BÀI THU HOẠCH HẠNG I

2.Đối tượng nghiên cứu Trong các chuyên đề được tiếp thu tại lớp học do các thầy cô Trường Đại học Vinh trực tiếp giảng dạy, tôi rất tâm đắc nội dung chuyên đề 7: “ Dạy học và bồi dưỡng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

BÀI THU HOẠCH

KHÓA BỒI DƯỠNG THEO TIÊU CHUẨN CHỨC DANH

NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN THCS HẠNG I

Họ và tên học viên: Nguyễn Thị Tuyết Ngày sinh: 24/09/1977

Cơ quan công tác: Trường TH&THCS Thiệu Giao

Thiệu Hóa- Thanh Hóa

Địa điểm học: TTGDTX tỉnh Thanh Hóa

THANH HÓA - NĂM 2019

I MỞ ĐẦU 1.Lý do tham gia khóa bồi dưỡng

Việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, trong đó có chương trình giáo dục cấp THCS là triển khai thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế; Nghị quyết số 44/NQ-CP ngày 09 ngày 6 tháng 2014 của Chính phủ Ban hành chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa

XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế; Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông

Trong điều kiện phát triển rất nhanh chóng của khoa học công nghệ, của kinh

tế thị trường và hội nhập quốc tế, mỗi người đều phải có bản lĩnh riêng, có năng lực học tập thường xuyên, học tập suốt đời để thích ứng với sự thay đổi liên tục; đồng thời xã hội phải tạo cơ hội cho mọi người dân được học suốt đời Do vậy vấn

đề cốt lõi của đổi mới giáo dục là phải chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học, đổi mới hệ thống giáo dục theo hướng mở và xây dựng xã hội học tập

Để thực hiện mục tiêu đó, trong những năm qua Bộ Giáo dục đã chuyển quản lý viên chức từ mã ngạch sang hạng chức danh nghề nghiệp nhằm giúp nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp của viên chức giáo dục Ngoài những yêu cầu bắt buộc về trình độ chuyên môn và các yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp cần có của viên chức thì mỗi viên chức khi được xếp hạng hoặc thăng hạng

phải được bồi dưỡng và cấp chứng chỉ chuẩn chức danh nghề nghiệp mình đang giữ hoặc muốn thăng hạng Chính vì lí do đó Bộ Giáo dục đã tổ chức mở các lớp bồi dưỡng chuẩn chức danh nghề nghiệp nhằm tạo điều kiện để giáo viên theo học

và nâng cao trình độ, đảm bảo về các loại chứng chỉ chuẩn chức danh nghề nghiệp mình đang giữ hoặc muốn thăng hạng.Đồng thời giúp các cá nhân tham gia học định hướng được nhiệm vụ của mình đang giữ cũng như hạng mình sẽ phấn đấu đạt được Đây là những nội dung hết sức bổ ích và cần thiết cho người quản lí, giáo viên giảng dạy trong việc thực thi nhiệm vụ tại đơn vị công tác

2.Đối tượng nghiên cứu

Trong các chuyên đề được tiếp thu tại lớp học do các thầy cô Trường Đại

học Vinh trực tiếp giảng dạy, tôi rất tâm đắc nội dung chuyên đề 7: “ Dạy học và

bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu trong trường THCS” Học tập và

nghiên cứu chuyên đề này, đã giúp tôi định hướng đúng hơn nữa công tác dạy học

và bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh có năng khiếu trong trường THCS

3.Các nhiệm vụ được đặt ra cho bài viết thu hoạch

Bài thu hoạch này xin được đề xuất một số biện pháp để phát hiện học sinh giỏi, học sinh năng khiếu và biện pháp bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu của môn Ngữ văn do tôi trực tiếp giảng dạy Tuy nhiên do thời gian hạn chế việc nghiên cứu chưa được sâu và kinh nghiệm bản thân có hạn, do đó dù đã cố gắng rất nhiều nhưng bài viết này chắc chắn còn những hạn chế, rất mong được sự đóng góp ý kiến của quý thầy cô và đồng nghiệp để bài viết được hoàn chỉnh hơn

