Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Các kết quả nghiên cứu đã giúp Menđen phát hiện ra các quy luật di tr[r]
Trang 1Ngày soạn:01/9/2020
Chương I DI TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ
CÁC THÍ NGHIỆM CỦA MEN ĐEN
Tiết 1
Bài 1: MEN ĐEN VÀ DI TRUYỀN HỌC
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Học sinh trình bày được mục đích, nhiệm vụ và ý nghĩa của di truyền học
- Hiểu được công lao to lớn và trình bày được phương pháp phân tích các thế
hệ lai của Menđen
- Hiểu và ghi nhớ một số thuật ngữ và kí hiệu trong di truyền học
2 Kỹ năng
- Phát triển kỹ năng quan sát và phân tích kênh hình để giải thích được kq thínghiệm của Men đen
CÁC KỸ NĂNG SỐNG CƠ BẢN ĐƯỢC GIÁO DỤC TRONG BÀI:
-Kĩ năng tự tin, ra quyết định, hợp tác, ứng phó với tình huống ,lắng nghe, quản líthời gian
- Kĩ năng giải thích những vấn đề thực tế, kĩ năng lắng nghe tích cực, kĩ năng hợptác ứng xử, giao tiếp, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
- Sống trách nhiệm trong gia đình, cộng đồng xã hội
4 Định hướng phát triển năng lực
- Giúp HS phát triển được năng lực thu thập và xử lí thông tin, tìm tòi nghiên cứukhoa học
III PHƯƠNG PHÁP- KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Phương pháp: Trực quan, thuyết trình, trực quan, phát hiện giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật: kt chia nhóm, động não, đặt câu hỏi
- PP tr c quanực quan , kĩ thuật trình bày 1 phút.
III ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
- BGĐT
iV TIẾN TRÌNH DẠY- HỌC
Trang 21 Ổn định (1’)
9A
9B
2 GV giới thiệu (3’) Tổng quát chương trình Sinh học lớp 9 và chương I.
- Di truyền học tuy mới hình thành đầu thế kỉ XX nhưng chiếm một vị trí quantrọng trong sinh học Menđen- người đặt nền móng cho di truyền học
3 Bài mới (35’)
- Mở bài: Vì sao con sinh ra lại có những đặc điểm giống hay khác bố, mẹ?
Hoạt động 1: Di truyền học(12’) Mục tiêu: Học sinh khái niệm di truyền và biến dị Nắm được mục đích, ý nghĩa
của di truyền học
Phương pháp dạy học: pp thuyết trình, trực quan, pp phát hiện và giải quyết vấn đề
Kĩ thuật dạy học: kt chia nhóm, kt đặt câu hỏi, kt trình bày 1 phút
- GV cho HS đọc khái niệm di truyền
và biến dị mục I SGK
-Thế nào là di truyền và biến dị ?
- GV giải thích rõ: biến dị và di truyền
là 2 hiện tượng trái ngược nhau nhưng
tiến hành song song và gắn liền với
- Tôn trọng ông bà cha mẹ, yêu thương
anh em ruột thịt, họ hàng, trân trọng
- HS lắng nghe và tiếp thu kiến thức
- Liên hệ bản thân và xác định xem mìnhgiống và khác bố mẹ ở điểm nào: hìnhdạng tai, mắt, mũi, tóc, màu da và trìnhbày trước lớp
- Dựa vào SGK mục I để trả lời
Kết luận:
- Khái niệm di truyền, biến dị (SGK)
Trang 3- Di truyền học nghiên cứu về cơ sở vật chất, cơ chế, tính quy luật của hiện tượng
di truyền và biến dị
- Di truyền học có vai trò quan trọng không chỉ về lí thuyết mà còn có giá trị thựctiễn cho khoa học chọn giống, y học và đặc biệt là công nghệ sinh học hiện đại
Hoạt động 2: Menđen – người đặt nền móng cho di truyền học(10’)
Mục tiêu: HS hiểu và trình bày được phương pháp nghiên cứu Di truyền của
Menđen: phương pháp phân tích thế hệ lai
Phương pháp dạy học: pp thuyết trình, trực quan, pp phát hiện và giải quyết vấn đề
Kĩ thuật dạy học: kt chia nhóm, kt đặt câu hỏi, kt trình bày 1 phút
- GV cho HS đọc tiểu sử Menđen SGK
- Chiếu hình 1.2 phóng to để phân tích
- Yêu cầu HS quan sát kĩ hình 1.2 và
nêu nhận xét về đặc điểm của từng cặp
tính trạng đem lai?
