Thực hiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm ở việt nam hiện nay

sản xuât, chê biên, bảo quản, phán phôi, vận chuyên đến sử dụng nhằm bảo đảm cho thực phảm sạch sẽ, an toàn, không gãy hại cho sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng' Pháp luật vệ sinh an t

B ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO • • • B ộ T ư PHÁP•

TRƯ ỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI• • • •

NHÂM THUÝ LAN

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VÈ

VỆ SINH ẤN TOAN THựC p h ẩ m ở v i ệ t

NAM HIỆN NAY

Ihuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ LỊCH s ử NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Mã số: 603801

LUẬN VĂN THẠC s ĩ LUẬT HỌC • • • •

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS NGUYỄN MINH ĐOAN

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VlẻiV TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHÒNG DỌC Ậ - \

HÀ NỘI 2012

học Luật Hà Nội và các bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn.

Tôi cũng xỉn bày tỏ lòng biết ơn chân thành của mình tới PGS.TS Nguyễn Minh Đoan - người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ để tôi hoàn thiện được luận văn này.

Tác giả luận văn

Nhâm Thuý Lan

1VSATTP: Vệ sinh an toàn thực phẩm

2 ATTP: An toàn thực phẩm

3 WHO: Tổ chức Y tế thế giới

4FAO: Tổ chức lương thực thế giới

1.2 Vai trò của thực hiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm

1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến vịêc thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm tại Vịêt Nam

Chương II THựC TRẠNG THựC HIỆN PHÁP LUẬT VỆ SINH• • • • • •

AN TOÀN THựC PHẨM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ

TH ựC HIỆN PHÁP LUẬT VỆ SINH AN TOÀN THựC PHẨM Ở• • • • •NUỚC TA HIỆN NAY

2.1 Thực trạng thực hiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm

2.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm ở nước ta hiện nay

Kết luân

Phụ lục

Tài liêu tham khảo

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thực phẩm là nguồn cung cấp năng lượng, các chất dinh dưỡng cần thiết

để con người tồn tại và phát triển Nhưng thực phẩm cũng là nguồn truyền bệnh nguy hiểm nếu không được bảo đảm vệ sinh và an toàn Chính vì vậy, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm luôn là một vấn đề cấp bách có tính chất toàn cầu chứ không chỉ là sự quan tâm của riêng quốc gia nào Theo báo cáo gần đây của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hơn 1/3 dân số các nước phát triển bị ảnh hưởng của các bệnh do thực phẩm gây ra mỗi năm Đối với các nước đang phát triển, bệnh do thực phẩm hàng năm gây tử vong hơn 2,2 triệu người, trong đó hầu hết là trẻ em Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm trở thành một trong những mục tiêu quan trọng nhất của bất cứ quốc gia nào nhằm đảm bảo sức khoẻ người dân, sự ổn định kinh tế - xã hội và sự phát triển của giống nòi

Trong những năm qua, nhận thức được tầm quan trọng của việc đảm bảo VSATTP đối với sức khoẻ nhân dân, sự ổn định và phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật đối với vấn đề VSATTP Các chương trình quốc gia về an toàn thực phẩm, về dinh dưỡng đã được đưa ra Nhiều văn bản luật được ban hành quy định các vấn đề cơ bản về sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng thực phẩm nhằm bảo đảm quyền lợi cho mỗi cá nhân người tiêu dùng và của toàn xã hội

Tuy nhiên, trên thực tế, việc triển khai, thi hành, áp dụng pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm còn nhiều hạn chế, bất cập Các vụ việc vi phạm pháp luật VSATTP không những giảm mà còn tiếp tục tăng và có diễn biến phức tạp hơn trong những năm gần đây Người sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng thực phẩm vẫn chưa thực sự tiếp cận cũng như nhận thức và thi hành các quy định của pháp luật về vấn đề này Đe bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng,

bảo vệ tính mạng, sức khoẻ và tương lai giống nòi của đất nước, việc tổ chức thực hiện triệt để pháp luật VSATTP có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Tại thời điểm này, đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu về thực hiện pháp luật nói chung, thực hiện pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng nói riêng song riêng trong lĩnh vực VSATTP chưa có một công trình nào nghiên cứu đầy đủ và có hệ thống về vấn đề này Xuất phát từ những lý do trên, đề tài

“Thực hiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm ở nước ta hiện nay” đã được chọn làm luận văn thạc sĩ

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề thực hiện pháp luật đã được các nhà khoa học nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau, từ góc độ lý luận chung về thực hiện pháp luật đến góc độ thực hiện pháp luật trong từng lĩnh vực cụ thể Các công trình này đã làm phong phú thêm lý luận chung về nhà nước và pháp luật, giải quyết được nhiều vấn đề của thực tiễn cuộc sống phong phú, đa dạng và phức tạp

Các công trình đã nghiên cứu về vấn đề này bao gồm: “Khảo sát tình

hình thực hiện pháp luật ở cơ sở và giải pháp nâng cao năng lực thực hiện”

(Sở Tư pháp Ben Tre); “Tổ chức thực hiện pháp luật và tăng cường pháp chế

trong điều kiện đổi mới ở nước ta hiện n a y (Viện Nhà nước và pháp luật,

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh); “Tinh hình thực hiện pháp luật ở

nước ta hiện nay” (Dự án điều tra cơ bản của Viện nghiên cứu nhà nước và

pháp luật); Luận án tiến sĩ luật học: “Thực hiện pháp luật trong hoạt động của

lực lượng công an nhân dân để bảo vệ trật tự an toàn xã hội ở nước ta hiện

n a y ' “Thực hiện pháp luật ở các tỉnh miền núi phía bắc nước ta hiện nay - thực trạng và các phương hướng, giải pháp” (Luận văn thạc sĩ luật học của

tác giả Lê Thanh Bình), “Một số vắn đề lý luận và thực tiễn về thực hiện pháp

luật ở thành phổ Hà Nội hiện n a y (Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Trần

Thị Xuân); “Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải

phóng mặt bằng và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại một sổ dự án trên

địa bàn huyện Phú Xuyên, thành phổ Hà N ộ r (Luận văn thạc sĩ luật học của

tác giả Trần Tuấn Nghĩa); “Nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật ở nước ta

hiện nay (Từ thực tiễn của thành phố Hải Phòng) ” (Luận văn thạc sĩ luật học

của tác giả Đào Thị Mai), “Thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái

định cư khỉ nhà nước thu hồi đất ở tỉnh Hà Nam hiện n a y (Luận văn thạc sĩ

luật học của tác giả Đinh Thị Huê), ''''Thực hiện pháp luật bảo vệ quyền lợi

của người tiêu dùng ở Việt Nam’'’ (Luận án tiến sĩ luật học của tác giả Lê

Thanh Bình); “Thực hiện và áp dụng pháp luật ở Việt Nam” (Sách chuyên khảo của tác giả Nguyễn Minh Đoan) ; “Áp dụng pháp luật” (Sách chuyên khảo của tác giả Nguyễn Thị Hồi), “ Thực hiện pháp luật ở Việt Nam - lý luận

và thực tiễn” (Kỷ yếu hội thảo khoa học, Khoa Hành chính - Nhà nước, Đại

học Luật Hà Nội)

Các công trình trên đã đề cập tới thực hiện pháp luật nói chung cũng như thực hiện pháp luật ở các lĩnh vực khác nhau, tại các địa phương khác nhau Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu cụ thể việc thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm tại nước ta trong giai đoạn gần đây Chính vì vậy, đề tài “Thực hiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm ở nước ta hiện nay” sẽ là đề tài đầu tiên nghiên cứu vấn đề triển khai pháp luật

vệ sinh an toàn thực phẩm trên thực tế

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn• • • •

- Mục đích của luận văn

Luận văn có mục đích làm rõ một số vấn đề lý luận chung về pháp luật

vệ sinh an toàn thực phẩm và thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm Thông qua thực trạng thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm hiện nay,luận văn cũng đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạtđộng này ở nước ta

- Nhiệm vụ của luận văn

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên đây, luận văn có các nhiệm vụ cơ

bản sau:

+ Nghiên cứu, làm rõ một số vấn đề lý luận chung về thực hiện pháp luật

vệ sinh an toàn thực phẩm

+ Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực

phẩm ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

+ Đề xuất các giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp

luật vệ sinh an toàn thực phẩm

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Luận văn đi sâu vào nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề

thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm ở nước ta dưới góc độ của

chuyên ngành lý luận, lịch sử nhà nước và pháp luật

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các nhiệm vụ đặt ra của đề tài, luận văn sử dụng phương

pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của triết học Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và các quan điểm, tư tưởng của Đảng cộng sản Việt Nam về nhà

nước và pháp luật trong điều kiện đổi mới và hội nhập quốc tế hiện nay, đồng

thời đặt vấn đề nghiên cứu trong mối quan hệ biện chứng với các hiện tượng

khác trong xã hội và bối cảnh, giai đoạn phát triển hiện nay của xã hội

Ngoài ra, để đảm bảo nội dung nghiên cứu của luận văn cũng như tính

khoa học, lô gíc giữa các vấn đề, luận văn còn sử dụng một số phương pháp

cụ thể như: hệ thống, phân tích, tổng hợp, so sánh

6 Những đóng góp về khoa học và ý nghĩa của luận văn.

- Luận văn nghiên cứu nhằm làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về thực

hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm của nước ta trong giai đoạn hiện nay

- Luận văn đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực

phẩm tại nước ta hiện nay : những việc đã làm được cũng như những hạn chế,

tồn tại trong công tác thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm ở nước ta hiện nay.

nhưng giải pháp nhàm nâng cao hiệu quả của hoạt động thực hiện pháp luật VSATTP ở nước ta hiện nay

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 2 chương

Chương 1 Những vấn đề lý luận cơ bản về thực hiện pháp luật vệ sinh

an toàn thực phẩm

Chưong 2 Thực trạng thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm và

những giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẳm ở nước ta hiện nay

