Thực hiện pháp luật về khiếu nại của ủy ban nhân dân thành phố vinh, tỉnh nghệ an hiện nay

Từ góc độ khoa học, QĐHC được hiểu là "kết quả sự thể hiện ý chí quyền lực đơn phương của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, những người có chức vụ, các tổ chức và cá nhân được nhà nước tra

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

NGHỆ AN - 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được công bố trong bất cứ công trình khoa học nào

Tác giả luận văn

bè đã tạo điều kiện, giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này!

Tác giả luận văn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 7 1.1 KHIẾU NẠI, PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI VÀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH TRONG VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI 7 1.1.1 Khiếu nại 7 1.1.2 Pháp luật về khiếu nại 12 1.1.3 Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh và nhiệm vụ, quyền hạn của

Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh trong việc thực hiện pháp luật về khiếu nại 15 1.2 THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH 17 1.2.1 Khái niệm, đặc điểm thực hiện pháp luật về khiếu nại của Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh 17 1.2.2 Hình thức thực hiện pháp luật về khiếu nại của Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh 21 1.2.3 Trình tự, thủ tục thực hiện pháp luật về khiếu nại của Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh 23 1.2.4 Vai trò của việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của ủy ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh 25 1.3 NHỮNG BẢO ĐẢM CHO VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH 27 1.3.1 Sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật 28 1.3.2 Ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý của cán bộ, nhân dân 29 1.3.3 Các điều kiện và môi trường thực hiện pháp luật 30 Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN 34

2.1 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN HIỆN NAY 34 2.1.1 Những thành tựu, kết quả đạt được trong việc thực hiện pháp luật

về khiếu nại của Uỷ ban nhân dân thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An hiện nay 36 2.1.2 Những nhược điểm, hạn chế trong việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của Uỷ ban nhân dân thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An hiện nay 50 2.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NH M NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN 58 2.2.1 Tiếp tục hoàn thiện pháp luật về khiếu nại nói riêng và hệ thống pháp luật Việt Nam nói chung 59 2.2.2 Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về khiếu nại, nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý cho cán bộ, nhân dân 61 2.2.3 Tiếp tục củng cố, kiện toàn, nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của Uỷ ban nhân dân thành phố Vinh nói riêng, bộ máy nhà nước nói chung trong thực hiện pháp luật về khiếu nại 63 2.2.4 Tổ chức tốt việc thực hiện pháp luật về khiếu nại trên địa bàn thành phố 64 2.2.5 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra trách nhiệm thực hiện pháp luật về khiếu nại 67 2.2.6 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng bộ thành phố, sự giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố đối với việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của Uỷ ban nhân dân thành phố Vinh nói riêng và của cả thành phố nói chung 67 2.2.7 Phối hợp chặt chẽ giữa Uỷ ban nhân dân thành phố Vinh với các tổ chức chính trị - xã hội trong việc thực hiện pháp luật về khiếu nại 69 2.2.8 Bảo đảm các điều kiện vật chất - kỹ thuật cho việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của Uỷ ban nhân dân thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An 69 KẾT LUẬN 71 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Cơ quan hành chính nhà nước CQHCNN

Ủy ban mặt trận tổ quốc UBMTTQ

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) của dân, do dân và vì dân Để quản lý xã hội bằng pháp luật (PL), Nhà nước ta đã xây dựng một hệ thống pháp luật tương đối hoàn chỉnh, cơ bản đáp ứng yêu cầu điều chỉnh các quan hệ xã hội Việc xây dựng một hệ thống pháp luật đầy

đủ, hoàn thiện là hết sức cần thiết đối với một nhà nước pháp quyền, nhưng

để pháp luật đi vào cuộc sống thì cần phải chú ý đến khâu tổ chức thực hiện sao cho có hiệu quả Bởi pháp luật chỉ có thể phát huy được vai trò và những giá trị của mình trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội, duy trì trật tự và tạo điều kiện cho xã hội phát triển khi nó được tôn trọng và thực hiện đầy đủ, nghiêm minh trong cuộc sống Do vậy, "vấn đề quan trọng không chỉ là ban hành nhiều luật mà là thực hiện chúng nghiêm minh trong thực tế"[12, tr.183]

Khiếu nại là một hiện tượng khách quan trong đời sống xã hội Khiếu nại không chỉ là công cụ pháp lý hữu hiệu để công dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, mà còn là hình thức dân chủ trực tiếp để nhân dân tham gia quản lý nhà nước (QLNN), giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước Thông qua giải quyết khiếu nại, Đảng và Nhà nước kiểm tra tính đúng đắn, sự phù hợp của đường lối, chính sách, pháp luật do mình ban hành, từ đó

có cơ sở thực tiễn để hoàn thiện sự lãnh đạo của Đảng và nâng cao hiệu lực, hiệu quả QLNN

Nhận thức được vai trò, tầm quan trọng của khiếu nại cũng như việc thực hiện pháp luật về khiếu nại, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, không ngừng hoàn thiện pháp luật về khiếu nại nhằm tạo

cơ sở pháp lý vững chắc cho quá trình tổ chức triển khai, thi hành trên thực tế Những năm gần đây, việc thực hiện pháp luật về khiếu nại ở Việt Nam nói chung, tại Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An nói riêng

ngày càng được đổi mới và tăng cường, có nhiều kết quả đáng khích lệ, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy việc thực hiện pháp luật về khiếu nại trên phạm vi cả nước nói chung, tại UBND thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An nói riêng còn nhiều hạn chế, bất cập Tình trạng đơn thư khiếu nại không những không giảm mà

có chiều hướng gia tăng và diễn biến phức tạp Từ thực trạng trên cho thấy, việc tổ chức thi hành và áp dụng pháp luật (ADPL) về khiếu nại một cách triệt

