Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ hai và cuộc kháng chiến của nhân dân Hà Nội và các tỉnh Bắc KìI. Thực dân Pháp tấn công cửa biển Thuận An.[r]
Trang 1TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN TỰ HỌC BÀI 19 ĐẾN 24- LỊCH SỬ (LỚP 11)
Năm học: 2019- 2020
PHẦN BA: LỊCH SỬ VIỆT NAM (1858 – 1918) CHƯƠNG I: VIỆT NAM TỪ 1858 ĐẾN CUỐI TK XIX
BÀI 19: NHÂN DÂN VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP XÂM LƯỢC
(TỪ NĂM 1858 ĐẾN TRƯỚC NĂM 1873)
I Liên quân Pháp- Tây Ban Nha xâm lược Việt Nam Chiến sự ở Đà Nẵng năm1858
1 Tình hình Việt Nam giữa
TK XIX đến trước khi thực
dân Pháp xâm lược:
- Chính trị: Chế độ PK VN khủng hoảng, suy yếu (vua Tự Đức)
- Kinh tế: Nông nghiệp sa sút Công thương nghiệp đình đốn
- Quốc phòng: yếu kém, lạc hậu
- Xã hội: Đời sống nhân dân khó khăn
- Đối ngoại: Chính sách “cấm và sát đạo” của nhà Nguyễn → gây bất
hoà trong nhân dân
=>Xã hội mâu thuẫn gay gắt
2 Thực dân Pháp ráo riết
chuẩn bị xâm lược Việt
Nam
Đọc SGK nắm kiến thức cơ bản
3 Chiến sự ở Đà nẵng 1858: -1.9.1858, Pháp tấn công Đà Nẵng → mở đầu xâm lược VN bằng
“kế hoạch đánh nhanh, thắng nhanh” (vì Đà Nẵng: có cảng sâu và
rộng nên thuyền chiến Pháp dễ hoạt đông, gần kinh thành Huế, có nhiều người theo đạo Thiên chúa…)
-Ta thực hiện kế hoach “vườn không nhà trống” → gây cho Pháp khó
khăn
-Quân Pháp – Tây Ban Nha bị cầm chân 5 tháng ở bán đảo Sơn Trà →
kế hoạch “đánh nhanh, thắng nhanh” của Pháp bước đầu bị thất bại.
II Cuộc kháng chiến chống Pháp ở Gia Định và các tỉnh miền Đông Nam Kì từ năm 1859 đến 1862:
1 Kháng chiến ở Gia Định: - 17 2 1859 Pháp đánh Gia Định → quân triều đình tan rã nhanh
chóng
- Các đội dân binh chiến đấu anh dũng → “kế hoạch đánh nhanh, thắng nhanh” của Pháp bị thất bại → Pháp chuyển sang “kế hoạch chinh phục từng gói nhỏ”.
- Triều đình không tận dụng thời cơ đánh và thắng Pháp:
+ Quân Pháp ở VN bị điều sang chiến trường Trung Quốc và Italia
→chỉ còn lực lượng nhỏ (khoảng 1000 quân).
+ 3.1860 Nguyễn Tri Phương vào Gia Định chỉ lo xây dựng đại đồn Chí Hoà
→ không chủ động đánh Pháp.
2 Kháng chiến lan rộng ra
các tỉnh miền Đông Nam
Kì Hiệp ước Nhâm Tuất
(5.6.1862):
Khuyến khích học sinh tự học
III Cuộc kháng chiến của nhân dân Nam Kì sau hiệp ước 1862:
1 Nhân dân 3 tỉnh miền
Khuyến khích học sinh tự học
Trang 2Đông tiếp tục kháng chiến
sau hiệp ước 1862:
2 Thực dân Pháp chiếm 3
tỉnh miền Tây Nam Kì:
Khuyến khích học sinh tự học
7 Nhân dân 3 tỉnh miền
Tây chống Pháp:
Khuyến khích học sinh tự học
BÀI 20: CHIẾN SỰ LAN RỘNG RA CẢ NƯỚC CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA NHÂN DÂN TA
TỪ NĂM 1873 ĐẾN NĂM 1884 NHÀ NGUYỄN ĐẦU HÀNG
I Thực dân Pháp tiến đánh Bắc Kì lần thứ nhất (1873) Kháng chiến lan rộng ra Bắc Kì
1 Tình hình Việt Nam trước
khi Pháp đánh Bắc Kì lần thứ
nhất
Không học
2 Thực dân Pháp đánh chiếm
Bắc Kì lần thứ nhất và phong
trào kháng chiến ở Bắc Kì
những năm 1873 – 1874
