HIỆN TRẠNG VỀ DU LỊCH LỄ HỘI ĐỀN HÙNG

Tổng diện tích của tỉnh Phú Thọ là 3.465 km2 với số dân là 1.3 triệu người,trong đó có trên 0.6 triệu lao động.Tỉnh Phú Thọ giàu tiềm năng nhân văn, là nơi đất Tổ thờ các Vua Hùng dòng d

Tổng diện tích của tỉnh Phú Thọ là 3.465 km2 với số dân là 1.3 triệu người,trong đó có trên 0.6 triệu lao động.

Tỉnh Phú Thọ giàu tiềm năng nhân văn, là nơi đất Tổ thờ các Vua Hùng dòng dõi con Lạc cháu Hồng, một miền đất gắn liền với quá trình dựng nước củadân tộc Nhiều khu danh thắng gắn liền với huyền thoại và truyền thuyết như đềnHùng, đền Mẫu Âu Cơ, đầm Ao Châu, Ao Giời - Suối Tiên Không những thế,Phú Thọ còn là tỉnh có nhiều di tích lịch sử Cách Mạng như: Chiến khu HiềnLương, chiến khu lòng chảo Minh Hoà, chiến thắng sông Lô, Tu Vũ

Vị trí địa lý thuận lợi, với tiềm năng đa dạng và phong phú, Phú Thọ có đủđiều kiện để phát triển một nền kinh tế tổng hợp nhiều thành phần, trong đó du lịch

là một ngành kinh tế có triển vọng lớn và giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tếcủa tỉnh Việc phát triển du lịch Phú Thọ rất phù hợp với chiến lược phát triển dulịch Việt Nam Trong quy hoạch tổng thể phát triển du lịch của Việt Nam, Phú Thọnằm trong không gian vùng du lịch Bắc Bộ, tiểu vùng du lịch trung tâm Hà Nội vàphụ cận

Trong sự phát triển du lịch chung của ngành, vị trí của Phú Thọ được đánhgiá như một điểm chính trên tuyến du lịch về cội nguồn Từ Phú Thọ, du khách

cũng có thể theo các quốc lộ, đường sắt, đường sông xuôi về thăm Hà Nội, từ đónối tour đi thăm các điểm du lịch khác trong vùng và trong cả nước.

1.2 Khu di tích lịch sử Đền Hùng.

Khu bảo tồn di tích lịch sử văn hoá Đền Hùng nằm trong vùng đất thấpphía Tây Bắc thành phố Việt Trì, thuộc địa phận xã Hy Cương - huyện Lâm Thao -tỉnh Phú Thọ

Di tích Đền Hùng nằm trên núi Hùng Núi Hùng còn được gọi là núi NghĩaLĩnh, Nghĩa Cương, Núi Cả, Hy Sơn, Bảo Thiếu Lĩnh, Bảo Thiếu Sơn Núi Hùngcao nhất 175m so với mực nước biển Các cụ già trong vùng nói rằng: Núi Hùnggiống như một chiếc đầu rồng, hướng về phía Nam, mình uốn khúc thành núi Vặn,núi Trọc, núi Pheo Núi Vặn cao xấp xỉ núi Hùng, 170m; núi Trọc cao 145m nằmgiữa núi Hùng và núi Vặn Từ xa xưa, ba đỉnh núi Hùng - Trọc - Vặn làm thành bađỉnh "Tam Sơn cấm địa", được nhân dân thờ cúng, bảo vệ nghiêm ngặt Núi Hùng

có đền thờ Vua Hùng Núi Trọc có di tích đá cối xay Núi Vặn có di tích cột mốcquốc gia - cột cây số gốc của Việt Nam Khu di tích lịch sử văn hoá Đền Hùnggồm 4 đền, chùa Thiên Quang, và lăng mộ Vua Hùng Đó là một tổng thể kiếntrúc, tín ngưỡng lớn gồm nhiều công trình kiến trúc ở các thời đại khác nhau TheoNgọc phả Hùng Vương: đương thời các Vua Hùng đã cho xây dựng điện KínhThiên tại đỉnh núi Nghĩa Lĩnh Khi An Dương Vương nối ngôi (năm 258 trướccông nguyên) đã xây dựng đền thờ các Vua Hùng Hiện nay theo các tài liệu khoahọc đã công bố, nền móng kiến trúc Đền Hùng được xây dựng vào triều vua ĐinhTiên Hoàng(thế kỷ X) Đến thời hậu Lê (thế kỷ XV) được hoàn chỉnh như quy môhiện nay