để, chính xác, nghiêm minh trong thực tế đời sống là hết sức cần thiết nhằm góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, nâng cao hiệu lực, hiệu quả QLNN, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước

Vì vậy, đề tài “Thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An hiện nay” mang tính cấp thiết cả trên phương diện lý luận và

thực tiễn, rất cần được nghiên cứu một cách cơ bản để việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An trong thời gian tới chính xác và hiệu quả hơn

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Ở Việt Nam hiện nay, vấn đề thực hiện pháp luật đã có một số công

trình nghiên cứu dưới nhiều góc độ và mức độ khác nhau, như: "Thực hiện và

áp dụng pháp luật ở Việt Nam" của TS Nguyễn Minh Đoan, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 2009; "Áp dụng pháp luật ở Việt Nam hiện nay – Một số vấn

đề lý luận và thực tiễn" do TS Nguyễn Thị Hồi chủ biên, Nxb Tư pháp, Hà Nội 2009; "Nâng cao hiệu quả của áp dụng pháp luật" bài viết của TS

Nguyễn Minh Đoan Đây là những công trình nghiên cứu, bài viết có chất lượng với sự tham gia của các chuyên gia có uy tín trong lĩnh vực khoa học pháp lý Các tác giả đã tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận chung nhất

về thực hiện pháp luật nói chung chứ không đi sâu phân tích, đánh giá toàn diện, chi tiết về thực tiễn thực hiện PL ở từng lĩnh vực cụ thể Bên cạnh đó,

dự án điều tra cơ bản “Tình hình thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay” của

Viện nghiên cứu nhà nước và pháp luật, các tác giả mới chỉ dừng lại ở việc tổng kết, phân tích tình hình thực hiện pháp luật ở nước ta thông qua các phiếu điều tra xã hội học, chưa đi sâu phân tích để tìm ra những nguyên nhân của thực trạng ấy Ngoài ra, một số luận văn thạc sỹ, luận án tiến sỹ luật học

đã đi sâu nghiên cứu về thực hiện pháp luật trên từng lĩnh vực cụ thể

Về lĩnh vực khiếu nại, đã có một số công trình, bài viết, như: "Cơ chế giải quyết khiếu nại thực trạng và giải pháp" (của Viện nghiên cứu chính sách

pháp luật và phát triển do TS Hoàng Ngọc Giao chủ biên) trong đó, các tác giả đi sâu nghiên cứu, phân tích về cơ chế giải quyết khiếu nại theo luật định

và thực trạng, từ đó kiến nghị một số giải pháp hoàn thiện cơ chế giải quyết

khiếu nại hiện hành; "Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo" (của TS Trần Văn Sơn, Nxb Tư pháp, Hà Nội

2007), trong đó tác giả làm rõ cơ sở lý luận về pháp chế XHCN trong hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan hành chính nhà nước (CQHCNN); thực trạng và giải pháp tăng cường pháp chế trong hoạt động

giải quyết khiếu nại, tố cáo; "Hoàn thiện pháp luật khiếu nại, tố cáo theo yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa" (bài viết của Thạc sỹ

Ngô Mạnh Toan đăng trên Tạp chí Thanh tra) trong đó, đi sâu phân tích và kiến nghị một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo Luận án

tiến sỹ luật học: "Quyền khiếu nại hành chính của công dân ở Việt Nam hiện nay" (của Nguyễn Thị Thủy, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2009), trong đó

tác giả đi sâu nghiên cứu về quyền khiếu nại hành chính của công dân; Luận

văn thạc sỹ luật học: "Giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước- thực tiễn trên địa bàn tỉnh Hà Nam" (của Vũ Thị Vân Dung, khoa Luật Hành

chính, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2012) trong đó, tác giả chỉ đề cập đến thực trạng công tác giải quyết kiếu nại của CQHCNN trên địa bàn tỉnh Hà

Nam và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết kiếu nại của CQHCNN trên địa bàn tỉnh Hà Nam - một nội dung trong thực hiện PL về

khiếu nại; "Thủ tục giải quyết khiếu nại của các cơ quan hành chính nhà nước: một số vấn đề lý luận và thực tiễn tại thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên" (của Nguyễn Thị Thúy Hồng, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2010) trong

đó, tác giả chủ yếu tập trung nghiên cứu về thủ tục giải quyết khiếu nại theo quy định của pháp luật, gắn với đánh giá thực tiễn ADPL về thủ tục giải quyết khiếu nại của CQHCNN tại thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên

Cho đến nay, chưa có tác giả nào nghiên cứu một cách trực tiếp, đầy đủ

về việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố Vinh, tỉnh

Nghệ An Chính vì vậy, đề tài “Thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An hiện nay” sẽ là đề tài đầu tiên nghiên cứu

vấn đề này dưới góc độ lý luận chung về nhà nước và pháp luật Tuy nhiên, những công trình, bài viết nói trên là nguồn tư liệu quý giá, có giá trị tham khảo trong quá trình thực hiện đề tài này

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Mục đích của luận văn là nghiên cứu lý luận thực hiện pháp luật về khiếu nại, đánh giá thực trạng, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố Vinh, tỉnh Nghệ

An Để đạt được mục đích này, luận văn có nhiệm vụ:

+ Làm rõ những vấn đề lý luận thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh;

+ Đánh giá đúng thực trạng thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An hiện nay bao gồm cả thành tựu, ưu điểm cũng như hạn chế, nhược điểm; chỉ ra nguyên nhân cơ bản của thực trạng ấy;

+ Đề xuất các giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An trong thời gian

tới

4 Phạm vi nghiên cứu của luận văn

Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh để làm cơ sở đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố Vinh, tỉnh Nghệ

