HIỆN TRẠNG PHÂN LOẠI RÁC TẠI NGUỒN Ở PHƯỜNG PHAN CHU TRINH

Bảng 2.1: Tỷ lệ các thành phần chất thải rắn tại Phường Phan Chu Trinh Thành phần chất thải Tỷ lệ % Rác thải sinh hoạt Nguồn báo cáo thí điểm 3R - HN tại phường Phan Chu Trinh, URENCO-

HIỆN TRẠNG PHÂN LOẠI RÁC TẠI NGUỒN Ở PHƯỜNG PHAN CHU

TRINH

I SƠ LƯỢC VỀ HIỆN TRẠNG CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT ĐÔ THỊ PHƯỜNG PHAN CHU TRINH.

1 Hiện trạng chất thải rắn sinh hoạt đô thị phường Chu Trinh - quận Hoàn Kiếm - HN.

Phường Phan Chu Trinh có đặc điểm là một trong những phường nội thành

có đời sống kinh tế và dân trí cao nhất của Hà Nội, bởi vậy lượng chất thải rắn sinh hoạt cũng có những tỷ lệ khác tương đối so với các phường khác ở Hà Nội

Bảng 2.1: Tỷ lệ các thành phần chất thải rắn tại Phường Phan Chu Trinh

Thành phần chất thải Tỷ lệ (%) Rác thải sinh

hoạt

(Nguồn báo cáo thí điểm 3R - HN tại phường Phan Chu Trinh,

URENCO-Hà Nội, tháng 1/2007)

2 Phát sinh và thu gom rác thải tại phường Phan Chu Trinh - quận Hoàn Kiếm - HN.

Hiện nay, khối lượng chất thải sinh hoạt phường Phan Chu Trinh phát sinh trung bình 12 tấn/ngày so với 190 tấn/ngày là tổng khối lượng rác phát sinh trên địa bàn Quận trong đó lượng chất thải phát sinh từ các nguồn khác nhau trên địa bàn phường theo số liệu ở bảng sau:

Bảng 2.2 Khối lượng và tỷ lệ nguồn phát sinh rác thải sinh hoạt của phường

Phan Chu Trinh

Nguồn phát sinh rác thải sinh hoạt Khối lượng (tấn/ngày) Tỷ lệ (%)

Chất thải từ nhà ở của dân 6 50% Chất thải từ các cơ quan trường học 1 8,3%

Chất thải từ đường phố, công viên 1,5 12,5% Chất thải từ các cơ sở y tế (khám và

(Nguồn báo cáo thí điểm 3R - HN tại phường Phan Chu Trinh,

URENCO- Hà Nội, tháng 1/2007).

Lượng rác thải trên địa bàn phường Phan Chu Trinh do xí nghiệp MTĐT

số 2 thu gom, vận chuyển trung bình là 12 tấn/ngày, bằng 95% lượng chất thải phát sinh/ngày của phường, lượng rác thải còn lại được thu gom trong các buổi tổng vệ sinh hàng tháng, hàng quý, hàng năm Tất cả chất thải sinh hoạt được thu gom vận chuyển và xử lý ngay trong ngày

Tại địa bàn phường Phan Chu Trinh có 32 công nhân của xí nghiệp MTĐT

số 2 đảm nhiệm công việc thu gom rác Phương pháp thu gom chủ yếu là thủ công kết hợp cơ giới, công việc quét dọn và thu gom chất thải thực hiện gồm có quét đường phố, ngõ xóm, vỉa hè, tua vỉa, nhặt rác Các hoạt động của công nhân thu gom trong suốt ca làm việc thu gom rác bằng xe đẩy tay: công nhân thu gom dùng phần lớn thời gian vào việc nhặt rác trên đường phố và đợi xe rác tại các điểm cẩu

Công việc thu gom rác thường được tiến hành vào tối và ban đêm Những công nhân thu rác gõ kẻng báo cho người dân biết đã đến giờ đổ rác Công nhân

sử dụng những chiếc xe và người dân thường đổ rác luôn vào đó Hệ thống này đang trở nên thông dụng nhưng gây ra nhiều vấn đề do thói quen của người dân