CHƯƠNG I NHŨNG VẤN ĐÈ LÝ LƯẬN c ơ BẢN VỀ THựC HIỆN• • •

PHÁP LUẬT VỆ SINH AN TOÀN THỤC PHẨM• • •

1.1 Khái niệm, đặc điểm và các hình thức thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm

1.1.1 Vệ sinh an toàn thực phẩm và pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm

Khái niệm vệ sinh an toàn thực phẩm : “Vệ sinh an toàn thực phẩm”

không còn là khái niệm xa lạ đối với đa số người dân song không phải ai cũng hiểu hoàn toàn chính xác và đầy đủ khái niệm này cũng như tầm quan trọng của nó đối với sức khoẻ, tính mạng con người và sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Vậy chúng ta phải hiểu đầy đủ thế nào về VSATTP? Theo Từ điển tiếng

Việt của Nhà xuất bản Đà Nang, thực phẩm là “các thứ dùng làm món ăn như thịt, cá, trứng ”.[32, tr.947]; vệ sinh là “những biện pháp phòng bệnh, giữ gìn và tăng cường sức khỏe” [32, tr.l 111]; an toàn là “yên ổn, tránh được tai

nạn, tránh được thiệt hại” Như vậy “vệ sinh an toàn thực phẩm” hiểu theo nghĩa thông thường nhất là việc sử dụng đồ ăn để giữ gìn và tăng cường sức khỏe, đảm bảo không gây hại cho con người:

Theo Giáo' trình Vệ sinh an toàn thực phẩm thì “an toàn thực phẩm”

(food safety) “là sự đảm bảo rằng thực phẩm không gây hại cho người tiêu

dùng khi nó được chế biến hay ăn uổng theo mục đích sử dụng đã định trước”, “vệ sinh thực phẩm” ‘7à tất cả những điều kiện và biện pháp nhằm đảm bảo sự an toàn và tính hợp lý của thực phẩm trong toàn bộ dây chuyền thực phẩm''' [27, tr.3].

Tuy nhiên, trong lĩnh vực pháp luật thực định, “thực phẩm” được hiểu theo nghĩa rộng hơn, bao gồm mọi sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản Thực phẩm không bao gồm

mỹ phẩm, thuốc lá và các chất sử dụng như dược phẩm Đồng thời, “vệ sinh

an toàn thực phâm” cũng phải được hiêu là sự đảm bảo thực phâm sạch sẽ, không gây hại cho con người trong cả quá trình từ lúc sản xuất tới khâu phân phối, kinh doanh cũng như tiêu dùng chứ không chỉ ở khâu cuối cùng là sử dụng như các tài liệu trên đã định nghĩa.

Bảo đảm chất lượng VSATTP giữ vị trí quan trọng trong sự nghiệp bảo

vệ sức khỏe nhân dân, góp phần giảm tỷ lệ mắc bệnh, duy trì và phát triển nòi giống, tăng cường sức lao động, học tập, thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, văn hóa xã hội và đảm bảo điều kiện để hội nhập với thế giới

Trước hết, thực phẩm là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng cho sự phát triển của cơ thể, đảm bảo sức khỏe con người nhưng đồng thời cũng là nguồn

có thể gây bệnh nếu không đảm bảo vệ sinh Không có thực phẩm nào được

phẩm không những có tác động thường xuyên đối với sức khỏe mỗi con người mà còn ảnh hưởng đến nòi giống dân tộc

Vệ sinh an toàn thực phẩm còn tác động đến kinh tế và xã hội Đối với nước ta cũng như nhiều nước đang phát triển, lương thực thực phẩm là một loại sản phẩm chiến lược, ngoài ý nghĩa kinh tế còn có ý nghĩa chính trị, xã hội rất quan trọng Những thiệt hại khi không đảm bảo VSATTP gây nên nhiều hậu quả khác nhau Đó là chi phí khám bệnh, phục hồi sức khỏe, chi phí

do phải chăm sóc người bệnh, sự mất thu nhập do phải nghỉ làm Đối với nhà sản xuất, đó là những chi phí do phải thu hồi, lưu giữ sản phẩm, hủy hoặc loại bỏ sản phẩm, những thiệt hại do mất lợi nhuận do thông tin quảng cáo

và thiệt hại lớn nhất là mất lòng tin của người tiêu dùng Ngoài ra còn có các thiệt hại khác như chi phí điều tra, khảo sát, phân tích, kiểm tra độc hại, giải quyết hậu quả Do vậy, vấn đề đảm bảo VSATTP để phòng các bệnh gây ra

từ thực phẩm có ý nghĩa thực tế rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế và

xã hội cũng như bảo vệ môi trường sống Những quan điểm nêu trên cho thấy

“vé sinh an toàn thực phẩm là tất cả điều kiện, biện pháp cần thiết từ khâu

sản xuât, chê biên, bảo quản, phán phôi, vận chuyên đến sử dụng nhằm bảo đảm cho thực phảm sạch sẽ, an toàn, không gãy hại cho sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng

' Pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm

Một sản phấm thực phẩm hoàn chỉnh phải được thực hiện qua các khâu khác nhau như sản xuất, chế biến, bảo quản, phân phối, vận chuyển, xuất nhập khẩu và sử dụng Tương ứng với mỗi khâu đó có các chủ thể khác nhau bao gồm: người sản xuất, người kinh doanh và người tiêu dùng Vì tầm quan trọng của việc đảm bảo VSATTP, các vấn đề có liên quan đến lĩnh vực này đều phải được quy phạm pháp luật điều chỉnh và đây là cơ sở để hình thành pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm

Pháp luật VSATTP phải bao quát được toàn bộ quy trình từ nuôi trồng, sản xuất, lưu thông đến phân phối, kinh doanh, xuất nhập khẩu sản phẩm thực phẩm Đối tượng điều chỉnh của pháp luật VSATTP là các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình sản xuất, kinh doanh, phân phối và sử dụng thực phẩm Pháp luật VSATTP hướng tới chủ thể là các cá nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng thực phẩm Với phạm vi điều chỉnh, đối tượng điều

chỉnh và chủ thể như trên, có thể định nghĩa pháp luật VSATTP là hệ thống

các quy tắc xử sự do nhà nước ban hành điều chỉnh hoạt động sản xuất, kỉnh doanh và sử dụng thực phẩm của các cá nhân, tổ chức với mục đích đảm bảo thực phẩm sạch sẽ, an toàn, không gây hại cho tính mạng, sức khoẻ của người sử dụng.

Pháp luật VSATTP được biểu hiện bằng hệ thống các quy phạm pháp luật và được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau Các văn bản quy định trực tiếp có Pháp lệnh vệ sinh an toàn thực phẩm 2003, Nghị định số 163/2004/NĐ - CP ngày 7/9/2004 quy định chi tiết một số điều của Pháp lệnh Vệ sinh an toàn thực phẩm, Luật An toàn thực phẩm 2010, trong đó Luật An toàn thực phẩm 2010 có vai trò quan trọng đặc biệt vì quy

định những vấn đề cơ bản nhất về an toàn thực phẩm như quyền và nghĩa vụ cửa tổ chức, cá nhân trong đảm bảo ATTP; điều kiện bảo đảm ATTP; chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP trong sản xuất, kinh doanh; xuất khẩu và nhập khẩu thực phẩm; quảng cáo và ghi nhãn thực phẩm, kiểm nghiệm thực phẩm, phân tích nguy cơ đối với ATTP, phòng ngừa, ngăn ngừa và khắc phục sự cố

về ATTP Những văn bản quy định trực tiếp về VSATTP tập trung vào việc giải quyết mọi vấn đề liên quan tới sản xuất, chế biến, vận chuyển, phân phối, tiêu dùng thực phẩm nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm

Ngoài các văn bản nói trên còn có các văn bản pháp luật khác quy định

về vệ sinh an toàn thực phẩm như Luật Bảo vệ người tiêu dùng 2010, Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật năm 2006, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá năm 2007, Luật Thuỷ sản 2003, Luật Thanh tra sửa đổi 2010, Pháp lệnh Bảo vệ và kiểm dịch thực vật 2001, Pháp lệnh giống cây trồng 2004, Pháp lệnh giống vật nuôi 2004 Các văn bản này điều chỉnh quá trình sản xuất nông, lâm, thuỷ sản, giống cây trồng, giống vật nuôi; quy chuẩn, tiêu chuẩn của các loại hàng hoá là thực phẩm; các biện pháp bảo vệ người sử dụng Ngoài ra, các vấn đề về ATTP còn được quy định trong Bộ luật Hình

sự sửa đổi, bổ sung năm 2009 Chẳng hạn, Điều 158 về Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo

vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi; Điều 244 về Tội vi phạm các quy định

về VSATTP

Nội dung chủ yếu của pháp luật VSATTP bao gồm:

- Nhóm quy phạm quy định các hoạt động sản xuất thực phẩm như nuôi trồng nông, lâm, thuỷ, hải sản, chế biến thực phẩm

- Nhóm quy phạm quy định các hoạt động kinh doanh thực phẩm như: vận chuyển, phân phối, xuất nhập khẩu thực phẩm

- Nhóm quy phạm quy định việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thực phấm và khắc phục sự cố khi có sự cố xảy ra

- Nhóm quy phạm quy định hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực VSATTP.