An hiện nay, từ đó kiến nghị một số giải pháp nhằm bảo đảm thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An trong thời gian tới Tuy nhiên, pháp luật về khiếu nại có nội dung rất rộng lớn, bao quát trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội (hành chính, đất đai, nhà ở, tố tụng ); các nguyên tắc pháp lý, các QPPL về khiếu nại không chỉ được quy định trực tiếp trong Luật khiếu nại, tố cáo (nay là Luật khiếu nại) mà còn được quy định trong rất nhiều văn bản pháp luật chuyên ngành khác; các văn bản pháp luật

về khiếu nại lại thường xuyên thay đổi qua các thời kỳ Do vậy, luận văn chỉ tập trung đánh giá thực trạng thực hiện các quy định của: Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 được sửa đổi, bổ sung năm 2004, 2005 (sau đây gọi chung là Luật khiếu nại, tố cáo), Luật khiếu nại năm 2011 (sau đây gọi là Luật khiếu nại) và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành hai Luật này, số liệu đánh giá từ năm 2006 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận văn là những quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật; đường lối, quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về xây dựng, thực hiện pháp luật, tăng cường pháp chế XHCN trong điều kiện đổi mới, xây dựng nhà nước pháp quyền và hội nhập quốc tế hiện nay, được thể hiện trong các Nghị quyết đại hội Đảng, cũng như trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật của nước ta

Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng của triết học Mác - Lê Nin, để đảm bảo nội dung nghiên cứu cũng như tính khoa học, lô gíc giữa các vấn đề, luận văn còn sử dụng một số phương pháp cụ thể như: phân tích, tổng hợp, so sánh… để giải quyết vấn đề đặt ra

6 Những đóng góp của luận văn

Đây là đề tài đầu tiên nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống vấn đề thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An Những vấn đề lý luận, cách nhìn nhận, đánh giá luật thực định và thực tiễn, từ

đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An trong thời gian tới là những đóng góp có giá trị của luận văn đối với công tác nghiên cứu khoa học, công tác lập pháp cũng như trong thực hiện và áp dụng pháp luật

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 02 chương, với 05 mục

1.1.1 Khiếu nại

* Khái niệm khiếu nại

Có thể nói khiếu nại là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong đời sống

xã hội và được hiểu theo nhiều góc độ khác nhau Trong tiếng la tinh "khiếu nại" là "complaint", nghĩa là việc phàn nàn, phản ứng của người nào đó đối với một vấn đề có liên quan đến lợi ích của mình Theo nghĩa này, thì thuật ngữ khiếu nại có phạm vi rất rộng, có thể là phản ứng giữa người dân với nhau hoặc giữa người dân với cơ quan công quyền Theo từ điển Tiếng Việt

của Nhà xuất bản Thanh Niên: khiếu nại là đề nghị cơ quan có thẩm quyền

xem xét một việc làm mà mình không đồng ý, cho là không hợp lý hoặc trái phép [38, tr.474] Theo đó, có thể hiểu khiếu nại ở phạm vi rộng, là phản ứng của cá nhân, tổ chức với cơ quan có thẩm quyền về bất kỳ một việc làm hay quyết định mà mình thấy không hợp lý hoặc trái pháp luật Theo từ điển giải thích thuật ngữ Luật học, thì khiếu nại là "việc đề nghị của công dân, cơ quan,

tổ chức với cơ quan nhà nước hay người có chức vụ về sự vi phạm hoặc cho

là vi phạm quyền, lợi ích chính đáng của họ" [39, tr.67] Ở đây thuật ngữ khiếu nại đã được thu hẹp hơn, vì khiếu nại chỉ xảy ra khi có sự vi phạm hoặc cho là vi phạm quyền, lợi ích chính đáng của họ Theo Luật khiếu nại, tố cáo thì khiếu nại là "việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật

cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình" [32, K1, Đ2] Luật khiếu nại cũng quy định tương tự như vậy tại khoản 1, Điều 2, nhưng cụ thể

và rõ ràng hơn khi xác định quyết định hành chính (QĐHC), hành vi hành chính (HVHC) bị khiếu nại phải là QĐHC, HVHC của CQHCNN hoặc của người có thẩm quyền trong CQHCNN

Các định nghĩa, khái niệm về khiếu nại như trên tuy được hiểu ở nhiều góc độ khác nhau, nhưng đều có nội dung cơ bản tương đối thống nhất, thể hiện ở chỗ đều cho rằng khiếu nại chính là đề nghị xem xét lại một vấn đề mà mình không đồng ý, cho là trái phép; trong khiếu nại bao giờ cũng hàm chứa những dữ liệu chứng tỏ có sự vi phạm hoặc cho là vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể được pháp luật bảo vệ Về góc độ xã hội, khiếu nại là hiện tượng phát sinh trong đời sống xã hội, thể hiện sự phản ứng có tính tự nhiên của một người đối với hành vi của người khác khi họ cho rằng hành vi đó không phù hợp với các quy tắc, chuẩn mực trong đời sống cộng đồng, xâm phạm đến quyền và lợi ích của mình Về góc độ chính trị - pháp lý, khiếu nại là một trong những quyền dân chủ cơ bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật ghi nhận và bảo đảm thực hiện; là phương tiện để công dân tham gia quản

lý nhà nước và xã hội, phản ánh nền dân chủ của một quốc gia [35, tr.10]

Với mục đích tìm hiểu việc thực hiện pháp luật về khiếu nại tại một địa phương của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, thiết nghĩ, khái niệm khiếu nại được đề cập đến trong Luật khiếu nại là khá rõ ràng và phù hợp với phạm

vi cũng như mục đích nghiên cứu của đề tài Đây cũng là khái niệm được sử dụng trong luận văn Theo đó, khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục PL quy định, đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại QĐHC, HVHC của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong CQHCNN hoặc quyết định kỷ luật cán

bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình

Tuy nhiên, trong thực tế cuộc sống, phần lớn người dân chỉ quen sử dụng thuật ngữ "khiếu nại" mà không hề quan tâm đến thuật ngữ "khiếu nại hành chính" Pháp luật thực định cũng không có điều khoản nào quy định về khiếu nại hành chính, nhưng khiếu nại trong Luật khiếu nại, tố cáo cũng như trong Luật khiếu nại được mặc định hiểu là khiếu nại trong quản lý hành chính nhà nước, hay còn gọi là khiếu nại hành chính Giáo trình Thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo của Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2008 đã

định nghĩa: "Khiếu nại hành chính là khiếu nại về tính hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chính và quyết định kỷ luật cán bộ, công chức

là những sự việc phát sinh trong hoạt động quản lý hành chính"[42, tr.74]

Có thể thấy rằng khiếu nại hành chính về bản chất là loại khiếu nại phát sinh trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước, xảy ra trong hoạt động của tất cả các CQNN, nhưng chủ yếu và phổ biến nhất là trong hoạt động chấp hành và điều hành của các CQHCNN Phạm vi phát sinh khiếu nại hành chính rất rộng, gồm tất cả các lĩnh vực của quản lý hành chính nhà nước Đối tượng của khiếu nại hành chính là các QĐHC, HVHC, quyết định kỷ luật cán bộ, công chức Khiếu nại hành chính được giải quyết theo thủ tục hành chính

* Đặc điểm của khiếu nại

Từ khái niệm như trên, có thể thấy khiếu nại là đề nghị của cá nhân, cơ quan, tổ chức chịu tác động trực tiếp của QĐHC hay HVHC hoặc là đề nghị của cán bộ, công chức chịu tác động trực tiếp của quyết định kỷ luật đối với

cơ quan, tổ chức hoặc người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại Đề nghị này xuất phát từ nhận thức chủ quan của người khiếu nại khi họ cho rằng quyền

và lợi ích chính đáng của mình bị xâm phạm bởi QĐHC, HVHC hoặc bởi quyết định kỷ luật của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền Cơ quan nhà nước có

thẩm quyền chỉ có thể kết luận là có sự vi phạm hay không sau khi đã xem xét một cách khách quan và thận trọng nội dung vụ việc cùng những tài liệu và chứng cứ có liên quan Đặc điểm cơ bản của khiếu nại là trong đó bao giờ cũng hàm chứa những dữ liệu chứng tỏ có sự vi phạm hoặc cho là vi phạm quyền và lợi ích được pháp luật bảo vệ Vì vậy, việc khiếu nại không phải là hoạt động mang tính phòng ngừa mà là việc bảo vệ một cách tích cực quyền

và lợi ích của công dân, cơ quan, tổ chức Nguyên nhân phát sinh khiếu nại là khi cá nhân, cơ quan, tổ chức cho rằng QĐHC, HVHC, quyết định kỷ luật…

đã xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình nên mới thực hiện việc khiếu nại Đây chính là tranh chấp giữa chủ thể quản lý hành chính với đối tượng quản lý

Chủ thể khiếu nại có thể là công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức Các cá nhân, tổ chức nước ngoài cũng được hưởng quyền khiếu nại, song công dân Việt Nam vẫn là chủ thể sử dụng quyền khiếu nại thường xuyên và tích cực nhất Chủ thể bị khiếu nại là CQHCNN hoặc người có thẩm quyền trong CQHCNN có QĐHC, HVHC bị khiếu nại; cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền có quyết định kỷ luật cán bộ, công chức bị khiếu nại Chủ thể có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính là chủ thể quản lý hành chính nhà nước, đó có thể là cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại Như vậy, người bị khiếu nại cũng có thể đồng thời là người giải quyết khiếu nại

Mục đích của khiếu nại là để bảo vệ, khôi phục quyền, lợi ích chính đáng của người khiếu nại khi bị QĐHC, HVHC của CQHCNN, của người có thẩm quyền trong CQHCNN hoặc quyết định kỷ luật của cơ quan, tổ chức xâm hại Thông qua việc thực hiện quyền khiếu nại, người khiếu nại không chỉ cung cấp cho CQNN có thẩm quyền thông tin về những quyết định hoặc việc làm trái pháp luật mà còn phê phán những cơ quan, tổ chức, cá nhân có

những hành vi gây tác động xấu đến hoạt động bình thường của bộ máy nhà nước nói chung, các CQHCNN nói riêng

Đối tượng khiếu nại là QĐHC, HVHC của các CQHCNN hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức Từ góc độ khoa học, QĐHC được hiểu là "kết quả sự thể hiện ý chí quyền lực đơn phương của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, những người có chức vụ, các tổ chức và cá nhân được nhà nước trao quyền, được thực hiện trên cơ sở và để thi hành pháp luật, theo trình tự và hình thức do pháp luật quy định hướng tới việc thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính trong lĩnh vực hoặc vấn đề được phân công phụ trách"[42, tr.71].Theo luật thực định thì QĐHC "là văn bản do cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong CQHCNN ban hành để quyết định về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể"[31, Đ.2] Như vậy, QĐHC là đối tượng khiếu nại hành chính chỉ bao gồm các QĐHC cá biệt được thể hiện thành văn bản Quyết định chủ đạo và quyết định quy phạm không phải là đối tượng khiếu nại Hành vi hành chính là "hành vi của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định của pháp luật" Còn quyết định kỷ luật "là quyết định bằng văn bản của người đứng đầu cơ quan,

tổ chức để áp dụng một trong các hình thức kỷ luật đối với cán bộ, công chức thuộc quyền quản lý của mình theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức"[31, Đ.2]

