b.Năng lực chung - Năng lực tự chủ và tự học: Biết chủ động và tích cực thực hiện công việc của bản thân trong học tập: đọc trước ngữ liệu, tìm hiểu những thông tin liên quan đến tác phẩ
Trang 1KẾ HOẠCH BÀI DẠY THƠ NĂM CHỮ ( Lớp 7 ) MÙA XUÂN NHO NHỎ (Thanh Hải)
(Thời gian: 8 – 10 tiết)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1.Phẩm chất: Yêu nước, trách nhiệm, chăm chỉ.
- Biết yêu mến vẻ đẹp của thiên nhiên mùa xuân, vẻ đẹp của cố đô Huế
- Có ý thức bảo vệ di sản văn hóa, tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ, phát huy giá trị của di sản văn hóa
- Sống hòa hợp, thân thiện với thiên nhiên, môi trường
- Thích đọc sách báo, tìm tư liệu để mở rộng hiểu biết
2.Năng lực
a.Năng lực đặc thù
- Nêu được ấn tượng chung về bài thơ, nhận biết được các chi tiết tiêu biểu của tác phẩm
- Nhận biết được chủ đề, thông điệp mà bài thơ muốn gửi đến bạn đọc
- Nhận biết được tình cảm, cảm xúc của người viết thể hiện qua ngôn ngữ của bài thơ
- Nhận biết và nhận xét được nét độc đáo của bài thơ thể hiện qua từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ
- Thể hiện thái độ đồng tình đối với tình cảm và cách giải quyết của tác giả; nêu được lí do
- Đọc thuộc một đoạn thơ yêu thích nhất và một bài thơ có dung lượng tương đương
- Biết làm một đoạn, bài thơ năm chữ
- Biết thể hiện trôi chảy, có cảm xúc bài thơ, đoạn văn của mình hoặc nhóm mình
- Biết lắng nghe, trao đổi ý kiến
b.Năng lực chung
- Năng lực tự chủ và tự học: Biết chủ động và tích cực thực hiện công việc của bản thân trong học tập: đọc trước ngữ liệu, tìm hiểu những thông tin liên quan đến tác phẩm, làm chủ tình cảm
- Năng lực giao tiếp và hợp tác: Làm việc nhóm, trình bày, thảo luận ý kiến, nhận xét phiếu bài tập của nhóm bạn
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Biết phân công nhiệm vụ phù hợp cho các thành viên tham gia hoạt động
Trang 2II PHƯƠNG TIỆN VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC
1.Phương tiện
-Máy tính, điện thoại kết nối internet, máy chiếu
-Ngữ liệu: bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”, một số đoạn thơ năm chữ
-Bài viết về nhà thơ Thanh Hải (https://vietjack.com/van-mau-lop-9/gioi-thieu-ve-thanh-hai-va-bai-tho-mua-xuan-nho-nho.jsp)
-Video bài hát “Mùa xuân nho nhỏ” do ca sĩ Anh Thơ thể hiện
(https://www.nhaccuatui.com/video/mot-mua-xuan-nho-nho-anh-tho.Id8SRNbTYS.html)
-Một số làn điệu dân ca Huế
(https://nhac.vn/nhung-bai-hat-hay-nhat-cua-lan-dieu-dan-ca-hue-caO1Jb)
-Phiếu học tập, giấy Ao, bút lông
2 Hình thức tổ chức dạy học
- Dạy học cá nhân, nhóm, cả lớp
- Học sinh trình bày, trao đổi, thảo luận
I TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
Yêu cầu cần đạt
và kết quả dự kiến Hoạt động của giáo viên và học sinh
ĐỌC HIỂU VĂN BẢN (5 tiết) MÙA XUÂN NHO NHỎ
*Kết quả dự kiến:
- Nêu được một số hiểu biết: là cố
đô của đất nước, trung tâm văn hóa
, du lịch, mang vẻ đẹp cổ kính, thơ
mộng, con người hiền hòa…
- Biết được những thông tin qua
sách báo, truyền thông, mạng
internet…
Khởi động 1.Giáo viên đặt câu hỏi, yêu cầu học sinh làm việc cá nhân để trả lời:
- Em đã từng đến Huế chưa?
