Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo)

Kết luận: Để sử dụng hàm ý cần có hai điều kiện sau: -Người nói ( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói. -Người nghe ( người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý[r]

GV : HOÀNG CÔNG HẬU Trường THCS Nguyễn Trãi

Kiểm Tra Bài Cũ

C: Muốn gây sự chú ý

A: Khi không muốn nói thẳng

D: Muốn chấm dứt cuộc thoại

A: Khi không muốn nói thẳng B: Muốn người nghe không hiểu Khi nào người ta dùng hàm ý ?

Kiểm Tra Bài Cũ Nghĩa tường minh là phần thông báo ?

A: không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ

trong câu

B: được suy ra từ nghĩa hàm ý

C: được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu D: được diễn đạt gián tiếp bằng từ ngữ trong câu

C: được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

Kiểm Tra Bài Cũ

Tìm câu có chứa hàm ý trong đoạn hội thoại sau và cho biết hàm ý đó là gì ?

Hưng ơi ! Tối nay chúng mình đi xem ca nhạc đi

Tiếc quá ! Tối nay mình phải đi thăm bà ngoại rồi.

Thế thì chủ nhật chúng mình đi xem nha.

Ừ, như vậy nhé.

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý ( TT)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

1 Xét ví dụ ( Sgk/ 90)

2 Nhận xét:

Câu in đậm 1: hàm ý “ Sau bữa này con không

còn được ở nhf với thầy mẹ và các em nữa

Câu in đậm 2: hàm ý “ Mẹ đã bán con cho nhà

cụ Nghị thôn Đoài”

- Ở câu 1, điều đau lòng nên chị Dậu tránh nói

thắng ra và cái Tý chưa hiểu rõ ý nên hỏi tiếp

- Hàm ý câu 2 rõ hơn, cái Tý hiểu hàm ý nên “

giảy nảy… òa lên khóc: U bán con thật đấy ư ?

Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng…”

3 Kết luận: Để sử dụng hàm ý cần có hai điều kiện sau:

-Người nói ( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu

nói

-Người nghe ( người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý

II Luyện tập

BT1 a/ Câu “ chè đã ngấm rồi đấy”:

-Người nói : anh th.niên; người nghe: Ô H.sĩ và cô gái.

- Hàm ý: mời bác và cô vào uống nước.

- Hai người nghe hiiểu hàm ý đó ( chi tiết…………)

BT 2 Hàm ý của câu in đậm là: :"Chắt giùm nước để cơm khỏi nhão" Em bé dùng hàm ý vì dã có lần

(trước đó) nói thẳng rồi mà không có hiệu quả

BT3 Điền câu thích hợp có chứa hàm ý:

-Mình bận ôn thi./ Mai bà mình lên

-Mình đã có hẹn./ Mình bận đi khám bệnh…

BT4 Câu “ Tôi nghĩ bụng…thành đường thôi” Hàm ý: Tuy hy vọng chưa thể nói là thực hay hư

nhưng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt được

BT5 Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ

chối trong đoạn đối thoại giữa em bé với những người trên mây và sóng( trong bài Mây và sóng)

Đoạn trích:

“ Chị Dậu vừa nói vừa mếu :

- Thôi u không ăn, u để phần cho con Con chỉ được

ăn ở nhà bữa nay nữa thôi U không muốn ăn tranh của

con Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u.

Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại

và hỏi bằng giọng luống cuống :

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng

cách xót xa :

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai,

nó liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc

- U bán con thật đấy ư ? Con van u, con lạy u, con

còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để con

ở nhà chơi với em con.”

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn )

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (tt)

Con chỉ được ăn

ở nhà bữa nay

nữa thôi

- Con sẽ ăn ở nhà

cụ Nghị thôn Đoài

Con không được

ở nhà với thầy u

U phải bán con

U đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài

Đây là điều đau

lòng nên chị

tránh nói thẳng

ra.