4 Dự kiến nội dung

- Giới thiệu tổng quan về các chuyên đề học tập

- Kết quả thu hoạch về lý luận, thực tiễn

- Kĩ năng về nghề nghiệp, đạọ đức nghề nghiệp

- Đánh giá về ý nghĩa/giá trị của hệ thống tri thức, kỹ năng thu nhận được sau khóa

bồi dưỡng

NỘI DUNG PHẦN 1 KẾT QUẢ THU HOẠCH ĐƯỢC SAU KHI THAM GIA KHÓA

BỒI DƯỠNG 1.1 Giới thiệu tổng quan về các chuyên đề học tập

Tham gia khóa học bồi dưỡng chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên THCS hạng I, tôi được các thầy cô Trường Đại học Vinh hướng dẫn và nghiên cứu 10 chuyên đề sau:

Chuyên đề 1 Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Chuyên đề 2 Xu hướng quốc tế và đổi mới giáo dục phổ thông Việt Nam

Chuyên đề 3 Xu hướng đổi mới quản lý giáo dục phổ thông (GDPT) và quản trị

nhà trường THCS Chuyên đề 4 Động lực và tạo động lực cho giáo viên THCS

Chuyên đề 5 Xu hướng đổi mới quản lý hoạt động dạy học và giáo dục ở trường

THCS Chuyên đề 6 Phát triển năng lực nghề nghiệp giáo viên THCS hạng I

Chuyên đề 7 Dạy học và bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu trong

trường THCS Chuyên đề 8 Đánh giá và kiểm định chất lượng giáo dục trường THCS

Chuyên đề 9 Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng ở

trường THCS Chuyên đề 10 Xây dựng môi trường văn hóa, phát triển thương hiêu nhà trường

và liên kết, hợp tác quốc tế

1.2 Kết quả thu hoạch về lý luận, thực tiễn qua chuyên đề 7: “Dạy học và bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu trong trường THCS”

1.2.1 Cơ sở thực tiễn:

Trong những năm qua, theo chủ chương của ngành giáo dục là giảm tải các cuộc thi, giảm sức ép cho giáo viên và học sinh, công tác phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu tại đơn vị tôi đang công tác được chú trọng hơn nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường.Chính vì thế, ngay

từ đầu các năm học, BGH nhà trường đã giao nhiệm vụ cho các giáo viên phát hiện, bồi dưỡng, ôn luyện học sinh giỏi, học sinh năng khiếu môn mình phụ trách bao gồm tất cả các môn cả đặc thù và văn hóa, nên một trường nông thôn kinh tế còn nghèo, xa trung tâm huyện nhưng kết quả đạt được cũng đáng tự hào:Có em đạt giải Quốc gia môn Mĩ Thuật; giải cấp tỉnh môn Âm nhạc, Thể dục và giải văn hóa luôn đứng ở tốp đầu của huyện.Có được thành tích đó, trước tiên là sự chỉ đạo kịp thời, sát sao của BGH, tổ chuyên môn và một yếu tố rất quan trọng theo tôi không thể thiếu được là công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu của giáo viên trực tiếp phụ trách môn học đó.Công tác này tiếp tục được phát huy, chất lượng giáo dục nhà trường sẽ được nâng lên đáng kể, đặc biệt là chất lượng mũi nhọn – đây cũng chính là yếu tố quan trọng góp phần khẳng định thương hiệu nhà trường

1.2.2 Cơ sở lí luận.

Học sinh THCS, bên cạnh hoạt động giao lưu bè bạn, hoạt động chủ đạo của lứa tuổi này là học tập vẫn giữ vai trò quan trọng Đến trường và học tập được coi