Pháp luật VSATTP là cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của các cá nhân, tổ chức cũng như hoạt động quản lý của nhà nước trong lĩnh vực này

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm thực hiện pháp luật VSATTP

Thực hiện pháp luật là làm cho các quy định của pháp luật trở thành hiện thực trong đời sống xã hội, nghĩa là, thành những hành vi pháp lý hợp pháp

của các chủ thể pháp luật Như vậy, thực hiện pháp luật \là hành vi thực tế

hợp pháp của các chủ thê pháp luật được thực hiện có mục đích, nhăm hiện thực hoá các quy định của pháp ỉuật, làm cho chủng đi vào cuộc sổng'\ Thực

hiện pháp luật là một giai đoạn không thể thiếu và vô cùng quan trọng để những quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành không chỉ tồn tại trên giấy

tờ mà đi vào đời sống xã hội, trở thành hành vi thực tế hợp pháp của các tổ chức và cá nhân

Từ khái niệm thực hiện pháp luật nêu trên, có thể hiểu thực hiện pháp

luật về vệ sinh an toàn thực phẩm' là hành vi thực tế hợp pháp của người sản

xuất, người kinh doanh và người tiêu dùng thực phẩm nhằm hiện thực hoá các quy định của pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm, ỉàm cho chúng đi vào cuộc sổng để đảm bảo sức khoẻ, tỉnh mạng người tiêu dùng\

Thực hiện pháp luật theo quan điểm của lý luận chung về nhà nước và pháp luật có những đặc điểm chung như: là hành vi hợp pháp của các chủ thể;

có mục đích hiện thực hoá các quy định của pháp luật; do các chủ thể khác nhau tiến hành theo nhiều cách thức khác nhau Ngoài ra, thực hiện pháp luật VSATTP có những đặc điểm nổi bật sau:

Thứ nhất, thực hiện pháp luật VSATTP có mục đích nhằm bảo vệ sức

khoẻ, tính mạng của người tiêu dùng; bảo đảm và nâng cao chất lượng giống nòij Đây là rnục đích quan trọng nhất mà chúng ta hướng tới khi xây dựng và

nông nghiệp để thúc đẩy hoạt động xuất khẩuị Thực hiện pháp luật VSATTP

là một trong những yếu tố vô cùng quan trọng nhằm đảm bảo mục tiêu đó Ở một quổc gia mà pháp luật về VSATTP không được thực thi một cách nghiêm túc, triệt để thì sản phẩm nông nghiệp và thực phẩm của quốc gia đó rất khó

để thâm nhập được vào các thị trường nhập khẩu trên thế giới, đặc biệt với ' những thị trường khó tính, đòi hỏi rất cao về VSATTP như Mỹ và Châu Âu

Thứ hai, phạm vi chủ thể của thực hiện pháp luật VSATTP rất rộng lớn,

có thể bao trùm lên mọi tổ chức, cá nhân có năng lực pháp luật Đặc thù của lĩnh vực an toàn vệ sinh thực phẩm là sự ảnh hưởng của nó tới mọi cá nhân trong xã hội.Ị Hoạt động kinh doanh, sử dụng thực phẩm là một trong những hoạt động thiết yếu nhất của con người Tham gia vào hoạt động đó cũng có nghĩa là mỗi cá nhân, tổ chức phải có những hành vi nhằm đảm bảo tuân thủ theo những quy định của pháp luật về lĩnh vực VSATTP

Thứ ba, theo lý luận chung về nhà nước và pháp luật, thực hiện pháp luật

có bốn hình thức cơ bản là tuân thủ, sử dụng, thi hành và áp dụng pháp luậtỊỊ Mỗi loại quan hệ xã hội có những nét đặc thù riêng và do đó việc sử dụng các hình thức thực hiện pháp luật trong mỗi lĩnh vực cũng không hoàn toàn giống nhau.ịThực hiện pháp luật VSATTP được các chủ thể thể hiện ở cả bốn hình thức trên Tuy nhiên, hình thức phố biến, quan trọng hơn cả là sự chủ động tuân thủ pháp luật của các chủ thể bao gồm người sản xuất, người kinh doanh

và người tiêu dùng thực phẩm.j Như trên đã đề cập, lĩnh vực pháp luật VSATTP có phạm vi chủ thể rộng lớn bao gồm gần như toàn bộ các cá nhân cùng nhiều tổ chức trong xã hội Hơn thế nữa, các hoạt động liên quan tới thực phẩm là liên quan tới một trong những nhu cầu thiết yếu nhất của con

người.’\ Chính vì vậy, để pháp luật VSATTP được thực hiện có hiệu quả và

triệt để thì điều quan trọng nhất chính là các chủ thể cần chủ động tiến hành những hành vi hợp pháp đúng theo yêu cầu của pháp luật

1.1.3 Các hình thức thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm

Có nhiều quan điểm khác nhau về các hình thức thực hiện pháp luật Tuy nhiên, phổ biến nhất hiện nay vẫn là quan điểm cho rằng tồn tại bốn hình thức thực hiện pháp lụât cơ bản, bao gồm: Tuân thủ pháp luật; thi hành pháp luật;

sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật trong đó áp dụng pháp luật là hình thức đặc biệt của thực hiện pháp luật vì nó là hoạt động chỉ có thể được tiến hành bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo những trình tự, thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định

Pháp lụât VSATTP được thực hiện ở cả bốn hình thức nói trên

Thứ nhất, tuân theo (tuân thủ) pháp luật VSATTP việc các cá nhân, tổ

chức bao gồm người sản xuất, người kinh doanh và người tiêu dùng không thực hiện những hành vi vi phạm pháp luật VSATTP, tức là không thực hiện những hành động mà pháp luật VSATTP cấm Những quy phạm pháp luật về VSATTP mang tính chất “ngăn cấm” được quy định trong hầu hết các văn bản pháp luật thuộc lĩnh vực này Nhìn chung, để tuân thủ pháp luật VSATTP, người sản xuất phải bảo đảm các điều kiện về đất canh tác, nguồn nước, địa điểm sản xuất để sản xuất thực phẩm an toàn; tuân thủ các quy định của pháp luật về sử dụng giống cây trồng, giống vật nuôi, phân bón, thức ăn chăn nuôi, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, chất kích thích tăng trưởng, chất tăng trọng, chất phát dục, chất bảo quản thực phẩm và các chất khác có liên quan đến an toàn thực phẩm Tổ chức, cá nhân vận chuyển thực phẩm phải đảm bảo các điều kiện như: Phương tiện vận chuyển thực phẩm được ché tạo bằng vật liệu không làm ô nhiễm thực phẩm hoặc bao gói thực phẩm, dễ làm sạch; bảo đảm điều kiện bảo quản thực phẩm trong suốt quá trình vận chuyển theo hướng dẫn của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh; không vận chuyển thực phẩm cùng hàng hoá độc hại hoặc có thể gây nhiễm chéo ảnh hưởng đến chất lượng thực phẩm Tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm không được kinh doanh những loại thực phẩm không có nguồn gốc xuất xứ, quá hạn sử dụng hoặc không đảm bảo chất lượng

Hình thức tuân theo pháp luật là một trong những hình thức thực hiện pháp luật thông dụng nhất, phổ biến nhất đối với lĩnh vực VSATTP

Thứ hai, chấp hành (thi hành) pháp luật là việc người sản xuất, kinh

doanh và tiêu dùng thực phẩm thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý mà pháp luật VSATTP quy định cho họ bằng hành vi tích cực Theo đó, người sản xuất thực phẩm chủ động chọn lựa giống cây trồng, vật nuôi đảm bảo chất lượng, thực hiện quy trình trồng trọt, chăn nuôi theo đúng quy định của pháp luật nhằm sản xuất ra loại thực phẩm sạch phục vụ thị trường Người kinh doanh, xuất nhập khẩu thực phẩm chỉ đưa vào lưu thông những thực phẩm đảm bảo các tiêu chuẩn chất lượng do pháp luật quy định Nếu thực phẩm đã quá hạn sử dụng, không được bảo quản tốt hoặc bị biến đổi chất lượng thì cần có biện pháp tiêu huỷ chứ không đưa ra kinh doanh trên thị trường Chủ thể kinh doanh thực phẩm cũng cần ghi trung thực các chỉ tiêu, chất lượng, thành phần của sản phẩm bên ngoài bao bì nhằm để người tiêu dùng có được sự lựa chọn phù hợp Khi xảy ra sự cố về ATTP, các bên có liên quan như người sản xuất hoặc người vận chuyển, kinh doanh thực phẩm cần

có những hành vi khắc phục hậu quả kịp thời Đối với người tiêu dùng, để thi hành pháp luật VSATTP, người tiêu dùng cần kiểm tra kỹ bao bì sản phẩm, chỉ lựa chọn những sản phẩm có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng Khi phát hiện thực phẩm mình mua không đảm bảo chất lượng, người tiêu dùng cần có trách nhiệm thông tin cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, các tổ chức, cá nhân có liên quan nhằm có biện pháp xử lý thích hợp

Tóm lại, đối với hình thức thi hành pháp luật VSATTP, các chủ thể cần

có sự tích cực, chủ động cả về nhận thức cũng như hành động Trước hết, họ phải hiểu các quy định của pháp luật về lĩnh vực VSATTP nói chung cũng như hoạt động cụ thể mà họ tham gia Bên cạnh đó, họ có ý thức thực hiện những hành vi mà pháp luật quy định kể cả trong những trường họp bất lợi cho họ như tăng thêm chi phí, thời gian, nhân ỉực

Thứ ba, sử dụng pháp luật là vịêc người sản xuất, kinh doanh và tiêu

dùng thực phẩm thực hiện các quyền mà pháp luật quy định cho mình Chẳng hạn, người tiêu dùng khi mua phải thực phẩm kém chất lượng hoặc chất

lượng không đúng các hàm lượng ghi trên bao bì sản phẩm thì có thể “Yêu

cầu tổ chức, cá nhản sản xuất, kỉnh doanh thực phẩm bảo vệ quyền lợi của mình theo quy định của pháp luật hoặc Yêu cầu tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng” [21] Tuy nhiên, khác với hai

hình thức trên, sử dụng pháp luật là hình thức không có yếu tố bắt buộc trong việc thực hiện Chủ thể có thể sử dụng hoặc không sử dụng quyền mà pháp luật đã quy định cho mình Trong lĩnh vực VSATTP, hình thức thực hiện pháp luật này thường có chủ thể là người tiêu dùng thực phẩm Họ có quyền yêu cầu người sản xuất, kinh doanh thực phẩm cung cấp đầy đủ thông tin về loại thực phẩm và đảm bảo chất lượng của sản phẩm Người tiêu dùng cũng

có quyền khiếu nại, khởi kiện, đòi bồi thường thiệt hại để bảo vệ quyền lợi của mình khi mua phải thực phẩm kém chất lượng Hình thức sử dụng pháp luật tuy không đặt ra yếu tố bắt buộc trong hành động của các chủ thể song cần khuyến khích các chủ thể thực hiện quyền của mình Việc chủ động sử dụng pháp luật cũng sẽ là yếu tố thúc đẩy các hoạt động thực hiện pháp luật khác của các nhóm chủ thể khác

