- GV chốt lại kiến thức: Như vậy thành phần của hệ sinh thái có mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhau, đặc biệt là quan hệ về mặt dinh dưỡng tạo thành 1 chu trình khép kín đồng thời tron[r]
Trang 1Ngày soạn: 28/2/2018
Tiết 52
Bài 50: HỆ SINH THÁI
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Học sinh hiểu được khái niệm hệ sinh thái, nhận biết được hệ sinh thái trong thiên nhiên
- Nắm được chuỗi thức ăn, lưới thức ăn, cho được VD
2 Kỹ năng:
- Giải thích được ý nghĩa của các biện pháp nông nghiệp nâng cao năng suất cây trồng đang sử dụng rộng rãi hiện nay
CÁC KĨ NĂNG SỐNG CƠ BẢN CẦN GD TRONG BÀI:
Kĩ năng sống: Kĩ năng GQVĐ, tự tin, ra quyết định, hợp tác, ứng phó với tình huống ,lắng nghe, quản lí thời gian
Kĩ năng giải thích những vấn đề thực tế, Kĩ năng lắng nghe tích cực, kĩ năng hợp tác ứng xử, giao tiếp, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
3 Thái độ:
- GD ý thức bảo vệ thiên nhiên môi trường
*Tích hợp GD đạo đức: + Ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ tài nguyên
thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống + Biết yêu thương, chia sẻ giúp đỡ những người khác gặp khó khăn; có trách nhiệm, độc lập, tự chủ trong suy nghĩ và hành động trên cơ sở tôn trọng quyền, lợi ích của tập thể và cá nhân
4 Định hướng phát triển năng lực
- Giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ, hợp tác, liên hệ thực tế, trình bày vấn đề
II
Ph ¬ng ph¸p
- Dạy học nhóm
- Vấn đáp tìm tòi
- Trực quan
III CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
- Tranh phóng to H 50.1; 50.2 SGK
- Một số tranh ảnh và tài liệu về các hệ sinh thái điển hình (nếu có đĩa hình về
hệ sinh thái thì rất tốt)
IV TIẾN TRÌNH DẠY- HỌC.
1 Ổn định ( 1’)
- Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ (5’)
- Thế nào là 1 quần xã sinh vật? Quần xã sinh vật khác quần thể sinh vật như thế nào?
Trang 2- GV cho HS quan sát tranh rừng nhiệt đới, giới thiệu rừng nhiệt đới và đặt câu hỏi:
- Cho biết trong rừng nhiệt đới có những loài sinh vật nào sinh sống?
- GV đưa ra sơ đồ:
Tập hợp cá thể sâu quần thể sâu
- Quần xã sinh vật này sống ở đâu? (Rừng nhiệt đới)
GV: Vậy quần xã + khu vực sống của quần xã là hệ sinh thái Vậy hệ sinh thái
là gì? Hệ sinh thái có đặc điểm như thế nào?
3 Bài mới (33’)
GV giới thiệu 1 vài hình ảnh về quần xã sinh vật cho HS quan sát và nêu vấn đề: Quần xã sinh vật là gì? Quần xã sinh vật có những dấu hiệu điển hình? Nó
có mối quan hệ gì với quần thể?
Hoạt động 1: Thế nào là một hệ sinh thái?13’
- Mục tiêu: Hiểu thế nào là một hệ sinh thái.rèn kĩ năng thu thập xử lí thông tin
- Phương pháp pháp- Vấn đáp tìm tòi Trực quan
- Kĩ thuật: Động não, đặt câu hỏi, Trình bày
- Hình thức tổ chức: Hoạt động cá nhân
- Cho HS quan sát sơ đồ, tìm hiểu thông
tin SGK và trả lời câu hỏi:
- Hệ sinh thái là gì?
- Chiếu H 50 Yêu cầu HS thảo luận
nhóm, làm bài tập SGK trang 150 trong 2
phút
- Những nhân tố vô sinh và hữu sinh có
thể có trong hệ sinh thái rừng?
- Lá và cây mục là thức ăn của những
sinh vật nào?