là nhiệm vụ chính trị của các em Khác với bậc Tiểu học, bậc THCS các em mở rộng phạm vi hoạt động, tham gia vào nhiều lĩnh vực cũng như nhóm bạn khác nhau, tiếp xúc với công nghệ thông tin v.v Chính vì vậy hiểu biết của học sinh trung học cơ sở gia tăng nhanh chóng Thay vì một giáo viên dạy hầu hết các môn học ở tiểu học, ở trung học cơ sở mỗi giáo viên dạy chỉ từ một đến hai môn Mỗi giáo viên với chuyên môn riêng, trình độ riêng, phong cách dạy học riêng, cách giao tiếp riêng đã ảnh hưởng đến môi trường nhận thức ổn định ở học sinh Có học sinh thích nghi khá tốt với điều kiện thay đổi này, nhưng cũng có nhiều học sinh khác không dễ thích nghi, và điều này đã ảnh hưởng đến quá trình nhận thức của học sinh Cách dạy học phân hóa theo từng môn cũng là cơ sở để học sinh phân biệt môn học này với môn học khác, có môn thì học sinh thấy thú vị, có môn thì thấy “chán”, có môn học thì thấy bổ ích, môn học khác lại không có nhiều ý

nghĩa v.v giáo viên phải nắm được đặc điểm, thế mạnh, sở thích của từng đối tượng học sinhđể có phương pháp, biện pháp giảng dạy, giáo dục phù hợp.Chính vì thế, công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi và học sinh năng khiếu có vai trò rất quan trọng trong công tác giáo dục ở bậc THCS, có thể nói đây là công việc có vai trò quan trọng trong việc phát hiện và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước, nên cần phải quan tâm và chú trọng

1.2.3 Đề xuất một số giải pháp.

Đặc trưng cơ bản của học sinh giỏi, học sinh năng khiếu là: Suy nghĩ độc lập, có đầu óc phê phán, lặp đi lặp lại vấn đề, nhạy cảm phát hiện mâu thuẫn Phát hiện vấn đề Nếu sớm được phát hiện và bồi dưỡng một cách có hệ thống chắc chắn sẽ trở thành những công dân có ích, những tài năng trong tương lai Bởi vậy , việc phát hiện, bồi dưỡng kịp thời học sinh có tư chất, có trí tuệ ở các cấp học nói chung, THCS nói riêng là việc tất yếu và hết sức cần thiết Để công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu đạt hiệu quả,tôi mạnh dạn đề xuất một số giải pháp cụ thể như sau:

Giải pháp1: Giáo viên phải hiểu được đặc điểm hoạt động học tập của học sinh trung học cơ sở.

- Nội dung học tập ở tuổi này khác xa với độ tuổi trước Trong lứa tuổi này việc tiếp thu kiến thức có thể vượt ra khỏi phạm vi nhà trường Trẻ mở rộng phạm vi hoạt động, tham gia vào nhiều lĩnh vực cũng như nhóm bạn khác nhau, tiếp xúc với công nghệ thông tin v.v chính vì vậy hiểu biết của học sinh trung học cơ sở gia tăng nhanh chóng

- Cách thức dạy học ở trung học cơ sở cũng khác so với dạy học ở tiểu học Thay

vì một giáo viên dạy hầu hết các môn học ở tiểu học, ở trung học cơ sở mỗi giáo viên dạy chỉ từ một đến hai môn Mỗi giáo viên với chuyên môn riêng, trình độ riêng, phong cách dạy học riêng, cách giao tiếp riêng đã ảnh hưởng đến môi

trường nhận thức ổn định ở học sinh Có học sinh thích nghi khá tốt với điều kiện thay đổi này, nhưng cũng có nhiều học sinh khác không dễ thích nghi, và điều này

đã ảnh hưởng đến quá trình nhận thức của học sinh

Tóm lại, hoạt động học tập ở tuổi THCS mang những sắc thái mới, có sự phân hóa sâu sắc hơn, điển hình hơn Đây chính là môi trường tạo ra những đặc điểm hoạt động trí tuệ khác về chất so với lứa tuổi trước đó

Giải pháp 2.Giáo viên phải nắm được sự phát triển hứng thú, động cơ và thái độ học tập

a Đặc điểm hứng thú nhận thức

Như trên đã trình bày, khi chuyển sang bậc trung học cơ sở, học sinh được học nhiều môn có tính chất phân nhánh, hẹp hơn và sự chuyên môn sâu này đòi hỏi các giáo viên có chuyên môn sâu mới dạy được Sự chuyên môn hóa đã làm sâu sắc kiến thức cần trang bị cho học sinh và mới thỏa mãn nhu cầu hiểu biết của học sinh Chính nhờ sự phân chia các nhánh của lĩnh vực khoa học nên hứng thú nhận thức của học sinh cũng được phân định rõ nét