Việc khiếu nại và giải quyết khiếu nại được thực hiện theo một trình tự, thủ tục riêng biệt do pháp luật về khiếu nại quy định Thủ tục khiếu nại và giải quyết khiếu nại có thể hiểu là trình tự tiến hành các công việc phải làm của các chủ thể để thực hiện quyền khiếu nại và giải quyết khiếu nại

Như vậy, khiếu nại là quyền, là hành vi của các chủ thể như CQNN, tổ

chức và cá nhân, còn hoạt động giải quyết khiếu nại là hoạt động mang tính

quyền lực nhà nước, chỉ được thực hiện bởi người có thẩm quyền trong CQHCNN theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định Quyền khiếu nại của công dân xuất hiện trong mối liên hệ với quá trình thực hiện chức năng QLNN Quá trình công dân thực hiện quyền khiếu nại chính là quá trình cung cấp cho CQNN có thẩm quyền các tài liệu, chứng cứ về sự vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân từ phía cơ quan và người có thẩm quyền trong

CQHCNN Bởi người khiếu nại không được sử dụng quyền lực nhà nước

trong lĩnh vực giải quyết khiếu nại nên họ không thể tự mình khôi phục lại những quyền và lợi ích hợp pháp đã bị xâm phạm, do đó họ phải đề nghị CQNN hoặc người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại tiến hành giải quyết khiếu nại của họ theo thủ tục mà PL quy định Người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại một mặt sử dụng những tài liệu, chứng cứ tiếp nhận từ người khiếu nại; mặt khác thu thập, xác minh thêm thông tin, tài liệu từ những nguồn khác để làm căn cứ cho việc giải quyết khiếu nại một cách khách quan,

chính xác

1.1.2 Pháp luật về khiếu nại

Chúng ta biết rằng, pháp luật là sản phẩm của sự phát triển xã hội, vừa mang tính khách quan - do nhu cầu đòi hỏi khách quan của xã hội, vừa mang tính chủ quan - phụ thuộc ý chí nhà nước Hoạt động quản lý nhà nước của các CQHCNN nói chung, việc thực thi nhiệm vụ, công vụ của cán bộ, công chức, nhân viên trong các cơ quan nhà nước không tránh khỏi những sai sót, VPPL, làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, vì vậy làm phát sinh khiếu nại, cũng như hoạt động giải quyết khiếu nại của các

cơ quan nhà nước Xuất phát từ thực tiễn, nhu cầu thực tiễn và bởi khiếu nại

và việc giải quyết khiếu nại là những vấn đề quan trọng, có ảnh hưởng rất lớn

tới quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân cũng như ảnh hưởng đến hoạt động của các CQNN, nên cần thiết phải ban hành pháp luật để quy định

về quyền khiếu nại, thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại Đây chính là cơ sở để hình thành pháp luật về khiếu nại

Trong khoa học pháp lý, pháp luật về khiếu nại là một bộ phận trong hệ thống pháp luật của Việt Nam, là lĩnh vực pháp luật chuyên ngành bao gồm các QPPL, các nguyên tắc pháp lý điều chỉnh các quan hệ phát sinh giữa các chủ thể trong quá trình khiếu nại và giải quyết khiếu nại, góp phần phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế XHCN, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức Với cách hiểu như trên, pháp luật về khiếu nại ở nước ta bao gồm các quy định có liên quan đến việc khiếu

nại và giải quyết khiếu nại Từ đó, có thể hiểu pháp luật về khiếu nại là hệ thống các quy định do nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh liên quan đến khiếu nại và giải quyết khiếu nại nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức

Ở Việt Nam hiện nay, pháp luật về khiếu nại đã có mặt và điều chỉnh trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, như: hành chính, đất đai, nhà ở, lao động, dân sự, xử phạt vi phạm hành chính, tố tụng Pháp luật về khiếu nại được biểu hiện bằng hệ thống các QPPL, các nguyên tắc pháp lý và được quy định trong nhiều văn bản QPPL khác nhau như Hiến pháp, Luật, các văn bản dưới luật

Trên cơ sở phạm vi nghiên cứu của luận văn đã được xác định, thì pháp luật về khiếu nại bao gồm các nội dung cơ bản sau:

+ Nhóm các quy định chung (gồm các khái niệm, nguyên tắc và các hành vi bị nghiêm cấm);

+ Nhóm các quy phạm quy định về khiếu nại và giải quyết khiếu nại đối với QĐHC, HVHC (gồm các quy định về quyền, nghĩa vụ của người khiếu nại, người bị khiếu nại, người giải quyết khiếu nại, luật sư, trợ giúp viên pháp lý; Trình tự khiếu nại, rút khiếu nại, thời hiệu khiếu nại; thẩm quyền giải quyết khiếu nại; thời hiệu khiếu nại, thời hạn giải quyết khiếu nại; trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại; thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật );

+ Nhóm các quy phạm quy định về khiếu nại và giải quyết khiếu nại quyết định kỷ luật cán bộ, công chức (gồm các quy định về thời hiệu khiếu nại, hình thức khiếu nại; thời hạn thụ lý và giải quyết khiếu nại; thẩm quyền giải quyết khiếu nại; trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại; hiệu lực của quyết định giải quyết khiếu nại, khởi kiện vụ án hành chính và thi hành quyết định giải quyết khiếu nại đối với quyết định kỷ luật cán bộ, công chức có hiệu lực pháp luật);

+ Nhóm các quy phạm quy định về tiếp công dân (gồm các quy định về trụ sở tiếp công dân, địa điểm tiếp công dân; Quyền, nghĩa vụ của người khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh tại trụ sở tiếp công dân, địa điểm tiếp công dân; Trách nhiệm tiếp công dân của người đứng đầu cơ quan, tổ chức; Trách nhiệm của cán bộ tiếp công dân, người phụ trách trụ sở, địa điểm tiếp công dân);