- GV: lá và cành cây mục là những nhân
tố vô sinh
- Cây rừng có ý nghĩa như thế nào đối
với đời sống động vật rừng?
- HS dựa vào vốn hiểu biết, nghiênc ứu thông tin SGK nêu được khái niệm và rút ra kết luận
- 1 HS đọc lại
- 1 HS lên bảng viết
+ Nhân tố vô sinh: đất, lá cây mục, nhệt độ, ánh sáng, độ ẩm
+ Nhân tố hữu sinh: thực vật (cây cỏ, cây gỗ ) động vật: hươu, nai, hổ, VSV
- HS trả lời câu hỏi:
+ Lá và cành cây mục là thức ăn của các VSV phân giải: vi khuẩn, nấm, giun đất
+ Cây rừng là nguồn thức ăn, nơi ở, nơi trú ẩn, nơi sinh sản, tạo khí hậu ôn hoà cho động vật sinh sống
Quần xã sinh vật
+ sinh cảnh
Trang 3- Động vật rừng có ảnh hưởng như thế
nào tới thực vật?
- Nếu như rừng bị cháy mất hầu hết các
cây gỗ lớn, nhỏ và cỏ thì điều gì sẽ xảy
ra? Tại sao?
- Vậy em có nhận xét gì về mối quan hệ
giữa các loài sinh vật với nhân tố vô sinh
của môi trường?-? Một hệ sinh thái hoàn
chỉnh có các thành phần chủ yếu nào?
- GV lưu ý HS: Sinh vật sản xuất (sinh
vật cung cấp): ngoài thực vật còn có nấm,
tảo
- Yêu cầu HS thảo luận nhóm và trả lời:
- Các thành phần của hệ sinh thái có mối
quan hệ với nhau như thế nào?
- GV lưu ý HS: động vật ăn thực vật là
sinh vật tiêu thụ bậc 1, động vật ăn sinh
vật tiêu thụ bậc 1 là sinh vật tiêu thụ bậc
2
- GV chốt lại kiến thức: Như vậy thành
phần của hệ sinh thái có mối quan hệ gắn
bó mật thiết với nhau, đặc biệt là quan hệ
về mặt dinh dưỡng tạo thành 1 chu trình
khép kín đồng thời trong hệ sinh thái số
lượng các loài luôn khống chế lẫn nhau
làm hệ sinh thái là 1 hệ thống hoàn chỉnh
và tương đối ổn định
GV đưa ra sơ đồ mô hình
- GV cho HS nhắc lại:
- Dấu hiệu của 1 hệ sinh thái?
- Cho HS làm bài tập trắc nghiệm:
Chọn câu trả lời đúng: Ruộng lúa là:
a 1 quần thể
b 1 quần xã
c 1 hệ sinh thái
d Cả a, b, c
+ Động vật rừng ảnh hưởng tới thực vật: động vật ăn thực vật đồng thời góp phần phát tán thực vật, cung cấp phân bón cho thực vật, xác động vật chết đi tạo chất mùn khoáng nuôi thực vật + Nếu rừng cháy: động vật mất nơi ở, nguồn thức ăn, nơi trú ngụ, nguồn nước, khí hậu khô hạn động vật sẽ chết hoặc phải di cư đi nơi khác
- HS dựa vào vốn kiến thức vừa phân tích, đọc SGK và rút ra kết luận
- HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung và rút ra kết luận
+ Môi trường với các nhân tố vô sinh
đã ảnh hưởng đến đời sống động vật, thực vật, VSV, đến sự tồn tại và phát triển của chúng
+ Sinh vật sản xuất tận dụng chất vô cơ tổng hợp nên chất hữu cơ, là thức ăn cho động vật (sinh vật dị dưỡng)
- HS lắng nghe và tiếp thu kiến thức
- Chọn c: Hệ sinh thái
Vô sinh
Thực vật Động vật
Trang 4- Yêu cầu HS kể tên 1 số hệ sinh thái mà
HS biết
- GV chiếu 1 vài hình ảnh về hệ sinh thái
- Trong hệ sinh thái mối quan hệ nào là
thường xuyên và quan trọng nhất?