đó là đổ rác bừa bãi ra đường khi không có xe thu gom rác Sử dụng hệ thống này, người đổ rác chỉ có một khoảng thời gian ngắn để đổ rác Thời gian đổ rác được giới hạn trong khoảng thời gian xe rác đến Những người nào không đổ rác được vào lúc xe đến thì họ lại phải để rác đến ngày hôm sau Đây chính là một điểm tồn tại của hệ thống này, nó làm tăng thói quen xả rác ra đường của người dân Rác thải từ hộ gia đình và các cơ sở kinh doanh được thu gom theo 2

bước, cụ thể là bằng xe đẩy tay thu gom rác của các hộ gia đình và bằng xe cơ giới vận tải rác thu gom rác từ các xe đẩy tay Rác thải từ các xe thu gom đẩy tay được đưa lên xe tải chở rác bằng cần móc được gắn vào xe tải chở rác

3 Một số tồn tại trong công tác thu gom chất thải ở phường Phan Chu Trinh.

Công nhân thu gom của URENCO quét đường quá nhanh và ngày quét 2 lần làm cho đường phố trở nên bụi và ô nhiễm

Trong nhiều trường hợp, công nhân thu gom không đánh kẻng làm cho người dân không nhận biết được thời gian thu gom, công nghệ xử lý chất thải lại thủ công không đáp ứng được vấn đề vệ sinh môi trường

Thời gian thu gom quá sớm, nhiều hộ dân cư còn chưa đi làm về do đó họ không có thời gian đổ rác

Xe đẩy tay không vào trong các ngõ nhỏ cho nên nhiều người đã vứt bỏ rác thải ra ngoài đường phố, vỉa hè gây ô nhiễm những nơi công cộng; các xe đẩy tay thường quá đầy và không có vải che phủ gây ô nhiễm môi trường

4 Phương thức vận chuyển.

Chất thải sinh hoạt tại các hộ gia đình, các chợ, trường học, công sở, được thu gom tập trung vào các xe gom, thùng rác các loại (12lít - 240lít - 260lít), túi nilon, container sau đó tập kết vào các xe vận chuyển thùng kín (có hoặc không

có hệ thống nén ép) và vận chuyển lên khu liên hiệp xử lý chất thải Nam Sơn

II MÔ HÌNH PHÂN LOẠI RÁC THẢI SINH HOẠT TẠI NGUỒN Ở PHƯỜNG PHAN CHU TRINH - QUẬN HOÀN KIẾM

1 Lý do chọn phường Phan Chu Trinh làm dự án thí điểm phân loại rác tại nguồn:

Trong khuôn khô của dự án, có 4 vùng thí điểm tại 4 Quận nội thành được lựa chọn để tiến hành thực hiện dự án thí điểm Phan Chu Trinh là một trong 4 Phường được lựa chọn và là khu vực được thực hiện đầu tiên Trong suốt thời gian lựa chọn khu vực dự án thí điểm, ban quản lý dự án của URENCO Hà Nội

và đoàn chuyên gia JiCA đã xem xét một số Phường của Quận Hoàn Kiếm

nhưng Phan Chu Trinh là Phường được lựa chọn vì những lý do sau:

- Người dân Phường Phan Chu Trinh đã từng thực hiện phân loại rác tại nguồn hơn 3 năm Đây là một trong những lợi thế để tiến hành dự án thí điểm trong phường bởi người dân trong phường này đã có những hiểu biết và những kiến thức cơ bản về phân loại rác tại nguồn do đó sẽ thuận lợi hơn trong việc khuyến khích và tuyên truyền người dân tham gia vào dự án này

- Nhận thức của người dân trong phường nói chung và nhận thức về các vấn đề môi trường tại địa bàn là khá tốt

- Hệ thống đường phố trong phường đơn giản, hầu hết là đường phố chính

mà xe ôtô tải có thể lưu thông được Đây là một trong những đặc điểm quan trọng bởi vì xe tải thu gom rác sẽ là phương tiện chính được sử dụng trong việc thu gom trực tiếp rác từ các điểm đổ rác của người dân trong hệ thống thu gom mới này

2 Đặc điểm dân cư, kinh tế - xã hội

Phường Phan Chu Trinh nằm trên địa bàn, quận Hoàn Kiếm với diện tích 0,406km2, với 1836 hộ dân và dân số là 7 986 người, phân bố trên 30 tổ dân phố Các tuyến phố chính: trên địa bàn phường, có 12 tuyến phố chính tương ứng với khoảng 7km chiều dài, lòng đường rộng dao động từ 6m đến 16m, rộng vỉa hè từ 2m đến 8m

Phường có 6 trường học, có 2 chợ, 1 bến xe, 4 bệnh viện, 12 khu tập thể cao tầng, 1 công viên

3 Mô hình phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn phường Phan Chu Trinh - quận Hoàn Kiếm - Hà Nội.

3.1 Tổng quan và mục tiêu của dự án 3R - HN

3.1.1 Tổng quan về dự án 3R -HN

Dự án 3RHN là dự án hỗ trợ kỹ thuật nhằm xây dựng một hệ thống 3R

-HN cân đối thông qua việc phân loại rác thải tai nguồn trên toàn thành phố Hà Nội

3R là gì?

