Bệnh trĩ và cách điều trị

Triệu chứng củ a bệnh trĩ Những bệnh nhân bị mắc bệnh trĩ đến khám và điều trị thường là những người đã có những dấu hiệu bệnh lý như: chảy máu khi đại tiện, nếu để lâu ngày thì thấy da

Bệnh T rĩ

và cách điểu tr|

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Bệnh trĩ rất p h ổ biến ở nước ta, đúng hàng đầu trong các bệnh lý vùng hậu môn có ảnh hưởng tới sức khoẻ và cuộc sông nhưng căn bệnh này có vẻ không nặng n ề vì tác động chậm nên người bệnh thường bỏ qua, hơn nữa, bệnh ở vùng kín đáo nên người bệnh ngại ngùng, không muốn đi khám Theo các chuyên gia, bệnh trĩ nên điều trị càng sớm càng tốt để đơn giản trong quá trình chữa trị và tránh đưỢc các biến chứng Cuốn sách B ệ n h t r ĩ và cá ch

đ iề u tr ị cung cấp những thông tin

cơ bản về bệnh trĩ: th ế nào là bệnh trĩ, dâu hiệu nhận biết, phẫn loại bệnh trĩ, nguyên nhân và cách phòng tránh, các cách điều trị Tây y, Đông y, m ột sô' bài thuốc tự chữa bệnh, c h ế độ dinh dưỡng và tập luyện vói người bệnh trĩ Ngoài ra, người được cung cấp thông tin về

m ột sô'bệnh dễ nhầm với bệnh trĩ Cuốn sách nh ư m ột cuốn cẩm nang dành cho người bệnh và người thân của người bệnh, giúp họ tự chăm sóc bản thân hoặc chăm sóc người thân của m ình tốt hơn.

Phầnl KHÁI NIỆM CHUNG

người ở độ tuổi lao

động Trong dân gian vẫn lưu truyền câu:

“Thập n h ân cửu trĩ” có nghĩa là cứ 10 người thì có tới 9 người bị mắc bệnh trĩ ở các mức

độ khác nhau Có 2 loại bệnh trĩ; T rĩ t r i ệ u

c h ứ n g là h ậu quả của nhiều loại bệnh lý khác gây nên và b ệ n h t r ĩ là bệnh lý tạ i chỗ gây ra như viêm xơ tĩnh mạc, viêm ốhg hậu môn Bệnh trĩ gặp ở mọi lứa tuổi bao các thể

(ri ngoai

loại như trĩ nội, trị ngoại, trĩ hỗn hỢp và trĩ vòng Bệnh trĩ là bệnh do các đám rối tĩnh mạch trực tràn g hậu môn dãn quá mức và gây sung huyết, làm cho búi trĩ riêng hoặc dính vào nhau Là bệnh rấ t phổ biến, đứng hàng đầu trong các bệnh lý vùng hậu môn đến nhập viện.

Trĩ là một bệnh thường gặp vối các triệu chứng như chảy máu, sa và ngứa hậu môn ó Việt Nam, tuy chưa có một thông kê quy mô lớn, nhưng theo kinh nghiệm nhiều năm hành nghề của các vị thầy thuốc nổi tiếng thì tỷ lệ người mắc bệnh trĩ là rấ t lớn và hầu như trong suốt cuộc đời mình, ai cũng có một thòi gian bị bệnh trĩ

Bệnh trĩ khiến chất lượng cuộc sông của người bệnh bị ảnh hưởng nặng nề Đi tiêu ra máu, búi trĩ bị tắc gây đau, đi tiêu khó khăn

đã hành hạ họ và làm cho bệnh nhân suô"t ngày ỏ trong một tình trạn g tinh th ầ n rấ t không thoải mái Hơn th ế nữa, những bệnh nhân bị bệnh trĩ thường đi khám và điều trị

rấ t trễ vì đây là một bệnh của vùng kín, lúc nào cũng cần được che đậy nên bệnh nhân thường ái ngại khi đi khám bệnh, n h ấ t là đối với phụ nữ Có người ôm mãi nỗi niềm không

biết tỏ cùng ai đến hàng chục năm, âm thầm chịu đựng và khi đến bệnh viện thì tổn thương thường là quá lớn nên các phương pháp điều trị nhỏ ít xãin lấn không còn tác dụng mà phải i p dụng những phương pháp điều trị lớn, xâm lấn nhiều hơn và dĩ nhiên sẽ đau nhiều hơn.

II Triệu chứng củ a bệnh trĩ

Những bệnh nhân bị mắc bệnh trĩ đến khám và điều trị thường là những người đã có những dấu hiệu bệnh lý như: chảy máu khi đại tiện, nếu để lâu ngày thì thấy da xanh, niêm mạc nhợt, tìn h trạn g m ất máu rấ t rõ; thấy người mệt mỏi, hay hoa mắt, chóng mặt; đau rá t hậu môn th ấ t thường, đau nhiều về đêm hoặc khi đứng lâu có cảm giác khó chịu,

rá t hậu môn, thấy xệ hậu môn khi ngồi nhiều;

rỉ nưốc và ngứa vùng hậu môn do biến chứng viêm hậu môn, trực tràng; sưng nề vùng hậu môn: thường do niêm mạc bị sa ra ngoài, có thể co lên tự nhiên hoặc lấy tay đẩy Thăm khám tại chỗ thấy búi trĩ ỏ ngay ngoài hậu môn, tách rời n hau hoặc từng bó lùi xùi, màu tím mềm ấn vào xẹp lại không đau hoặc đau khi đang bị viêm, hoặc th ấy sa cả trực tràng

Thăm trực tràng và soi trực tràng; búi trĩ cương tụ, sẫm màu, thành giãn mỏng, đụng vào chảy hoặc rỉ máu, niêm mạc trực tràng

sa, giãn, có thể thấy cơ th ắ t hậu môn giãn, hoặc phát hiện một sô" bệnh tại chỗ như ung thư trực tràng, khối u vùng chậu hông, condylôm, polyp