+ Nhóm các quy phạm quy định về quản lý, giám sát công tác giải quyết khiếu nại (gồm các quy định về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc quản lý, giám sát công tác giải quyết khiếu nại và trách nhiệm phối hợp trong công tác giải quyết khiếu nại);

+ Nhóm các quy định về khen thưởng và xử lý vi phạm

Pháp luật về khiếu nại là cơ sở pháp lý quan trọng để thực hiện quyền khiếu nại và giải quyết khiếu nại cũng như để quản lý, giám sát công tác giải quyết khiếu nại của các cơ quan, tổ chức

1.1.3 Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh và nhiệm vụ, quyền hạn của

Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh trong việc thực hiện pháp luật về khiếu nại

UBND thành phố thuộc tỉnh là cơ quan chấp hành - điều hành hay còn gọi là CQHCNN có thẩm quyền chung ở địa phương; là cơ quan có thẩm quyền QLNN trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội UBND thành phố thuộc tỉnh chịu trách nhiệm chấp hành Hiến pháp, Luật, các văn bản của CQNN cấp trên và nghị quyết của HĐND cùng cấp nhằm bảo đảm thực hiện chủ trương, biện pháp phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh và thực hiện các chính sách khác trên địa bàn UBND thành phố thuộc tỉnh thực hiện chức năng QLNN ở địa phương, góp phần bảo đảm sự chỉ đạo, quản lý thống nhất trong bộ máy hành chính nhà nước từ trung ương tới cơ

sở Hiệu quả hoạt động của UBND thành phố thuộc tỉnh được bảo đảm bằng hiệu quả hoạt động của tập thể UBND, Chủ tịch UBND, các thành viên khác của UBND và của các cơ quan chuyên môn thuộc UBND thành phố thuộc tỉnh Hoạt động chấp hành, điều hành của UBND thành phố thuộc tỉnh là hoạt động tổ chức thực thi PL, đưa pháp luật vào cuộc sống, dùng PL để quản lý,

tổ chức các quá trình hoạt động của xã hội

Thẩm quyền thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh là tổng thể các quyền, nghĩa vụ pháp lý của UBND thành phố thuộc tỉnh trong việc thực hiện pháp luật về khiếu nại Đây là phương tiện pháp lý

để UBND thành phố thuộc tỉnh thực hiện chức năng, nhiệm vụ được nhà nước trao

Về địa vị pháp lý, UBND thành phố thuộc tỉnh có chức năng, nhiệm vụ tương đương với chức năng, nhiệm vụ của UBND huyện, quận, thị xã Theo quy định của pháp luật hiện hành, trong việc thi hành pháp luật, UBND thành phố thuộc tỉnh có nhiệm vụ, quyền hạn chỉ đạo, tổ chức công tác tuyên truyền,

PBGDPL, kiểm tra việc chấp hành Hiến pháp, Luật, các văn bản QPPL của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của HĐND cùng cấp…, đồng thời “tổ chức, chỉ đạo việc thực hiện công tác kiểm tra, thanh tra nhà nước; tổ chức tiếp dân, giải quyết kịp thời khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân ”[34, Đ.106] Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, UBND thành phố thuộc tỉnh "tổ chức, chỉ đạo việc giải quyết khiếu nại, tố cáo; quản

lý nhà nước về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo trong phạm vi địa phương mình"[32, Đ.10] Đồng thời, hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra các cơ quan, tổ chức do mình quản lý trong việc thực hiện pháp luật về khiếu nại; thực hiện chế độ báo cáo về công tác giải quyết khiếu nại theo quy định của Chính phủ Thanh tra nhà nước cùng cấp giúp thủ trưởng CQNN cùng cấp quản lý công tác giải quyết khiếu nại

Để thực hiện chức năng QLNN đối với công tác giải quyết khiếu nại, UBND thành phố thuộc tỉnh phải tiến hành các công việc, như: Ban hành các văn bản QPPL, quy chế giải quyết khiếu nại; Tuyên truyền, hướng dẫn và tổ chức việc thực hiện các quy định pháp luật về khiếu nại; Thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định về khiếu nại; Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ làm công tác tiếp dân và giải quyết khiếu nại; Tổng hợp tình hình khiếu nại và việc giải quyết khiếu nại; Tổng kết kinh nghiệm về công tác giải quyết khiếu nại [32, Đ.80]

Hoạt động giải quyết khiếu nại là hoạt động kiểm tra, xác minh, kết luận về tính hợp pháp và tính hợp lý của QĐHC, HVHC bị khiếu nại thuộc thẩm quyền giải quyết để có biện pháp giải quyết theo quy định của pháp luật, nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức và lợi ích chung của Nhà nước và xã hội Theo quy định của pháp luật hiện hành thì Chủ tịch UBND thành phố thuộc tỉnh có thẩm quyền và trách nhiệm giải quyết khiếu nại đối với QĐHC, HVHC của mình; giải quyết khiếu nại lần hai

đối với khiếu nại mà chủ tịch UBND cấp xã, thủ trưởng cơ quan thuộc UBND thành phố thuộc tỉnh đã giải quyết lần đầu nhưng còn có khiếu nại hoặc khiếu nại lần đầu đã hết thời hạn nhưng chưa được giải quyết [31, Đ.18]