Nấu ba hình thức thực hiện trên cần sự chủ động của các chủ thể thì hình

thức áp dụng pháp luật có phần đặc biệt bởi đây là hoạt động của các chủ thể

có thẩm quyền căn cứ vào các quy định của pháp luật hiện hành về vệ sinh an toàn thực phẩm để đưa ra quyết định có tính cá biệt nhằm đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng, của xã hội và nhà nước Chủ thể áp dụng pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm có thể là các cá nhân có thẩm quyền hoặc các tổ chức thuộc Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cơ quan hải quan Chẳng hạn, cơ quan hải quan ra quyết định không thông quan đối với lô hàng

thực phẩm không có đủ giấy tờ về nguồn gốc xuất xứ theo quy định của pháp luật hiện hành Áp dụng pháp luật thường được biểu hiện bởi các hành động

cụ thể của các tổ chức, cá nhân có thẩm quyền như: kiểm tra, giám sát, thanh tra điều kiện VSATTP của các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm; áp dụng các biện pháp cưỡng chế, phạt tiền, buộc bồi thường thiệt hại đối với các cơ sở vi phạm các quy định của pháp luật về VSATTP Tuy không phải là hình thức thực hiện pháp luật phổ biến trong lĩnh vực VSATTP song áp dụng pháp ỉuật cũng có ý nghĩa quan trọng đảm bảo hiệu quả của việc thực hiện pháp luật VSATTP, nhất là trong điều kiện ý thức pháp luật VSATTP của đa số người dân còn thấp như hiện nay

1.1.4 Trình tự thực hiện pháp luật VSATTP

Pháp luật VSATTP gồm nhiều quy định pháp luật, được thể hiện ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau nên việc thực hiện chúng được tiến hành thông qua nhiều hình thức và với những quy trình khác nhau Hành vi thực hiện pháp luật VSATTP có thể được các chủ thể tiến hành trên cơ sở nhận thức sâu sắc về sự cần thiết phải làm như vậy và do vậy chủ thể đã tự giác thực hiện Cũng có trường hợp chủ thể tiến hành thực hiện pháp luật VSATTP do ảnh hưởng của những người khác, do bị áp dụng những biện pháp cưỡng chế nhà nước hoặc do sợ bị áp dụng những biện pháp đó

Một số quy phạm pháp luật VSATTP có thể được thực hiện thông qua những quy trình giản đơn song cũng có nhiều quy phạm pháp luật để thực hiện được đòi hỏi phải thông qua những quy trình phức tạp (quy trình áp dụng pháp luật) với sự tham gia của nhiều tổ chức, cá nhân khác nhau theo những trình tự, thủ tục chặt chẽ mà pháp luật quy định

Như trên đã trình bày, một thực phẩm được coi là an toàn chỉ khi nó đáp ứng được mọi điều kiện mà pháp luật quy định từ sản xuất, vận chuyển, phân phối tới tiêu dùng Do vậy, sau khi ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định các quyền và nghĩa vụ của cá nhân, tổ chức trong lĩnh vực VSATTP,

các cơ quan nhà nước trong phạm vi chức năng, quyền hạn phải thực hiện việc tuyên truyền, phổ biến cũng như giải thích, hướng dẫn pháp luật đến với mọi đối tượng có liên quan Đây là bước khởi đầu để người dân nhận thức

và hiểu rõ pháp luật, là tiền đề quan trọng cho sự tuân thủ, thực thi pháp luật VSATTP

Tiếp theo đó, các chủ thể có liên quan phải nhận thức và thực hiện hành

vi theo quy định của pháp luật Cụ thể, người sản xuất thực phẩm tiến hành các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi cần tuân thủ triệt để yêu cầu của pháp luật

từ khâu chọn giống cây trồng, giống vật nuôi được quy định trong Pháp lệnh giống cây trồng số 15/2004/PL-UBTVQH11 và Pháp lệnh giống vật nuôi số 16/2004/PL-UBTVQH11 Quá trình chăm sóc, nuôi dưỡng cũng cần được thực hiện theo đúng các điều kiện về nguồn nước, nguồn thức ăn, thuốc tiêm phòng dịch được quy định trong các văn bản luật như Luật Thuỷ sản số 17/2003/QH11, Pháp lệnh Thú y số 18/2004/PL-UBTVQH11, Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12 Ngoài ra, để hướng tới thị trường xuất khẩu và hướng tới nâng cao mức sống cho người dân, nhà nước cần khuyến khích và người sản xuất cần phấn đấu đạt được các chứng chỉ của thế giới trong lĩnh vực VSATTP như GLOBAL GAP, GM P

Cũng tương tự như quá trình sản xuất thực phẩm, quá trình chế biến, vận chuyển, phân phối đòi hỏi các chủ thể phải tiến hành theo những cách thức an toàn nhằm đảm bảo thực phẩm không gây hại cho người sử dụng Hoạt động chế biến thực phẩm yêu cầu người thực hiện cần sử dụng nguồn nước sạch, hệ thống nhà xưởng, bảo hộ lao động sạch sẽ, người lao động được trang bị kĩ năng thực hành tốt Các phương tiện để vận chuyển thực phẩm cần là những phương tiện chuyên biệt, đảm bảo độ kín, độ lạnh, xếp dỡ đúng kỹ thuật Các sản phẩm được đưa ra thị trường cần đóng gói và có đầy đủ các thông tin

về nơi sản xuất, ngày sản xuất, các thành phần chính cũng như dấu kiểm dịch hoặc giấy chứng nhận của các cơ quan có thẩm quyền

Như vậy, một thực phẩm được coi là an toàn nếu nó được sản xuất, chế biến, vận chuyển, phân phối và sử dụng theo đúng những điều kiện mà pháp luật đặt ra và phải dưới sự kiểm soát chặt chẽ của các cơ quan có thẩm quyền.Đối với những trường hợp cần áp dụng pháp luật VSATTP thì các cơ quan nhà nước, nhà chức trách có thẩm quyền sẽ tiến hành các công việc cụ thể phù hợp với chức năng, thẩm quyền của mình như ra quyết định, tiến

PHÒNG ĐỌC fj "p j

1.2 Vai trò của thực hiện pháp luật về vệ sính an roan thực phẩm

1.2.1 Bảo vệ sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng

Xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật đều là những hoạt động có mục đích điều chỉnh các quan hệ xã hội Đó là hai quá trình có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Pháp luật sẽ không có ý nghĩa gì nếu chúng ta có luật thực định nhưng không triển khai hoặc triển khai không hiệu quả trên thực tế

Đánh giá được tầm quan trọng của VSATTP đối với sức khoẻ con người, xác định đây là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao tầm vóc và thể chất của người Việt Nam, nhà nước ta đã chú trọng xây dựng pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm nhằm mục đích sử dụng công cụ pháp luật để quản lý các hoạt động liên quan tới nhu cầu sử dụng thực phẩm của con người Quá trình thực hiện pháp luật VSATTP chính là quá trình hiện thực hoá mục đích đó của nhà nước Pháp luật VSATTP đặt ra một khung pháp lý cho các hoạt động như sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng thực phẩm Các chủ thể có liên quan chỉ có thể thực hiện những hoạt động nào mà pháp luật không cấm hoặc thực hiện các hoạt động theo những điều kiện do pháp luật đặt ra Theo đó, một người trồng trọt các sản phẩm nông nghiệp phải đảm bảo tiến hành canh tác đúng với quy trình do các cơ quan có thẩm quyền quy định như

sử dụng lượng thuốc bảo vệ thực vật đúng liều lượng, chủng loại, dùng nguồn nước đảm bảo chất lượng để tưới tiêu một ngưòi kinh doanh thực phẩm chỉ

có thể mua, bán những sản phấm được pháp luật cho phép lưu thông như có nguồn gốc xuất xứ, có dấu kiểm dịch, còn thời hạn sử dụng Như vậy, mục đích quan trọng nhất của pháp luật VSATTP là bảo vệ tính mạng, sức khoẻ, nâng cao chất lượng cuộc sống của con người và mục đích này chỉ có thể trở thành hiện thực khi hoạt động thực hiện pháp luật được triển khai, khi các quy định của pháp luật VSATTP là căn cứ để các chủ thể có liên quan tiến hành hoạt động của mình.

Bên cạnh đó, cũng như nhiều quan hệ xã hội khác được điều chỉnh bằng pháp luật, các nhà làm luật chỉ có thể dự liệu được những tình huống có tính chất điển hình ở thời điểm hiện tại Thực tế khách quan luôn rộng hơn, phức tạp hơn những quy định của pháp luật Thực tế cũng phát sinh những vấn đề mới cần pháp luật điều chỉnh mà các nhà làm luật không thể dự liệu được khi xây dựng pháp lụât Lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm không phải là một ngoại lệ Sẽ có những “khoảng trống” pháp luật và “khoảng trống” này chỉ có thể được phát hiện bằng hoạt động thực hiện pháp luật Ngày nay, trong điều kiện khoa học phát triển mạnh mẽ, các nhà khoa học trên thế giới ngày càng nghiên cứu thêm nhiều loại cây trồng, vật nuôi, các loại hoá chất, phụ gia dùng trong thực phẩm, các hình thức sản xuất thực phẩm khác nhau Trong vòng một vài năm trở lại đây, thực phẩm biến đổi gen luôn là một trong những vấn đề gây nhiều tranh cãi trên thế giới cả về mặt khoa học cũng như pháp lý Trên thực tế, thực phẩm này đã có mặt tại Việt Nam từ khoảng những năm 2004-2005 dưới những hình thức khác nhau mà chưa hề có luật điều chỉnh cụ thể, pháp luật mới chỉ dừng lại ở mức độ định nghĩa khái niệm cơ bản nhất [10] Điều này sẽ gây khó khăn cho các nhà quản lý, các cá nhân, tổ chức kinh doanh các sản phẩm liên quan tới thực phẩm biến đổi gen khi họ không có cơ sở pháp lý để thực hiện các hoạt động của mình Xuất phát từ thực tế đó, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã bước đầu đưa ra khái niệm

về thực phẩm biến đổi gen và quy định điều kiện đảm bảo an toàn đối với loại

thực phâm này Tương tự như vậy, thực phâm chức năng hay thực phâm đã qua chiếu xạ và nhiều loại thực phấm, phụ gia khác đã, đang được tiêu thụ trên thị trường chưa có những quy định cụ thể về mặt pháp lý để làm cơ sở thực hiện Đây chỉ là một trong nhiều ví dụ điển hình cho thấy từ hoạt động thực hiện pháp luật trên thực tế, những “lỗ hổng” về mặt pháp luật sẽ được phát hiện để các nhà quản lý, các nhà lập pháp có kế hoạch xây dựng pháp luật sát với thực tế hơn.