a Quan hệ giới tính
b Quan hệ nơi ở
c Quan hệ dinh dưỡng
d Quan hệ cha mẹ, con cái, bầy đàn
- GV: quan hệ dinh dưỡng được thể hiện
qua chuỗi thức ăn và lưới thức ăn - Đáp án c
Kết luận:
- Hệ sinh thái bào gồm quần xã và khu vực sống của quần xã (gọi là sinh cảnh)
- Trong hệ sinh thái, các sinh vật luôn tác động qua lại với nhau và tác động với nhân tố vô sinh của môi trường 1 hệ thống hoàn chỉnh và tương đối ổn định
- Một hệ sinh thái hoàn chỉnh gồm các thành phần:
+ Nhân tố vô sinh
+ Nhân tố hữu sinh: Sinh vật sản xuất: Thực vật
Sinh vật tiêu thụ: Đv ăn TV, ĐV ăn ĐV Sinh vật phân huỷ: Vi khuẩn, nấm VSV
………
………
Hoạt động 2: Chuỗi thức ăn và lưới thức ăn.20’
- Mục tiêu: Biết xây dựng chuỗi thức ăn và lưới thức ăn.rèn kĩ năng hợp
tác,ứng xử, giao tiếp trong nhóm.Kĩ năng tự tin bày tỏ ý kiến
- Phương pháp pháp- Vấn đáp tìm tòi Trực quan, hoạt động nhóm
- Kĩ thuật: Động não, đặt câu hỏi, Trình bày
- Hình thức tổ chức: Hoạt động nhóm, cá nhân
- GV chiếu H 50.2 giới thiệu trong hệ
sinh thái, các loài sinh vật có mối
quan hệ dinh dưỡng qua chuỗi thức
ăn (chỉ 1 số chuỗi thức ăn)
- Yêu cầu 3 HS lên bảng viết:
- Thức ăn của chuột là gì? động vật
nào ăn thịt chuột?
- Thức ăn của sâu là gì? Động vật
nào ăn thịt sâu?
- Thức ăn của cầy là gì? Động vật
nào ăn thịt cầy?
(Lưu ý mỗi 1 chuỗi chỉ viết 1 động
- Mỗi HS viết trả lời 1 câu hỏi:
Cây cỏ chuột rắn Cây cỏ chuột cầy Cây gỗ chuột rắn Cây gỗ chuột rắn Cây cỏ sâu bọ ngựa Cây cỏ sâu cầy Cây cỏ sâu chuột
Trang 5- Cho HS nhận xét đây chỉ là một
dãy thức ăn
- GV trong chuỗi thức ăn, mỗi loài
sinh vật là 1 mắt xích Em có nhận
xét gì về mối quan hệ giữa một mắt
xích với 1 mắt xích đứng trước và
đứng sau trong chuỗi thức ăn?
- Hãy điền tiếp vào các từ phù hợp
vào chỗ trống trong câu sau SGK
- Thế nào là 1 chuỗi thức ăn? Cho
VD về chuỗi thức ăn?
- GV nêu: 1 chuỗi thức ăn có nhiều
thành phần sinh vật tiêu thụ
- GV dựa vào chuỗi thức ăn HS viết
bảng để khai thác
- Cho biết sâu ăn lá tham gia vào
chuỗi thức ăn nào?
- Cho biết chuột tham gia vào chuỗi
thức ăn nào?
- Cho biết cầy tham gia vào chuỗi
thức ăn nào?
- GV: trong thiên nhiên 1 loài sinh
vật không chỉ tham gia vào 1 chuỗi
thức ăn mà còn tham gia vào những
chuỗi thức ăn khác tạo nên mắt xích
chung?
- GV chiếu các mắt xích chung
- Nhiều mắt xích chung tạo thành
lưới thức ăn
- Thế nào là lưới thức ăn?
- Hãy sắp xếp các sinh vật theo từng
thành phần chủ yếu của hệ sinh
thái?
- Thu tấm trong chiếu bảng, nhận
xét
- Một lưới thức ăn hoàn chỉnh gồm
thành phần sinh vật nào?
