu cầu dinh dưỡng

Tình trạng dinh dưỡng

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP

ĐỊNH LƯỢNG

• Nhân trắc học

• Điều tra khẩu phần và tập quán ăn uống

• Các thăm khám thực thể/dấu hiệu lâm sàng, đặc biệt chú ý tới các triệu chứng thiếu dinh dưỡng kín đáo và

rõ ràng

• Các xét nghiệm CLS chủ yếu là hoá sinh ở dịch thể và các chất bài tiết (máu, nước tiểu ) để phát hiện mức bão hoà chất dinh dưỡng

• Các kiểm nghiệm chức phận để xác định các rối loạn chức phận do thiếu hụt dinh dưỡng

• Đánh giá các yếu tố sinh thái liên quan đến tình trạng dinh dưỡng và sức khoẻ

II PHƯƠNG PHÁP NHÂN TRẮC HỌC

• Nhân trắc học dinh dưỡng có mục đích đo các biến đổi về

kích thước và cấu trúc cơ thể theo tuổi và tình trạng dinh dưỡng

• Ưu điểm:

+ Đơn giản, an toàn và có thể điều tra trên một mẫu lớn

+ Trang thiết bị không đắt, dễ vận chuyển

+ Có thể khai thác các dấu hiệu về tình trạng dinh dưỡng trong quá khứ và xác định được mức độ suy dinh dưỡng

Có thể chia ra nhóm kích thước nhân trắc sau đây:

• Khối lượng cơ thể, biểu hiện bằng cân nặng

• Các kích thước về độ dài, đặc hiệu là chiều cao

• Cấu trúc cơ thể và các dự trữ về năng lượng và protein, thông qua các

mô mềm bề mặt: bề dày lớp mỡ dưới da…

- Cân nặng

- Chiều dài/ Chiều cao

- Nếp gấp da ở: cơ tam đầu, nhị đầu, dưới xương bả vai, mạng sườn

 Nếu không, cân vào những giờ thống nhất trong điều kiện tương

tự (trước bữa ăn, trước giờ lao động).

• Đặt cân: vị trí ổn định và bằng phẳng, chỉnh cân về vị trí cân bằng ở số 0

• Kiểm tra cân: Hàng ngày, hai lần bằng cách dùng quả cân chuẩn để

kiểm soát độ chính xác, độ nhậy của cân.

• Đọc kết quả: Cân nặng được ghi với 1 hoặc 2 số lẻ tùy theo loại cân có

độ nhạy 100 hoặc 10g.

Thí dụ: cân có độ nhạy 100g  ghi: 11,2 kg

cân có độ nhạy 10g  ghi: 11,20 kg

2.2 KỸ THUẬT

• Cân người lớn:

+ Nam giới chỉ mặc quần đùi, cởi trần,

không đi giày dép

+ Nữ giới mặc quần áo gọn nhất và phải trừ bớt cân nặng trung bình của quần áo khi

tính kết quả.

Tư thế: đứng giữa bàn cân, không cử động,

mắt nhìn thẳng, trọng lượng bổ đều cả hai chân.

• Cân trẻ em: nên cởi hết quần áo

Trường hợp cháu quấy khóc:

CÂN TRẺ = CÂN MẸ &TRẺ - CÂN MẸ

2.2 KỸ THUẬT

• Đo chiều cao đứng (người lớn):

+ Chuẩn bị: đi chân không, đứng quay lưng vào thước đo Lưu ý để

thước đo theo chiều thẳng đứng, vuông góc với mặt đất nằm ngang.

+ Tư thế: Gót chân, mông, vai và đầu theo một đường thẳng áp sát vào

thước đo đứng, mắt nhìn thẳng ra phía trước theo đường thẳng nằm ngang, hai tay bỏ thõng theo hai bên mình.

+ Dùng thước vuông hoặc gỗ áp sát đỉnh đầu thẳng góc với thước đo.

+ Đọc kết quả: ghi số cm với 1 số lẻ.