Ngoài ra, không chỉ phát hiện những vấn đề mới mà pháp luật chưa điều chỉnh, hoạt động thực hiện pháp luật nói chung, thực hiện pháp luật trong lĩnh vực VSATTP nói riêng còn là một “kênh” quan trọng để đánh giá sự hợp lý, phù hợp của hệ thống pháp luật hiện hành Có thể thấy rõ vai trò này của hoạt động thực hiện pháp luật về VSATTP qua thực tế xử lý vi phạm Mức xử phạt cao nhất đối với hành vi vi phạm về VSATTP trước khi có Luật An toàn thực phẩm là 30 triệu đồng Trong quá trình áp dụng pháp luật, nhiều nhà quản lý,

cơ quan chức năng đã phản ánh đó là mức xử phạt quá thấp, ít có tác dụng răn

đe đối với hành vi vi phạm pháp luật Chính vì vậy, khi xây dựng Luật An toàn thực phẩm 2010, Bộ Y tế đã đề xuất nâng mức xử phạt lên tối đa 100 triệu đồng

Bảo vệ sức khoẻ, tính mạng người tiêu dùng là vai trò đầu tiên và quan trọng nhất của pháp luật VSATTP cũng như hoạt động thực hiện pháp luật VSATTP

1.2.2 Thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh, góp phần phát triển kình tế, đảm bảo sư ổn đinh xã hôi 7 • • •

Có thể coi thực phẩm là một loại hàng hoá đặc biệt trên thị trường bởi tính thiết yếu của nó với cuộc sống con người Đảm bảo VSATTP ngoài vai trò bảo vệ sức khoẻ, nâng cao thể chất, tầm vóc của nhân dân còn có vai trò thúc đấy mạnh mẽ hoạt động sản xuất, kinh doanh, góp phần phát triển kinh

tế, đảm bảo ổn định xã hội

Với một thị trường gần 90 triệu dân chưa tính đến thị trường xuất khẩu, các ngành sản xuất, kinh doanh liên quan tới thực phẩm chiếm một tỉ trọng lớn trong nền kinh tế quốc dân Tuy nhiên, thực phẩm chỉ có thể được người tiêu dùng chấp nhận nếu đáp ứng được các yêu cầu về VSATTP Sức tiêu thụ thực phẩm của người tiêu dùng ngày càng gia tăng Yêu cầu của người tiêu dùng ngày càng khắt khe hơn Thị trường thực phẩm trong nước không đáp ứng được chất lượng sẽ bị cạnh tranh ngay trên sân nhà Điều này thực tế đã xảy ra trong một vài năm gần đây Việt Nam là một nước nông nghiệp nhưng chúng ta liên tục nhập khẩu thịt lợn, thịt bò, gà, sữa và các sản phẩm từ sữa, hoa quả, thậm chí cả gạo Ngoài những nguyên nhân về giá cả, sự thiếu hụt hàng hoá trong nước còn có nguyên nhân người tiêu dùng trong nước cho rằng các sản phẩm nội địa không đáp ứng yêu cầu VSATTP Nếu các nhà sản xuất, kinh doanh trong nước không tiếp tục cập nhật các kiến thức, các kỹ thuật, tiêu chuẩn mới nhất về ATTP của thế giới thì việc họ thất bại với thị trường trong nước là điều rất dễ xảy ra.

Bên cạnh đó, những vụ việc vi phạm VSATTP sẽ dẫn đến những hậu quả khác nhau đối với cả người sản xuất, kinh doanh và với nền kinh tế Khi một sản phẩm không đảm bảo yêu cầu VSATTP, nhà sản xuất sẽ đứng trước nguy cơ thua lỗ hoặc phá sản do sự tẩy chay của người tiêu dùng Thị trường trong nước có những xáo trộn, bất ổn và tâm lý người dân hoang mang Điều này đã xảy ra với ngành kinh doanh sữa năm 2008 do những thông tin về chất melamine trong sữa nhập khẩu khiến nhiều nông dân nuôi bò sữa không bán được sản phẩm, phải bỏ nghề, nhiều doanh nghiệp tồn đọng sữa trong kho, thị trường gần như ngưng trệ Tương tự như vậy, dịch cúm gia cầm và heo tai xanh xảy ra liên tiếp trong vòng 5 năm trở lại đây khiến nhiều nông dân và các nhà sản xuất, kinh doanh thua lỗ hoặc phá sản

Mặt khác, việc không đảm bảo VSATTP còn dẫn đến hệ quả nhà nước,

xã hội và từng gia đình, cá nhân phải bỏ ra một khoản chi phí tương đối lớn

đế chừa trị bệnh tật, khôi phục sức khoẻ và khắc phục các hậu quả lâu dài trong tương lai.

Như vậy, VSATTP là điều kiện để nền kinh tế phát triển lành mạnh Không những vậy, VSATTP còn có vai trò quan trọng để đảm bảo ổn định tâm lý người dân, ổn định xã hội Khi có sự cố về VSATTP, không chỉ nhà sản xuất, kinh doanh gặp khó khăn mà cả một cộng đồng người có thể bị ảnh hưởng tới tính mạng, sức khoẻ, tâm lý người dân hoang mang, lo ngại Với xu hướng tiến tới đảm bảo an ninh con người của các quốc gia như hiện nay, VSATTP chỉ là một trong những yếu tố thiết yếu nhất mà nhà nước và xã hội cần thiết phải đạt được cho dù rất phức tạp và khó khăn

1.2.3 Đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong quản lý, xuất, nhập khẩu thực phẩm

An toàn thực phẩm không phải là vấn đề của riêng quôc gia nào mà là vấn đề chung của toàn thế giới, thậm chí nó còn được quan tâm ngày càng sâu sắc hơn trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, khi mà các quốc gia phải phụ thuộc lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau về nhiều mặt, trong đó có cả lương thực thực phẩm Sự cố về an toàn thực phẩm xảy ra ở bất cứ quốc gia nào cũng sẽ

có phản ứng dây chuyền đối với toàn thế giới

Năm 2002, khi Mỹ tuyên bố một trang trại ở bang Washington tìm thấy một con bò có nhiễm BSE (bệnh bò điên), lập tức nhiều nước như Nhật Bản, Malaysia, Singapo, Nga đã ra lệnh ngừng nhập khẩu thịt bò của Mỹ, nhiều nước khác tuyên bố sẽ xem xét để ngưng nhập khẩu Vụ việc này khiến Mỹ thiệt hại hàng tỷ USD, chưa kể cổ phiếu của nhiều công ty Mỹ liên quan đến ngành nghề này bị sụt giảm trên toàn thế giới [11]

Năm 2008, vụ việc sữa trẻ em nhiễm melamine của Trung Quốc cùng rất nhiều vụ việc về thực phẩm độc hại của nước này diễn ra hàng năm đã khiến

uv tín về ngành thực phẩm của Trung Quốc bị giảm mạnh mẽ trên thế giới Riêng vụ khủng hoảng sữa gây tổn thất hàng tỷ USD và cái mất lớn hơn là

lòng tin của người tiêu dùng tại nhiều quốc gia trên thế giới đối với các sản phẩm thực phẩm đến từ Trung Quốc.

Như vậy, với bất kỳ quốc gia nào trên toàn thế giới, các sản phẩm thực phẩm để được chấp nhận trên các thị trường khác nhau phải có nhiều yếu tố cạnh tranh trong đó an toàn vệ sinh thực phẩm là yếu tố hàng đầu Có thể lấy

ví dụ cụ thể về cộng đồng châu Âu (EU) Từ khi được thành lập, luật pháp EƯ đặc biệt coi trọng vấn đề đảm bảo vệ sinh an toàn đối với thực phẩm nói chung và hải sản nói riêng Nước thứ 3 (ngoài EU) muốn xuất khẩu thuỷ sản vào EU phải được công nhận đảm bảo 3 điều kiện tương đương với EU, đó là:

- Tương đương về Luật Kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm

- Tương đương về tổ chức (cơ quan - Nhà nước có thẩm quyền trong kiểm soát CLVSATTP) ngang tầm với tổ chức này của EƯ;

- Tương đương về doanh nghiệp Cụ thể là các doanh nghiệp nước ngoài muốn nhập khẩu hàng thủy sản vào EU phải được công nhận tương đương với các doanh nghiệp của EU cả về nhà xưởng, thiết bị và hệ thống quản lý chất lượng Trong quản lý chất lượng, doanh nghiệp phải đạt tiêu chuẩn “thực hành sản xuất tốt” GMP, có quy phạm vệ sinh chuẩn và đặc biệt là phải áp dụng hệ thống HACCP

Là một nước nông nghiệp, các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu là íương thực, thực phẩm Nen kinh tế của Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào kim ngạch xuât khẩu các sản phẩm này Điều chúng ta cần làm là xây dựng thành công thương hiệu quốc gia trong lĩnh vực nông nghiệp Mục tiêu