Reduce - giảm thiểu: giảm thiểu lượng rác thải qua việc thay đổi lối sống

thói quen sử dụng, cải tiến quy trình sản xuất mua bán sạch.

Reuse - Tái sử dụng: Dùng lại các vật dụng hoặc một bộ phận nào đó mà

vẫn có thể sử dụng tiếp cho cùng mục đích hay mục đích khác

Recycle - Tái chế: Dùng rác thải làm nguyên liệu sản xuất các vật chất có

ích khác

3.1.2 Mục tiêu của mô hình dự án 3R-HN thí điểm tại phường Phan Chu Trinh

Mục tiêu của dự án là để góp phần phát triển một chu trình vật chất hợp lý tức dự án thực hiện sáng kiến 3R tại Hà Nội để góp phần phát triển xã hội bền vững Mô hình phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn ởn phường Phan Chu Trinh là mô hình thí điểm, từ kết quả thu được sẽ là cơ sở để ra quyết định cho việc nhân rộng mô hình trên toàn thành phố Hà Nội

Mục tiêu của mô hình phân loại rác tại nguồn là nhằm phát triển một hệ thống quản lý chất thải đồng bộ và hiệu quả trong địa bàn nhằm duy trì một môi trường trong sạch bảo vệ sức khoẻ cộng đồng, cải thệin chất lượng cuộc sống người dân nhằm hướng tới một xã hội phát triển bền vững:

1 Mục tiêu về môi trường: tăng tỷ lệ thu gom rác thải lên 100% vào

năm 2010 Phấn đấu đạt chỉ tiêu 60% rác thải sẽ được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, 10% bằng phương pháp thiêu đốt (trong đó 5% là rác thải y tế

và 5% là rác thải công nghiệp) và 10% sẽ được sử dụng để làm phân hữu cơ Đạt được mục tiêu giảm thiểu 30% lượng rác thải

Giảm thiểu các tác động đến môi trường nước, đất và không khí để đảm bảo môi trường xanh sạch và cảnh quan hài hòa của khu vực rác thải nhằm bảo

vệ sức khoẻ của cộng đồng dân cư xung quanh và có các biện pháp phòng ngừa

để bảo vệ người công nhân lao động trực tiếp phải đối mặt với rác thải

2 Mục tiêu xã hội: nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

Khuyến khích các tổ chức, cá nhân và khu vực tư nhân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường

Tăng cường việc sử dụng và mở rộng thị trường cho sản phẩm phân hữu cơ được chế biến từ rác thải được phân loại tại nguồn Xây dựng hoàn thệin hệ

thống pháp luật liên quan đến xử lý chất thải rắn tại Hà Nội.

3.2 Hệ thống thu gom

Bảng 2.3 Hệ thống thu gom rác thải ở Phường Phan Chu Trinh

1

Hộ gia đình,

hộ kinh doanh

không ký hợp

đồng

Mặt đường lớn

Đặt thùng thu gom 240 lít theo giờ cố định, xe tải thu trực tiếp tại điểm đặt

Trong ngõ

Đặt thùng thu gom 240 lít theo giờ cố định, công nhân kéo thùng ra tới điểm

cẩu tại các đường lớn

2 Chung cư cao tầng kiểm mới

có hệ thống đổ rác chung

Các hộ dân trong khu phân loại rác tại nguồn vào 2 túi nilon, túi màu đen chứa rác vô cơ và túi màu trắng chứa

rác hữu cơ

Tiếp tục duy trì thu gom như đã thỏa thuận trong hợp đồng (sử dụng xe thu gom thu theo đúng giờ thỏa thuận)

Nguồn: Báo cáo thí điểm 3R-HN tại Phường Phan Chu Trinh,

URENCO-Hà Nội, tháng 1/2007

3.2.1 Phân loại rác thải tại hộ gia đình:

Trong mô hình của dự án thí điểm, người dân được khuyến khích phân loại rác thành 3 loại Tuy nhiên đối với loại rác tái chế hiện nay hầu hết người dân

đã phân loại và bán cho người thu mua phế liệu Do đó dự án thí điểm sẽ khuyến khích người dân tiếp tục thực hiện phân loại rác tái chế ra khỏi các loại rác khác và thu gom để bán cho những người thu gom phế liệu hoặc mang trực tiếp cho công nhân thu gom tại các điểm thu gom

