Ngữ Văn 12: Bài " Thực hành hàm ý" ( tiếp theo)

Tùy từng ngữ cảnh mà hàm ý có một hay một số tác dụng: Có hiệu quả mạnh mẽ, sâu sắc hơn cách nói trực tiếp, tường minh, thể hiện được sự tế nhị khéo léo và tính lịch sự tr[r]

LỚP 12A3

Cấu trúc của bài học

Củng

cố nội dung

Vận dụng

I- Ôn tập kiến thức Trả lời các câu hỏi sau bằng cách

khoanh tròn vào chữ cái trước câu trả lời đúng

Câu1. Nghĩa tường minh là phần thông báo:

A Được suy ra từ hàm ý

B Được hiểu trên cơ sở của hoàn cảnh giao tiếp

C Được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

D Dựa trên nghĩa hàm ý

?

1/ Bài tập

Trả lời các câu hỏi sau bằng cách khoanh tròn vào chữ cái trước câu trả lời đúng

?

Câu 2. Hàm ý là phần thông báo:

A Trái ngược với nghĩa tường minh

B Cùng nội dung với nghĩa tường minh

C Không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ấy

D Không thể thiếu trong các hoạt động giao tiếp

I- Ôn tập kiến thức

1/ Bài tập

I- Ôn tập kiến thức Tìm hàm ý trong bài ca dao sau:

“Bây giờ mận mới hỏi đào Vườn hồng đã có ai vào hay chưa

Mận hỏi thì đào xin thưa Vườn hồng có lối nhưng chưa ai vào”

- Mận ( ẩn dụ cho chàng trai); đào ( cô gái )

- Lời tỏ tình của chàng trai và lời đáp lại của

cô gái

- Cách hỏi và trả lời của cả 2 hết sức khéo léo, kín đáo và tế nhị

1/ Bài tập

- Hàm ý là phần thông báo tuy không được

diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy

- Để sử dụng hàm ý cần có hai điều kiện sau đây:

+ Người nói (người viết) ý thức được vào hàm

ý vào câu nói.

+ Người nghe (người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý ”

1 Lớp nghiã tường minh

của bài thơ Sóng của

NHÓM I a Lời bác Phô gái thực hiện

hành động van xin, cầu khẩn; ông lí đã đáp lại bằng hành động nói như thế nào?Qua câu nói nào? Hãy gạch chân câu nói đó.

Bài tập 1/99

Đọc đoạn trích và trả lời các câu hỏi.

Bác Phô gái, dịu dàng, đặt cành

cau lên bàn, ngồi xổm ở xó cửa, gãi

tai, nói với ông lí:

-Lạy thầy, nhà con thì chưa cất

cơn, mấy lại sợ thầy mắng chửi,

nên không dám đến kêu Lạy thầy,

quyền phép trong tay thầy, thầy

tha cho nhà con, đừng bắt nhà con

đi xem đá bóng vội.

- Ồ, việc quan không phải thứ

chuyện đàn bà của các chị !

( Nguyễn Công Hoan, Tinh thần thể dục)

NHÓM I b Lời đáp của ông lí có hàm ý gì?

Chọn câu trả lời đúng và đầy đủ.

A.Bộc lộ quyền uy của mình B.Thể hiện sự từ chối quyết liệt mạnh

mẽ lời van xin của bác Phô gái C.Biểu lộ thái độ mỉa mai, giễu cợt cách suy nghĩ của đàn bà

D.Tất cả các phương án trên

1/ Bài tập

Đọc đoạn trích và trả lời các câu hỏi.

Bác Phô gái, dịu dàng, đặt cành

cau lên bàn, ngồi xổm ở xó cửa, gãi

tai, nói với ông lí:

-Lạy thầy, nhà con thì chưa cất

cơn, mấy lại sợ thầy mắng chửi,

nên không dám đến kêu Lậy thầy,

quyền phép trong tay thầy, thầy

tha cho nhà con, đừng bắt nhà con

đi xem bóng đá vội.

- Ồ, việc quan không phải thứ

chuyện đàn bà của các chị !

( Nguyễn Công Hoan, Tinh thần thể dục)

NHÓM II b Câu “ Hèn nào mà em thấy người

thu tiền nhà sáng nay đã đến…”có hàm ý nói với Hộ điều gì?