Nhiều khi có biểu hiện mắc bệnh mãn tính, cơ thể suy nhưỢc do m ất máu kéo dài, hay có những dấu hiệu của nhiều loại b^''^ khác nhau như viêm gan, viêm đại tràng co thắt, bệnh tim mạch v.v trong đó trĩ là hậu quả của sự mắc các bệnh đó Bị trĩ lâu ngày không điều trị sẽ gây viêm hậu môn mãn tính, hẹp trực tràng, áp-xe, rò hậu môn, sa trực tràng, nứt kẽ hậu môn và đặc biệt là có thể thoái hoá th à n h ung thư

Những dấu hiệu nêu trên tuỳ từng trường hợp và ở từng mức độ nià có một hay trong nhiều dấu hiệu nêu trên Đây là những dấu hiệu điển hình của những người bị trĩ, đã bị ảnh hưởng đến sức khoẻ, sinh hoạt phải đến khám và điều trị Tuy vậy, nhiều chuyên gia cho rằng, có tối gần một phần tư người bị trĩ nhưng hoàn toàn khoẻ mạnh, không có dấu hiệu bệnh lý nên không biết bị bệnh mà chỉ

được p h át hiện khi khám sức khoẻ định lỳ, khám bệnh gì đó có thăm khám hậu môn, trực tràng.

Chúng ta phát hiện bệnh trĩ qua các triệu chứng thường gặp của nó Có ba loại triệu chứng căn bản n h ất được phân loại như sau;

T riệu ch ứ n g toàn thân

Đa sô" bệnh nhân không có biểu hiện gì khác thường, vì tuy chảy máu có khi thường xuyên nhưng sô" lưọng rấ t ít Một sô" nhỏ bệnh nhân có triệu chứng thiếu máu Thỉnh thoảng

có những bệnh nhân thiếu máu nặng, dung tích hồng cầu dưới 10% Tuy nhiên, khi phát hiện triệu chứng thiếu máu nặng, người ta thường chú ý đến các bệnh lý khác về huyết học hay xuất huyết tiêu hóa ở người bệnh

T riệu ch ứ n g cơ năng:

Có 2 triệu chứng chính nên đưa bệnh nhân đi khám bệnh là chảy m áu và sa búi trĩ

- Chảy máu là triệu chứng có sớm n h ất và

thường gặp nhất Đây là một trong những lý

do đưa bệnh nhân đến khám Lúc đầu chảy máu rấ t kín đáo, tình cò bệnh nhân phát hiện khi nhìn vào giấy chùi vệ sinh sau khi đi cầu hoặc nhìn vào phân thấy vài tia máu nhỏ

dính vào thỏi phân rắn Vê sau mỗi khi đi cầu phải rặn nhiều do táo bón thì máu chảy thành giọt hay th àn h tia Muộn hơn nữa cứ mỗi lần

đi cầu, đi lại nhiều và mỗi lần ngồi xổm máu lại chảy, có khi máu chảy rấ t nhiều buộc bệnh nhân phải vào cấp cứu Đôi khi máu từ búi trĩ chảy ra đọng lại trong lòng trực tràng rồi sau

đó mới đi cầu ra nhiều máu cục

- Sa búi trĩ: thường xảy ra trễ hơn sau

một thòi gian đi cầu có chảy máu, lúc đầu sau mỗi khi đại tiện thấy có khôi nhỏ lồi ra ở lỗ hậu môn, sau đó khôi đó tự tụ t vào đưỢc Càng về sau khôi lồi ra đó to lên dần và không tự tụ t vào sau khi đi cầu nữa mà phải dùng tay nhét vào Cuôl cùng khôi sa đó thường xuyên nằm ngoài hậu môn

Các tr iệ u c h ứ n g kh á c : Búi trĩ có thể

hoàn toàn không đau, hay bệnh nhân chỉ thấy

cồm cộm, vương vướng nhưng cũng có thể gây

đau thực sự và thường xảy ra khi:

- Tắc mạch: Những cục máu đông nhỏ

xuất hiện bên trong búi trĩ Khi tắc mạch, bệnh nhân không dám ngồi ngay ngắn trên ghế, mà chỉ đặt một mông trên ghế

- Sa tr ĩ nghẹt: Hiện tượng này sẽ làm cho

búi trĩ phù nề, có khi sưng rấ t to, không thể

đẩy lên được làm cho bệnh nhân rấ t đau.

- N ú t bậu môn: Tổn thương này làm bệnh

nhân rấ t đau (nhất là khi đi cầu), làm bệnh nhân không dám đi cầu

- Bệnh nhân có cổ áp-xe đi kèm, nằm

ngay dưới lớp niệm mạc hay nằn trong hô' ngồi - trực tràng cũng gây đau Bệnh nhân

có chảy dịch nhầy ở hậu môn Dịch nhầy này

có thể do sự bài tiế t của niêm mạc ô'ng hậu môn, thường xảy ra khi bệnh nhân có kèm theo sa trĩ nặng, có khi là triệu chứng của bệnh lý khác như viêm trực tràng, u trực tràng Ngoài ra, bệnh nhân bị ngứa hậu môn

và quanh hậu môn do viêm da bỏi các chất dịch nhầy Triệu chứng xảy ra cũng có thể do các bệnh lý ngoài da hay hậu quả của các toa thuốic tại chỗ trong điều trị

T riệu ch ứ n g th ự c thể:

Khi khám cho bệnh nhân, thầy thuốic có

th ể thấy búi trĩ nằm ỏ ngoài hậu môn, da xung quanh chỗ hậu môn phồng căng bóng, có

th ể thấy màu xanh của các tĩnh mạch nổi Thầy thuốc có thể thấy búi trĩ sa ra khi bệnh

n h ân rặn mạnh Nếu trĩ sa độ 4 thì xung quanh lỗ hậu môn có 1 vòng niêm mạc gồm nhiều búi trĩ, to nhỏ không đều, giữa các búi

trĩ là các ngấn nông sâu khác nhau Người ta còn chú ý đến các dấu hiệu khác như viêm da quanh hậu môn do sử dụng các thuốc bôi hay toa dược gây phản ứng kích thích tại chỗ Các chất tiết quanh hậu môn (chất nhầy hay mủ)

mà nguyên nhân có thể do các bệnh lý khác như CROHN, viêm đại tràng, lậu, giang mai Các bất thường da quanh hậu môn như chàm, ung thư bạch huyết Trong bệnh sa trực tràng, bệnh nhân có thể bị sa niêm mạc ra ngoài vòng tròn Khi sò nắn vào các búi trĩ, thầy thuôc thấy mềm, ấn xẹp và có khi tắc mạch sò có cảm giác những cục cứng nhỏ như

thì không còn khả năng điều trị được Ngoài ung thư, hậu môn trực tràng có bệnh cũng cho dấu hiệu chảy máu như vậy là polype trực tràng, đây là bệnh cần can thiệp cắt bỏ thì mói hết bệnh chứ không thể điều trị bằng thuốc Búi trĩ sa ra ngoài thưòng lầm với sa trực tràng, hai bệnh có cách điều trị khác nhau.

III N guyên nhân gây bệnh

Nguyên nhân bệnh trĩ đã đưỢc nói đến từ

rấ t lâu, trưóc cả thòi kỳ Phong kiến ở nước ta Ngưòi ta đã nêu rấ t nhiều nguyên nhân và yếu tô" th u ậ n lợi để bị bệnh trĩ như; yếu tô" di truyền, có tính gia đình; có những rối loạt nhu động ruột như táo bón, ỉa chảy, mót rặn ; thay đổi nội tiết theo chu kỳ gồm trưốc chu kỳ kinh nguyệt, mang th ai sinh đẻ nhiều ; có bệnh phổ biến làm tăng áp lực tĩnh mạch cửa,

th o át vỊ bẹn, bệnh đường sinh dục, tiết niệu, gan hay tư thê" làm việc: đứng hay ngồi nhiều, ít đi lại và vận động, thê" nhưng nguyên nhân thực sự của bệnh vẫn chưa được xác định rõ ràng và chắc chắn

B ả n c h ấ t c ủ a trĩ: là các đám rô"i mạch

m áu trong ốhg hậu môn, khi máu không được lưu thông, bị ứ đọng lại tĩnh mạch căng và

giãn dần, tuỳ từng mức độ gây nên nhiều hay

ít búi trĩ Tĩnh mạch bị căng phồng đẩy niêm mạc ô"ng trực tràng bị giãn theo, do thành mạch mỏng cáng nên máu dễ bị thẩm th ấ u ra ngoài và nhìn sẽ thấy niêm mạc sa xung huyết và dễ vỡ Lâu ngày mức độ giãn nặng hơn và sa ra ngoài

Có nhiều nguyên nhân và những yếu tô"

th u ận lợi sinh ra bệnh, được tập trung vào 4 nhóm chính:

- N h ó m b ệ n h lý đ ư ờ n g tiê u hóa: Hội

chứng lỵ, viêm đại tràng mạn tính, rối loạn tiêu hóa kéo dài, táo bón khiến cho người bệnh đi ngoài phải rặn nhiều, thời gian đại tiện lâu tạo điều kiện ph át sinh bệnh trĩ

+ Táo bón kinh niên: Những bệnh nhân

này mỗi khi đi cầu rặn nhiều, khi rặn áp lực trong lòng ốhg hậu môn tăng lên gấp 10 lần Táo bón lâu ngày làm xuất hiện các búi trĩ Các búi trĩ dần dần to lên và khi to quá sẽ sa

ra ngoài

+ Hội chứng ly Những bệnh nhân bị bệnh

lỵ mỗi ngày đại tiện nhiều lần và mỗi lần đại tiện phải rặn nhiều làm tăng áp lực trong ổ bụng

- S ự s u y y ế u t ổ c h ứ c n â n g đ ỡ tạ i chổ,

là m tă n g á p lự c ổ bụng Do lốp cơ ở dưới

niêm mạc hậu môn trực tràng, hệ thống co

th ắt, dây chằng, cơ nâng bị suy yếu, hệ thống đám rối tĩn h mạch suy yếu sa giãn hình

th à n h búi trĩ Những bệnh n hân viêm phế quản mạn tính, những bệnh nhân dãn phê quản, phải ho nhiều, những ngUÒi làm lao động nặng như k huân vác làm tăng áp lực trong ổ bụng, dễ dàng cho bệnh trĩ xu ất hiện

- u bướu h ậu m ôn trự c tr à n g và v ù n g

c h u n g quanh: như ung thư trực tràng, u

bưóu vùng tiểu khung, th ai nhiều tháng khi

to có thể chèn ép và cản trở đường về tĩnh mạch hồi lUu làm cho các đám rôl trĩ căng phồng lên tạo th à n h bệnh trĩ Trong những trường hỢp này, trĩ được tạo nên do những nguyên nhân cụ thể, rõ ràng nên được gọi là trĩ triệu chứng, khi điều trị ta phải điều trị nguyên nhân chứ không trị như bệnh trĩ

- Các n g u y ê n n h â n kh ác:

+ Chế độ ăn: Ăn nhiều thức ăn cay nóng,

kích thích như ớt, h ạt tiêu, rượu

+ N ghề nghiệp: Ngồi lâu, đứng lâu, lao

động nặng nhọc, ngồi xổm, thói quen nhịn đại tiện (khi nghiên cứu áp lực tĩnh mạch trĩ, ngUÒi ta ghi nhận áp lực tĩnh mạch trĩ là 25cm HgO ở tư th ế nằm, tăng vọt lên 75cm HgO ỏ tư th ế

chảy rấ t khác nhau Lúc đầu chảy máu kín đáo, máu dính theo phân, về sau chảy máu nhỏ giọt hoặc phun th àn h tia sau mỗi khi rặn