• Đo chiều dài nằm (trẻ em):

+ Để thước trên mặt phẳng nằm ngang

+ Đặt bé nằm ngửa, một người giữ đầu để mắt nhìn thẳng lên trần nhà, mảnh gỗ chỉ số 0 của thước áp sát đỉnh đầu Một người ấn thẳng đầu gối và đưa mảnh gỗ ngang thứ hai áp sát gót bàn chân, lưu ý để gót chân sát mặt phẳng nằm

ngang và bàn chân thẳng đứng

+ Đọc kết quả: ghi số cm với 1 số lẻ

Ví dụ: 53,2cm (độ nhạy 1mm)

 Lưu ý: so sánh kết quả với bảng phù hợp, vì cách đo chiều

dài nằm và chiều cao đứng có sai số khác nhau 1-2cm

2.2 KỸ THUẬT

NGƯỜI ĐO

NGƯỜI PHỤ

• Bề dày lớp mỡ dưới da (BDLMDD) được dùng như một số

đo trực tiếp sự béo trệ, ước lượng kích thước kho dự trữ

mỡ dưới da và từ đó cho phép ước lượng tổng số lượng mỡ

của cơ thể.( BMI, không thể dùng để phân biệt giữa sự thừa

cân nặng bởi béo trệ, sự nở nang cơ bắp với phù)

• Sự thay đổi trong phân bố lượng mỡ dưới da còn phụ thuộc vào nòi giống, dân tộc và tuổi

• Bề dày lớp mỡ dưới da được đo bằng compa chuyên dùng

2.2 KỸ THUẬT

Hiện nay thường dùng loại compa Harpenden, hai đầu compa

là 2 mặt phẳng, tiết diện 1 cm2, có một áp lực kế gắn vào

compa đảm bảo khi compa kẹp vào da bao giờ cũng ở một áp lực không đổi khoảng 10-20g/mm2

• Đo bề dày lớp mỡ dưới da bằng compa Harpenden

2.2 KỸ THUẬT

2.2 KỸ THUẬT

• Vị trí: Nếp gấp da cơ tam đầu :

• Cách xác định : Điểm giữa cánh tay trên, tay

bên trái (giữa mỏm cùng vai và điểm trên lồi

cầu) trong tư thế tay buông thõng tự nhiên.

• Cách đo: điều tra viên dùng ngón cái và ngón

trỏ của tay véo da và tổ chức dưới da ở điểm

giữa mặt sau cánh tay, ngang mức đã đánh

dấu.

Nâng nếp da khỏi mặt cơ thể khoảng 1 cm

(trục của nếp da trùng với trục của cánh tay)

Đặt mỏm compa vào để đo.

• Đọc kết quả: ghi lại với đơn vị mm

2.2 KỸ THUẬT

• Vị trí: Nếp gấp da cơ nhị đầuNếp gấp da cơ nhị đầu

• Cách xác định : Điểm đo ngang mức

như với cơ tam đầu

Đo ở mặt trước cánh tay trái ngay

trực tiếp trên mặt cơ

• Cách đo: Nếp gấp da được nâng khỏi

mặt cơ khoảng 1cm tại điểm đã xác

định Đo như với cơ tam đầu

• Đọc kết quả: ghi lại với đơn vị mm

2.2 KỸ THUẬT

• Vị trí: Nếp gấp da dưới xương bả vaiNếp gấp da dưới xương bả vai

• Cách xác định : Điểm đo ngay trên đường

bờ chéo của xương bả vai Ngay phía

dưới góc dưới xương bả vai (Ngang mức với điểm đo ở cơ tam đầu gióng vào ở tư thế tay buông thõng tự nhiên)

• Cách đo: Nếp gấp da được nâng lên với

trục của nó tạo thành một góc 45o so với mặt phẳng ngang.

• Đo như với cơ tam đầu

• Đọc kết quả: ghi lại với đơn vị mm

2.2 KỸ THUẬT

• Vị trí: Nếp gấp da mạng sườnNếp gấp da mạng sườn

• Cách xác định : Điểm đo ngay phía

trên mào chậu trái và ngay phía sau đường nách giữa

• Cách đo: Nếp da được nâng lên với

trục song song với đường lõm da theo chiều chếch vào trong, xuống dưới ở vùng đó

• Đọc kết quả: ghi lại với đơn vị mm

• Vòng ngực là một trong các chỉ tiêu phản ánh sự phát triển,

trạng thái sức khỏe và đặc biệt là hệ hô hấp

• Số đo vòng ngực là chu vi lồng ngực theo mặt phẳng ngang

• Dụng cụ: thước dây, bản rộng, có độ co giãn thấp, chia độ tới

1 mm, thường xuyên được kiểm tra lại với thước kim loại mẫu

• Cách đo: người đứng thẳng, hai gót chụm lại, hai tay buông

lỏng không khép chặt vào sườn, mặt quay về phía đối diện

người đo

Vị trí đặt thước ở mép dưới quầng thâm của núm vú Riêng

với nữ có tuyến vú phát triển, thước đặt trên vùng ngấn giữa bầu vú và cơ ngực Đo ở 3 trạng thái tĩnh, hít và thở ra hết sức

2.2 KỸ THUẬT

• ĐO VÒNG EO        

Số đo vòng 2 được xác định ở phần eo thắt nhỏ nhất Vòng dây qua thắt lưng và đánh dấu số đo.

Ý nghĩa của việc nắm được các kỹ thuật và phương pháp đo các chỉ số nhân trắc

• Giúp có các số liệu đồng nhất. 

• Loại trừ cao nhất các sai số có thể khắc phục.

• Giúp cho việc đánh giá và việc so sánh từng

cá thể, quần thể có mức chính xác cao nhất

có thể 

NHẬN ĐỊNH TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG

Ở TRẺ EM

Chủ yếu dựa vào 3 chỉ tiêu sau:

• Cân nặng theo tuổi: phản ánh tình trạng thiếu dinh dưỡng nói

chung, phản ánh tốc độ phát triển của đứa trẻ

 Chỉ tiêu chung, không mang giá trị đặc hiệu

• Chiều cao theo tuổi: thấp phản ánh tình trạng thiếu dinh dưỡng

kéo dài hoặc thuộc về quá khứ, làm cho đứa trẻ bị còi.

 Đánh giá tác động dài hạn (để theo dõi ảnh hưởng của các

thay đổi về điều kiện kinh tế xã hội)

• Cân nặng theo chiều cao: thấp phản ánh tình trạng thiếu dinh

dưỡng ở thời kỳ hiện tại, gần đây, làm cho đứa trẻ ngừng lên cân

hoặc tụt cân nên bị còm

 Đánh giá tình trạng dinh dưỡng cấp tính (sử dụng trong các đánh giá nhanh sau thiên tai, các can thiệp ngắn hạn.)

NHẬN ĐỊNH TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG Ở

TRẺ VỊ THÀNH NIÊN

• Ở trẻ vị thành niên (từ 11 đến 19 tuổi) :

- Chiều cao riêng rẽ để đánh giá chậm phát triển chiều cao như trẻ em

- Phối hợp giữa cân nặng với chiều cao (BMI) như người trưởng thành

và các kích thước khác.

• Từ năm 1995, theo qui ước của WHO: BMI được sử dụng để

đánh giá TTDD Do đặc điểm cơ thể đang phát triển, chiều cao

chưa ổn định nên không thể dùng 1 ngưỡng BMI như người

trưởng thành mà BMI được tính theo giới và tuổi của trẻ

• Khó khăn hơn ở trẻ em.

• Cần phối hợp: Cân nặng, chiều cao với các kích thước khác

• Khi dinh dưỡng hợp lý, cân nặng nói chung ổn định và duy trì

trong một giới hạn nhất định, ta gọi là cân nặng "nên có" hay

"thích hợp".

• Một số công thức tính cân nặng "nên có" (CNNC)

- Công thức Broca: CNNC (kg) = Cao (cm) - 100

- Công thức Lorentz:

- Công thức Bongard:

NHẬN ĐỊNH TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG

Ở NGƯỜI LỚN

• Gần đây, WHO khuyên dùng "chỉ số khối cơ thể" (Body

Mass Index, BMI), để nhận định về tình trạng dinh dưỡng.

• Tình trạng quá nhẹ cân và quá thừa cân đều liên quan đến

sự gia tăng tỷ lệ mắc bệnh và tử vong

• Chỉ số BMI có liên quan chặt chẽ với tỷ lệ khối mỡ trong cơ thể, được khuyến nghị để đánh giá mức độ gầy béo

NHẬN ĐỊNH TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG

Ở NGƯỜI LỚN

Bảng phân loại BMI của WHO

>40

23 23-24,9 25-29,9

30