Hàm ý rõ hơn để cái Tí có thể hiểu được

Câu chứa hàm ý

Lý do dùng hàm ý

Hàm ý

Cái Tí giãy nảy lên, và

“U bán con thật đấy ư”

- Hàm ý câu 2 rõ hơn, cái Tý hiểu hàm ý nên

“giảy nảy… òa lên khóc: U bán con thật đấy

ư ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng…”

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý ( TT)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

1 Xét ví dụ ( Sgk/ 90)

2 Nhận xét:

Câu in đậm 1: hàm ý “ Sau bữa này con không

còn được ở nhà với thầy mẹ và các em nữa

Câu in đậm 2: hàm ý “ Mẹ đã bán con cho nhà

cụ Nghị thôn Đoài”

- Ở câu 1, điều đau lòng nên chị Dậu tránh nói

thắng ra và cái Tý chưa hiểu rõ ý nên hỏi tiếp

- Hàm ý câu 2 rõ hơn, cái Tý hiểu hàm ý nên “

giảy nảy… òa lên khóc: U bán con thật đấy ư ?

Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng…”

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

Ghi nhớ

Để sử dụng hàm ý, cần có 2 điều kiện sau đây:

- Người nói( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói.

- Người nghe (người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý.

Để sử dụng hàm ý cần phải có những điều kiện gì ?

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý ( TT)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

1 Xét ví dụ ( Sgk/ 90)

2 Nhận xét:

Câu in đậm 1: hàm ý “ Sau bữa này con không

còn được ở nhf với thầy mẹ và các em nữa

Câu in đậm 2: hàm ý “ Mẹ đã bán con cho nhà

cụ Nghị thôn Đoài”

- Ở câu 1, điều đau lòng nên chị Dậu tránh nói

thắng ra và cái Tý chưa hiểu rõ ý nên hỏi tiếp

- Hàm ý câu 2 rõ hơn, cái Tý hiểu hàm ý nên “

giảy nảy… òa lên khóc: U bán con thật đấy ư ?

Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng…”

3 Kết luận: Để sử dụng hàm ý cần có hai điều kiện sau:

-Người nói ( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu

nói

-Người nghe ( người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý ( TT)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

1 Xét ví dụ ( Sgk/ 90)

2 Nhận xét:

Câu in đậm 1: hàm ý “ Sau bữa này con không

còn được ở nhf với thầy mẹ và các em nữa

Câu in đậm 2: hàm ý “ Mẹ đã bán con cho nhà

cụ Nghị thôn Đoài”

- Ở câu 1, điều đau lòng nên chị Dậu tránh nói

thắng ra và cái Tý chưa hiểu rõ ý nên hỏi tiếp

- Hàm ý câu 2 rõ hơn, cái Tý hiểu hàm ý nên “

giảy nảy… òa lên khóc: U bán con thật đấy ư ?

Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng…”

3 Kết luận: Để sử dụng hàm ý cần có hai điều kiện sau:

-Người nói ( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu

nói

-Người nghe ( người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý

II Luyện tập

Bài tập 1

Luyện Tập

- “Anh nói nữa đi.- Ông giục.

- Báo cáo hết ! – Người con trai vụt trở lại giọng

vui vẻ – Năm phút nữa là mười Còn hai mươi phút thôi Bác và cô vào trong nhà Chè đã

ngấm rồi đấy.

Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính

người họa sĩ già Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo nhìn qua một lượt trước khi ngồi xuống ghế.”

( Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

Người nói Người nghe Hàm ý Chi tiết

Bài tập 1

Bài tập 1

Luyện Tập

- “ […] Anh Tấn này ! Anh bây giờ sang trọng rồi, còn cần quái gì các thứ đồ hư hỏng này nữa Chuyên chở lại lịch kịch lắm Cho chúng tôi khuân đi thôi Chúng tôi nhà nghèo dùng được tất.

- Có gì đâu mà sang trọng ! Chúng tôi cần phải bán các thứ này đi để…

- Ái chà ! Anh bây giờ làm quan rồi mà bảo là không sang trọng ? Những ba nàng hầu Mỗi lần đi đâu là ngồi kiệu lớn tám người khiêng, còn bảo là không sang trọng ? Hừ ! Chẳng cái gì giấu nổi chúng tôi đâu !

Tôi biết không thể nói làm sao được đành ngậm miệng, đứng trầm ngâm.