đi ngoài Bệnh diễn biến m ạn tính lâu ngày có thể dẫn đến tình trạn g suy nhược thiếu máu

- Trĩ sa\ Trĩ độ II trở lên, búi trĩ sa ra

ngoài hậu môn tạm thời hoặc thường xuyên, đôi khi còn chảy dịch ẩm ưốt khó chịu

- Đau: Trĩ nội bình thường không đau mà

có cảm giác tức nặng ỏ hậu môn, chỉ đau khi

có biến chứng: trĩ tắc mạch, trĩ nghẹt, trĩ viêm hoặc trĩ kết hỢp với một bệnh khác như nứt

kẽ, áp xe, rò hậu môn, viêm ô"ng hậu môn Trĩ có nhiều thể khác nhau, được chia

th àn h trĩ nội, trĩ ngoại, trĩ hỗn hỢp và trĩ biến chứng:

IV Đ iểu trị

Người ta thường chỉ điều trị khi trĩ gây những rốì loạn ảnh hưởng đến sinh hoạt và năng suất lao động của người bệnh

Về các phưđng pháp điều trị: từ rấ t lâu và đến tận ngày nay đã có rấ t nhiều phưong pháp điều trị bệnh trĩ khác nhau như, điêu trị bệnh bằng Tây y, bằng Đông y và bằng Tây - Đông y

kết hỢp sẽ được giới thiệu ở phía tiếp sau.

V N găn ch ặn các yếu tô th u ận lợi phát sin h bệnh trĩ:

Ai cũng có thể mắc bệnh trĩ nếu có thói quen ăn uôhg sinh hoạt thiếu khoa học Bởi vậy, cần đề phòng bệnh bằng cách tạo thói quen sinh hoạt khoa học hàng ngày như:

- Tập thói quen đi ngoài đều đặn hàng ngày vào một giờ nhất định Chú ý vệ sinh sạch sẽ hậu môn

- Vận động thế lực: nên tập thế dục và chơi các môn thề thao nhẹ như bơi lội, đi bộ

- Tập thót hậu môn từ 30-50 lần mỗi sáng ngủ dậy và trưóc khi đi ngủ

- Không ngồi lâu một chỗ, nên vận động nhẹ nhàng

- Điều trị các bệnh mãn tính hiện có như viêm phế quản, dãn phê quản, bệnh lỵ

- Vệ sinh tại chỗ tô"t bằng phương pháp ngâm nước ấm 2-3 lần/ngày, mỗi lần 15 phút

- Thuốc uô"ng: gồm các thuốc có tác nhân trỢ tĩnh mạch, dẫn xuất từ ílavonoid Cơ chế tác động của các thuốc này là làm gia tăng trương lực tĩnh mạch, bảo vệ vi tu ầ n hoàn, giảm phù nề nhờ tác động kháng viêm tạ i chỗ, chông nhiễm trùng và chông tắc mạch

- Thuốíc tại chỗ: gồm các loại thuốc mỡ (pommade) và đạn dược (suppositoire) bao gồm các tác nhân kháng viêm, vô cảm tại chỗ

và dẫn xuất trỢ tĩnh mạch

Phần II CÁCH PHÂN LOẠI TRĨ

CÁC LOẠI T R Ĩ VÀ CÁCH NHẬN BIÊT

Bệnh trĩ (hay còn gọi là lòi dom) là bệnh

rấ t phổ biến ở cả nam và nữ Bệnh thường không nguy hiểm nhưng gây các triệu chứng

rấ t khó chịu, như đau rát, ngứa, chảy máu, và đôi khi tiến triển th àn h ung thư

Cơ thể con người có những mạch máu đưỢc gọi là tĩnh mạch, với áp suất trong lòng mạch thấp, nhiệm vụ chuyên chở máu về tim Quanh

lỗ hậu môn cũng có những bó tĩnh mạch này Khi những bó tĩnh mạch trên bất thường (bị to

và giãn) gây ra bệnh trĩ Chế độ dinh dưỡng vối các loại thức ăn đã qua tinh chế, chê biến sẵn,

ít ngũ cốc và thức ăn nhuận tràng làm cho khó tiêu và gây nên chứng táo bón

Chứng táo bón này làm tăng áp lực trong lòng các bó tĩnh mạch quanh hậu môn Chúng

to lên, giãn ra và gây trĩ Các búi trĩ hình

th à n h do các búi tĩn h mạch vùng hậu môn trực tràn g xung huyết giãn to, sa xuông kéo theo da, niêm mạc tạo thành.

Vị trí xuất ph át của búi trĩ từ trực tràng

là trĩ nội, xuất phát từ hậu môn là trĩ ngoại Chúng có thể gây nên nhiều biến chứng nặng

nề khi bị viêm nhiễm, chảy máu, gây đau đớn cho người bệnh nh ất là khi đi đại tiện Những nguyên nhân thường gặp gây trĩ như táo bón kéo dài, thói quen nhịn đại tiện, đứng lâu ngồi nhiều ít vận động, ăn quá nhiều chất cay nóng (ớt, h ạ t tiêu), nghiện rưỢu, xơ gan

Tóm lại, trĩ được chia làm ba nhóm; trĩ nội, trĩ ngoại và trĩ hỗn hỢp Niêm mạc ô"ng hậu môn được chia làm hai vùng khác nhau dọc theo chiều dài của ô"ng bằng đường lược Vùng niêm mạc nằm trên đường này không có

th ầ n kinh cảm nhận, còn vùng niêm mạc nằm dưới lại có cảm giác đau

Nếu các xoang tĩnh mạch trĩ trên (trực tràn g trên) phồng to, trĩ hình th àn h ở trên đường lược, được gọi là trĩ nội Ngược lại, nếu các xoang tĩnh mạch trĩ dưới (trực tràng dưối) phồng to, trĩ được hình th àn h ở dưới đường lược và được gọi là trĩ ngoại Trĩ hỗn hỢp tức

là trên cùng một bệnh nhân xuất hiện cả trĩ

nội và trĩ ngoại Thông thường, khi diễn tiến lâu ngày, phần trĩ nội và phần trĩ ngoại sẽ liên kết với nhau, tạo th à n h trĩ hỗn hỢp Búi trĩ nội, khi đã sa tới độ 3, thường hiện diện dưối hình th á i trĩ hỗn hỢp Hoặc cung có thể nói, khi sự phồng lốn của một hay nhiều tĩnh mạch trĩ cả trên lẫn dưới sẽ biến th àn h trĩ