đó chỉ có thể đạt được khi việc thực hiện pháp luật VSATTP được triển khai một cách thực sự hiệu quả và nghiêm túc Trên thực tế, đã có rất nhiều vụ vi phạm VSATTP được phát hiện thông qua thị trường xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp, nhất là sản phẩm thuỷ hải sản Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Nhật Bản đã thông báo trong gạo của Việt Nam xuất khẩu sang Nhật có ô nhiễm hóa chất bảo vệ thực vật Acetamipri với

\

soát 100% hàng thủy sản nhập từ Việt Nam Tháng 4 năm 2007, Mỹ cũng từ chối một số lô hàng thủy sản của Việt Nam với lý do bao bì kém và nhiễm trùng cũng như chứa nồng độ kháng sinh (Chloramphenicol) cao Còn Nga thì

đã quyết định ngừng nhập khẩu gạo của Việt Nam vì các lý do tương tự [38] Nhìn chung, hàng Việt Nam xuất khẩu sang các thị trường EU, Mỹ, Nhật và Nga đều đang gặp trục trặc vì vấn đề bao bì, vệ sinh an toàn thực phẩm (tồn

dư và chứa lượng hóa chất quá mức cho phép) Theo website vietbao.vn, an toàn thực phẩm là một trong những rào cản chính để mặt hàng thuỷ sản của chúng ta khó tiếp cận với thị trường thế giới, cụ thể: Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam cho biết Đại sứ quán Việt Nam tại Austraulia cho biết trong tháng 11/2011, phía nước này đã phát hiện nhiều lô hàng thuỷ sản đông lạnh của Việt Nam như file cá basa, cá điêu hồng không đủ tiêu chuẩn ATVSTP Ngay lập tức, chính phủ Australia ra quyết định nâng tần suất kiểm tra các lô hàng thuỷ sản đông lạnh của Việt Nam lên 100% Cũng trong tháng 1/2011, Cơ quan nhà nước và thú y Ukraina cho biết chỉ có 10/30 doanh nghiệp được phía nước này kiểm tra đủ tiêu chuẩn để nhập khẩu vào Ukraina Những con số thống kê trong suốt nhiều năm qua cho thấy chúng

ta gặp khó khăn khi xuất khẩu các mặt hàng nông sản, thuỷ hải sản chủ yếu vì

lý do VSATTP Nếu như không chấp hành đúng các tiêu chuẩn về VSATTP của các nước sở tại, trong bối cảnh toàn cầu hóa với sự phổ cập thông tin nhanh chóng như hiện nay, không những chúng ta sẽ gặp phải trở ngại đối với thị trường trong nước mà chắc chắn sẽ còn bị loại ra khỏi thị trường thế giới vốn rất nghiêm ngặt và nhạy cảm đối với vấn đề an ninh con người nói chung

và an toàn thực phẩm nói riêng

sát với các quy định về an toàn thực phẩm của thế giới nói chung Đe cương

giới thiệu Lụât An toàn thực phẩm cũng đã chỉ rõ “ Việt Nam cần phải nội luật

hoá các quy định của WTO, WHO, FAO, CODEX về an toàn thực phảm để

có cơ sở pháp lý thực hiện tại Việt Nam” [4] Tuy vậy, những nỗ lực hội nhập

quốc tế về an toàn vệ sinh thực phẩm chỉ thực sự thành công khi hoạt động thực hiện pháp luật được triển khai hiệu quả Đây cũng là cách thức hữu hiệu nhất để chúng ta tạo dựng và bảo vệ thương hiệu các sản phẩm thực phẩm đối với thị trường thế giới

1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến vịêc thực hiện pháp luật VSATTP tai Viêt Nam• •

Thực hiện pháp luật nói chung, thực hiện pháp luật VSATTP nói riêng bị ảnh hưởng, chi phối bởi rất nhiều điều kiện khác nhau Riêng trong lĩnh vực VSATTP, những yếu tố ảnh hưởng tới quá trình thực hiện pháp lụât bao gồm: kinh tế - chính trị; văn hoá - lối sống; đạo đức và yếu tố pháp lý

1.3.1 Yếu tố kinh tế- chính tri

Kinh tế là khái niệm “chỉ hoạt động sản xuất của cải vật chất của con

người hay hẹp hom là chỉ nền kinh tế quốc dân của một quốc gia với các ngành kinh tế, các lĩnh vực kỉnh tế - kỹ thuật cụ thể Như vậy, kinh tế là một khái niệm phức tạp bao gồm nhiều yếu tổ với những nội dung khác nhau quy định, chế ước, tác động qua lại, thúc đẩy lẫn nhau phát triển” [15, tr.68]

Yếu tố kinh tế có quan hệ chặt chẽ với yếu tố pháp luật, trong đó có quá trình thực hiện pháp luật Một nền kinh tế phát triển năng động, bền vững sẽ

là cơ sở thuận lợi cho hoạt động thực hiện pháp luật Ngược lại, nền kinh tế chậm phát triển, kém năng động có thể sẽ ảnh hưởng không thuận lợi tới hoạt động thực hiện pháp luật Lĩnh vực VSATTP cũng không phải là ngoại lệ

Đối với Việt Nam, hai mươi năm trở lại đây đang đánh dấu bước phát triển nhanh chóng về mặt kinh tế của đất nước Chúng ta đang bước vào thời

kỳ hội nhập quốc tế với một nền kinh tế phát triển năng động hơn, tich cực hơn Thu nhập của người ỉao động không ngừng tăng cao, đời sống của đa

phần người dân được cải thiện Sự tăng trưởng của nền kinh tế cùng với sự nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân tác động đến quá trình thực hiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm ở nhiều khía cạnh.

Sự tăng trưởng của nền kinh tế đất nước trong một vài thập kỷ gần đây

đã khiến chính sách vĩ mô của nhà nước cũng có những thay đổi Nếu thời kỳ trước, ưu tiên hàng đầu của nhà nước là nâng cao mức sống cho nhân dân thì giờ đây, các nhà hoạch định chính sách và các chuyên gia đã bắt đầu đề cập nhiều hơn tới sự phát triển bền vững, tới an ninh con người An toàn thực phẩm là một trong những tiêu chí cần đạt tới và thậm chí còn trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết Chính vì vậy, không chỉ xây dựng cơ chế pháp luật cho các hoạt động có liên quan tới thực phẩm, việc thực hiện những chủ trương, chính sách, quy định của nhà nước cũng được chú trọng hơn Kinh phí nhà nước đầu

tư cho hoạt động thực hiện pháp luật VSATTP cũng được nâng cao hơn rất nhiều như kinh phí để thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện an toàn vệ sinh thực phẩm; hỗ trợ người sản xuất khi xảy ra dịch bệnh; xây dựng các trung tâm kiểm nghiệm đạt tiêu chuẩn quốc tế

Bên cạnh đó, khi nhu cầu “ăn no mặc ấm” được đáp ứng, người tiêu dùng sẽ không chỉ nghĩ đến “lượng” của bữa ăn mà sẽ còn quan tâm đến cả

“chất” Họ vừa có cơ hội tiếp cận, lựa chọn nguồn thực phẩm đa dạng, phong phú hơn, vừa ý thức hơn đến khía cạnh an toàn của thực phẩm Sự chủ động của người tiêu dùng là yếu tố quan trọng nhất trong hoạt động thực hiện pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm Thực phẩm là một sản phẩm được lưu thông trên thị trường Khi người tiêu dùng đòi hỏi càng khắt khe về chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm thì theo đúng quy luật của thị trường, những sản phẩm kém chất lượng sẽ dần bị đào thải, người sản xuất và người kinh doanh buộc phải tích cực đảm bảo an toàn thực phẩm nếu muốn tồn tại và phát triển trên thị trường

Tuy sự phát triên của nên kinh tê đã có tác động tích cực tới hoạt động thực hiện pháp luật VSATTP song Việt Nam vẫn là một quốc gia đang phát triển Khi so sánh với những quốc gia có nền kinh tế phát triển, có thể thấy pháp luật VSATTP nói chung, hoạt động thực hiện pháp luật nói riêng giữa các quốc gia vẫn có những khoảng cách rất lớn, đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực hơn nữa trong việc phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống cũng như đảm bảo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm phù hợp với tiêu chuẩn chung của các quốc gia phát triển.

Bên cạnh yếu tố kinh tế, chính trị cũng là một trong những yếu tố quan trọng có ảnh hưởng tới hoạt động thực hiện pháp luật Có thể hiểu chính trị là

“toàn bộ các yếu tổ tạo nên đời sổng chính trị của xã hội ở từng giai đoạn lịch sử nhất định, bao gồm môi trường chỉnh trị, hệ thống các chuẩn mực chính trị, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và quá trình tổ chức thực hiện chủng ” [28, tr.290].