- Em có những hiểu biết gì về địa danh Huế của nước ta?
- Em biết được những thông tin này qua những phương tiện nào?
2.GV dẫn dắt vào bài:
Xứ Huế mộng mơ thật biết cách gieo nỗi nhớ nhung, sự vấn
Trang 3vương khó dứt cho du khách không chỉ bởi tinh hoa văn hóa, lịch sử mà còn vì vẻ đẹp nên thơ của cảnh quan, cảm xúc dịu
dàng, thân thiện của con người Hãy đọc bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải để hiểu thêm vì sao mà con người lại dành
cho Huế một tình yêu tha thiết như vậy
3.GV chia lớp thành các nhóm để học tập
Yêu cầu dụng cụ học tập của học sinh:
- Ngữ liệu: bài thơ Mùa xuân nho nhỏ
- Giấy Ao, bút lông Đọc, nghe, xem được thông tin
liên quan đến tác phẩm, nhớ được
những thông tin về tác giả, hoàn
cảnh sáng tác, thể thơ, bố cục, ý
nghĩa nhan đề, chủ đề của bài thơ
Kết quả dự kiến
- Bài thơ sáng tác tháng 11-1980
khi nhà thơ đang nằm trên giường
bệnh và không bao lâu sau thì nhà
thơ qua đời Điều đó cho thấy
Thanh Hải là con người trần đầy
tình yêu, niềm lạc quan và khát
vọng sống Cũng chình vì thế mà
bài thơ có ý nghĩa đặc biệt đối với
tác giả , với cuộc đời
- Nhan đề: danh từ mùa xuân kết
hợp vói tính từ nho nhỏ làm cho
hình ảnh mùa xuân vốn trừu tượng
trở nên hữu hình Đây là hình ảnh
ẩn dụ nói về vẻ đẹp mà mỗi con
người có thể cống hiến cho cuộc
đời chung, cho đất nước Do đó
chủ đề của bài thơ là khát vọng
dâng hiến để làm đẹp cho đời
- Thể thơ năm chữ
Đọc hiểu khái quát văn bản 1.HS làm việc cá nhân, đọc bài thơ, tìm hiểu một số thông tin
về tác giả, tác phẩm.
2.HS xem, nghe bài giới thiệu về nhà thơ Thanh Hải: Bài viết
về nhà thơ Thanh Hải (https://vietjack.com/van-mau-lop-9/gioi-thieu-ve-thanh-hai-va-bai-tho-mua-xuan-nho-nho.jsp)
- Em có suy nghĩ gì về hoàn cảnh sáng tác bài thơ ? Từ đó nêu cảm nhận, ấn tượng ban đầu về tác giả và tác phẩm
- Nhan đề bài thơ có gì đặc biệt? Qua phân tích ý nghĩa nhan đề
em hãy cho biết chủ đề của bài thơ
- Nêu tên gọi thể thơ, chỉ ra những đặc điểm về số câu, số chữ, vần, nhịp của bài thơ
- Nhận biết và phân tích được đặc
trưng của thơ trữ tình; chỉ ra được
mối quan hệ của ngôn ngữ nghệ
thuật với nội dung của tác phẩm
Đọc hiểu chi tiết văn bản 1.GV yêu cầu học sinh làm việc theo nhóm để thực hiện các yêu cầu trên phiếu học tập.