A.Muốn Hộ sớm nhận tiền về để trả tiền thuê nhà

B.Thể hiện sự từ chối không đóng tiền nhà

C.Biểu lộ thái độ mỉa mai, giễu cợt D.Tất cả các phương án trên

Bài tập 2/T99

Học sinh đọc đoạn trích trong SGK và

cho biết:

a Câu hỏi của Từ: “Có lẽ hôm

nay là mồng hai, mồng ba tây rồi,

mình nhỉ?” Em hiểu Từ muốn nói

c Ở cả hai lượt , Từ tránh nói trực tiếp đến những vấn

đề “ cơm áo gạo tiền” Hãy phân tích tác dụng của cách nói trên

Tại hai lượt lời của mình, Từ đều tránh nói trực tiếp

đến vấn đề cơm áo, gạo tiền mà chọn cách nói hàm ý

Cách nói này rất tế nhị giúp cho Hộ đỡ bực dọc, và Từ khỏi phải có trách nhiệm vào lời nói của mình Trong hoàn cảnh phụ thuộc hoàn toàn vào Hộ ,Từ không có cách nói nào hợp lí hơn.

Cách nói

Tác dụng

1 Lớp nghiã tường minh

của bài thơ Sóng của

• Lớp nghiã tường minh bài thơ Sóng

của Xuân Quỳnh là nói về sóng biển còn

lớp nghĩa hàm ý của bài thơ là nói đến

vẻ đẹp tâm hồn và niềm khát khao một tình yêu đằm thắm, bất diệt, thuỷ chung của một người con gái

• Hàm ý của bài thơ được thể hiện qua

hình ảnh ẩn dụ sóng biển, qua thể thơ

năm chữ và điệp từ sóng Những từ ngữ

nói về sóng có một lớp nghĩa thứ hai là

nói về tình yêu lứa đôi.

• Tác phẩm văn học dùng cách nói hàm ý thì sẽ nổi bật tính hình tượng, tính hàm súc và giàu ý nghĩa hơn

- Hàng chất lượng cao đấy!

- Thích nhất trong các truyện ngắn Việt Nam.

- Ví đem vào tập đoạn trường Thì trao giải Nhất chi nhường cho ai?

• Hàm ý phủ định:

- Xưa cũ như trái đất rồi.

I- Ôn tập kiến thức

II- Thực hành

III-Củng cố nội dung

Câu hỏi 1: Qua bài tập trên anh (chị) hãy xác định: Để nói một câu có hàm ý người ta dùng những cách thức nào? Chọn câu trả lời đúng và đầy đủ nhất.

A Chủ ý vi phạm phương châm về lượng trong giao tiếp

B Chủ ý vi phạm phương châm cách thức

C Sử dụng các hành động nói gián tiếp

D Tùy ngữ cảnh mà sử dụng một hay phối hợp các hình thức trên.

I- Ôn tập kiến thức

II- Thực hành

III-Củng cố nội dung

Câu hỏi 2: Qua các bài tập thực hành về hàm ý, anh (chị) thấy cách nói có hàm ý trong những ngữ cảnh cần thiết mang lại tác dụng gì đối với hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ? Chọn câu trả lời đúng và đầy đủ.

A Có hiệu quả mạnh mẽ, sâu sắc hơn cách nói trực tiếp, tường minh.

B Thể hiện được sự tế nhị khéo léo và tính lịch sự trong giao tiếp ngôn ngữ, giữ được thể diện của các nhân vật giao tiếp.

C Tạo ra những lời nói hàm súc, nói được nhiều hơn những điều mà từ ngữ thể hiện, hơn nữa người nói có thể không phải chịu trách nhiệm về lời nói, vì hàm ý là do người nghe suy ra.

D Tùy từng ngữ cảnh mà hàm ý có một hay một

số tác dụng đó.

1. Tùy ngữ cảnh mà sử dụng một hay phối hợp các hình thức: Chủ ý vi phạm phương châm về lượng trong giao tiếp, chủ ý vi phạm phương châm cách thức, sử dụng các hành động nói gián tiếp.

2. Tùy từng ngữ cảnh mà hàm ý có một hay một số tác dụng: Có hiệu quả mạnh mẽ, sâu sắc hơn cách nói trực tiếp, tường minh, thể hiện được sự tế nhị khéo léo và tính lịch sự trong giao tiếp ngôn ngữ, giữ được thể diện của các nhân vật giao tiếp, tạo ra những lời nói hàm súc, nói được nhiều hơn những điều mà từ ngữ thể hiện, hơn nữa người nói có thể không phải chịu trách nhiệm về lời nói của mình, vì hàm ý là do người nghe suy ra

KẾT LUẬN

Tình huống 2:

Sơn là một học sinh học giỏi lại thường giúp đỡ bạn bè nên có nhiều bạn nữ quý mến trong đó Vân Nhiều lần Vân cố tình đi nhờ xe Sơn Một hôm khi

về đến lối rẽ, Vân dặn: “Ngày mai cậu đón tớ từ

nhà nhé!” Sơn muốn từ chối nhưng chưa biết nói

sao.

Bạn hãy đặt mình vào hoàn cảnh của Lan và Sơn, sử dụng cách nói hàm ý để nhắc nhở hoặc từ chối.

1 Đêm trăng thanh anh mới hỏi

nàng

Tre vừa đủ lá đan sàng nên chăng?

2 Bao giờ chạch đẻ ngọn đa

Sáo đẻ dưới nước thì ta lấy mình

3 Dập dìu lá gió cành chim

Sớm đưa Tống Ngọc, tối tìm Trường

Khanh

4 Người ta thì chẳng được đâu

Ừ thì ông Cống làm trâu thì làm

Nối các cách nói có hàm ngôn ở cột trái với tác dụng của

cách nói đó ở cột bên phải sao cho phù hợp.

A Có tác dụng hàm súc,

tế nhị

B Người nói không phải chịu trách nhiệm về hàm ý

C Thể hiện được sự tế nhị, khéo léo và lịch sự trong giao tiếp

D Có hiệu quả mạnh

mẽ, sâu sắc hơn trong cách nói trực tiếp, tường minh

Ngày xửa ngày xưa, có một

tổ đại bàng bên sườn đồi Bên

trong có bốn quả trứng khá to Một

hôm nọ, có một trận động đất xảy

ra trên núi làm một trong bốn cái

trứng lăn xuống đồi, rơi vào một

trại gà nằm ở thung lũng bên dưới

Những chú gà thấy rằng chúng

phải bảo vệ và chăm sóc cho quả

trứng, thế nên một con gà mái già

đã xung phong đứng ra nuôi nấng

…Nĩ được nuơi nấng như một con gà thực thụ…

“Đại bàng gà” sống một cuộc sống như bao con gà khác …

Tình cờ một ngày, chú nhìn lên bầu trời…

…Và chợt thấy những con đại bàng bay qua thật dũng mãnh…

…Chú ước ao: “giá mà mình cũng bay được như

thế”…

…Bầy gà cười ầm lên: "Anh không thể bay với những con

chim đó được Anh là một con gà và gà không biết bay cao".

… Đại bàng tiếp tục ngước nhìn gia đình thật sự của nó, mơ ước có thể

bay cao cùng họ Mỗi lần đại bàng nói ra mơ ước của mình, bầy gà lại bảo nó điều không thể xảy ra Đó là điều đại bàng cuối cùng đã tin là thật Rồi đại bàng không mơ ước nữa và tiếp tục sống như một con gà

Cuối cùng, sau một thời gian dài sống làm gà, đại bàng chết "

Câu chuyện “Đại bàng gà” mang cho

mơ ước trở thành đại bàng,

bạn hãy đeo đuổi ước mơ

đó và đừng sống như một

con gà!

Hãy mơ những gì bạn muốn mơ.

Hãy đi đến nơi nào bạn muốn đến.

Hãy đi tìm những gì bạn muốn tìm.

• Bởi cuộc đời bạn thế nào thì hoàn toàn do bạn uốn nắn nó.

Dặn dò

• Về nhà làm các bài tập còn lại và soạn bài “ Thuốc” của Lỗ Tấn.

Xin trân trọng cảm ơn quý thầy cô và các em