Ở nước ta, trong những năm qua, môi trường chính trị - xã hội của đất nước tương đối ổn định Đây là điều kiện thuận lợi để nhà nước và toàn thể xã hội tập trung mọi nguồn lực cho phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống Hơn thế nữa, vì mục tiêu đảm bảo sức khoẻ cộng đồng, phát triển chất lượng giống nòi, Đảng đã có nhiều văn bản chỉ đạo, đưa ra những biện pháp quan trọng nhằm bảo đảm thực hiện có hiệu quả công tác an toàn thực phẩm trong xã hội, cụ thể: Nghị quyết số 46-NQ/TW ngày 25 tháng 02 năm 2005 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân trong tình hình mới, Kết luận số 43-KL/TW của Bộ Chính trị

về 03 năm thực hiện Nghị quyết số 46-NQ-TW, Nghị quyết số 34/2009/NQ- QH12 ngày 19 tháng 6 năm 2009 của Quốc hội về đẩy mạnh thực hiện chính sách pháp luật về quản lý chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm và gần đây nhất là Chỉ thị số 08-CT-TW ngày 21-10-2011 của Ban Bí thư quy định tăng cường sự lãnh dạo của Đảng đối với vấn đề an toàn thực phẩm trong tình hình

mới Cương lĩnh, chính sách trên của Đảng là cơ sở quan trọng để nhà nước

cụ thể hoá thành pháp luật và tổ chức thực hiện trên thực tế

1.3.2 Yếu tố văn hóa -lối sống

Văn hoá - lối sống được hiểu là yếu tố “gắn liền với một phạm vi không

gian — xã hội nhất định, nơi các cá nhân và cộng đồng người tổ chức các hoạt động sổng, lao động, sinh hoạt, cùng nhau tạo dựng, thừa nhận và chia sẻ các giá trị văn hoá, lối sổng, phong tục, tập quán, lễ nghi, tín ngưỡng ” [28,

tr292] Như vậy, văn hoá - lối sống có thể hiểu là các yếu tố như phong tục, tập quán, lối ứng xử, dư luận xã hội, phương tiện truyền thông, chuẩn mực xã

h ộ i và có ảnh hưởng mạnh mẽ tới quá trình thực hiện pháp luật VSATTP.Dân số Việt Nam có tỉ lệ trên 70% làm nông nghiệp Việt Nam là một quôc gia nông nghiệp Đa phần dân cư cư trú theo cộng đồng làng, xã - nơi

mà phong tục, tập quán, tín ngưỡng có ảnh hưởng tới hành vi ứng xử của con người song song với pháp luật Hơn thế nữa, kể cả ở những vùng đô thị, người dân vẫn duy trì suy nghĩ, lối sống của một xã hội nông nghiệp có nền sản xuất mang tính nhỏ lẻ, tự cung tự cấp Bên cạnh đó, văn hoá làng, xã còn gắn liền với “chợ” - nơi diễn ra các hoạt động mua bán đặc trưng của người Việt chứ không phải là siêu thị hay chuỗi cửa hàng bán lẻ như ở các quốc gia trên thế giới Đối với mặt hàng thực phẩm, đặc biệt là thực phẩm tươi sống, chợ càng giữ vai trò quan trọng, chính yếu Người tiêu dùng vẫn có thói quen mua sắm thực phẩm thiết yếu tại các cửa hàng, hộ gia đình, chợ bán lẻ và thị trường thực phẩm của Việt Nam cũng chưa có nhiều các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm với quy mô lớn Điều này có ảnh hưởng nhất định tới hoạt động thực hiện pháp luật VSATTP

Trước hết, việc trồng trọt, chăn nuôi, sản xuất thực phẩm mang tính nhỏ

lẻ, đa phần được thực hiện theo từng hộ gia đình đã gây khó khăn cho hoạt động kiểm soát chất lượng sản phẩm ngay từ khâu sản xuất Theo website của

Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, chúng ta đang thực hiện công tác

VSATTP với một nền tảng chủ yếu là cơ sở sản xuất nhỏ lẻ: Khoảng 500 nghìn cơ sở sản xuất thực phấm thì 85% có quy mô vừa và nhỏ, quy mô hộ gia đình, sản xuất theo mùa vụ Chúng ta có trên 10 triệu hộ nông dân thì cả trên 10 triệu hộ này đều tham gia sản xuất thực phẩm, vừa để tự cung tự cấp, vừa bán ra thị trường Bản thân người trồng trọt, chăn nuôi, sản xuất thực phẩm ít quan tâm tìm hiểu để thực hiện theo pháp luật VSATTP Họ làm chủ yếu dựa vào thói quen, kinh nghiệm và truyền thống Bên cạnh đó, người tiêu dùng cũng chủ yếu mua sắm thực phẩm tại các chợ bán lẻ, cửa hàng - nơi

mà thực phẩm đa phần không được kiểm định chất lượng Như vậy, thực phẩm khó có thể đảm bảo “sạch từ trang trại tới bàn ăn” như khẩu hiệu mà các nhà quản lý vẫn đưa ra để khuyến cáo người dân

Ngày nay, tại các đô thị lớn, người tiêu dùng cũng đã bắt đầu tiếp cận với lối sống phương Tây, trong đó có thói quen mua sắm thực phẩm tại các siêu thị Xu hướng mới này chắc chắn sẽ lan rộng trong tương lai bởi sự tiện lợi, đa dạng cũng như sự đảm bảo chất lượng của hàng hoá, trong đó có thực phẩm Thói quen tiêu dùng mới này sẽ giúp sự kiểm soát chất lượng an toàn thực phẩm được dễ dàng và hiệu quả hơn

Một đặc trưng văn hoá nữa của người Việt cũng ảnh hưởng không nhỏ tới vấn đề thực hiện pháp luật VSATTP, đó là việc coi trọng những sự kiện mang tính cộng đồng như hội hè, đình đám, ma chay, hiếu hỷ, giỗ chạp và những sự kiện đó luôn gắn liền với “cỗ bàn”, tức là sử dụng rất nhiều thực phẩm Tại các sự kiện này, vấn đề VSATTP hầu như không được quan tâm và

đã có nhiều hậu quả đáng tiếc xảy ra

Như vậy, văn hoá, lối sống, thói quen của người dân là một yếu tố tác động rất lớn tới hoạt động thực hiện pháp luật VSATTP Đe hoạt động này thực hiện có hiệu quả, chúng ta cần khuyến khích những tín ngưỡng, truyền thống tốt đẹp của cộng đồng, tạo dựng niềm tin, thói quen xử sự vì lợi ích của người khác Bên cạnh đó, cần có biện pháp tuyên truyền nhàm thay đổi những

hành vi, thói quen, lối sống không phù hợp của người dân và đây là việc làm cần nhiều thời gian bởi văn hoá là yếu tố rất khó thay đổi.

1.3.3 Yếu tố pháp ỉỷ

Yếu tố pháp lý có thể được hiểu là “tổng thể các yếu tô tạo nên đời sổng

pháp luật của xã hội ở từng giai đoạn phát triên nhât định, bao gôm hệ thông pháp luật, các quan hệ pháp luật, ỷ thức pháp luật, vãn hoá pháp luật, pháp chế và hiệu quả của pháp luật ” [28, tr.297]

Đối với lĩnh vực VSATTP, việc thực hiện hay không thực hiện nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật có liên quan chặt chẽ tới yếu tố pháp lý

Trước hết, hệ thống pháp luật thực định là căn cứ để các chủ thể thực hiện pháp luật Do đó, tính hợp lý, khả thi, đồng bộ trong những quy định của pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm sẽ là yếu tố đầu tiên ảnh hưởng tới quá trình thực hiện pháp luật Nhìn chung, hệ thống văn bản pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm của chúng ta đang dần được hoàn thiện và đã hướng tới tính hợp lý, đồng bộ giữa các văn bản pháp luật Đây là điều kiện thuận lợi đối với các chủ thể thực hiện và áp dụng pháp luật Việc ban hành các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm sẽ giúp các chủ thể có liên quan thuận tiện trong việc thực thi pháp luật Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật nói chung, pháp luật VSATTP nói riêng đến các đối tượng có liên quan như người sản xuất, kinh doanh, người tiêu dùng cũng có tác động rât lớn tới nhận thức và hành vi của họ Bên cạnh

đó, ý thức pháp luật là yếu tố quan trọng hàng đầu để pháp luật được thực hiện Trong lĩnh vực VSATTP, ý thức của đa số cá nhân, tổ chức tham gia sản xuất, kinh doanh thực phẩm chưa cao, sự hiểu biết cũng như ý thức chấp hành pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm còn rất hạn chế Đây là khó khăn rất lớn ảnh hưởng tiêu cực tới hoạt động thực hiện pháp luật

Ngoài ra, pháp luật VSATTP chưa thực sự có hiệu quả cao như các nhà quản lý cũng như xã hội mong muốn bởi rất nhiều yếu tố như cơ chế thực hiện, ý thức pháp luật, công tác tổ chức triển khai

1.3.4 Yếu tố đao đức

Đạo đức là “những quan điểm, quan niệm về chân, thiện, mỹ và những

nguyên tắc, quy tắc xử sự tưong ứng của mỗi người cũng như cả cộng đồng

xã hội, thể hiện thái độ, tình cảm, sự đánh giá của cộng đồng cũng như của chỉnh mỗi người về các vấn đề đó Đạo đức được bảo đảm thực hiện bằng niềm tin và sức mạnh của dư luận xã hội và các biện pháp mang tính xã h ộ r

[15, tr.156]

Đạo đức là một trong những yếu tố tác động rất lớn tới quá trình thực hiện pháp luật nói chung bởi nó là tiền đề quan trọng để hình thành ý thức pháp luật của người dân, là cơ sở để mọi người tự giác thực hiện đầy đủ, nghiêm minh những quy định của pháp luật Hơn thế nữa, VSATTP là một lĩnh vực đặc biệt bởi việc thực hiện hay không thực hiện các quy định của pháp luật còn liên quan tới tính mạng, sức khoẻ của mỗi cá nhân và cả cộng đồng người Do đó, đạo đức càng có ý nghĩa trong việc hình thành ý thức pháp luật và thúc đẩy việc thực hiện pháp luật của người dân về an toàn thực phẩm

Bên cạnh đó, cộng đồng người Việt vốn là cộng đồng rất coi trọng chữ

“tình” cũng như sự đánh giá, tác động của dư luận xã hội Hành vi ứng xử của mỗi một cá nhân luôn chịu ảnh hưởng của dư luận xã hội Vì vậy, sự đánh giá của cộng đồng đối với hành vi của các cá nhân, tổ chức tham gia sản xuất, kinh doanh thực phẩm sẽ là một yếu tố để hạn chế họ thực hiện những hành vi không đúng với quy định của pháp luật

Như vậy, để hoạt động thực hiện pháp luật VSATTP có hiệu quả, ngoài những biện pháp nêu trên, một biện pháp đặc thù cần được triển khai song song là kêu gọi nâng cao “đạo đức nghề nghiệp”, “lương tâm nghề nghiệp” của các cá nhân, tổ chức tham gia vào quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm

sự ổn định, phát triển kinh tế, xã hội; tăng cường sức cạnh tranh của hàng hóa, nông sản Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế Đe các mục đích trên đạt được, chúng ta cần tổ chức tốt hoạt động thực hiện pháp luật trong đó chú trọng tới các hình thức đòi hỏi sự tự giác của các chủ thể.