Ôi dào ! Thật là càng giàu có càng không dám rời một đồng xu ! Càng không dám rời một đồng xu lại càng giàu có !”

( Lỗ Tấn , Cố hương )

Người nói Người nghe Hàm ý Chi tiết

Anh Tấn Chị Hai

Dương Chúng tôi không thể cho được

“Thật càng giàu có càng không…lại càng giàu có.”

Bài tập 1

Bài tập 1 Luyện Tập

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

Thoắt trông nàng đã chào thưa :

“Tiểu thư cũng có bây giờ đến đây !

Đàn bà dễ có mấy tay, Đời xưa mấy mặt đời này mấy gan !

Dễ dàng là thói hồng nhan,

Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều.”

Hoạn Thư hồn lạc phách xiêu,

Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca.

( Nguyễn Du , Truyện Kiều )

Người nói Người nghe Hàm ý Chi tiết

Anh Tấn Chị Hai

Dương Chúng tôi không thể cho được

Thật càng giàu có càng không…lại càng giàu có

Thúy Kiều Hoạn Thư Cách chào mỉa mai,

giễu cợt

Đe dọa sẽ trừng trị

Hồn lac phách xiêu Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca

Bài tập 1

Người nói Người nghe Hàm ý Chi tiết

Anh Tấn Chị Hai

Dương Chúng tôi không thể cho được

Thật càng giàu có càng không…lại càng giàu có

Thúy Kiều Hoạn Thư Cách chào mỉa mai,

giễu cợt

Đe dọa sẽ trừng trị

Hồn lac phách xiêu Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca

Bài tập 1

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý ( TT)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

1 Xét ví dụ ( Sgk/ 90)

2 Nhận xét:

Câu in đậm 1: hàm ý “ Sau bữa này con không

còn được ở nhf với thầy mẹ và các em nữa

Câu in đậm 2: hàm ý “ Mẹ đã bán con cho nhà

cụ Nghị thôn Đoài”

- Ở câu 1, điều đau lòng nên chị Dậu tránh nói

thắng ra và cái Tý chưa hiểu rõ ý nên hỏi tiếp

- Hàm ý câu 2 rõ hơn, cái Tý hiểu hàm ý nên “

giảy nảy… òa lên khóc: U bán con thật đấy ư ?

Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng…”

3 Kết luận: Để sử dụng hàm ý cần có hai điều kiện sau:

-Người nói ( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu

nói

-Người nghe ( người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý

II Luyện tập

BT1 a/ Câu “ chè đã ngấm rồi đấy”:

-Người nói : anh th.niên; người nghe: Ô H.sĩ và cô gái.

- Hàm ý: mời bác và cô vào uống nước.

- Hai người nghe hiiểu hàm ý đó ( chi tiết…………)

Bài tập 2 Luyện Tập

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

“ Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên :

- Cơm sôi rồi, chắt nước giùm cái ! – Nó cũng lại

nói trổng.

Tôi lên tiếng mở đường cho nó :

- Cháu phải gọi “Ba chắt nước giùm con”, phải nói

như vậy.

Nó như không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu

lên:

- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ !

Anh Sáu vẫn ngồi im […] ”

( Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà )

-Câu “ Cơm sôi rồi,nhão bây giờ!” Hàm ý: Chắt giùm nước để cơm khỏi nhão.

- Bé Thu phải sử dụng hàm ý vì trước đó đã nói thẳng rồi mà không có hiệu quả, vả lại thời gian là bức bách -Việc sử dụng hàm ý không thành công, vì : “ Anh Sáu vẫn ngồi im…”

BT 2 Hàm ý của câu in đậm là: :"Chắt giùm nước để cơm khỏi nhão" Em bé dùng hàm ý vì đã có lần (trước đó) nói thẳng rồi mà không có hiệu quả.

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý ( TT)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

1 Xét ví dụ ( Sgk/ 90)

2 Nhận xét:

Câu in đậm 1: hàm ý “ Sau bữa này con không

còn được ở nhf với thầy mẹ và các em nữa

Câu in đậm 2: hàm ý “ Mẹ đã bán con cho nhà

cụ Nghị thôn Đoài”

- Ở câu 1, điều đau lòng nên chị Dậu tránh nói

thắng ra và cái Tý chưa hiểu rõ ý nên hỏi tiếp

- Hàm ý câu 2 rõ hơn, cái Tý hiểu hàm ý nên “

giảy nảy… òa lên khóc: U bán con thật đấy ư ?

Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng…”

3 Kết luận: Để sử dụng hàm ý cần có hai điều kiện sau:

-Người nói ( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu

nói

-Người nghe ( người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý

II Luyện tập

BT1 a/ Câu “ chè đã ngấm rồi đấy”:

-Người nói : anh th.niên; người nghe: Ô H.sĩ và cô gái.

- Hàm ý: mời bác và cô vào uống nước.

- Hai người nghe hiiểu hàm ý đó ( chi tiết…………)

BT 2 Hàm ý của câu in đậm là: :"Chắt giùm nước để cơm khỏi nhão" Em bé dùng hàm ý vì dã có lần

(trước đó) nói thẳng rồi mà không có hiệu quả

Bài tập 3 Luyện Tập

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

A : Mai về quê với mình đi !

B : /…/

A : Đành vậy.

Mai mình có việc rồi.

Mai mình bận ôn thi.

Mai bà mình ở quê lên.

Mai mình đi khám bệnh.

Mai mình với Hoa đi mua quần áo.

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý ( TT)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

1 Xét ví dụ ( Sgk/ 90)

2 Nhận xét:

Câu in đậm 1: hàm ý “ Sau bữa này con không

còn được ở nhf với thầy mẹ và các em nữa

Câu in đậm 2: hàm ý “ Mẹ đã bán con cho nhà

cụ Nghị thôn Đoài”

- Ở câu 1, điều đau lòng nên chị Dậu tránh nói

thắng ra và cái Tý chưa hiểu rõ ý nên hỏi tiếp

- Hàm ý câu 2 rõ hơn, cái Tý hiểu hàm ý nên “

giảy nảy… òa lên khóc: U bán con thật đấy ư ?

Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng…”

3 Kết luận: Để sử dụng hàm ý cần có hai điều kiện sau:

-Người nói ( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu

nói

-Người nghe ( người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý

II Luyện tập

BT1 a/ Câu “ chè đã ngấm rồi đấy”:

-Người nói : anh th.niên; người nghe: Ô H.sĩ và cô gái.

- Hàm ý: mời bác và cô vào uống nước.

- Hai người nghe hiiểu hàm ý đó ( chi tiết…………)

BT 2 Hàm ý của câu in đậm là: :"Chắt giùm nước để cơm khỏi nhão" Em bé dùng hàm ý vì dã có lần

(trước đó) nói thẳng rồi mà không có hiệu quả

BT3 Điền câu thích hợp có chứa hàm ý:

-Mình bận ôn thi./ Mai bà mình lên

-Mình đã có hẹn./ Mình bận đi khám bệnh…

Bài tập 4 Luyện Tập

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

“ Tôi nghĩ bụng : Đã gọi là hi vọng thì

không thể nói đâu là thực, đâu là hư

Cũng giống như những con đường

hư nhưng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt được

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý ( TT)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

1 Xét ví dụ ( Sgk/ 90)

2 Nhận xét:

Câu in đậm 1: hàm ý “ Sau bữa này con không

còn được ở nhf với thầy mẹ và các em nữa

Câu in đậm 2: hàm ý “ Mẹ đã bán con cho nhà

cụ Nghị thôn Đoài”

- Ở câu 1, điều đau lòng nên chị Dậu tránh nói

thắng ra và cái Tý chưa hiểu rõ ý nên hỏi tiếp

- Hàm ý câu 2 rõ hơn, cái Tý hiểu hàm ý nên “

giảy nảy… òa lên khóc: U bán con thật đấy ư ?

Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng…”

3 Kết luận: Để sử dụng hàm ý cần có hai điều kiện sau:

-Người nói ( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu

nói

-Người nghe ( người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý

II Luyện tập

BT1 a/ Câu “ chè đã ngấm rồi đấy”:

-Người nói : anh th.niên; người nghe: Ô H.sĩ và cô gái.