Do có sự thông nối giữa hệ tĩnh mạch trĩ trên và dưối, sự tăng áp lực ỏ xoang tĩnh mạch trĩ trên tấ t yếu sẽ dẫn đến sự tăng áp lực ở xoang tĩnh mạch trĩ dưới Triệu chứng thường thấy n h ất là đại tiện ra máu, thường

là màu đỏ tươi, xảy ra ngay sau khi đại tiện Hiếm khi trĩ gây xuất huyết ồ ạt nhưng lâu ngày nó có thể dẫn đến thiếu máu mạn tính

và nặng Sau một thòi gian, trĩ lớn và sa Mới đầu, hiện tượng sa xuất hiện lúc đi đại tiện nhưng về sau sẽ liên tục Bệnh nhân rấ t đau,

n h ất là khi ngồi, di chuyển khó khăn Vùng hậu môn và quanh hậu môn bị sưng phù nhiều, tách rộng ra hai bên sẽ thấy niêm mạc trĩ nội thuyên tắc nằm ỏ giữa Hai màu niêm mạc trong và ngoài rấ t khác nhau

Sau đây, chúng ta cùng đi sâu vào từng loại trĩ

ra th ụ t vào lại trong hậu môn, nếu bị nặng mói không thể th ụ t vào được, thường có triệu chứng ra m áu khi đi đại tiện.

mặt phảng gian

ca thát

cơlhẳt trong

đám rổi trĩ ngoai

Phân b iệt các loại trĩ nội

1) T rĩ n ộ i d o tĩn h m ạ ch p h ìn h gập:

Do túi tĩn h mạch trên trĩ bị gấp khúc phình giãn tạo th à n h Trĩ nằm ở phía trên vùng lược đầu CUỐI niêm mạc trực tràng, rấ t mềm và có m àu đỏ, dễ chảy máu

2) T rĩ n ộ i do m ạch m áu ph ù :

Trĩ màu đỏ tươi, mềm và bị sa xuống, bề

m ặt có các h ạt nhỏ màu đỏ tươi, thô ráp không bằng phẳng, rấ t dễ chảy máu

3) T rĩ n ộ i do x ơ hóa:

Do Trĩ bị tổn thương nhiều lần (như bị phân cọ xát) gây ra viêm, làm mô sỢi bị tăng sinh tạo thành, cứng và dễ bị lòi ra, màu trắng, khó bị chảy máu

N guyên nhân và triệu chứng

N gu yên nhân

- Đi vệ sinh lâu;

- Uôhg rượu, ăn cay nhiều;

- Ngồi nhiều, ít vận động;

- Kéo dài bệnh trong thời gian dài

Các triệ u ch ứ n g th ờ i k ỳ đẩu

1 Đại tiện ra mấu: Không đau, khi đi đại

tiện thấy có kèm theo ít máu, máu chảy thành từng giọt hay từng tia là triệu chứng thường gặp thời kỳ đầu của trĩ nội và trĩ hỗn hỢp.

2 Đau buốt: Thòi kỳ đầu của bệnh trĩ nội

thường không đau buốt, có lúc chỉ cảm thấy căng tức hậu môn hoặc đi đại tiện khó khăn

Khi trĩ nội có sự tụ máu hoặc bị nghẹt thì mới thấy đau.

3 Ngứa: Do kích thích của các búi trĩ sa

xuông hay dịch tiết ra, làm cho hậu môn ẩm ướt không sạch sẽ, gây Eczema và ngứa

4 Thời k ỳ p h á t bệnh: Trong thòi kỳ đầu

có những triệu chứng không rõ ràng, không đau, nếu bị táo bón hoặc tiêu chảy sẽ bị nặng thêm Trong thời kỳ này có các dấu hiệu như: sưng tây, lồi ra ngoài, nóng rát, đau

Đ ặc đ iể m :

- Xuất p h át ở bên trên đường lược.

- Bề m ặt là lớp niêm mạc của ô"ng hậu môn

- Không có th ầ n kinh cảm giác

- Diễn tiến và biến chứng: chảy máu, sa, nghẹt, viêm da quanh hậu môn

Tuỳ theo diễn tiến, trĩ nội đưỢc phân thành bô"n độ:

Độ 1: Mới hình thành, chảy máu là triệu chứng chính

Độ 2: Búi trĩ sa ra ngoài khi đi tiêu nhưng

tự lên

Độ 3; Búi trĩ sa ra ngoài khi đi tiêu, phải đẩy mới lên được

Độ 4: Búi trĩ sa ra ngoài thường trực và có thề bị th ắ t nghẹt, dẫn đến hoại tử.

Tác h ạ i của t r ĩ n ội

1 Trĩ nội thòi kỳ giữa và thời kỳ cuối, do

cơ vòng hậu môn bị giãn, các búi trĩ dễ bị sa

ra ngoài, kích thích đại tràng tiết ra lượng dịch nhầy lón, dịch nhầy sẽ chảy ra ngoài qua hậu môn làm hậu môn ẩm ướt, gây viêm hậu môn và thấy ngứa ngáy khó chịu

2 Do lo sỢ bị đại tiện ra máu nên không dám đi đại tiện, nhịn đi đại tiện dẫn tới táo bón

3 Thường xuyên ra máu trong thời gian dài có thể dẫn tới thiếu máu

4 Trĩ nội nếu bị nghẹt sẽ gây đau dữ dội, khi bị nhiễm trùng thường bị sốt

T rĩ n ộ i và k ế t cấu g iả i p h ẫ u h ậu m ôn:

sẽ làm cho hậu môn trực tràng bị căng lên hay

tăng sinh dẫn tới mắc trĩ.