Ngoài ra, các môn học nhiều hơn, khó hơn và trừu tượng hơn, đi dần đến chân lý hơn khiến các em phải tư duy, suy luận nhiều hơn và điều này khiến hứng thú của các em cũng hướng vào chiều sâu của tri thức, mong muốn khám phá thế giới xung quanh thông qua các môn học Sự hứng thú của học sinh còn phụ thuộc vào phương pháp dạy học của các thầy cô Hơn nữa, kiến thức mới nhiều khi mâu thuẫn với kinh nghiệm, tri thức đã có của của các em vì vậy các em phải tích cực suy nghĩ hơn để giải quyết vấn đề, cũng vì thế tư duy phát triển hơn Tuy nhiên, sự hình thành hoạt động học tập ở mỗi trẻ khác nhau là khác nhau, có em học tập thụ động, có em học tập tích cực

b Động cơ học tập

Động cơ học tập của các em mang ý nghĩa xã hội lớn và có cấu trúc phức tạp Với học sinh nhỏ, động cơ học là để được khen thưởng nhưng đối với học sinh lớn, học là để nắm vững tri thức, để sẵn sàng lao động Các em đã biết chuyển từ động cơ bên ngoài thành động cơ bên trong Tuy nhiên, vẫn còn một số học sinh học vì uy tín, hay sự nổi trội…

Nhiều khi ở trẻ còn có sự mâu thuẫn giữa mong muốn trau dồi tri thức với thái độ bàng quan, thái độ chưa tích cực đối với việc học tập Mâu thuẫn này thường xảy ra khi trẻ gặp thất bại trong học tập hoặc xung đột với giáo viên, nhưng

do lòng tự trọng, các em thường che dấu xúc động của mình bằng thái độ thờ ơ, bàng quan với kết quả học tập

Tóm lại, động cơ học tập của các em rất phong phú nhưng chưa bền vững,

và nhiều khi còn thể hiện sự mâu thuẫn

c Thái độ học tập

Thái độ tự giác đối với học tập ở tuổi thiếu niên cũng tăng lên rõ rệt Ở học sinh tiểu học, thái độ đối với môn học phụ thuộc vào thái độ của các em đối với giáo viên và điểm số nhận được Nhưng ở tuổi thiếu niên, thái độ đối với môn học

do nội dung môn học và sự đòi hỏi phải mở rộng tầm hiểu biết chi phối Thái độ đối với môn học đã được phân hóa (môn “hay”, môn “không hay” … )

Ở đa số thiếu niên, nội dung khái niệm “học tập” đã được mở rộng; ở nhiều

em đã có yếu tố tự học, có hứng thú bền vững đối với môn học, say mê học tập Tuy nhiên, tính tò mò, ham hiểu biết nhiều có thể khiến hứng thú của thiếu niên bị phân tán và không bền vững và có thể hình thành thái độ dễ dãi, không nghiêm túc đối với các lĩnh vực khác trong cuộc sống

Thái độ học tập của học sinh trung học cơ sở rất khác nhau mặc dù các em đều ý thức được tầm quan trọng và sự cần thiết của hoạt động học tập Vì vậy,

người giáo viên cần phải tạo được thái độ học tập tốt cho học sinh Giáo viên cần thấy được mức độ phát triển cụ thể ở mỗi em để kịp thời động viên, hướng dẫn thiếu niên khắc phục những khó khăn trong học tập và hình thành nhân cách một cách tốt nhất Mặt khác, cần chú ý tới tài liệu học tập Tài liệu học tập phải súc tích

về nội dung khoa học, phải gắn với cuộc sống của các em, làm cho các em hiểu rõ

ý nghĩa của tài liệu học, phải gợi cảm, gây cho học sinh hứng thú học tập và phải trình bày tài liệu, phải gợi cho học sinh có nhu cầu tìm hiểu tài liệu đó, phải giúp

đỡ các em biết cách học, có phương pháp học tập phù hợp Tóm lại, để giúp học sinh có thái độ đúng đắn đối với việc học tập, giáo viên nên:

- Chuẩn bị tài liệu học tập súc tích về nội dung khoa học

- Chế biến tài liệu học tập sao cho gắn với cuộc sống của lứa tuổi, làm cho các

em hiểu rõ ý nghĩa của tài liệu học tập

- Lựa chọn tài liệu hấp dẫn, gây cho học sinh hứng thú học tập

- Trình bày tài liệu nhằm gợi cho học sinh có nhu cầu tìm hiểu tài liệu đó

- Giúp đỡ học sinh cách học, trang bị phương pháp học tập phù hợp

Giải pháp 3 Giáo viên phải nắm được đặc điểm phát triển trí tuệ

Bước sang lứa tuổi học sinh trung học cơ sở, các em có cơ hội nắm được một khối lượng kiến thức lớn Đặc điểm của tài liệu lĩnh hội vừa đòi hỏi hoạt động nhận thức và tư duy phát triển cao hơn, vừa đòi hỏi học sinh phải nắm được phương thức hành động đối với từng môn khoa học, thí dụ, hệ thống công thức, ký hiệu trong môn hóa đòi hỏi học sinh cách tiếp cận khác với môn lý Các loại tư duy lý luận, phân tích, tư duy hình thức phát triển từ đầu cấp học và hoàn thiện vào năm 17 – 18 tuổi Piaget gọi đây là giai đoạn trí tuệ thao tác hình thức Kiểu tư duy này có đặc điểm là dựa vào những đặc điểm có tính chất tượng trưng, dựa vào hệ thống ký hiệu qui ước như ngôn ngữ, hệ thống ký hiệu toán học, lý học để suy

luận, phân tích và rút ra kết luận Trình độ trí tuệ này đòi hỏi cách lập luận, kết luận đều diễn tả bằng lời, thoát khỏi mối liên hệ trực tiếp với vật thật hoặc mô hình thay thế Nét đặc trưng của trình độ tư duy ở lứa tuổi này là học sinh ý thức được các thao tác trí tuệ của bản thân và kiểm soát được chúng Đặc điểm này cũng là đặc điểm của các hiện tượng tâm lý khác, thí dụ, ngôn ngữ luôn được kiểm soát sao cho lời nói có ấn tượng, thú vị và hàm chứa

Sự phân chia môn học theo từng lĩnh vực cũng tạo ra sự phân hóa trong học sinh về năng lực và hứng thú ở lĩnh vực khoa học Nhìn chung, vào đầu cấp 2, học sinh thường gặp khó khăn đối với các môn tự nhiên, nguyên nhân là do học sinh chưa biết biến đổi các dữ kiện của bài toán hoặc do chưa nhận ra sự khác biệt giữa định luật và định lý, qui tắc Việc lĩnh hội các môn khoa học xã hội thường ít gặp khó khăn hơn Học sinh có xu hướng ghi nhớ theo kiểu học thuộc lòng hơn là nhớ ngữ nghĩa Nếu dạy và học theo kiểu này lặp đi lặp lại thì sẽ tạo ảnh hưởng xấu đến

sự phát triển trí tuệ của trẻ

Sự phát triển nhận thức của học sinh trung học cơ sở diễn ra không đồng đều

ở tất cả các em học cùng một chương trình Sự phân hóa này diễn ra mạnh hơn ở lứa tuổi này so với lứa tuổi trước Điều này có nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng chủ yếu là do sự thay đổi tính chất của hoạt động học tập, do sự sai sót của phương pháp học tập và dạy học Nếu ở tiểu học, một vài thiếu sót nào đó chỉ gây cản trở phần nào đến kết quả học tập của các em thì lên cấp hai, sự thiếu sót có thể trở thành khó khăn rõ nét và thực sự trở thành rào cản cho học sinh trong học tập môn học nào đó Điều này dẫn đến những “lỗ hổng” trong kiến thức của học sinh

và nếu không bù đắp kịp thời thì dẫn đến nhiều biến đổi tâm lý và hành vi của trẻ theo hướng không có lợi

Một số nét cơ bản trong sự phát triển tâm lý nhận thức của học sinh THCS:

a Sự phát triển cảm giác, tri giác