a Sự chuẩn bị của Pháp:
- Biến Nam Kì thành bàn đạp để đánh ra Bắc Kì
- Phái gián điệp ra Bắc điều tra tình hình bố phòng của ta
- Bắt liên lạc với Đuy- puy
b Tiến hành đánh Bắc Kì:
20.11.1873, lấy cớ giải quyết vụ Duy-puy, Pháp đem quân ra đánh Hà Nội và sau đó chiếm các tỉnh đồng bằng Bắc Kì
c Cuộc kháng chiến ở Bắc Kì:
- Khi Pháp đánh Hà Nội, 100 binh sĩ đã chiến đấu và hi sinh ở ô Quan Chưởng
- Tổng đốc Nguyễn Tri Phương chỉ huy chiến đấu- hy sinh anh dũng -Nhân dân chủ động kháng chiến ở Hưng Yên, Nam Định, Thái Bình
- Trận đánh gây tiếng vang lớn: Trận phục kích của quân ta và quân
Cờ đen tại Cầu Giấy (21/12/1873)
- 21.12 1873, tướng giặc Gác-ni-ê tử trận, Pháp hoang mang và thương lượng với triều đình Huế
-15.3.1874, hiệp ước Giáp Tuất được kí kết, Pháp rút khỏi Bắc Kì, nhưng triều đình đã dâng 6 tỉnh Nam Kì cho Pháp
II Thực dân Pháp tiến đánh bắc Kì lần thứ hai Cuộc kháng chiến ở Bắc Kì và Trung Kì trong những năm 1882-1884
1 Thực dân Pháp đánh
chiếm Bắc Kì lần thứ hai và
cuộc kháng chiến của nhân
dân Hà Nội và các tỉnh Bắc
Kì
- Sau hiệp ước 1874, chủ quyền Việt Nam bị vi phạm nghiêm trọng
- Pháp đánh Hà Nội và các tỉnh Bắc Kì -1882- 1883 Pháp chiếm Hà Nội, Hòn Gai, Quảng Yên, Nam Định
- 1883 nhân dân kháng chiến quyết liệt và thắng lớn ở trận Cầu Giấy 2
III Thực dân Pháp tấn công cửa biển Thuận An Hiệp ước 1883 và hiệp ước 1884:
1 Quân Pháp tấn công cửa
biển Thuận An
(đọc thêm)
3 Hai bản hiệp ước 1883 và
1884 Nhà nước phong kiến
Nguyễn đầu hàng:
-1883 triều đình Nguyễn kí với Pháp hiệp ước Hác-măng (Việt Nam bị chia 3 “kì”: Bắc Kì, Trung Kì và Nam Kì Riêng Trung Kì là từ Quảng Bình đến Khánh Hoà do triều đình quản lí)
Trang 3-1884 Pháp thay hiệp ước Hác-măng bằng hiệp ước Pa-tơ-nốt, có điều chỉnh: Trung Kì từ Thanh Hoá vào đến Bình Thuận
=> Việt Nam đặt dưới sự “bảo hộ” của Pháp và thành nước thuộc địa nửa phong kiến
* Nguyên nhân cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta thất bại?
- Pháp mạnh, quyết tâm chiếm nước ta
- Triều đình Nguyễn không có khả năng tập hợp lực lượng, đoàn kết, tổ chức lãnh đạo kháng chiến
- Mâu thuẫn giai cấp sâu sắc nên triều đình sợ dân hơn sợ giặc
- Triều đình bảo thủ, không tiếp nhận những đề nghị cải cách tiến bộ để duy tân đất nước, sẵn sàng thoả hiệp, đi từ nhượng bộ này đến nhượng bộ khác, làm cản trở kháng chiến của ta
- Kháng chiến thiếu sự lãnh đạo chung, diễn ra lẻ tẻ, chưa có đường lối đúng đắn, chưa có giai cấp tiên tiến lãnh đạo…
BÀI 21: PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CHỐNG PHÁP CỦA NHÂN DÂN VIỆT NAM
TRONG NHỮNG NĂM CUỐI TK XIX
I Phong trào Cần vương bùng nổ
1 Cuộc phản công
quân Pháp của phái
chủ chiến tại kinh
thành Huế và sự bùng
nổ phong trào Cấn
vương:
- Sau hiệp ước Hác-măng và Pa-tơ-nốt, phong trào chống Pháp của nhân dân tiếp tục phát triển
- Tôn Thất Thuyết chỉ huy tấn công quân Pháp ở tòa Khâm sứ và đồn Mang
Cá → thất bại.
-Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi lên Tân Sở (Quảng Trị), lấy danh nghĩa Hàm Nghi xuống chiếu Cần vương kêu gọi nhân dân chống Pháp -Ý nghĩa: Chiếu Cần vương làm bùng lên phong trào đấu tranh của nhân dân cuối TX XIX
2 Các giai đoạn của
phong trào Cần vương - Giai đoạn 1: 1885 đến 1888 do Tôn Thất Thuyết và vua Hàm Nghi chỉhuy → phát triển mạnh mẽ ở Bắc Kì và Trung Kì.
- Giai đoạn 2: 1889 đến 1896 không có sự chỉ huy của triều đình, phong trào quy tụ thành những trung tâm lớn (ở trung du và miền núi),tiêu biểu: khởi nghĩa Bãi Sậy, Ba Đình, Hương Khê, Hùng Lĩnh
* Đặc điểm phong trào
Cần vương - Phạm vi: Bắc Kì và Trung Kì, sau ở trung du và miền núi- Mục đích: Đánh Pháp, giải phóng dân tộc, khôi phục quốc gia pk độc
lập
- Lãnh đao: sĩ phu, văn thân yêu nước
- Lực lương: nông dân
- Hình thức: khởi nghĩa vũ trang
- Kết quả: Tồn tại hơn 10 năm → thất bại
* Nguyên nhân thất bại - Tương quan so sánh lực lượng: Pháp mạnh, ta yếu
- Giai cấp lãnh đạo (sĩ phu, văn thân yêu nước) chưa đại diện cho lực lượng sản xuất tiên tiến, chưa đủ khả năng nắm vững ngọn cờ lãnh đạo cách mạng VN
- Đường lối đấu tranh: đi theo con đường pk → lạc hậu → lẻ tẻ, rời rạc….
- Chiến thuật: non yếu- chiến tranh du kích nhỏ lẻ
- Chưa huy động sức mạnh tổng hợp toàn dân
II Một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu trong phong trào Cần vương và phong trào đấu tranh tự vệ cuối thế kỉ XIX: Khuyến khích học sinh tự học
Trang 4CHƯƠNG II: VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN HẾT CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT (1918) BÀI 22: XÃ HỘI VIỆT NAM TRONG CUỘC KHAI THÁC LẦN THỨ NHẤT
CỦA THỰC DÂN PHÁP
1 Những chuyển biến
về kinh tế
- Nông nghiệp: Pháp chiếm ruộng đất lập đồn điền
- Công nghiệp: đẩy mạnh khai thác mỏ (than)
- Giao thông vận tải: xây dựng hệ thống giao thông, phục vụ chuyên chở hàng hóa, nguyên liệu, quân sự
-Thương nghiệp: Pháp độc chiếm thị trường, nguyên liệu và thu thuế
=>Chuyển biến +Tích cực: phương thức SX TBCN xuất hiện, SX của cải vật chất phong phú +Hạn chế: VN bị khai thác cạn kiệt, bị bóc lột nặng, kinh tế phụ thuộc Pháp
2 Những chuyển biến
về xã hội * Giai cấp cũ:+ Địa chủ:
• Đại địa chủ:1 bộ phận giàu, chiếm ruộng đất của nông dân
• Địa chủ vừa và nhỏ: bị chèn ép, yêu nước
+ Nông dân: Đông nhất, bị áp bức, bóc lột → căm thù đế quốc và phong
kiến
* Lực lượng mới:
+ Công nhân: Đông đảo, xuất thân từ nông dân, bị bóc lột nặng, sống khổ
cực → yêu nước, chống đế quốc.
+Tư sản: nhà thầu khoán, chủ xí nghiệp, xưởng thủ công, chủ hãng buôn,
bị chèn ép
+ Tiểu tư sản: Chủ các xưởng thủ công nhỏ, cơ sở buôn bán nhỏ, viên chức cấp thấp, người làm nghề tự do,
Mâu thuẫn dân tộc và giai cấp là cơ sở cho cuộc vận động dân tộc dân chủ theo khuynh hướng mới trong những năm đầu TK XX.