- Chiếu kết quả
Chiếu sơ đồ
- Trong sản xuất nông nghiệp, người
nông dân có biện pháp gì để tận
dụng nguồn thức ăn của sinh vật?
+ Mắt xích phía trước bị mắt xích phía sau tiêu thụ
+ Điền từ: phía trước, phía sau
- HS trả lời
- HS nghe GV giảng
- HS thảo luận
- HS trả lời các câu hỏi
- HS trả lời
- Thả nhiều loại cá trong ao hồ để tận dụng nguồn thức ăn
- Thực hiện mô hình VAC
Trang 6Kết luận:
1.Chuỗi thức ăn:
- Chuỗi thức ăn là 1 dãy gồm nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dưỡng với nhau Mỗi loài sinh vật trong chuỗi thức ăn vừa là sinh vật tiêu thụ mắt xích phía trước, vừa bị mắt xích phía sau tiêu thụ
- Có 2 loại chuỗi thức ăn: chuỗi thức ăn mở đầu là cây xanh, chuỗi thức ăn mở đầu là sinh vật phân huỷ
2 Lưới thức ăn:
- Các chuỗi thức ăn có nhiều mắt xích chung tạo thành 1 lưới thức ăn
- Lưới thức ăn hoàn chỉnh gồm 3 thành phần: SV sản xuất, Sv tiêu thụ, SV phân huỷ
4 Củng cố (5')
- Viết sơ đồ chuỗi thức ăn, lưới thức ăn trong hệ sinh thái ruộng nước
5 Hướng dẫn học bài ở nhà (1')
- Học bài và trả lời câu hỏi 1, 2 SGK
- Chuẩn bị kiểm tra 1 tiết: nội dung thực hành
Ngày soạn: 03/3/2017
Tiết 53
KIỂM TRA 1 TIẾT
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
Sau tiết kiểm tra hs đạt được các mục tiêu sau:
- Giúp hs củng cố, bổ sung, chính xác hóa hóa kiến thức đã học
2 Kĩ năng
- Rèn cho hs 1 số kĩ năng điều chỉnh phương pháp học tập, xây dựng ý thức trách nhiệm trong học tập
Kĩ năng sống: Kĩ năng GQVĐ, tìm kiếm và xử lí thông tin, tự tin, ra quyết định,hợp tác,ứng phó với tình huống , lắng nghe, quản lí thời gian
3 Thái độ
- Giáo dục cho hs có ý thức tự học, tự bồi dưỡng kiến thức
II ĐỒ DÙNG DẠY - HỌC
1 GV: - Đề kiểm tra - đáp án
Chủ đề
chính
Ứng
dụng di
truyền
học
Câu 1(1đ)
Người
ta đã sử dụng 2 phương
Câu 1(1đ)
Tại sao
tự thụ phấn bắt
2đ
Trang 7pháp này nhằm mục đích gì?
buộc ở cây giao phấn và giao phối gần ở động vật lại gây ra hiện tượng thoái hóa?
Sinh
thái
Câu 2:
a.2.5đ Thế nào là
hệ sinh thái?
Một hệ sinh thái hoàn chỉnh
có những thành phần nào?
Câu 2:
b.1.0đ Thế nào là chuỗi thức
ăn, lưới thức ăn?
Câu 2:
c 1.0đ
Vẽ một lưới thức ăn gồm các sinh vật sau:
Cỏ, sâu
ăn lá cây, cáo, diều hâu, châu chấu, chim sâu, gà,
dê, hổ, rắn, vi sinh vật
4.5đ
Câu 3:
a Thế nào là quần xã sinh vật? 1đ
Câu 3:
b 1.5đ Nêu các dấu hiệu
Câu 3:
c 1.0đ Trong thực tế người
3.5đ
Trang 8điển
hình của quần xã?
ta đã ứng dụng hiện tượng khống chế sinh học trong trồng trọt và chăn nuôi như thế nào để đạt hiệu quả kinh tế cao?
10
2: HS: - Kiến thức đã học
V TIẾN TRÌNH DẠY- HỌC
ĐỀ KIỂM TRA 45 phút
MÔN: SINH HỌC 9
Thời gian làm bài: 45 phút
Câu 1(2đ)
Tại sao tự thụ phấn bắt buộc ở cây giao phấn và giao phối gần ở động vật lại gây ra hiện tượng thoái hóa? Người ta đã sử dụng 2 phương pháp này nhằm mục đích gì?
Câu 2: (4.5đ) a Thế nào là hệ sinh thái? Một hệ sinh thái hoàn chỉnh có những
thành phần nào?
b Thế nào là chuỗi thức ăn, lưới thức ăn?
c Vẽ một lưới thức ăn gồm các sinh vật sau: Cỏ, sâu ăn lá cây, cáo, diều hâu, châu chấu, chim sâu, gà, dê, hổ, rắn, vi sinh vật
Câu 3: (3.5đ) a Thế nào là quần xã sinh vật?
b Nêu các dấu hiệu điển hình của quần xã?
Trang 9c Trong thực tế người ta đã ứng dụng hiện tượng khống chế sinh học trong trồng trọt và chăn nuôi như thế nào để đạt hiệu quả kinh tế cao?
ĐÁP ÁN + BIỂU ĐIỂM
Câu
1(2đ)
Vì các gen lặn có hại chuyển từ trạng thái dị hợp sang trạng
thái đồng hợp gây hại → thoái hóa giống
0.5
Phương pháp này có tác dụng:
củng cố và duy trì một số tính trạng mong muốn,
0.5
phát hiện gen xấu để loại bỏ khỏi quần thể 0.5 Câu 2
(4.5đ)
a, Hệ sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và khu vực sống của
quần xã Trong hệ sinh thái, các sinh vật luôn tác động lẫn
nhau và tác động qua lại với các nhân tố vô sinh của môi
trường tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh tương đối ổn định
0.5
- Một hệ sinh thái hoàn chỉnh có các thành phần chủ yếu sau:
+ Các thành phần vô sinh: đất, đá, nước, thảm mục…
0.5
+ Sinh vật tiêu thụ: động vật ăn thực vật, động vật ăn thịt 0.5
b,Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan hệ
dinh dưỡng với nhau Mỗi loài trong chuỗi thức ăn vừa là
sinh vật tiêu thụ mắt xích đứng trước, vừa bị sinh vật ở mắt
xích đứng sau tiêu thụ
0.5
Lưới thức ăn là tập hợp nhiều chuỗi thức ăn có những mắt
xích chung
0.5
c Vẽ lưới thức ăn
Gà Rắn Diều hâu
Cỏ Châu chấu Chim sâu vsv
sâu cáo Hổ Dê
1.0
Câu
3(3,5đ)
a.- Quần xã sinh vật: Là tập hợp những quần thể sinh vật
khác loài cùng sống trong 1 không gian xác định, chúng có
mối quan hệ gắn bó như 1 thể thống nhất nên quần xã có cấu
trúc tương đối ổn định
1.0
Trang 10b Các dấu hiệu điển hình của quần xã sinh vật
Số lượng các loài trong quần xã:
Độ đa dạng: Mức độ phong phú về số lượng loài trong quần
xã
0.5
Độ nhiều: Mật độ các thể của từng loài trong quần xã 0.25
Độ thường gặp: Tỉ lệ % số địa điểm bắt gặp một loài trong
tổng số địa điểm
0.25
Thành phần:
Loài ưu thế: Loài đóng vai trò quan trọng trong quần xã
0.25
Loài đặc trưng: Loài chỉ có ở một quần xã hoặc có
nhiều hơn hẳn các loài khác
0.25
c Ứng dụng khống chế sinh học trong trồng trọt, chăn nuôi:
+ Trồng trọt: Lấy ong mắt đỏ diệt một số sâu hại…
0.5
+ Chăn nuôi: nuôi mèo khống chế sự phát triển của chuột
hại mùa màng
0.5
4 Củng cố (5')
- Thu bài và nhận xét thái độ làm bài của hs
5 Hướng dẫn học bài ở nhà
- Chuẩn bị tiết sau thực hành