Đền Hùng là một trong các khu di tích lịch sử văn hoá có giá trị bậc nhất củanước ta Đền Hùng là nơi thờ tự các Vua Hùng, tổ tiên chung của dân tộc ViệtNam Di tích Đền Hùng còn nằm trong khu bảo tồn Đền Hùng được thành lập theoquyết định số 1502/ KL/QDD của Bộ Lâm Nghiệp ngày 06/07/1993 Tổng diện

tích khu bảo tồn là 373 ha, trong đó có 285 ha là vùng quản lý nghiêm ngặt, 88hathuộc vùng đệm Trong vùng quản lý nghiêm ngặt có 13.1 ha là rừng tự nhiên,rừng trồng có 27,9 ha

Hệ thực vật Đền Hùng có 458 loài thảo mộc, thuộc 328 chi, 131 họ trong đó

có tới 11 loài quý hiếm có tên trong sách đỏ thực vật Việt Nam và 204 loài cây cótác dụng làm thuốc Có một số cây cổ thụ như: cây Vạn Tuế gần 800 tuổi, cây Đạitrắng trên 500 tuổi, cây Chò Nâu, cây Thông, Nụ, Trám, Đa Động vật trong khubảo tồn có chim Anh Vũ, khỉ Vàng là những loài quý hiếm cần được bảo vệ Khubảo tồn thực sự có giá trị lớn đối với việc phát triển du lịch và thu hút du khách bởi

lẽ nơi đây là sự kết hợp hài hoà giữa giá trị tự nhiên và nhân văn, giá trị mà dukhách luôn muốn khám phá và cảm nhận

- Phía bên phải, quả đồi Khang Phụ (Chu Hoá) là hình một con hổ phục

- Phía bên trái, quả đồi An Thái(Phượng Lâu) hình vị tướng quân bắn nỏ.Làng Cổ Tích bên chân núi giống như nằm trên lưng một con ngựa ghì cương Dãynúi từ Phú Lộc đến Thậm Thình là hình 99 con voi chầu về đất Tổ

- Phía Tây là dòng sông Thao nước đỏ, phía Đông là sông Lô nước trongxanh được ví như hai dải lụa màu viền làm gianh giới của cố đô xưa

2 NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HOÁ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỦA ĐỀNHÙNG:

2.1 Di tích lịch sử:

2.1.1 Cổng đền:

Được xây dựng năm 1917 do bà Phan Thị Thịnh - hiệu là Đồng Thịnh ở HàNội công đức tiền xây dựng Đi từ chân núi qua đại môn để lên đền Cổng đền cóbức đại tự: "Cao sơn cảnh hành" (tức là lên núi cao, nhìn xa rộng) Hai bên cổng cócâu đối:

"Thác thuỷ khai cơ, tứ cố sơn hà quy bản tịchĐăng cao viễn vọng, quần phong la liệt tự tôn nhi"

2.1.3 Chùa Thiên Quang:

Tên cũ là " Viễn Sơn cổ tự" nay gọi là Thiên Quang Thiền tự- chùa được xâydựng vào thời Lê Trung Hưng ( 1533- 1788) Kiến trúc chủ yếu là cột gỗ kê trụ đá,mái lợp ngói mũi hài Theo một số nhà nghiên cứu, chùa được khởi dựng từ thời

Lý ( thế kỷ XI) Trước kia, chùa xây dựng theo kiểu nội công ngoại quốc, nay chỉcòn lại phần tiền tế Chùa Thiên Quang thờ phật theo phái Đại Thừa