BÀI 23: PHONG TRÀO YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG Ở VIỆT NAM
TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT (1914)
1 Phan Bội Châu và xu
hướng bạo động: - Chủ trương: bạo động.- Hoạt động:
+ 1904 lập Hội Duy tân + Phong trào Đông du (đưa thanh niên sang học ở Nhật)
+ 6.1912 lập Việt Nam Quang phục hội (tại Quảng Châu) nhằm đánh
Pháp → khôi phục độc lập
→Thất bại
2 Phan Châu Trinh và
xu hướng cải cách - Chủ trương: cải cách , nâng cao dân trí dân quyền, dựa vào Pháp đánhphong kiến
-Hoạt động:
+ 1906 vận động Duy tân ở Trung Kì
+ Hình thức: mở trường, diễn thuyết, cổ vũ theo cái mới: cắt tóc ngắn, mặc
áo ngắn, mở mang công thương nghiệp,
→ Cuộc vận động chuyển thành phong trào chống thuế ở Trung Kì →
thất bại
Trang 5=> So sánh 2 xu hướng cứu nước của PBC và PCT:
* Giống: + Xuất phát từ tinh thần yêu nước
+ Là sĩ phu yêu nước tiến bộ, muốn giành độc lập cho dân tộc
+ Đều ảnh huởng tư tưởng mới từ bên ngoài
+ Vận động giải phóng dân tộc theo khuynh hướng dân chủ tư sản
* Khác:
+ Phan Bội Châu: theo xu hướng bạo động
+ Phan Châu Trinh: cải cách (tuyên truyền, giáo dục, cổ động lòng yêu nước thông qua hoạt động kinh tế, văn hóa, giáo dục…)
BÀI 24: VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT (1914 – 1918)
I Tình hình kinh tế - xã hội:
Khuyến khích học sinh tự học
II Phong trào đấu tranh vũ trang trong chiến tranh:
Khuyến khích học sinh tự học
III Sự xuất hiện khuynh hướng cứu nước mới:
1 Phong trào công nhân:
-Nổ ra nhiều nơi: Nhà máy sàng Kế Bào, mỏ than Hà Tu, mỏ bô xít Cao bằng
-Còn tham gia cuộc khởi nghĩa của binh lính Thái Nguyên
-Hình thức đấu tranh: đấu tranh kinh tế kết hợp vũ trang
-Nét mới: thể hiện tinh thần đoàn kết, ý thức kỉ luật của công nhân
-Hạn chế: phong trào mang tính lẻ tẻ, tự phát
2 Buổi đầu hoạt động cứu nước của Nguyễn Ái Quốc (1911-1918):
-Nguyễn Tất Thành lúc nhỏ tên Nguyễn Sinh Cung, sinh 19.5.1890, trong gia đình trí thức yêu nước ở Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An
-5.6.1911, Người rời cảng Nhà Rồng đi tìm đường cứu nước
-1911 -> 1917: Người qua nhiều nước, thấy ở đâu bọn đế quốc cũng độc ác; người lao động cũng bị áp bức bóc lột
-1917, Người trở lại Pháp, tích cực hoạt động tố cáo Pháp, tuyên truyền cho cách mạng VN, tham gia vào phong trào công nhân Pháp, tiếp nhận ảnh hưởng của CM tháng Mười Nga 1917
=> Qua các hoạt động của Người -> khẳng định mục đích là đòi quyền tự do, dân chủ và quyền bình đẳng của dân tộc -> cơ sở quan trọng để Người xác định con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc.
SƠ KẾT LỊCH SỬ VIỆT NAM (1858 – 1918)
1 Nước Việt Nam giữa TK XIX – trước cuộc xâm lược của tư bản Pháp:
-Chế độ PK khủng hoảng
-Yêu cầu là phải cải cách duy tân đất nước, để đối phó có hiệu quả với âm mưu xâm nhập và xâm lược
từ bên ngoài
-Tăng cường đoàn kết, tỉnh táo để không sa vào cạm bẫy của kẻ thù
2 Thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam và cuộc kháng chiến của nhân dân ta:
-1.9.1858, Pháp bắt đầu xâm lược Việt Nam
-Từ 1858-1867, Pháp đánh chiếm Đà Nẵng và các tỉnh Nam Kì
-1867-1883: đánh chiếm Bắc Kì
-1883-1884: Hoàn thành xâm lược VN
Trang 6- 1858->1884: Phong trào kháng chiến của nhân dân ta nổ ra mạnh mẽ, Pháp phải mất 30 năm mới tạm thời áp đặt được nền bảo hộ lên đất nước ta
-1885-cuối TK XIX, phong trào yêu nước được các văn thân sĩ phu lãnh đạo dưới khẩu hiệu Cần vương
và phong trào đấu tranh tự phát của nông dân
3 Những biến đổi trong đời sống kinh tế-xã hội Việt Nam đầu TK XX:
-Pháp khai thác quy mô ở Đông Dương
-Cuộc khai thác làm xuất hiện thành phần kinh tế TBCN
-Thành thị và nông thôn có nhiều biến đổi, lưc lượng xã hội mới ra đời, có bước phát triển mới
4 Phong trào yêu nước và cách mạng:
-Các nhân tố tác động:
+Sự chuyển biến về kinh tế, xã hội
+Tác động của tư tưởng bên ngoài
-Kết quả: thất bại
-Nhận xét: Tuy có tiến bộ, song hạn chế về điều kiện lịch sử, giai cấp, xã hội nên chưa giành được thắng lợi
-1911, Nguyễn Tất Thành đi tìm đường cứu nước mới cho dân tộc