Trang 4- Nhận biết, nhận xét được các tín
hiệu nghệ thuật tiêu biểu, đặc biệt
là các biện pháp tu từ trong bài thơ
và tác dụng của chúng trong việc
thể hiện nội dung
- Nhận biết được cách dùng số từ,
ngữ cảnh và nghĩa của từ trong
ngữ cảnh
- Nhận biết được công dụng của
dấu chấm lửng trong việc thể hiện
cảm xúc
Kết quả dự kiến
(1)
- Bố cục 4 phần:
P1: Khổ 1 - Vẻ đẹp của mùa xuân
thiên nhiên
P2: Khổ 2,3 - Vẻ đẹp mùa xuân
đất nước
P3: Khổ 5,6 - Khát vọng được hòa
nhập dâng hiến mùa xuân nho nhỏ
cho cuộc đời
P4: Khổ cuối - Khúc hát ca ngợi
mùa xuân
- Mạch cảm xúc: Từ mùa xuân của
thiên nhiên, mùa xuân của đất
nước tác giả thể hiện khát vọng
được hòa nhập dâng hiến cho đời
và cất lên tiếng hát ca ngợi mùa
xuân
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm
kết hợp với miêu tả
(2)
- Chi tiết: dòng sông xanh, bông
hoa tím biếc, tiếng chim chiền
chiện hót vang
- Giác quan: thị giác, thính giác,
- Nêu bố cục và nội dung chính của mỗi phần trong bài thơ
- Chỉ ra mạch cảm xúc để thấy tính mạch lạc của tác phẩm
- Chỉ ra phương thức biểu đạt chính và các phương thức biểu đạt khác được kết hợp trong văn bản
PHIẾU HỌC TẬP THEO NHÓM : PHIẾU SỐ 1
xúc
Phương thức biểu đạt
thức chính P2:
P3:
thức khác P5:
MỨC ĐỘ ĐÁNH GIÁ
HS thực hiện đúng
1 trong 3 yêu cầu
HS thực hiện đúng
2 trong 3 yêu cầu
HS thực hiện đúng
cả 3 yêu cầu
2.GV yêu cầu học sinh đọc lại khổ thơ đầu, làm việc theo nhóm, cá nhân và thực hiện các yêu cầu sau:
- Vẻ đẹp mùa xuân xứ Huế được thể hiện qua những chi tiết và bằng những giác quan nào?
- Tìm những biện pháp tu từ có trong khổ thơ và phân tích tác dụng của chúng
Trang 5xúc giác.
- Biện pháp tu từ: đảo trật tự cú
pháp (câu 1,2), ẩn dụ chuyển đổi
cảm giác (câu 5,6)
- Từ một là số từ
- Ý nghĩa của các số từ trong câu:
một: vừa mới bắt đầu, tinh khôi…;
bốn ngàn năm: lịch sử lâu bền…;
một (cành hoa, nốt trầm, mùa
xuân): nhỏ bé, ít ỏi; hai mươi: tuổi
trẻ
- Cảm xúc yêu thiên nhiên, say sưa
trước vẻ đẹp đất trời vào xuân, yêu
quê hương nồng nàn và khát vọng
sống mãnh liệt
- Chi tiết thể hiện cảm xúc: Từ
cảm thán ơi, giọng hỏi hót chi mà,
nghệ thuật chuyển đổi cảm giác
- Phương thức biểu cảm: trực tiếp
và gián tiếp
(3)
- Mùa xuân đất nước được thể hiện
qua:
+ người cầm súng: những con
người chiến đấu bảo vệ Tổ quốc
+ người ra đồng: những con người
lao động xây dựng, phát triển đất
nước
+ lộc: sức sống mới đang vươn
lên, đang mơn mởn khắp đất trời
Tổ quốc
- Từ một thuộc từ loại nào? Tìm thêm một số từ trong bài thơ
cùng từ loại ấy Nêu ý nghĩa của chúng trong từng câu thơ
- Cảm xúc của nhà thơ trong khổ đầu là gì? Tìm những chi tiết thể hiện cảm xúc ấy Phương thức biểu cảm của đoạn thơ là gì?
PHIẾU HỌC TẬP THEO NHÓM: PHIẾU SỐ 2
VẺ ĐẸP MÙA XUÂN XỨ HUẾ
chất
Giác quan cảm nhận
MỨC ĐỘ ĐÁNH GIÁ
HS tìm được 1/3 yêu cầu
HS tìm được 2/3 yêu cầu
HS tìm được đầy
đủ yêu cầu
3.GV yêu cầu học sinh đọc kĩ khổ 2,3, làm việc nhóm để thực hiện các yêu cầu sau:
- Mùa xuân đất nước được thể hiện qua những hình ảnh nào?
- Nêu ý nghĩa biểu tượng của những hình ảnh ấy
- Tìm các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong hai khổ thơ Nhận xét về hiệu quả của chúng trong việc thể hiện nội dung, cảm xúc của đoạn thơ
- Ngoài các phép tu từ, tác giả còn sử dụng những từ láy nào để thể hiện vẻ đẹp mùa xuân đất nước?
- Nhận xét về kết cấu, nhịp thơ của cả đoạn
PHIẾU HỌC TẬP THEO NHÓM: PHIẾU SỐ 3 NHỮNG TÍN HIỆU NGHỆ THUẬT TRONG KHỔ
Trang 6- Biện pháp nghệ thuật: điệp ngữ,
nhân hóa, so sánh
- Từ láy: hối hả, xôn xao
- Nhịp thơ: nhanh, khẩn trương,
sôi động
- Tác dụng của các tín hiệu nghệ
thuật: Thể hiện niềm vui rạo rực
của con người , niềm tự hào về
chiều dài lịch sử của đất nước vè
niềm tin về sức sống trường tồn
của Tổ quốc
(4)
- Đại từ tôi - ta: nguyện ước của cá
nhân đã trở thành nguyện ước
chung, tiếng lòng của nhà thơ cũng
là tiếng lòng của mọi người
- Ẩn dụ: nốt trầm, mùa xuân nho
nhỏ.
Hoán dụ: tuổi hai mươi, tóc bạc.
- Thông điệp: “Mỗi cuộc đời chính
là một mùa xuân và hãy góp phần
làm cho mùa xuân của đất nước
mãi mãi tười đẹp”
(5)
- Huế nổi tiếng với các làn điệu
dân ca
2,3 Biện pháp
nghệ thuật
Minh chứng
Hiệu quả diễn đạt
MỨC ĐỘ ĐÁNH GIÁ
HS tìm được các phép tu từ, chưa nêu được đầy đủ minh chứng
HS tìm được các phép tu từ và chỉ
ra được minh chứng cụ thể; chưa nhận xét đầy đủ về hiệu quả diễn đạt
HS tìm được các phép tu từ và chỉ
ra được minh chứng; nhận xét chính xác về hiệu quả diễn đạt
4.GV yêu cầu học sinh đọc kĩ khổ 4,5, làm việc cá nhân để thực hiện các yêu cầu:
- Giải thích vì sao ở khổ đầu tác giả dùng từ tôi mà đến khổ này lại dùng từ ta?
- Chỉ ra các hình ảnh ẩn dụ, hoán dụ trong hai khổ thơ và tìm hiểu thông điệp mà tác giả thể hiện trong đó
- Tìm một số câu thơ cũng thể hiện thông điệp trên
5.GV yêu cầu học sinh đọc kĩ khổ cuối làm việc cá nhân để thực hiện các yêu cầu:
- Khổ thơ cho em hiểu thêm gì về xứ Huế?
- Nếu được,em hãy hát hoặc giới thiệu một làn điệu dân ca Huế
- Trách nhiệm của em đối với việc bảo vệ di sản (các làn điệu dân ca Huế) được thể hiện qua những hành động nào?
Trang 7- Khổ thơ cho ta thêm yêu Huế,
yêu đất nước, ý thức trách nhiệm
bảo tồn các làn điệu dân ca Huế
-di sản văn hóa phi vật thể của Việt
Nam
Thể hiện thái độ đồng tình đối với
tình cảm và cách giải quyết của tác
giả; nêu được lí do
Kết quả dự kiến
- Giống: cùng vẽ nên bức tranh
xuân với những hính ảnh con
chim, bông hoa, màu xanh, cùng
thể hiện tình yêu thiên nhiên tha
thiết
- Khác: hoa lê trắng - hoa tím
chim én - chiền chiện
xanh cỏ - sông xanh
hình ảnh - âm thanh
thơ năm chữ - thơ lục bát
- Lí giải được cảm xúc của bản
thân, miễn là phù hợp
Liên hệ, so sánh, kết nối Học sinh làm việc cá nhân để thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Nhà thơ Nguyễn Du viết :
“ Ngày xuân con én đưa thoi Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi
Cỏ non xanh tận chân trời
Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.”