Như vậy, UBND thành phố thuộc tỉnh vừa có trách nhiệm tổ chức thực hiện pháp luật về khiếu nại, đưa pháp luật về khiếu nại vào cuộc sống, vừa là chủ thể thể thực hiện pháp luật về khiếu nại, là cơ quan có thẩm quyền QLNN đối với công tác giải quyết khiếu nại trong phạm vi địa phương Thẩm quyền giải quyết khiếu nại gắn liền với trách nhiệm của người đứng đầu (Thủ trưởng

cơ quan thuộc UBND thành phố thuộc tỉnh và Chủ tịch UBND thành phố thuộc tỉnh) Việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh được thể hiện ở hoạt động tổ chức thi hành pháp luật về khiếu nại và hoạt động tuân thủ, chấp hành, sử dụng, áp dụng pháp luật về khiếu nại trong quá trình chỉ đạo, giải quyết khiếu nại

1.2 THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm thực hiện pháp luật về khiếu nại của Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh

* Khái niệm thực hiện pháp luật về khiếu nại

Để quản lý xã hội, trước hết Nhà nước phải quan tâm xây dựng pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm đảm bảo lợi ích của mọi tổ chức,

cá nhân trong xã hội và lợi ích của Nhà nước Mục đích đó chỉ có thể đạt được khi những quy định của pháp luật được các chủ thể tự giác thực hiện một cách nghiêm chỉnh trong thực tế Thông qua hoạt động thực hiện pháp luật, mục đích của Nhà nước khi ban hành pháp luật được hiện thực hóa, nhờ đó Nhà nước

có thể điều hành và quản lý xã hội, thiết lập và giữ gìn trật tự xã hội trên từng lĩnh vực nhất định Vì vậy, thực hiện pháp luật có vị trí và tầm quan trọng đặc biệt trong toàn bộ các hoạt động về pháp luật Trong cơ chế điều chỉnh pháp luật,

thực hiện PL là giai đoạn thứ hai sau khi đã tiến hành giai đoạn xây dựng PL và

là giai đoạn quan trọng, không thể thiếu

Thực hiện pháp luật là hoạt động có mục đích của cá nhân, cơ quan, tổ chức nhằm làm cho các quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật

Theo lý luận chung về nhà nước và pháp luật, hiện nay cơ bản tồn tại bốn hình thức thực hiện pháp lụât, đó là: Tuân thủ pháp luật (hay tuân theo pháp luật); thi hành pháp luật (hay chấp hành pháp luật); sử dụng pháp luật

và áp dụng pháp luật Thực hiện pháp luật do nhiều chủ thể khác nhau tiến hành với nhiều cách thức khác nhau Đó có thể là hành vi của mỗi cá nhân, nhưng cũng có thể là hoạt động của các CQNN, các tổ chức xã hội, các tổ chức kinh tế Dưới góc độ pháp lý, thực hiện pháp luật là hành vi hợp pháp Hành vi đó không trái mà phù hợp với những quy định của pháp luật và có lợi cho xã hội, cho Nhà nước, cho công dân Hành vi hợp pháp này có thể được chủ thể thực hiện trên cơ sở tự nhận thức là cần thiết phải xử sự theo đúng quy định của pháp luật; Cũng có thể chúng được thực hiện do chủ thể bị ảnh hưởng của những người xung quanh mà hành động; Hoặc có thể có những hành vi hợp pháp được thực hiện là kết quả của việc áp dụng những biện pháp cưỡng chế nhà nước hoặc do sợ bị áp dụng những biện pháp đó

Thực hiện pháp luật về khiếu nại là thực hiện pháp luật về một lĩnh vực trong xã hội mà cụ thể là khiếu nại Từ khái niệm thực hiện pháp luật nói chung, có thể hiểu thực hiện pháp luật về khiếu nại chính là việc các chủ thể pháp luật bằng các hình thức khác nhau (tuân thủ, chấp hành, sử dụng hoặc áp dụng pháp luật về khiếu nại) làm cho các quy định của pháp luật về khiếu nại

đi vào cuộc sống Tất cả những xử sự được tiến hành phù hợp với các yêu cầu

của QPPL đều được coi là sự thực hiện thực tế các QPPL đó Như vậy, thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh là hoạt động thực

tế, hợp pháp có mục đích của UBND thành phố thuộc tỉnh nhằm hiện thực hóa các quy định của pháp luật về khiếu nại, làm cho chúng đi vào cuộc sống, đáp ứng những nhu cầu đòi hỏi hợp pháp, chính đáng của Nhà nước, tổ chức, cá nhân Việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh

được thể hiện ở hoạt động tổ chức thi hành pháp luật về khiếu nại và hoạt động tuân thủ, chấp hành, sử dụng, áp dụng pháp luật về khiếu nại trong quá trình chỉ đạo, giải quyết khiếu nại

* Đặc điểm thực hiện pháp luật về khiếu nại của Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh

Thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh ngoài những đặc điểm của thực hiện pháp luật nói chung, còn có những đặc điểm mang tính chất đặc thù Những đặc điểm đặc thù này được quy định bởi địa

vị pháp lý và chức năng, nhiệm vụ của UBND thành phố thuộc tỉnh

Thứ nhất, hoạt động thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành

phố thuộc tỉnh là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước UBND thành phố thuộc tỉnh là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương Thực hiện pháp luật

về khiếu nại là một trong những hình thức để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước Hoạt động thực hiện pháp luật có thể được tiến hành thông qua những cơ chế đơn giản, cũng có thể là cơ chế phức tạp Với cơ chế đơn giản, các tổ chức, cá nhân trên cơ sở nhận thức nội dung, yêu cầu, đòi hỏi của các quy định pháp luật, khi gặp tình huống thực tế mà pháp luật đã dự liệu sẽ cân nhắc, tính toán để lựa chọn phương án thực hiện sao cho chính xác, phù hợp

và có lợi nhất Tuy nhiên, có nhiều quy định của pháp luật các tổ chức, cá nhân không có thẩm quyền nên không thể tự mình thực hiện được mà phải có