Đ iều trị bệnh trĩ nội • • •

- Độ 1: chích xơ hoặc làm đông bằng nhiệt

- Độ 2: làm đông bằng nhiệt, th ắ t bằng dây th u n hay cắt trĩ

- Độ 3: th ắ t bằng dây th u n hay cắt trĩ

- Độ 4: cắt trĩ

- Trĩ sa nghẹt: dùng thuốic điều trị nội khoa và ngâm nước ấm cho đến khi búi trĩ hết phù nể, tại chỗ ổn định, sau đó mối mổ cắt trĩ

T R Ĩ NGOẠI

Trĩ ngoại là do chùm tĩnh mạch ngoài bị giãn, gấp khúc tạo nên Nó nằm phía dưới vùng lược, có thể nhìn thấy, không thể đưa và trong hậu môn, thường không chảy máu

Các hình th ái và đ ặc điểm trĩ ngoại thường gặp:

1) T rĩ n g o ạ i d o tắ c m ạ ch m áu:

Là do tĩnh mạch trên trĩ bị tắc hay võ gây chảy máu, mạch m áu đầy những cục máu, ở

trong

phía dưới da phần cửa hậu môn hình thành những cục trĩ nhỏ hình ôvan, tự cảm thấy đau tức

2) T rĩ n g o ạ i do tĩn h m ạch b ị p h ìn h gập:

Là do dưới da tĩnh mạch bị gấp khúc, ở phần rìa cửa hậu môn hình thành

hình tròn, hình bầu dục, hay hình dài Nếu có phù thũng, hình trạng sẽ lốn hơn, trong búi trĩ có

cả chỗ tắc máu và tổ chức kết đế

3) T rĩ n g o ạ i do ch ứ n g viêm :

Là do những nếp gấp ở cửa hậu môn bị viêm, phù thũng gây nên Thường cửa hậu môn bị tổn thương, do lây nhiễm vi khuẩn gây nên

4) T rĩ n g o ạ i d o t ổ ch ứ c k ế t đế:

Do rãnh nhăn ỏ phần rìa cửa hậu môn phình to, các mô kết đế bị tăng sinh, trong đọ mạch máu lại rấ t ít, do những m ảnh da dài

ra, gọi là trĩ ngoại do da ở vùng rìa hậu môn

có thế thấy những m ảnh da đơn ph át hoặc vòng trong sa xuống và lòi ra, trĩ hình vòng có thể dạng mào hoa, gọi là trĩ ngoại dạng da thừa hay còn gọi là Trĩ tiêu binh

Đ ặc điểm của trĩ ngoại:

- Xuất ph át bên dưới đường lược

nứt các tĩnh mạch viền hậu môn, máu thấm vào trong mô liên kết, gây tụ máu, ph át bệnh đột ngột dẫn tới đau dữ dội.

L àm g ì k h ỉ b ị t r ĩ n goại, đau h ậu m ôn ?

Trong cuộc sốhg hiện tượng đau hậu môn

rấ t hay gặp, và cũng có khá nhiều người mắc phải, có rấ t nhiều nguyên nhân dẫn tối đau hậu môn, mà nguyên nhân chủ yếu là do trĩ ngoại gây nên Do đó khi thấy có dấu hiệu bất thường bạn nên đến các cơ sở y tê chuyên khoa để khám và điều trị kịp thòi

Tác h ạ i của t r ĩ n goại?

Búi trĩ sau khi bị cọ xát hay bị viêm sẽ chảy máu, chảy máu lâu ngày sẽ dẫn tới thiếu máu hoặc bị tắc hậu môn do các búi trĩ luôn ở bên ngoài Do đi đại tiện khó khăn, thường xuyên nhịn đi vệ sinh, dẫn tới mắc các bệnh

về gan, thận, nứt kẽ hậu môn, viêm đại tràng Nữ giới dễ bị mắc các bệnh phụ khoa,

u xơ đường ruột

Vỉ sa o t r ĩ n g o ạ i th ư ờ n g g ặ p ở n ử g iớ i?

1 Do cấu tạo cơ th ể ở nữ giới: ồ vùng chậu

nữ giới còn có tử cung, có thể chèn ép trực tràng, khiến cho trực tràn g nghiêng về sau,

độ cong lớn, khi đi đại tiện sẽ chậm hơn nam

giới, dễ gây táo bón, từ đó dẫn tới trĩ ngoại.

2 Thời k ỳ m ang thai: thai nhi lớn dần lên

chèn ép trực tràng, làm trở ngại lưu thông tĩnh mạch hậu môn trực tràng, từ đó dẫn tới trĩ ngoại

3 Cắc chất thải gây bệnh trĩ ngoại: kinh

nguyệt và khí hư tiết ra thưòng xuyên kích thích vùng da hậu môn, gây viêm mãn tính, làm tăng sinh các mô, dẫn tới trĩ ngoại

4 Thời k ỳ sinh con: sau khi sinh con do

khoang bụng trông rỗng, không có nhu cầu đi đại tiện, không đi đại tiện trong nhiều ngày, nằm trên giường lâu, đại tiện khó khản dễ dẫn tới mắc trĩ ngoại

5 Môi trường sống-, do thay đổi môi trường

sông, phải đứng hoặc ngồi nhiều, áp lực công việc tăng, thường xuyên căng thẳng thần kinh, thói quen đại tiện không khoa học

T r ĩ n g o ạ i có lâ y k h ô n g ?