Truyện Kiều
Thanh Hải viết: “Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện Hót chi mà vang trời”
Em hãy nhận xét điểm giống và khác nhau giữa hai đoạn thơ trên Em thích đoạn thơ nào? Vì sao?
- Khái quát được giá trị nội dung
và giá trị nghệ thuật của văn bản
- Hệ thống được bài học theo sơ đồ
tư duy
GV yêu cầu HS làm việc nhóm để tổng kết, củng cố bài học
- Vẽ sơ đồ khái quát bài học
- Trình bày kết quả nhóm mình
HS nghe bài hát “Mùa xuân nho nhỏ” do ca sĩ Anh Thơ thể hiện ( https://www.nhaccuatui.com/video/mot-mua-xuan-nho-nho-anh-tho.Id8SRNbTYS.html)
- Đọc thuộc một đoạn thơ yêu
thích nhất và một bài thơ có dung
lượng tương đương
- Thích đọc sách báo, tìm tư liệu
để mở rộng hiểu biết
Đọc mở rộng
- Học thuộc một khổ thơ em yêu thích nhất trong bài
- Chọn đọc một bài thơ có độ dài tương đương
- Nghe những làn điệu dân ca Huế
Trang 8VIẾT (3 tiết) LÀM THƠ NĂM CHỮ
- Biết cách làm một khổ, bài thơ
năm chữ đúng vần, nhịp
- Biết tham khảo thông tin trên
sách báo, internet…để hỗ trợ cho
quá trình viết
Kết quả dự kiến
- Nhận diện được thể thơ năm chữ
- Viết được một đoạn thơ, bài thơ
năm chữ đơn giản
- Nhận biết những lỗi của bài làm
của mình, của bạn và sửa chữa, rút
kinh nghiệm
Khởi động:
GV nêu câu hỏi và yêu cầu học sinh suy nghĩ trả lời:
- Để bộc lộ tình cảm, cảm xúc dành cho quê hương, đất nước, cho cuộc đời, nhà thơ Thanh Hải đã làm như thế nào?
- Em có muốn ghi lại cảm xúc của mình theo cách nhà thơ đã làm không?
(Từ câu trả lời của học sinh, giáo viên dẫn dắt đến mục đích của giờ viết: sáng tác một bài thơ năm chữ)
GV yêu cầu HS làm việc cá nhân để nhận diện thể thơ năm chữ.
- Tìm hiểu luật thơ năm chữ về số câu, số chữ, vần, nhịp qua một số ngữ liệu chuẩn bị sẵn
GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, nhóm thực hành sáng tác một đoạn, bài thơ năm chữ.
Yêu cầu: Sáng tác một đoạn thơ năm chữ với chủ đề tự chọn
- Xác định đề tài, chủ đề
- Xác định cảm xúc muốn thể hiện
- Làm thơ
- Trao đổi với các thành viên trong nhóm sản phẩm của mình,
tự sửa bài
- Nộp bài cho giáo viên đánh giá
GV yêu cầu HS về nhà làm một đoạn, bài thơ để chuẩn bị trình bày trước lớp.
NÓI VÀ NGHE (2 tiết)
- Trình bày đoạn thơ, bài thơ của
mình có cảm xúc
- Nghe và cảm nhận được cái hay
trong các đoạn thơ, bài thơ của
bạn
GV yêu cầu HS làm việc nhóm
- Đọc đoạn thơ, bài thơ của mình cho cả nhóm nghe
- Góp ý và tiếp thu ý kiến nhận xét
- Chọn đoạn thơ, bài thơ hay nhất của nhóm để trình bày trước
Trang 9- Biết lắng nghe góp ý, tiếp thu ý
kiến của người khác, biết nhận xét,
góp ý cho bạn
lớp
- Đại diện các nhóm trình bài đoạn thơ, bài thơ hay nhất của nhóm mình
- Nhận xét về cái hay trong từng đoạn, từng bài thơ của nhóm
GV đánh giá các hoạt động của học sinh, khích lệ học sinh sáng tác thơ năm chữ.