- Hàm ý: mời bác và cô vào uống nước.

- Hai người nghe hiiểu hàm ý đó ( chi tiết…………)

BT 2 Hàm ý của câu in đậm là: :"Chắt giùm nước để cơm khỏi nhão" Em bé dùng hàm ý vì dã có lần

(trước đó) nói thẳng rồi mà không có hiệu quả

BT3 Điền câu thích hợp có chứa hàm ý:

-Mình bận ôn thi./ Mai bà mình lên

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý ( TT)

I Điều kiện sử dụng hàm ý

1 Xét ví dụ ( Sgk/ 90)

2 Nhận xét:

Câu in đậm 1: hàm ý “ Sau bữa này con không

còn được ở nhf với thầy mẹ và các em nữa

Câu in đậm 2: hàm ý “ Mẹ đã bán con cho nhà

cụ Nghị thôn Đoài”

- Ở câu 1, điều đau lòng nên chị Dậu tránh nói

thắng ra và cái Tý chưa hiểu rõ ý nên hỏi tiếp

- Hàm ý câu 2 rõ hơn, cái Tý hiểu hàm ý nên “

giảy nảy… òa lên khóc: U bán con thật đấy ư ?

Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng…”

3 Kết luận: Để sử dụng hàm ý cần có hai điều kiện sau:

-Người nói ( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu

nói

-Người nghe ( người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý

II Luyện tập

BT1 a/ Câu “ chè đã ngấm rồi đấy”:

-Người nói : anh th.niên; người nghe: Ô H.sĩ và cô gái.

- Hàm ý: mời bác và cô vào uống nước.

- Hai người nghe hiiểu hàm ý đó ( chi tiết…………)

BT 2 Hàm ý của câu in đậm là: :"Chắt giùm nước để cơm khỏi nhão" Em bé dùng hàm ý vì dã có lần

(trước đó) nói thẳng rồi mà không có hiệu quả

BT3 Điền câu thích hợp có chứa hàm ý:

-Mình bận ôn thi./ Mai bà mình lên

-Mình đã có hẹn./ Mình bận đi khám bệnh…

BT4 Câu “ Tôi nghĩ bụng…thành đường thôi” Hàm ý: Tuy hy vọng chưa thể nói là thực hay hư

nhưng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt được

BT5 Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ

chối trong đoạn đối thoại giữa em bé với những người trên mây và sóng( trong bài Mây và sóng)

Mẹ ơi , trên mây có người gọi con

“Bọn tớ chơi từ khi thức dậy đến

lúc chiều tà.

Bọn tớ chơi với bình minh vàng,

bọn tớ chơi với vầng trăng bạc”

Con hỏi : “Nhưng làm thế nào

mình

lên đó được?”

Họ đáp :“Hãy đến nơi tận cùng

trái đất, đưa tay lên trời, cậu sẽ

được nhấc bổng lên tận tầng mây”

“Mẹ mình đang đợi ở nhà”

-con bảo- “Làm sao có thể rời mẹ

mà đến được?”

Thế là họ mỉm cười bay đi.

Nhưng con biết có trò chơi thú vị

hơn mẹ ạ.

Con là mây và mẹ sẽ là trăng

Hai bàn tay con ôm lấy mẹ, và mái

nhà ta sẽ là bầu trời xanh thẳm

Trong sóng có người gọi con:

“Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho đến hoàng hôn Bọn tớ ngao du nơi này nơi nọ mà không biết từng đến nơi nao”

Con hỏi : “Nhưng làm thế nào mình ra ngoài đó được?”

Họ nói : “Hãy đến rìa biển cả, nhắm nghiền mắt lại, cậu sẽ được làn sóng nâng đi”.

Con bảo: “Buổi chiều mẹ luôn muốn mình ở nhà, làm sao có thể rời mẹ mà đi được?”

Thế là họ mỉm cười, nhảy múa lướt qua.

Nhưng con biết trò chơi khác hay hơn.

Con là sóng và mẹ sẽ là bến bờ kì lạ, Con lăn, lăn, lăn mãi rồi sẽ cười văng vỡ tan vào lòng mẹ.

Và không ai trên thế gian này biết mẹ con ta ở chốn nào