Trĩ ngoại không lây nhiễm Bởi điều kiện lây nhiễm bao gồm: nguồn lây nhiễm, con đường lây nhiễm và đốì tưỢng lây nhiễm Trĩ ngoại không do virut hoặc vi khuẩn gây ra Có lúc niêm mạc trĩ ngoại bị viêm loét, thậm chí gây áp-xe hậu môn, nhưng không gây lây

nhiễm trĩ ngoại Ngoài ra, bản th ân người bị mắc bệnh trĩ ngoại không thế tự phát bệnh

Do đó, người bị trĩ ngoại sẽ không truyền nhiễm bệnh cho người khác Nếu người bị trĩ ngoại có các bệnh lây nhiễm về đưòng ruột thì chỉ có khả năng lây nhiễm bệnh đường ruột chứ không lây nhiễm bệnh trĩ

Đ iểu trị bệnh trĩ ngoại

Đ iều tr ị

Trĩ ngoại không có chỉ định điều trị thủ

th u ậ t và phẫu th u ậ t trừ khi có biến chứng nhiễm trùng, lở loét hay tắc mạch tạo thành những cục máu đông nằm trong các búi trĩ Phẫu th u ật điều trị tắc mạch trong cấp cứu là rạch lấy cục máu đông Ngay sau mổ bệnh nhân cảm thấy dễ chịu và hết đau ngay

P h ò n g ngừa t r ĩ n g o ạ i th ê nào?

1 Đi đại tiện đúng giờ: hình th àn h thói

quen đại tiện đúng giò, tích cực phòng ngừa táo bón, giữ vệ sinh hậu môn sạch sẽ Đồng thòi, phải phòng ngừa các chứng bệnh hậu môn trực tràn g như: nứt kẽ hậu môn, trĩ nội

2 Uống nhiều nước: sáng dậy uô"ng 1 cốíc

nước ấm, thúc đẩy nhu động ruột, nếu như đi

đại tiện thấy khô rát, hoặc cũng có thể sử dụng các loại thuôííc nhuận tràn g theo sự chỉ định của bác sĩ.

3 Án uống hỢp lý: ăn những thức ăn dễ

tiêu, không uô"ng rượu, h ú t thuôc, không ăn

đồ cay nóng, đồ rán, thức ăn khó tiêu hóa An nhiều hoa quả, rau xanh và đồ ăn có chứa nhiều chất xơ

4 Tâng cường vận động: Người mắc bệnh

trĩ ngoại cần tăng cường tham gia các hoạt động thế dục thể thao như: chạy bộ, tập thể dục, chơi các môn thể thao giúp tăng cường khả năng miễn dịch, thúc đẩy nhu động đường tiêu hóa, ngăn ngừa hiệu quả táo bón

T R Ĩ H Ỗ N H Ợ P

không giông nhau nên trĩ phân thành 3

loại trĩ nội, trĩ ngoại, trĩ hỗn hỢp Cách hậu môn khoảng 2cm có các nếp gấp hậu môn, nếu búi trĩ nằm ở bên trên nếp

gấp này là trĩ nội, nằm dưối nếp gấp là trĩ ngoại, nếu cả trên và dưới đều có thì đó là trĩ hỗn hỢp Chính trĩ hỗn hỢp có sự hiện diện của hai loai trĩ nội ngoại hoặc trĩ nội cấp 3, 4 biến chứng, cho nên các nguyên nhân, triệu chứng, điều trị và cách phòng tránh trĩ hỗn hỢp cũng tương tự như hai loại trĩ trên.

1 N gu yên nhân g â y t r ĩ hỗn hỢp ở n ữ giới:

Vì sao nữ giới lại dễ mắc bệnh trĩ hỗn hỢp? Nguyên nhân là do nữ giới rấ t dễ bị tắc máu và chịu áp lực vùng chậu, ảnh hưởng đến trực tràng, đại tiện khó khăn hơn Bên cạnh

đó, các yếu tô như thời kỳ kinh nguyệt và thòi

kỳ mang thai, thòi kỳ sinh nở cũng gây áp lực cho hậu môn, dẫn đến nhiều yếu tố gây bệnh trĩ như: thời gian đại tiện lâu, phân đọng lại trong trực tràng một thời gian dài, áp lực lên trực tràng ngày càng tăng Ngoài ra, đến thòi

kỳ tiền mãn kinh, các cơ toàn th ân bị giãn và yếu, các cơ hậu môn cũng vậy (cơ vòng hậu môn, cơ th ắ t hậu môn, cơ trực tràng), đêu trở nên co th ắ t kém

Tác h ạ i của bện h t r ĩ hổn hỢp:

- Trĩ hỗn hỢp, đại tiện ra máu trong thời

gian dài rấ t dễ gây thiếu máu.

- Khi búi trĩ sa xuông, các chất thải tăng nhiều làm phát sinh các bệnh như: ngứa hậu môn, chàm hậu môn Nữ giói sẽ rấ t dễ mắc các bệnh phụ khoa

- Do nhiều người sỢ đau khi đại tiện nên

cố nhịn, hậu quả tạo th àn h vòng một tuần

hoàn ác tính, gây các chứng bệnh về gan, thận, nứt kẽ hậu môn, u đại tràng

- Cho rằng đại tiện ra máu hoặc bất cứ cảm giác khó chịu nào xung quanh hậu môn đều do trĩ gây ra mà bỏ qua nguyên nhân ung thư trực tràng, bỏ lỡ m ất thòi kỳ chữa trị bệnh ung thư trực tràng tô"t nhất Có đến 90% người bệnh ung thư trực tràn g ban đầu đều bị chẩn đoán nhầm là bệnh trĩ