- Yêu cầu HS nghiên cứu thông tin
SGK và nêu phương pháp nghiên cứu
của Menđen?
- GV: trước Menđen, nhiều nhà khoa
học đã thực hiện các phép lai trên đậu
Hà Lan nhưng không thành công
Menđen có ưu điểm: chọn đối tượng
thuần chủng, có vòng đời ngắn, lai 1-2
cặp tính trạng tương phản, thí nghiệm
lặp đi lặp lại nhiều lần, dùng toán
thống kê để xử lý kết quả
- GV giải thích vì sao menđen chọn
đậu Hà Lan làm đối tượng để nghiên
cứu
- 1 HS đọc to , cả lớp theo dõi
- HS quan sát và phân tích H 1.2, nêuđược sự tương phản của từng cặp tínhtrạng
- Đọc kĩ thông tin SGK, thảo luận nhómnhỏ trình bày được nội dung cơ bản củaphương pháp phân tích các thế hệ lai
- 1 vài HS phát biểu, bổ sung
- HS lắng nghe GV giới thiệu
- HS suy nghĩ và trả lời
Kết luận:
- Phương pháp phân tích các thế hệ lai của Menđen (SGK)
Trang 4
Hoạt động 3: Một số thuật ngữ và kí hiệu cơ bản của Di truyền học(13’)
Mục tiêu: HS nắm được, ghi nhớ một số thuật ngữ và kí hiệu.
Phương pháp dạy học: pp thuyết trình, trực quan, pp phát hiện và giải quyết vấn đề
Kĩ thuật dạy học: kt chia nhóm, kt đặt câu hỏi, kt trình bày 1 phút
- GV hướng dẫn HS nghiên cứu một số
thuật ngữ
- Yêu cầu HS lấy thêm VD minh hoạ
cho từng thuật ngữ
- Khái niệm giống thuần chủng: GV giới
thiệu cách làm của Menđen để có giống
thuần chủng về tính trạng nào đó
- GV giới thiệu một số kí hiệu
- GV nêu cách viết công thức lai: mẹ
thường viết bên trái dấu x, bố thường
viết bên phải P: mẹ x bố
Tích hợp giáo dục đạo đức:
- Tôn trọng ông bà cha mẹ, yêu thương
anh em ruột thịt, họ hàng, trân trọng giữ
- HS lấy VD cụ thể để minh hoạ
- HS ghi nhớ kiến thức, chuyển thôngtin vào vở
4 Củng cố (5')
Trang 5- 1 HS đọc kết luận SGK.
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi 2, 3 SGK trang 7
- HS Khá – Giỏi: Trình bày những hiểu biết của em về pp phân tích các thế hệ laicủa Men Đen trong 1 phút?
5 Hướng dẫn học bài ở nhà (1')
- Học bài và trả lời câu hỏi SGK
- Đọc trước bài 2.Lai một cặp tính trạng
Trang 6- Số tiết học trên lớp 2 tiết
Tiết 1 - Thí nghiệm lai 1 cặp tính trạng
- Menđen giải thích kết quả thí nghiệm
Tiết 2 - Lai phân tích
- Ý nghĩa của tương quan trội- lặn
B Mục tiêu của chủ đề
1 Kiến thức
1.1 Kiến thức
- Nêu được phương pháp nghiên cứu di truyền của Menđen
- Nêu được các thí nghiệm của Menđen và rút ra nhận xét
- Phát biểu được nội dung quy luật phân li và phân li độc lập
- Nêu ý nghĩa của quy luật phân li và quy luật phân ly độc lập
1.2 Kĩ năng
- Phát triển kĩ năng quan sát và phân tích kênh hình để giải thích được các kếtquả thí nghiệm theo quan điểm của Menđen
1.3 Thái độ
- Có thái độ yêu thích môn học
- Vận dụng kiến thức và kĩ năng học tập vào thực tiễn cuộc sống, giảithích các hiện tượng trong thực tế có liên quan, trả lời câu hỏi, bài tập về lai mộtcặp tính trạng
1.4 Định hướng phát triển năng lực
- Định hướng phát triển năng lực: Phát triển năng lực: Quan sát, giải quyếtvấn đề, sáng tạo, hợp tác, tìm kiếm mối quan hệ
- Định hướng năng lực tự học, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực giaotiếp
- Định hướng năng lực vận dụng vào thực tiễn nhằm giải quyết các tìnhhuống gặp phải
1.4.1 Các năng lực chung
+ NL tự học
+ NL giải quyết vấn đề
+ NL tư duy sáng tạo
+ NL tự quản lý: Quản lí nhóm học tập: Lắng nghe và phản hồi tích cực,
tạo hứng khởi học tập
+ NL giao tiếp: Trao đổi thảo luận về các nội dung, ghi chép, báo cáo kết
quả
+ NL hợp tác: Làm việc theo nhóm trao đổi nội dung thảo luận
+ NL sử dụng ngôn ngữ - NL sử dụng Tiếng Việt:Trình bày giải thích,
phát hiện kiến thức theo chủ đề
1.4.2 Các kỹ năng khoa học
+ Quan sát: Học sinh quan sát tranh ảnh, bảng biểu
Trang 7705 hoa đỏ ; 224 hoa trắng
787 thân cao; 277 thân lùn
428 quả lục; 152 quả vàng
- HS: Học bài cũ và kẻ bảng 2,3 vào vở.
C Bảng mô tả các mức độ mục tiêu của chủ đề
Nhận biết Thông hiểu Vận dụngthấp Vận dụngcao
Phân
bào
- Học sinhtrình bàyđược thínghiệm laimột cặp tínhtrạng củaMen đen -Biết được
Sự biến đổihình thái củaNST trongchu kì tếbào
- Biết được
ý nghĩa củaquy luậtphân ly đốivới lĩnh vựcsản xuất
- Phân biệt được kiểu gen và kiểu hình , thể đồng hợp và thể dị hợp
- Phát biẻu được nội dung định luật phân đồng tính và phân tính
- Hiểu đượcmục đích,nội dung và
ý nghĩa củaphép lai phântích
- Phân biệtđược thểđồng hợp trộivới thể dịhợp
- Giải thích được kết quả của Menđen
và giải thíchđược vì saoquy luậtphân li chỉnghiệmđúng trongnhững điềukiện nhấtđịnh
Vận dụngkiến thức
lí thuyết
tư duy rút
ra côngthức làmbài tập vềlai mộtcặp tínhtrạng
- Định ớng nănglực tự học,năng lực sửdụng ngônngữ, nănglực giaotiếp,
hư-năng lựcvận dụngvào thựctiễn nhằmgiải quyếtcác tìnhhuống gặpphải
D Câu hỏi và bài tập theo định hướng phát triển năng lực
Trang 8Bộ Câu hỏi dùng trong giảng dạy, kiểm tra đánh giá
I Nhận biết
Câu1: Cặp tính trạng trội là gì?(MĐ1)
a Là tính trạng được biểu hiện ngay ở đời F2
b Là tính trạng được biểu hiện ngay ở đời F1
c Là tính trạng thuần chủng
d Là tính trạng đến các thế hệ sau mới được biểu hiện
Câu 2: Phương pháp nghiên cứu của các nhà khoa học đương thời Menđen có nội dungnào sau đây ?
A Kiểm tra độ thuần chủng của bố mẹ trước khi đem lai
B Theo dõi sự di truyén đồng thời của tất cả tính trạng trên con cháu của từng cặp bốmẹ
C Dùng toán thống kê để phân tích các số liệu thu được, từ đó rút ra quy luật di truyềncác tính trạng đó của bố mẹ cho các thế hệ sau
D Lai phân tích cơ thể lai F1
II Thông hiểu.
Câu4: Tại sao F2 lại có tỉ lệ KH 3 đỏ: 1 trắng?( MĐ2)
Câu 5 Ở thực vật, tự thụ phấn là hiện tượng
A thụ phấn giữa các hoa của các cây khác nhau của cùng một loài
B thụ phấn giữa các hoa khác nhau trên cùng một cây hay trên cùng một hoa
C hạt phấn của cây loài này thụ phấn cho noãn của cây loài khác
D hạt phấn của cây này thụ phấn cho noãn của cây khác
Câu 6: Đặc điểm nào sau đây của đậu Hà Lan thuận lợi cho việc tạo dòng thuần ?
A Là hai trạng thái khác nhau của cùng một loại tính trạng
B Là hai trạng thái khác nhau của cùng một loại tính trạng biểu hiện trái ngược nhau
Trang 9B Có thể tiến hành giao phấn giữa các cá thể khác nhau.
C Thời gian sinh trưởng khá dài
D Có nhiều cặp tính trạng tương phản
Trang 10IV Vận dụng cao
Câu 11 Cho 2 giống cá kiếm mắt đen và mắt đỏ thuần chủng giao phối với nhau thuđược F1 toàn cá kiếm mắt đen Khi cho các con cá F1 giao phối với nhau thì tỉ lệ KH ởF2 như thế nào? Cho biết màu mắt chỉ do một nhân tố di truyền qui định (MĐ4)
Câu 12 Ở đậu Hà Lan, gen quy định hạt trơn là trội, hạt nhăn là lặn ; hạt vàng là trội,hạt lục là lặn Hai cặp gen nằm trên hai cặp NST khác nhau Cặp đậu dị hợp về genhình dạng hạt và gen màu sắc hạt giao phấn với cây hạt nhăn và dị hợp về màu sắc hạt;
sự phân li kiểu hình của các hạt lai sẽ theo tỉ lệ nào dưới đây ?
E Tiến trình dạy học – giáo dục
Tiết 1 - Thí nghiệm lai 1 cặp tính trạng
- Menđen giải thích kết quả thí nghiệm
Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung
HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế
cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương
Trang 11pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng
lực sáng tạo, năng lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp
Menden tiến hành thí nghiệm chủ yếu ở đậu Hà Lan từ năm 1856 1863 trên mảnh vườn của tu viện Các kết quả nghiên cứu đã giúp Menđen phát hiện ra các quy luật di truyền đã được công bố chính thức vào năm 1866 Để tìm ra được các quy luật di truyền Menđen đã phải thực hiện nhiều phép lai Môt trong những phép lai cơ bản để phát hiện ra
các quy luật di truyền là phép lai Một cặp tính trạng Bài học hôm nay chúng ta sẽ nghiên
cứu về phép lai này và quy luật di truyền rút ra từ phép lai
HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: mục đích, nhiệm vụ và ý nghĩa của Di truyền học.
- các phương pháp phân tích các thế hệ lai của Menđen
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương
pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực
sáng tạo, năng lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp
- GV treo tranh vẽ hình 2.1
sgk, giới thiệu về sự thụ phấn
nhân tạo trên hoa đậu Hà Lan
(đây là công việc mà Menđen
-HS: Trình bày thínghiệm của MĐ?
-HS: thảo luận nhóm ->
tìm hiểu thí nghiệm xácđịnh KH F1 và tỉ lệ KHF2 Hoàn thành cột 4 ởbảng 2 SGK/8
- Đại diện trình bày nhóm khác nxbs
=> Yêu cầu hiểu được
I ThÝ nghiÖm cña Men®en
(14p).
1 Các khái niệm.
- KH: là tổ hợp các tínhtrạng của cơ thể VD; hoa đỏ, hoa trắng , thân cao ,thânthấp ,
- Tính trạng trội : Là tínhtrạng được được biểu hiện ởF1
- Tính trạng lặn : là tínhtrạng đến F2 mới biểu hiện
2 Thí nghiệm:
-TN: Lai 2 giống đậu HàLan khác nhau về 1 cặp tínhtrạng thuần chủng tươngphản
SĐ : P: h.đỏ x h.trắng ↓
F1: H.đỏF1: h.đỏ x h.đỏ (F1)
Trang 12tính trội và tính lặn.)
- GV thông báo: Dù thay đổi
vị trí của các giống làm cây bố
và cây mẹ nhưng kết quả phép
lai vẫn không thay đổi Điều
↓F2: 3 h.đỏ : 1 h.trắng
tỉ lệ : 3 trội : 1 lặn
3 Nội dung của quy luật phân li
Khi lai 2 cặp bố mẹ khácnhau về 1 cặp tính trạngthuấn chủng thì F2 phân litính trạng theo tỉ lệ trungbình 3 trội : 1 lặn
- GV: Yêu cầu HS quan sát
tranh phóng to hình 2.3 sgk/9
và nghiên cứu SGK, thảo luận
nhóm -> trả lời các câu hỏi:
? Menđen giải thích kết quả
thí nghiệm như thế nào?
- GV thông báo: Menđen cho
rằng mỗi t.trạng trên cơ thể
do 1 nhân tố di truyền (gen)
q.định Ông giả định trong TB
sinh dưỡng, các nhân tố di
truyền (gen) tồn tại thành
từng cặp và dùng chữ cái (AA,
aa, ) để kí hiệu các cặp nhân
tố di truyền đó Ở thế hệ P,
- HS: Nghiên cứu TTSGK và tranh vẽ ->
thảo luận nhóm, trả lờicác câu hỏi
-> Đại diện HS trả lời theo dõi nxbs, hoànthiện kiến thức
=> Yêu cầu hiểu được:
+ Trong q.trình phátsinh gtử các gen phân li
về các TB con (gtử),chúng được tổ hợp lạitrong q.trình thụ tinhhình thành hợp tử
+ Tỉ lệ các loại g.tử ở F1
là 1A:1a, nên tỉ lệ KG ởF2 là 1AA : 2Aa : 1aa
+ Vì kiểu gen dị hợp Aabiểu hiện KH trội (màuđỏ) còn aa biểu hiện
- Menđen giải thích kết quảthí nghiệm :
+ Mỗi nhân tố tính trạng docặp nhân tố di truyền quyđịnh
+ Trong quá trình phát sinhgtử có sự phân li của cặpnhân tố di trưyền
+ Các nhân tố di truyềnđược tổ hợp lại trong quátrình thụ tinh
- Sơ đồ lai:
P: AA x aaG/P: A aF1: AaF1 X F1 : Aa x AaG/F1: A, a A, a F2: 1AA : 2Aa : 1aa
- Q.luật phân li: Trong quá
Trang 13F1, F2: gen tồn tại thành từng
cặp tương đồng tạo thành KG,
KG q.định KH của cơ thể.
- GV hoàn thiện và giải thích
thêm cho HS rõ: Như vậy
cách giải thích thí nghiệm theo
Menđen là: Sự phân li và tổ
hợp của cặp nhân tố di truyền
(cặp gen) quy định cặp tính
trạng thông qua các quá trình
phát sinh giao tử và thụ tinh
trình phát sinh g.tử, mỗi nhân tố di truyền trong cặp nhân tố di truyền phân li về 1 g.tử và giữ nguyên bản chất như ở cơ thể thuần chủng của P.
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (8') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương
pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng
lực sáng tạo, năng lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp
Câu1: Cặp tính trạng trội là gì?(MĐ1)
a Là tính trạng được biểu hiện ngay ở đời F2
b Là tính trạng được biểu hiện ngay ở đời F1
c Là tính trạng thuần chủng
d Là tính trạng đến các thế hệ sau mới được biểu hiện
Câu2: Tại sao F2 lại có tỉ lệ KH 3 đỏ: 1 trắng?( MĐ2)
Câu3: Ở đậu Hà lan, hạt vàng trội hoàn toàn so với hạt xanh, khi cho giao phấn cây hạtvàng thuần chủng với cây hạt xanh thu được F1 Cho F1 tự thụ phấn thì tỉ lệ KH ở F2 như thế nào? (MĐ3)
a 3 hạt vàng: 1 hạt xanh b 1 hạt vàng: 1 hạt xanh
c 5 hạt vàng: 3 hạt xanh d 7 hạt vàng: 4 hạt xanh
Câu 4: Phương pháp nghiên cứu của các nhà khoa học đương thời Menđen có nội
dung nào sau đây ?
A Kiểm tra độ thuần chủng của bố mẹ trước khi đem lai
B Theo dõi sự di truyén đồng thời của tất cả tính trạng trên con cháu của từng cặp bốmẹ
C Dùng toán thống kê để phân tích các số liệu thu được, từ đó rút ra quy luật di truyềncác tính trạng đó của bố mẹ cho các thế hệ sau
D Lai phân tích cơ thể lai F1
Câu 5: Đặc điểm nào sau đây của đậu Hà Lan thuận lợi cho việc tạo dòng thuần ?