Đối với rác hữu cơ và vô cơ, để người dân dễ dàng phân loại riêng thì dự

án đã phát 2 loại thùng chứa rác cho mỗi hộ dân Một thùng màu xanh lá cây để chứa rác hữu cơ, một thùng màu da cam để rác vô cơ

Nguồn phát sinh (Rác thải sinh hoạt)

Túi màu đen (hoặc thùng màu da cam) Túi màu trắng (hoặc thùng màu xanh lá cây)

Điểm tập kết rác

Xe gom rác có sơn vạch đen (hoặc thùng gom màu cam

Xe gom rác có sơn vạch trắng (hoặc thùng gom màu xanh lá cây)

Sơ đồ 4: Mô hình phân loại chất thải sinh hoạt phường Phan Chu Trinh

Nguồn: Báo cáo thí điểm 3RHN tại Phường Phan Chu Trinh, URENCO

-Hà Nội, tháng 1/2007

3.2.2 Vị trí điểm thu gom

Có 38 điểm đặt thùng rác 240 lít tại phường Phan Chu Trinh.

Điểm tập kết rác: Trên địa bàn phường Phan Chu Trinh có 2 điểm tập kết rác ban ngày và 5 điểm tập kết rác ban đêm

3.2.3 Thời gian và ngày thu gom

Ngày thu gom Hàng ngày Thứ 3, 5, 7 và chủ nhật Thời gian thu gom Từ 16.00 đến 20.30 Từ 16.00 đến 20.30 Thùng thu gom Màu xanh lá cây Màu da cam

Điểm thu gom Ở điểm tập kết tại mỗi

tổ dân phố

Ở đểim tập kết tại mỗi

tổ dân phố

3.3 Công tác duy trì vệ sinh trên địa bàn phường

3.3.1 Duy trì vệ sinh các điểm thu gom tập kết

Sau khi xe tải cẩu các thùng thu gom rác tại các điểm thu gom tập kết, người công nhân thu gom chịu trách nhiệm thu dọn vệ sinh điểm thu gom rác tập kết

Tuy nhiên, để chia sẻ trách nhiệm của cộng đồng trong việc giữ gìn vệ sinh công cộng, URENCO Hà Nội đã phối hợp với Hội phụ nữ phường và Đoàn thanh niên phường Phan Chu Trinh tổ chức phong trào giữ gìn vệ sinh tại các điểm thu gom tập kết vào mỗi sáng thứ bảy và chủ nhật như là một hoạt động mang tính tuyên truyền cho việc phân loại rác thải tại nguồn trên địa bàn phường

3.3.2 Duy trì vệ sinh đường phố trên địa bàn

Khi thực hiện dự án thí điểm tại khu vực phường Phan Chu Trinh xí nghiệp MTĐT số 2 vẫn đảm bảo duy trì vệ sinh đường phố 24/24h

3.4 Biện pháp tổ chức triển khai.

Cơ quan triển khai và điều hành dự án thí điểm về phía Việt Nam như sau:

1 Các cơ quan cấp trung ương Bộ tài nguyên và môi trường

(MONRE), Bộ kế hoạch và đầu tư (MPI)

2.Cơ quan giám sát Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội

(HPC)

3 Cơ quan đối tác (C/P) Công ty TNHH NN một thành viên

Môi trường Đô thị - TP Hà Nội (Hà Nội URENCO), Thành hội phụ nữ Hà Nội, UBND phường Phan Chu Trinh 4.Người hưởng lợi Người dân phường Phan Chu Trinh

và dân TP Hà Nội

5 Điều hành dự án thí điểm ở phường

Phan Chu Trinh

- Giám đốc dự án (PD): Tổng giám đốc Hà Nội URENCO

- Giám đốc điều hành dự án (PMD): Phó tổng giám đốc URENCO

- Quản lý dự án (PM): Giám đốc trung tâm Công nghệ Môi trường- Hà Nội URENCO

- Ban điều phối chung (TCC)

- Ban điều phối chung cấp thành phố (MJCC)

- Ban quản lý dự án (PMU)

Việc tổ chức triển khai mô hình phân loại rác tại nguồn phường Phan Chu Trinh gồm các bước sau:

(1) Hình thành nhóm dự án.

Nhóm dự án bao gồm những đại diện từ URENCO Hà Nội, thành hội phụ

nữ Hà Nội, cộng đồng dân cư phường Phan Chu Trinh

(2) Chuẩn bị kế hoạch triển khai chi tiết cho dự án thí điểm phân loại rác tại nguồn ở phường Phan Chu Trinh.