Đ iều tri: Thường mổ được chỉ định áp

dụng cho trĩ nội độ 3, độ 4, trĩ có huyết khốỉ, trĩ vòng sa và trĩ xuất huyết trầm trọng Trĩ hỗn hỢp chính là cấp độ nguy hại này, vì th ế các bác

sĩ khuyên bệnh nhân nên chịu sự giải phẫu

Về nguyên tắc, bệnh trĩ được chữa khỏi hẳn khi bệnh nhân không còn các biểu hiện của bệnh như đau, rát, chảy máu, ngứa hậu

môn Điều quan trọng là phải triệt tiêu được búi trĩ và gia tăng trở lại sức bền của hệ tĩnh mạch trĩ Tây y sẽ dùng các thủ th u ậ t hay bằng phẫu th u ậ t nhằm cắt bỏ búi trĩ và th ắ t các tĩnh mạch trĩ tận gốc bằng phẫu th u ậ t Longgo cho kết quả khá khả quan như thòi gian nằm viện ngắn, giảm đau nhiều sau mổ Tuy nhiên, loại bỏ búi trĩ bằng phương pháp này, thường rấ t đau đón, lâu hồi phục và có thể xảy ra một sô biến chứng nhU: nhiễm trùng hậu môn, hẹp hậu môn Đê phòng trán h tái phát bệnh trĩ sau phẫu thuật, bạn nên hạn chê tiếp xúc với các tác nhân gây bệnh, đồng thòi nên thực hiện chế độ sinh hoạt hỢp lý: ăn đủ chất xơ, uô"ng đủ nUốc, hạn chế đồ cay nóng và chất kích thích, tập thể dục nhẹ nhàng hàng ngày như đi bộ, bơi lội, Bệnh nhân trĩ nội độ 3 trở xuông, trĩ ngoại, trĩ hỗn hỢp có thể khỏi nhờ kết hỢp uông An Trĩ Vương mà không nhất thiết phải phẫu thuật Phẫu th u ậ t chỉ dành cho những bệnh nhân bị trĩ độ 3 có búi trĩ to, trĩ độ 4, trĩ

bị huyết khôi gây tắc nghẹt cấp tính, trĩ hỗn hỢp với trĩ ngoại lớn gây chảy máu và đau đớn nhiều

CÁC BIẾN CHỨNG

TH Ử Ờ N G GẶ P ở BỆNH T R Ĩ

Khi các mạch máu tĩnh mạch bị ứ máu, thành tĩnh mạch bị giãn ra, sung huyết, những tĩnh mạch bị giãn như vậy ở trực tràng và hậu môn tạo thành búi trĩ và gây nên bệnh trĩ

Với những triệu chứng như đi cầu ra máu, đau rát, luôn có cảm giác vưóng, khó chịu, sò thấy búi trĩ ở hậu môn làm cho người bệnh

vô cùng khô sở, đau đớn, tinh thần luôn không được thoải mái Hơn th ế bệnh còn có thể gây những biến chứng nguy hiểm như: tắc mạch, nghẹt, nhiễm khuẩn

Tắc m ạch trĩ

Tắc mạch trĩ ngoại có thể là do vỡ các tĩnh mạch, tạo nên một bọc máu, hoặc là do hiện tưỢng đông máu ở trong lòng mạch máu Việc rặn khi đi ngoài, khuân vác nặng, hoạt động thể thao, hậu sản làm tăng áp lực vùng hậu môn gây sung huyết vùng hậu môn là những yếu tô" th u ậ n lợi của tắc mạch trĩ Một thòi gian ngắn sau khi xuất hiện, bọc máu đông đưỢc bao bọc bởi một màng mỏng, dần dần dính chặt vào da phủ, khó bóc tách Khi thăm

khám thấy ở vùng rìa hậu môn có một khôi sưng màu phớt xanh, kích thước to hơn hay nhỏ hơn h ạt đậu, sờ vào thấy căng Bệnh nhân đau rát Nếu được rạch ngay lấy cục máu đông thì bệnh nhân thấy dễ chịu ngay Cũng có khi cục m áu đông gây hoại tử phía da trên gây rỉ máu.

Tắc mạch trĩ nội ít hơn nhiều so vối tắc mạch trĩ ngoại Bệnh nhân đau ở trong sâu,

có cảm giác gỢn cộm như có một vật lạ nằm trong lòng ô"ng hậu môn Ân tay vào thành trực tràng cảm giác được một cục cứng có ranh giới rõ rệt Khi soi hậu môn thấy ở búi trĩ có một chỗ phồng lên màu phớt xanh Rạch nhẹ vào khối đó có một cục máu đông bật ra

N ghẹt

Nghẹt là khi búi trĩ hay vòng trĩ sa ra ngoài, mạch có thể bị tắc gây phù nề và do đó không thể tự th ụ t lại vào trong lòng trực tràng được Nghẹt có thể một phần, một nửa hay toàn bộ chu vi hậu môn Khi nhìn, thấy

m ặt ngoài của trĩ sa nghẹt là da màu xám, ồ

m ặt trong là niêm mạc màu nâu đỏ, sưng nề, rải rác có những nốt xám đen là do hiện tượng hoại tử bắt đầu Khi nắn, thấy có những chỗ

mềm do phù nề, ấn lõm, xen kẽ với những h ạt cứng là những cục m áu đông.

Trĩ sa nghẹt đẩy lên rấ t khó hay hoàn toàn không đẩy lên được, nh ất là loại trĩ vòng,

do phù nề nhiều hơn và do cơ vòng th ắ t chặt Trĩ sa nghẹt làm bệnh nhân rấ t đau đớn Trĩ

sa nghẹt hoặc là đỡ sưng nề dần, và rồi có thể đẩy lên được, hoặc là bị hoại tử, lở loét và nhiễm khuẩn

N hiễm khuẩn

Nhiễm khuẩn của trĩ thường là viêm khe, viêm nhú Các khe, các nhú nằm trên đường lược Biểu hiện lâm sàng của viêm khe, viêm nhú là cảm giác ngứa ngáy hay nóng rát Thăm trực tràn g làm bệnh nhân rấ t đau, thấy

cơ vòng hậu môn th ít chặt, giãn nở kém Soi hậu môn thấy các nhú phù nề sưng to, màu trắng, các khe nằm giữa các búi trĩ bị loét nông, màu đỏ

Bội nhiễm: Nếu trĩ thòi ra ngoài lâu, chảy máu liên tục thì rấ t dễ bị bội nhiễm vi khuẩn bởi vì hậu môn là đường ra của phân và nước tiếu mà trong phân có vô sô" vi khuẩn gây bệnh