Tam quan (còn gọi là gác chuông) nằm thẳng trước cửa chùa 3 gian 2 mái,làm theo kiểu chồng giường Đòn bẩy chạm nổi hình mây lửa và các chùm mâyxoắn, mang đường nét mỹ thuật thời hậu Lê Chuông chùa Thiêng Quang có niênđại: " Bính Thìn niên, Đại Việt quốc, Sơn Tây đạo, Lâm Thao phủ, Sơn Vi huyện,

Hy cương xã, Cổ tích thôn cư phụng" Trước cửa chùa có cây vạn tuế 3 cành độcđáo, khoảng gần 800 tuổi.

2.1.4 Đền Trung ( Hùng Vương tổ miếu):

Đền Trung xuất hiện sớm nhất trên núi Hùng, kiến trúc buổi đầu xây dựngvào thời nhà Trần ( thế kỷ XIII) Thế kỷ XV, giặc Minh xâm lược nước ta đã tànphá đền Hùng, triệt hạ làng Cả, bắt thanh thiếu niên đưa về Trung Quốc Sau khángchiến thắng lợi, triều đình phong kiến nhà Lê dẫ xây dựng lại đền Hùng, soạn ngọcphả, lập làng cổ tích, đặc biệt cấp lệnh đồng trà cho cụ Hoàng Kim Đái- người cócông tụ cư lập làng, được vào chầu vua như một vị quan trong triều và phong chodân cổ tích là "dân tạo lệ", trông nom đền miếu thờ cúng thánh thần tổ HùngVương

Trước thời nhà Lê, đền Trung được gọi là Hùng Vương Tổ Miếu ( Miếu thờ

tổ Hùng Vương) Đền được xây dựng theo kiểu chữ nhất, có thớt đá kê cột, mái lợpngói mũi

Nơi đây buổi đương thời, các Vua Hùng thường họp bàn việc nước cùng cácLạc hầu, Lạc tướng Vào thời Hùng Vương thứ 6, Hùng Hồn Vương, huý Longtiên lang ( 1712- 1632 trước công nguyên), sau khi đánh đuổi giặc Ân từ phươngbắc tràn xuống, muốn chọn người kế vị đã cho gọi 24 người con trai về núi NghĩaLĩnh, mở cuộc thi tìm vật lễ dâng cúng tổ tiên, để chọn người con nào có lòng kínhhiếu cha mẹ, yêu trọn non sông đất nước sẽ nhường ngôi cho Tương truyền rằng,đền Trung là nơi hoàng tử Lang Liêu dâng bánh chưng , bánh dầy cho vua cha vàđược chọn làm người kế nghiệp

năm Nhâm Thìn, Hồng Đức thứ 3 ( 1472) ghi rằng " Vương phục lập cửu trùngtiên điện tự Nghĩa Lĩnh sơn thượng, vi kính thiên lĩnh điện" ( Vua lập cửu trùngtiên điện trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh lấy tên là điện Kính Thiên).

Nơi đây, vua Hùng cùng các tướng lĩnh thường đến để tiến hành những nghithức cúng tế trời đất ( kiểu đàn Nam Giao sau này) mong cho mưa thuận, gió hòa,mùa màng tươi tốt để muôn dân được ấm no hạnh phúc Cũng tại đây, vua Hùngthứ 6 đã lập đàn cầu trời ban cho người tài cứu dân, giúp nước Sau khi ThànhGióng phá tan giặc Ân và bay về trời, vua Hùng đã xây dựng miếu trên đỉnh núi đểthờ cúng thần linh, thờ cúng thần linh, trời đất và người anh hùng Thành Gióng

Cạnh đền Thượng có một cột đá Người xưa truyền lại rằng khi được vuaHùng nhường ngôi, Thục Phàn vô cùng cảm kích cho dựng cột đá trên đỉnh núiNghĩa Lĩnh thề nguyện muôn đời bảo vệ giang sơn, gấm vóc mà Hùng Vương traolại và đời đời hương khói tại lăng miếu Vua Hùng

Sáng ngày 19 tháng 09 năm 1954, chủ tịch Hồ Chí Minh đã thăm đền Hùng,thắp hương viếng tổ, xem bài minh chuông ở quả chuông đền thượng treo trên câyđại ở sân đền Ngày 19 thàng 08 năm 1962, Bác về thăm đền Hùng lần thứ 2 vànghỉ lại tại cửa ngách phía Đông Nam đền Thượng

Thời hậu Lê, vua Lê Hiển Tông ( 1740- 1786) khi lên viếng tổ đã viết bàithơ sau:

" Quốc tịch văn Lang cổ

Vương thư Việt sử tiênHiển thừa thập bát đạiHình thống nhất tam xuyênCựu trưng cao phong bánSùng từ tuấn lĩnh biênPhương dân ngung trắc giángHưng hoả đáo kim truyền"

Dịch nghĩa là:

Nước mở Văn Lang xưaDòng vua đầu Việt SửMười tám đời nối nhau

Ba sông đẹp như vẽ

Mộ cũ ở lưng đồiĐền thờ trên sườn núiMuôn dân tới phụng thờKhói hương còn mãi mãi

2.1.7 Đền Giếng:

Kiến trúc có vào khoảng cuối thế kỷ XVIII Thời gian đầu thế kỷ, nơi đây cómạch nước ngầm từ trong núi chảy ra Người ta đắp bờ, xếp đá khơi thành giếngnước ăn và tôn tạo ban thờ Năm Khải Định thứ 7, nhà nước cho trùng tu đềnGiếng Đền Giếng có 3 lớp nhà và 2 nhà oản hai bên Tại đây, hai Mỵ Nương(congái vua Hùng thứ 18) là Ngọc Hoa và Tiên Dung thường đến bên giếng này soigương để trải đầu, gỡ tóc Sau khi lấy chồng, hai nàng xây dựng cuộc sống ấm nohạnh phúc Người đời sau lập đền thờ để ghi nhớ công đức của hai bà

Giếng Ngọc, chữ Hán là Ngọc Tỉnh, xưa Tiên Dung, Ngọc Hoa đã soi mình,trải bao đời đến nay vẫn là tấm gương trong giữa trời để mọi người cùng đến soichung

Tại đền Giếng, 18.9.1954 Bác Hồ đã về thăm và ngủ đêm tại đây Hôm19.9.1954, Bác Hồ gặp gỡ và nói chuyện với cán bộ từ cấp đại đội trở lên của ĐạiĐoàn quan tiên phong trước khi bộ đội về tiếp quản thủ đô Hà Nội Lời Bác dặnngày ấy đã trở thành chân lý: " các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu taphải cùng nhau giữ lấy nước."

2.1.8 Bảo tàng Hùng vương:

Nhà bảo tàng Hùng Vương 2 tầng, cao trên ba chục mét, hình vuông Nhìn

từ xa, nhà bảo tàng giống như một khối hình lập phương, cao vút lên trên đỉnh mộtquả đồi ngay sát cổng đền chính Bảo tàng Hùng Vương là một ngôi nhà có hìnhthức đạm, chắc mà trang nhã; bề thế mà lại rất thanh thoát Đứng từ đỉnh HùngVương nhìn xuống, nhà bảo tàng Hùng Vương như một chiếc bánh chưng vuôngkhổng lồ Các nhà thiết kế giải thích đó là biểu hiện tượng trưng của quả đất theoquan niệm của người xưa đất vuông, trời tròn

Bảo tàng Hùng Vương được khánh thành vào đúng ngày khai hội Đền Hùngnăm 1993 Với 700 hiện vật gốc trên tổng số hơn 3000 hiện vật có trong kho bảotàng, 162 bức ảnh, 5 bức tranh sơn mài, 9 bức gò đồng, 1 nhóm tượng lớn và nhiềuhiện vật khác được trưng bày đã khắc họa chủ đề tổng quát: " Từ văn minh nôngnghiệp, các vua Hùng đã dựng nước Văn Lang trên mảnh đất Phong Châu lịch sử."

Phần trưng bày của bảo tàng Hùng Vương được tập trung vào 3 chủ đềchính:

- Giới thiệu giai đoạn văn hóa Hùng Vương bằng các hiện vật có liên quanđến thời đại Hùng Vương hiện tìm được trên đất Phú Thọ và Vĩnh Phúc

- Giới thiệu việc hình thành khu di tích đền Hùng và ý thức xây dựng khu ditích đền Hùng của nhân dân cả nước

- Tình cảm của nhân dân, sự quan tâm của những người đứng đầy các nhànước phong kiến trước đây; của Bác Hồ và các đồng chí lãnh đạo Đảng ngày nayđối với Đền Hùng

Ý đồ nổi bật trong trưng bày Bảo tàng Hùng Vương về nội dung và giảipháp kỹ thuật, mỹ thuật là việc giải quyết đề tài trưng bày thể hiện mối quan hệhữu cơ giữa văn hóa Hùng Vương, văn minh sông Hồng với lịch sử phát triển dântộc Việt Nam.

Mục đích của ý đồ trưng bày nhằm làm rõ tầm quan trọng của khu di tíchlịch sử đền Hùng, bộ Văn Lang và địa thế dựng nước của các vua Hùng Phươngpháp trưng bày bảo tàng Hùng Vương đã cố gắng đảm bảo sự tuân thủ nhữngnguyên tắc của phưng pháp luận sử học Macxit và nguyên tắc bảo tàng học Nộidung trưng bày có 5 trọng tâm - 5 mốc lịch sử quan trọng trong quá trình hìnhthành con người Việt Nam 5 trọng tâm ấy được nhấn mạnh ở 5 vị trí trang trọng:

- Đất nước, con người một thời nguyên thuỷ: được trưng bày ở phòng 1.Trong tiến trình phát triển lịch sử xã hội, con người Việt Nam thời thượng cổ đãtrải qua 5 giai đoạn văn hóa: Sơn Vi - Phùng Nguyên - Đồng Đậu - Gò Mun -Đông Sơn 5 giai đoạn phát triển văn hóa ấy là 5 bước tiến dài trong lịch sử pháttriển dân tộc

- Phòng 2: bắt đầu từ thời dựng nước, bằng những hiện vật gốc có lựa chọnphong phú từ 3 nền văn hóa: Phùng Nguyên, Đồng đậu và Gò Mun nhiều tài liệukhoa học mô tả từng mảng cuộc sống sinh hoạt của con người vận động hợp quyluật biến thiên của lịch sử

- Phòng 3: sự nghiệp dựng nước Văn Lang của các vua Hùng Sự xuất hiệncủa các công cụ bằng đồng đã đưa trình độ xã hội phát triển cao hơn các thủ lĩnh

họ Hùng với cương vị đứng đầu bộ lạc Văn Lang từ nền kinh tế lạc hậu thời kỳ đồ

đá đã vươn lên, mở rộng địa bàn, đẩy mạnh sự phát triển Sự liên minh của các bộlạc đã trở thành địa bàn nguồn gốc của nước Văn Lang Đó là một Nhà nước đầutiên của xã hội Việt Nam Một thành tựu, công lao vĩ đại không gì sánh nổi của cácvua Hùng

- Phòng 4 và 5: giới thiệu khu di tích lịch sử đền Hùng trên thềm đất cổPhong Châu, tình cảm của nhân dân, sự quan tâm của các chế độ xã hội tới đềnHùng:

Nhìn tổng thể, nội dung và ý đồ trưng bày bảo tàng Hùng Vương là hướngngười xem vào chiều sâu tư tưởng, nhận được dung mạo con người Việt Namtrong quá khứ, hiện tại và tương lai Mặt khác, nội dung trưng bày bảo tàng HùngVương đã phản ánh được mối quan hệ giữa Vua Hùng- đền Hùng và thời đại HùngVương dựng nước

Tóm lại, đền Hùng là di tích lịch sử , là một trong những điểm du lịch vănhóa, lịch sử quan trọng, hàng năm thu hút một lượng khách lớn tham quan, hànhhương

2.2 Các trò chơi dân gian:

2.2.1 Cờ người:

Là hoạt động được tổ chức thường xuyên trong lễ hội Cờ người gồm nhữngnam nữ thanh niên mặc áo có thêu chữ trước ngực và sau lưng mang tên nhữngquân cờ ( có nơi quân cờ được viết trên những tấm biển có cán cầm) Khi ngườicầm quân đi nước thì người đóng quân cờ sẽ di chuyển theo nước đó Tại mỗi vị trítrên bàn cờ đều có ghế để cờ ngồi

Có khi những nam nữ đóng quân cờ còn mang theo khí giới và khi quân bên

nọ ăn quân bên kia, quân cờ ăn sẽ múa một thế võ như hạ quân cờ bị ăn, y nhưtrong một màn hát hội

2.2.2 Ném còn:

Là một trò chơi của các Mỵ Nương thời Hùng Vương " Còn" là một qủa cầu

to bằng qủa cam lớn, khâu bằng vải, trong ruột là bông, cổ mềm hay vải vụn; ngoàibọc vải có màu tua ngũ sắc Trò ném còn được tổ chức ở một khoảng đất rộng cònđược gọi là sân còn Giữa sân trồng một cột tre cao, trên có một vòng tròn đườngkính 2 tấc, gọi là vòng còn Các thiếu nữ chơi còn đứng đối diện nhau về 2 phía

sân còn để lần lượt ném qủa còn cho lọt qua vòng còn Khi ném còn, các cô cầmcòn đưa tay văng vụt lên Qủa còn lướt qua ngọn cột tre, mỗi lần trái còn trúng vàogiữa vòng tròn, khán giả lại reo hò hưởng ứng Cuộc thi ném còn kéo dài suốt cảmấy ngày hội, từ sáng đến chiều.

2.2.3 Leo dây:

Đây là trò chơi giống như tiết mục của các đoàn xiếc Sợi dây được căngtrên hai chiếc cột, rồi có người đi lên trên, vừa đi vừa múa Thường thì người nàycầm trong tay một cái gậy để giữ thăng bằng trong lúc biểu diễn Cũng có khi dâyđược cột trên một chiếc xà cao buông thõng để người biểu diễn leo lên làm tròtrong tiếng hò reo, cổ vũ cuồng nhiệt của người xem

* Tóm lại, khu di tích lịch sử Đền Hùng và ngày giỗ Tổ Hùng Vương thực

sự có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của nguời dân Việt Nam Hơnthế nữa, Đền Hùng còn là một điểm du lịch văn hoá, lịch sử quan trọng, hàng nămthu hút một lượng khách rất lớn đến tham quan Vì thế, việc phân tích những hiệntrạng về hoạt động du lịch ở lễ hội Đền Hùng là một điều cần thiết để Đền Hùng cóđược những hướng phát triển phù hợp hơn trong tương lai

3 HIỆN TRẠNG HOẠT ĐỘNG VÀ CƠ SỞ DỊCH VỤ PHỤC VỤ LỄ HỘI ĐỀNHÙNG:

3.1 Các hoạt động lễ hội:

Lễ hội là một hình thức tín ngưỡng và sinh hoạt văn hóa dân gian của mộtcộng đồng người có cuộc sống định cư bền vững Khác với các lễ hội làng xã chỉtiến hành với dân cư trong làng xã, lễ hội đền Hùng được tiến hành với sự tham giacủa nhân dân trong cả nước

3.1.1.Phần lễ:

Việc cúng lễ vua Hùng do 3 cấp tiến hành: nhà nước, làng xã sở tại và từngngười dân

Trước kia nhà nước phong kiến tiến hành tế lễ vào ngày 12.3 âm lịch, làngày giỗ vua Hùng thứ nhất ( Kinh Dương Vương) Lệ này cứ 5 năm một lần vàonăm chẵn ( ví dụ 1900- 1905) - gọi là hội chính.

Năm ấy, ngay từ tháng giêng, người ta đã treo lá cờ thần trên đỉnh núi Nỏnbáo cho đồng bào xa gần biết Phần lễ vật tế do dân Trung Nghĩa ( Hy Cương- ChuHóa) phải lo, gọi là dân Trưởng tạo lệ

Vì là dân sở tại nên triều đình giao cho nhiệm vụ trông nom đền miếu và phục vụtrong ngày giỗ tổ Bù lại, nhà nước miễn cho khoản sưu thuế phu phen Ngoài racòn được cấp thêm chi phí lấy từ thuế điền thổ của hạt Sơn - Hưng - Tuyên Saukhi tiến hành tế lễ ( quốc tế) thì đến lượt các làng xã xung quanh đền Hùng tiếnhành Đó chính là nơi thờ Vua Hùng và vợ con của vua Hùng Chính các cuộchành lễ của làng xã mới tạo nên sự xúc động tâm linh mạnh mẽ hướng về cộinguồn Có khoảng trên 40 làng rước kiệu từ đình làng mình tới chầu, tất cả đều đặt

ở chân núi để chấm giải.Kiệu nào nhất thì lần sau được rước lên đền Thượng; đượcthay mặt cả đoàn rước kiệu đứng tế Tổ rước lên đền Thượng là một vinh dự lớn.Đây là một hoạt động tín ngưỡng rất tôn nghiêm, trang trọng mà vui vẻ Một đámrước như vậy được tổ chức rất công phu, gồm 3 cỗ kiệu đi liền nhau Kiệu đượcsơn son thiếp vàng, đục chạm rất tinh xảo Thân kiệu là 2 con rồng dài gồm 4 mét

do 16 người khiêng Cỗ đi đầu được bày hương hoa, đèn nến, trầu cau, bình nước

và nậm rượu Cỗ thứ hai rước nhanh án bài vị thánh có lọng che Cỗ thứ 3 rướcbánh dày, bánh chưng ( hoặc xôi), thủ lợn luộc ( hoặc cả con)

Đi đầu tiên là viên quan dịch loa cầm loa quả bầu báo cho nhân dân hai bênđường và khách bộ hành biết có kiệu sắp tới để họ nghênh xem hoặc thu xếp dọndẹp những gì trở ngại khiếm nhã

Thứ đến là phường chèo gióng đường; tiếp theo là chiêng trống nện theonhịp " tùng boong" hoặc " tùng tùng boong boong" Dịch loa, phường chèo vàchiêng trống được xem là một nhóm tiền trạm Nhóm chính của đám rước gồm

người vác lá cờ thần dẫn đầu 8 người vác cờ đuôi nheo, 8 người vác bát bửu Ôngchủ tế mặc áo hoàng bào thụng kiểu nhà vua đi trước, các quan viên chức sắc chianhau họ giá đi trước và sau kiệu Riêng kiệu nhang án có phường bát âm tấu nhạchầu thánh đi hai bên Trừ phường bát âm mặc lễ phục cổ điển thông thường ( quầntrắng áo the khăn xếp), còn các quan viên rước kiệu đều ăn mặc phỏng theo lốiquan văn võ và binh sỹ trong triều

Cũng nằm trong lễ thức tại đền Hùng còn có tiết mục hát Xoan Hát xoanxưa gọi là hát Xuân, do công chúa Nguyệt Cư - con vua Hùng 17, tập hợp từ múahát dân gian trong kinh đô Văn Lang ( Việt Trì) Hát Xoan kéo dài từ chập tối đếnsáng, trình diễn một bài bản có 3 phần: 5 đoạn lề lối, 14 đoạn quả cách và 8 đoạnnam nữ hát đối đáp Đội xoan có 6 nam - 12 nữ trẻ đẹp, hát bằng nhiều giọng khácnhau, có lúc dùng điệu bộ chân tay, có lúc múa nhảy kèm theo trống phách đưađệm

Sau cách mạng tháng 8 năm 1945 đến nay, tỉnh Phú Thọ chủ trì tổ chức giỗ

tổ Hùng Vương tại đền Hùng, có đại diện nhà nước về dự lễ dâng hương Năm

1946, cụ Huỳnh Thúc Kháng- quyền chủ tịch nước đã dâng hương trong ngày giỗ

tổ mùng 10 tháng 3 Chủ tịch nước Hồ Chí Minh cũng như các đồng chí lãnh đạoĐảng và nhà nước: Lê Duẩn, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Nguyễn Văn Linh,

Đỗ Mười, Lê Đức Anh, Võ Văn Kiệt, Phạm Văn Khải, Nông Đức Mạnh đều đãtới đền Hùng thắp hương tưởng nhớ tổ tiên

Trong năm 2002 là năm lẻ, giỗ tổ Hùng Vương và lễ hội đền Hùng được Uỷban Nhân dân tỉnh chủ trì tổ chức Các hoạt động phần Lễ được đảm bảo tính trangnghiêm, trọng thể và an toàn theo nghi lễ truyền thống, mang ý nghĩa giáo dụctruyền thống và tính nhân văn sâu sắc, thể hiện tinh thần đại đoàn kết và đạo lý

"uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam

3.1.2 Phần hội:

Nếu như nói phần nghi lễ là yếu tố văn hóa thiêng liêng, một giá trị thẩm mỹvới toàn bộ cộng đồng thì phần hội là một hoạt động bổ trợ không thể thiếu.

Phần hội diễn ra những hoạt động điển hình tượng trưng cho tâm lý cộngđồng, văn hóa dân tộc, chứa đựng những quan niệm đối với thực tế lịch sử, với vănhóa, với thiên nhiên của một dân tộc Phần hội bao gồm:

* Hoạt động văn hóa- văn nghệ:

Ngành văn hóa thể thao đã phối hợp, tổ chức cho các xã: Hy Cương, CaoMại, Tiên Kiên, Sơn Vi, Kim Đức, Hùng Lô rước kiệu về trung tâm lễ hội Chọn ra

100 nam thanh niên khỏe mạnh tượng trưng cho 100 con Lạc cháu Hồng và cácthiếu nữ mang hương hoa, lễ vật phục vụ lễ dâng hương thể hiện các vua Hùng

Phối hợp với cục nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa Thông tin) tổ chức cho 2đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp của trung ương là Liên đoàn xiếc Việt Nam và Nhàhát Tuổi trẻ biểu diễn phục vụ 04 buổi ( 02 buổi ở Việt Trì và 02 buổi ở lễ hội đềnHùng), phục vụ đông đảo nhân dân về dự lễ hội Tổ chức 02 đoàn nghệ thuậtchuyên nghiệp của tỉnh là Đoàn văn công chèo và Đoàn kịch nói Phú Thọ biểudiễn 03 buổi các chương trình kịch ngắn, kịch vui, trích đoạn chèo cổ phục vụ nhândân tại Việt Trì và sân khấu ngã 5 đền Giếng- Đền Hùng

Tổ chức đội dân ca Xoan, Ghẹo- nhà văn hóa thể thao tỉnh giao lưu 02 buổivới đoàn nghệ thuật quần chúng tỉnh Hà Tây trên thuyền Rồng ở Hồ Gò Cong vàtrung tâm lễ hội đền Hùng Tổ chức câu lạc bộ hát Xoan xã Kim đức giao lưuchương trình "Dân ca Xoan Ghẹo và hát ca trù" với hội tâm lý học Việt Nam tạitrung tâm lễ hội đền Hùng

Ngoài ra, ban tổ chức còn tổ chức thành công liên hoan các đội văn nghệmạnh và hội trại văn hóa thu hút 12/12 huyện, thành thị và 04 đơn vị doanh nghiệpđóng trên địa bàn tỉnh tham gia với sự góp mặt của gần 300 diễn viên, nhạc công

và 90 tiết mục ca múa nhạc của các đoàn