Khảo sát vùng dự án, phương pháp phân loại, các phương pháp thu gom và

phát thải, tổ chức triển khai, lập kế hoạch về tài chính,… biên soạn các mục đó trong dự thảo kế hoạch triển khai Giải thích kế hoạch cho các cơ quan liên quan

để nhận được sự cam kết đồng thuận của họ

(3) Bố trí các trang thiết bị cần thiết:

Chuẩn bị các trang thiết bị cần thiết cho phân loại rác tại nguồn và thu gom (các thùng cho chất thải hữu cơ và túi cho các chất thải khác) và soạn kế hoạch vận hành các phương tiện thu gom

(4) Thúc đẩy các hoạt động nâng cao nhận thức về phân loại rác tại nguồn cho dân cư trong vùng dự án.

Chuẩn bị các tờ rơi liên quan đến thu gom phân loại các chất thải ban đầu

và phân phối chúng đến các hộ và những người phát thải chất thải khác để thúc đẩy nhận thức Cùng thời gian đó, như là một phần của giáo dục môi trường 3R, tiến hành giải thích cho dân tại các cuộc họp cộng đồng

(5) Triển khai và giám sát phân loại tại nguồn chất thải hữu cơ.

Phân bố các trang thiết bị cần thiết cho phân loại tại nguồn đến từng hộ tham gia và các cơ sở kinh doanh

Mỗi hộ gia đình sẽ được phát hai loại thung: thùng xanh lá cây với rọ lọc chất lỏng để đựng rác hữu cơ (tác dụng của rọ lọc chất lỏng là tách nước rác ra khỏi rác hữu cơ) và thùng da cam 2 lớp để đựng rác vô cơ

Rác tái chế được khuyến khích tách riêng để bán cho người thu gom phế liệu hoặc sẽ đưa trực tiếp cho công nhân thu gom tại điểm thu gom tập kết Thu gom chất thải đã phân loại và vận chuyển đến nhà máy sản xuất phân

vi sinh Cầu Diễn

(6) Đánh giá dự án thí điểm

Đánh giá dự án thí điểm dựa trên các chỉ tiêu được lập ra trước khi bắt đầu

dự án bao gồm sự thay đổi trong cấu trúc phát sinh chất thải và chi phí thu gom…taị khu vực dự án

Bảng 2.5: Ví dụ về các hạng mục đánh giá trên quan điểm trước khi bắt đầu

dự án thí điểm.

Các hạng mục đánh giá chung Các chỉ tiêu thiết kế hệ thống

Số lượng thu gom và tỷ lệ hợp tác

(tỷ lệ tham gia) trong phân loại là bao

nhiêu?

Hoàn cảnh liên quan đến các đối

tượng nước ngoài trong rác thải ban

đầu như thế nào (tính chính xác phân

loại)

Nếu tỷ lệ tham gia không phù hợp,

nguyên nhân là gì?

Hệ thống thu gom có vấn đề gì

không (các trạm thải rác, cường độ,

thùng rác,….)?

Người dân có nhận thức đầy đủ về

môi trường của họ và chấp hành các

quy định phân loại không?

Người dân có nhận thức đầy đủ và

hiểu các mục tiêu và nội dung của dự

án không?

Những giải thích và vận động của

URENCO Ha Noi đối với người dân

đã đủ chưa?

Việc giám sát của URENCO Ha

Noi sau khi bắt đầu phân loại tại

nguồn có đầy đủ không?

Mức độ khác biệt (các hệ thống đối với chất thải ban đầu và thông thường

và chúng có được người dân phân biệt rõ ràng không?)

Dễ giám sát (Hệ thống cho phép thải rác hợp lý có được dễ dàng khẳng định không?)

Thuận tiện cho người dân (Hệ thống có thuận tiện và dễ dàng cho người dân tham gia không) ?

Dễ hiểu dối với người dân (hệ thống có đơn giản và dễ hiểu cho người dân không?

Tác động đến chi phí (tác động đến chi phí duy trì, thu gom)

Gánh nặng của những người vận hành (công việc có được những người vận hành thu gom chấp nhận là không quá nặng không?)

Tác động đến cảnh quan môi trường và vệ sinh đô thị ( hệ thống có ngăn trở cảnh quan môi trường và vệ sinh đô thị không?)

Dễ chuyển đổi sang hệ thống mới (nếu mức độ sai khác với hệ thống hiện hành không lớn, hệ thống mới có thể được chuyển đổi dễ dàng)

Tiềm năng cho việc mở rộng (xem