Thực hiện pháp luật VSATTP tại Việt Nam được đảm bảo và chịu sự tác động bởi nhiều yếu tố như kinh tế, chính trị, văn hóa, pháp lý, đạo đức, lối sống Toàn bộ những nội dung lý luận chung về VSATTP nói trên là tiền đề quan trọng để nghiên cứu, đánh giá về tình hình thực hiện pháp luật VSATTP hiện nay trong đó có những thành tựu đã đạt được cũng như những hạn chế, thiếu sót, yếu kém và nguyên nhân Từ đó, chúng ta có cơ sở để xây dựng phương hướng, chính sách cũng như đề ra các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả thực hiện pháp luật VSATTP trong giai đoạn hiện nay

Chương II.

THỰC TRẠNG THỤC HIỆN PHÁP LUẬT VỆ SINH AN TOÀN THỤC• • • • • • • PHẨM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỤC HIỆN PHÁP LUẬT VỆ SINH AN TOÀN TH ựC PHẨM Ở NƯỚC TA HIỆN NAY• • • •

VSATTP là vấn đề tuy đã được quan tâm tại nhiều quốc gia trên thế giới song ở Việt Nam, do hoàn cảnh kinh tế, xã hội mà pháp luật về VSATTP được hình thành và phát triển chỉ trong khoảng hơn một thập kỷ trở lại đây Trước năm 2003, một số vấn đề liên quan tới VSATTP được quy định trong các văn bản luật như Pháp lệnh Bảo vệ và kiểm dịch thực vật số 36/2001/PL- UBTVQH10, Luật Thuỷ sản số 17/2003/QH11 Tuy nhiên, phải đến năm

2003, nhà nước mới ban hành văn bản luật đầu tiên quy định cụ thể, trực tiếp

và toàn diện các vấn đề về VSATTP, đó là Pháp lệnh Vệ sinh an toàn thực phẩm số 12/2003/PL-UBTVQH11 Sau đó, pháp luật về VSATTP được hoàn thiện dần bằng việc ban hành các văn bản luật và dưới luật liên quan tới các vấn đề về giống cây trồng, giống vật nuôi, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, chất lượng sản phẩm và hàng hoá Sau một thời gian áp dụng và triển khai, nhận thấy có những bất cập, những hạn chế và những “lỗ hổng” nhất định của một số văn bản luật, nhà nước đã ban hành thay thế nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu của xã hội trong thời kỳ mới, điển hình là Luât An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12, Luật Bảo vệ người tiêu dùng số 59/2010/QH12 cũng như Luât Thú y dự kiến được ban hành vào năm 2012 Như vậy, pháp luật VSATTP của nước ta được hình thành và phát triển theo hướng ngày càng toàn diện, bao quát và hợp lý hơn

Không chỉ chú trọng hoạt động xây dựng pháp luật, các cơ quan có thẩm quyền cũng đã có nhiều nỗ lực để đưa pháp luật VSATTP vào cuộc sống Ở tầm vĩ mô, Đảng và nhà nước đã xây dựng các chiến lược quốc gia về dinh dưỡng, VSATTP, trong đó nhấn mạnh đến công tác tổ chức, thực hiện pháp

luật; công tác thông tin, truyền thông nhằm thay đổi sâu sắc nhận thức và hành vi của toàn xã hội [9]

Các quy định của pháp luật VSATTP đã bước đầu phát huy tác dụng, được triển khai và áp dụng trong thực tế, trở thành cơ sở để các nhà sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng thực phẩm thực hiện quyền và nghĩa

vụ của mình

Nhận thức của hầu hết các chủ thể đều tăng cao sau một thời gian triển khai các quy định của pháp luật VSATTP, đặc biệt với đối tượng người tiêu dùng Công tác phổ biến, tuyên truyền pháp luật VSATTP đã đạt được nhiều thành công như tạo được sự quan tâm của xã hội; định hướng cho việc hình thành hành vi tiêu dùng mới; cảnh báo những cơ sở, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm không nghiêm túc chấp hành pháp luật

Tuy nhiên, hoạt động thực hiện pháp luật VSATTP còn còn tồn tại rất nhiều hạn chế Các quy định của pháp luật chưa thực sự trở thành cơ sở để người sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng thực hiện theo Tình trạng ngộ độc thực phẩm vẫn liên tục diễn ra, chưa kể đến nguyên nhân ngộ độc ngày càng phức tạp hơn Các điều kiện để nhà nước và xã hội đảm bảo cho công tác thực hiện pháp luật VSATTP còn rất hạn chế, cả về nhân lực cũng như cơ sở vật chất Tâm lý của đa số người tiêu dùng vẫn chưa tin tưởng vào chất lượng VSATTP của mọi loại thực phẩm trên thị trường Nguyên nhân của những hạn chế trên có cả yếu tố khách quan như hoàn cảnh kinh tế - xã hội của đất nước, sức ép phát triển kinh tế song cũng có những yếu tố chủ quan như thói quen, phong tục tập quán, ý thức pháp luật Đây là những vấn đề hết sức cấp bách đòi hỏi nhà nước và toàn thể xã hội phải có những giải pháp đồng bộ, kịp thời nhàm cải thiện thực tế nêu trên

2.1 Thực trạng thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm

2.1.1 Những kết quả đạt được và nguyên nhăn

Thực hiện pháp luât VSATTP thực chất là quá trình người sản xuất, kinh doanh thực phẩm tuân thủ, thực thi các quy định của pháp luật trong hoạt

động của mình hoặc các cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng các biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng cũng như tiến hành các hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với các chủ thể sản xuất, kinh doanh Cơ sở đầu tiên để hoạt động thực hiện pháp luật có hiệu quả phải là hệ

đã có tương đối đầy đủ các văn bản pháp luật quy định các vấn đề liên quan tới thực phẩm, từ sản xuất tới phân phối và tiêu dùng, bao gồm Luật Thủy sản

số 17/2003/QH11, Pháp lệnh Thú y số 18/2004/PL-ƯBTVQH11, Pháp lệnh bảo vệ và kiểm dịch thực vật số 36/2001/UBTVQH10, Luật Bảo vệ người tiêu dùng số 59/2010/QH12 Gần đây nhất, Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12 ra đời thay thế Pháp lệnh Vệ sinh an toàn thực phẩm năm

2003 và đã khắc phục được rất nhiều điểm hạn chế của Pháp lệnh

Thứ nhất, luật đã quy định việc quản lý nguy cơ, ngăn chặn và khắc phục

đây chúng ta còn bỏ ngỏ„

Thứ hai, trước đây chúng ta quản lý thực phẩm theo cách thức “quản lý

sản phẩm” tức là cắt ngang chuỗi thực phẩm thành nhiều công đoạn và kiểm soát sản phẩm của từng công đoạn đó thông qua việc ban hành các tiêu chuẩn

“cho phép” Theo cách này, chúng ta sẽ luôn bị rơi vào tình trạng “thiếu tiêu

luôn được sáng tạo ra Việc kiểm tra sản phẩm cuối cùng sẽ rất tốn kém nguồn nhân lực và luôn đưa nhà quản lý vào thế bị động vì thường chỉ phát hiện ra sự cố ở công đoạn sản phẩm hoàn chỉnh Hiện nay, với việc ban hành Luật mới và các văn bản hướng dẫn thi hành, chúng ta đã khắc phục nhược điểm này bằng cách quy định việc quản lý thực phẩm phải thực hiện “quản lý quá trình”, tức là có thể chủ động loại trừ hoặc giảm thiểu đến mức có thể chấp nhận được các yếu tố có nguy cơ ra khỏi “chuỗi thực phẩm” ngay từ khi

nó có thể hình thành, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sản phẩm cuối

Thứ ba, trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng về mọi mặt như hiện

nay, vấn đề an toàn thực phẩm không còn là vấn đề của riêng mỗi khu vực, mỗi quốc gia Nguy cơ dịch bệnh của mỗi nước đều có thể ảnh hưởng đến nhiều nước khác Ngoài ra, các thị trường khó tính như Mỹ và châu Âu đòi hỏi vô cùng khắt khe về tiêu chuẩn ATVSTP đối với nông sản, thuỷ hải sản

và các sản phẩm thực phẩm Do đó, chúng ta nên tuân thủ các quy ước quốc

tế Các văn bản pháp luật của chúng ta trong lĩnh vực VSATTP cũng đã đi theo hướng áp dụng trực tiếp các quy định của WTO, CODEX, SPS Theo

đó, các rào cản thương mại sẽ dần được dỡ bỏ và thay thế bằng sự công nhận, thừa nhận lẫn nhau Muốn được các nước khác thừa nhận các tiêu chuẩn do chúng ta công bố thì cần xây dựng các tiêu chuẩn theo tiêu chí chung của toàn thế giới Chúng ta cũng đã ký kết một số thoả thuận, bản ghi nhớ song phương với một số quốc gia về an toàn thực phẩm như với Thái Lan năm

2004, với Hoa Kỳ và Trung Quốc năm 2008 Có thể nói pháp luật về an toàn thực phẩm đóng vai trò sống còn trong thời đại thương mại quốc tế và chúng

ta cần xây dựng pháp luật theo hướng hài hoà với pháp luật quốc tế cũng như cần nội luật hoá nhiều văn bản luật quốc tế Xét về khía cạnh này, tuy vẫn còn

có những hạn chế nhất định song với hệ thống pháp luật thực định hiện nay, với cách thay đổi tư duy tiếp cận quản lý sản phẩm cũng như nỗ iực nội luật hóa các quy định của WTO, WHO, FAO, CODEX thì các văn bản pháp luật đã đáp ứng tương đối đầy đủ nhu cầu quản lý VSATTP của nhà nước và

xã hội

Nội dung pháp luật VSATTP gồm các nhóm quy phạm khác nhau điều chỉnh hành vi của các chủ thể khác nhau trong quá trình sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng thực phẩm Thực tế thực hiện pháp luật đối với các nhóm quy phạm này cũng đạt được các kết quả khác nhau

Đổi với hoạt động sản xuất thực phẩm: