Thật khủng khiếp! Sớm. Câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ.. b) Một đêm mùa xuân.. Câu đặc biệt.. Xem bảng sau, đánh dấu X vào ô thích hợp. Tác dụng của câu đặc biệt. 1.. Tá[r]
Trang 1Nhóm bạn đang chơi ngoài sân trường, bỗng có mưa bóng mây.
Nam kêu lên:
- M a ! - M a ! ư ư
Bạn Nga bảo đó chỉ là một từ, Tùng lại bảo đó là một câu Theo em bạn nào đúng ?
Trang 2Tiết 81: CÂU ĐẶC BIỆT
I Thế nào là câu đặc biệt ?
1 Ví dụ:
Trang 3CÂU ĐẶC BIỆT
I Thế nào là câu đặc biệt:
Ôi, em Thuỷ! : là một câu không thể có chủ ngữ và vị ngữ
1 Ví dụ:( SGK/27)
Ôi, em Thuỷ! Tiếng kêu sửng sốt của cô giáo làm em
tôi giật mình Em tôi bước vào lớp
(Khánh Hoài)
Hãy lựa chọn câu trả lời đúng?
a Đó là câu bình thường có đủ chủ ngữ, vị ngữ.
b Đó là câu rút gọn, lược bỏ chủ ngữ, vị ngữ.
c Đó là câu không thể có chủ ngữ, vị ngữ.
→ câu đặc biệt.
Câu đặc biệt là loại câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ.
2 Kết luận :
Trang 4BÀI TẬP BỔ SUNG
a Rầm! Mọi người ngoảnh lại nhìn, hai chiếc
xe máy tông vào nhau Thật khủng khiếp!
Xác định câu đặc biệt trong đoạn văn sau:
b Sớm Chúng tôi tụ hội ở góc sân Toàn
chuyện trẻ em Râm ran.
(Duy Khán)
I Thế nào là câu đặc biệt?
Rầm!
Thật khủng khiếp!
Sớm
Râm ran
Câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ
=> Câu đặc biệt
Trang 5* BÀI TẬP NHANH:
a) – Chị gặp anh ấy bao giờ?
- Một đêm mùa xuân
b) Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông êm ả , cái
đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi.
Phân biệt câu in đậm trong các ví dụ sau:
Câu rút gọn
Câu đặc biệt
Trang 63 Chú ý:
I Thế nào là câu đặc biệt?
a) A hỏi :
- Chị gặp anh ấy bao giờ?
B trả lời :
- Một đêm mùa xuân.
dòng sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi.
↓ Câu rút gọn Câu đặc biệt.↓
Có cấu tạo gồm một từ hoặc một cụm từ; ngắn gọn,
truyền tải thông tin nhanh
Gống
nhau:
Khác
nhau
- Là loại câu được cấu tạo theo mô hình CN – VN.
- Dựa vào hoàn cảnh sử dụng, có thể xác định được thành phần bị rút gọn và khôi phục lại thành phần đó.
- Là loại câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ.
- Do từ hoặc cụm từ trong câu làm trung tâm cú pháp, không xác định được thành phần câu.
Ví dụ:
- Bao giờ anh đi
Hà Nội?
- Ngày mai.
Ví dụ:
a.Lan ơi!
b.Gió.Mưa.Não nùng.
Trang 7Xem bảng sau, đánh dấu X vào ô thích hợp.
II Tác dụng của câu đặc biệt
1 Ví dụ:
Trang 8Tác dụng
Câu đặc biệt
Bộ lộ cảm xúc
Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật, hiện tượng
Xác định thời gian, nơi chốn
Gọi đáp
Một đêm mùa xuân. Trên dòng
sông êm ả, cái đò cũ của bác tài
Phán từ từ trôi.
(Nguyên Hồng)
Đoàn người nhốn nháo lên Tiếng
reo Tiếng vỗ tay.
(Nam Cao)
“ Trời ơi!” Cô giáo tái mặt và nước
mắt giàn giụa Lũ nhỏ cũng khóc
mỗi lúc một to hơn.
(Khánh Hoài)
An gào lên:
- Sơn! Em Sơn! Sơn ơi!
- Chị An ơi!
- Sơn đã nhìn thấy chị
(Nguyễn Đình Thi)
x x
x
x
Trang 9II Tác d ng c a câu ụ ủ đặ c bi t: ệ
1 Ví dụ:( SGK/28)
Một đêm mùa xuân Xác định thời gian, nơi chốn Tiếng reo Tiếng vỗ tay. Liệt kê, thông báo
Trời ơi! Bộc lộ cảm xúc
- Sơn! Em Sơn! Sơn ơi!
- Chị An ơi!
Gọi đáp
2 Kết luận:
Câu đặc biệt dùng để:
- Nêu lên thơi gian; nơi chốn
- Liệt kê, thông báo
- Bộc lộ cảm xúc
- Gọi đáp.
Trang 10- Nêu lên thời gian, nơi chốn diễn
ra sự việc được nói đến trong
đoạn.
- Bộc lộ cảm xúc
- Liệt kê, thông báo về sự tồn tại
của sự vật hiện tượng
- Gọi đáp
BÀI TẬP BỔ SUNG
Xác định câu đặc biệt và cho biết tác dụng của nó trong đoạn văn sau:
Hai ông sợ vợ tâm sự với nhau, một ông thở dài:
Hôm qua, sau trận cãi nhau tơi bời, tớ buộc bà ấy phải quỳ.
- Bịa!
- Thật mà!
- Thế cơ à? Rồi sao nữa?
- Bà ấy quỳ xuống đất và bảo…
- Thôi ! Bò ra khỏi giường.
( Truyện dân gian)
II Tác dụng của câu đặc biệt
2 Tác dụng:
Thường gặp trong văn miêu tả,
kể chuyện ; như là bối cảnh cho những sự việc được trình bày tiếp theo
Vd : Sài Gòn Năm 1975 Quân
ta tấn công
Thường gặp trong văn miêu tả,
kể chuyện ; thường có nhiều câu đặc biệt nối tiếp nhau
Vd : Gió Mưa Não nùng
Bộc lộ trực tiếp tình cảm của mình đối với hiện thực Thường dùng các thán từ
Vd : Trời ơi !
Người nói hướng tới người nghe, kêu gọi sự chú ý của người nghe Trong trường hợp này thường có :
+ Từ hô gọi, đại từ nhân xưng, tên riêng
+ Tình thái từ : ạ, ơi, nhỉ, này,
à, hỡi, ơi…
Trang 11- Nêu lên thời gian, nơi chốn
diễn ra sự việc được nói đến
trong đoạn.
- Bộc lộ cảm xúc.
- Liệt kê, thông báo về sự tồn
tại của sự vật hiện tượng.
- Gọi đáp.
BÀI TẬP BỔ SUNG
Câu đặc biệt và tác dụng của
nó trong đoạn văn :
- Bịa!
- Thật mà!
- Thôi!
=> Phủ định và bộc
lộ cảm xúc
=> Khẳng định và bộc lộ cảm xúc
=> Hỏi và bộc lộ cảm xúc
=>Mệnh lệnh và bộc
lộ cảm xúc
II Tác dụng của câu đặc biệt
2 Ghi nhớ 2:
Trang 12Nhóm bạn đang chơi ngoài sân trường, bỗng có mưa bóng mây.
Nam kêu lên :
- M a ! - M a ! ư ư
Bạn Nga bảo đó chỉ là một từ, Tùng lại bảo đó là một câu Theo em bạn nào đúng ?
Trang 13Ghi nhớ:
Trang 14a) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm Bổn phận của chúng ta
là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được ra trưng bày Nghĩa
là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho
tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào
công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
- Câu rút gọn:
“Có khi được trưng bày … dễ thấy.”
“Nhưng cũng có khi … trong hòm.”
“Nghĩa là … kháng chiến.”
Tác dụng: Làm cho câu ngắn gọn, tránh lặp lại từ ngữ
đã dùng ở câu truớc.
- Không có câu đặc biệt.
1 Bài tập 1+2: Tìm và nêu tác dụng của câu đặc biệt và
câu rút gọn.
III Luyện tập:
Trang 15*Bài tập 1+2:
b) Đứng trước tổ dế, ong xanh khẽ vỗ cánh, uốn mình, giương cặp răng rộng và nhọn như đôi gọng kìm, rồi thoắt cái lao nhanh xuống hang sâu Ba giây… Bốn giây… Năm giây… Lâu quá!
- Câu đặc biệt:
“Ba giây …” “ Bốn giây …” “ Năm giây …”
“Lâu quá!”
- Không có câu rút gọn.
Trang 16*Bài tập 1+2:
c) Sóng ầm ầm đập vào những tảng đá lớn ven bờ Gió biển thổi lồng lộng Ngoài kia là ánh đèn sáng rọi của một con tàu Một hồi còi.
(Nguyễn Trí Huân)
- Câu đặc biệt:
Một hồi còi.
- Không có câu rút gọn.
Trang 17*Bài tập 1+2:
d) Chim sâu hỏi chiếc lá:
- Lá ơi! Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi!
- Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu.
(Trần Hoài Dương)
- Câu đặc biệt:
“ Lá ơi!”
- Câu rút gọn:
“Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi!”
(Câu cầu khiến thường rút gọn chủ ngữ)
“Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu.”
lặp lại từ ngữ đã xuất hiện ở câu trước.
Trang 18+ Học bài.
+ Làm bài tập 2,3
+ Soạn bài tiếp theo:
Thêm trạng ngữ cho câu
Hướng dẫn học sinh học ở nhà