sự can thiệp, giúp đỡ của CQNN hay nhà chức trách có thẩm quyền thì mới có thể thực hiện được Để thực hiện pháp luật về khiếu nại, các chủ thể vừa có thể thực hiện thông qua cơ chế đơn giản song cũng phải tiến hành thông qua

cơ chế phức tạp, tức là cần có sự can thiệp của nhà nước UBND thành phố thuộc tỉnh thực hiện pháp luật về khiếu nại ở cả bốn hình thức, song chủ yếu

và thường xuyên nhất vẫn là ADPL Áp dụng pháp luật được xem là hoạt động thực hiện pháp luật của chủ thể có thẩm quyền, nó vừa là hình thức thực hiện pháp luật, vừa là giai đoạn mà các chủ thể có thẩm quyền tiến hành tổ chức cho các chủ thể pháp luật khác thực hiện các quy định của pháp luật UBND thành phố thuộc tỉnh vừa là chủ thể thực hiện pháp luật về khiếu nại

và đồng thời có trách nhiệm tổ chức cho các chủ thể pháp luật khác thực hiện các quy định của pháp luật về khiếu nại

Thứ hai, pháp chế XHCN là nguyên tắc xuyên suốt quá trình thực hiện

pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh Pháp chế XHCN là một chế độ đặc biệt của đời sống chính trị - xã hội, trong đó đòi hỏi tất cả các CQNN, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, nhân viên nhà nước, nhân viên của các tổ chức trong xã hội và mọi công dân đều phải tôn trọng và thực hiện pháp luật một cách nghiêm chỉnh, triệt để và chính xác Vì lẽ đó nên việc tổ chức và hoạt động của CQQLNN về khiếu nại phải tuân theo những quy định của pháp luật

Thứ ba, hoạt động thực hiện PL về khiếu nại của UBND thành phố

thuộc tỉnh luôn cần có sự tham gia, phối hợp của nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xã hội Để pháp luật về khiếu nại được thực hiện một cách nghiêm minh và phát huy hết hiệu lực, hiệu quả cần có sự tham gia, phối hợp tốt của các ban, ngành, đoàn thể thành phố và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan Bởi hoạt động thực hiện PL về khiếu nại bao gồm rất nhiều hoạt động, như: PBGDPL; áp dụng pháp luật; tổ chức tiếp công dân; thanh tra, kiểm tra và xử lý

vi phạm đối với công tác giải quyết khiếu nại , do đó nếu không có sự tham gia,

sự phối kết hợp tốt giữa UBND thành phố thuộc tỉnh với các cơ quan, ban,

ngành, đoàn thể ở địa phương và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan thì sẽ rất khó khăn cho quá trình tổ chức thực hiện

Thứ tư, hoạt động thực hiện PL về khiếu nại của UBND thành phố

thuộc tỉnh chịu ảnh hưởng, chi phối bởi rất nhiều yếu tố tác động, như: yếu tố pháp lý; điều kiện và môi trường thực hiện pháp luật, cũng như ảnh hưởng của các công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội khác Những yếu tố này có sự ảnh hưởng hai mặt (tích cực và tiêu cực) tới quá trình thực hiện PL của UBND thành phố thuộc tỉnh

1.2.2 Hình thức thực hiện pháp luật về khiếu nại của Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh

Như chúng ta đã biết, hiện nay cơ bản đang tồn tại bốn hình thức thực hiện pháp lụât (tuân thủ, thi hành, sử dụng và áp dụng pháp luật) Trong

đó, ADPL là hình thức đặc biệt của thực hiện pháp luật vì nó là hoạt động chỉ

có thể được tiến hành bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo những trình tự, thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định Pháp lụât về khiếu nại được UBND thành phố thuộc tỉnh thực hiện ở cả bốn hình thức nói trên

Việc tuân thủ pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh thể hiện việc UBND thành phố thuộc tỉnh và cán bộ, công chức, nhân viên trong các cơ quan chuyên môn kiềm chế, không tiến hành những hoạt động

mà pháp luật về khiếu nại cấm Những quy phạm PL cấm đoán sẽ được thực hiện ở hình thức này và là hình thức thực hiện PL bằng không hành động Chẳng hạn, không thực hiện các hành vi nhằm cản trở, gây phiền hà cho người thực hiện quyền khiếu nại; đe doạ, trả thù, trù dập người khiếu nại

Việc thi hành pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh thể hiện việc UBND thành phố thuộc tỉnh và cán bộ, công chức, nhân viên trong các cơ quan chuyên môn thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực Các QPPL bắt buộc sẽ được thực hiện ở hình thức này và

được thực hiện bằng hành động Các chủ thể khi ở trong điều kiện mà pháp luật quy định phải làm những việc mà pháp luật yêu cầu, họ không thể viện lý

do để từ chối Chẳng hạn, để thực hiện tốt chức năng quản lý nhà nước về giải quyết khiếu nại, UBND thành phố thuộc tỉnh bên cạnh việc quán triệt, triển khai, tuyên truyền, phổ biến pháp luật về khiếu nại đến các đối tượng thi hành còn phải chỉ đạo thực hiện tốt công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại thuộc thẩm quyền

Việc sử dụng pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh là khi UBND thành phố thuộc tỉnh và cán bộ, công chức, nhân viên trong các cơ quan chuyên môn thực hiện quyền, tự do pháp lý của mình trong giới hạn cho phép của pháp luật về khiếu nại Chẳng hạn như, để giải quyết khiếu nại thuộc thẩm quyền của mình, Chủ tịch UBND thành phố thuộc tỉnh có quyền yêu cầu người khiếu nại, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan cung cấp thông tin, tài liệu, chứng cứ có liên quan để làm cơ sở giải quyết khiếu nại

Việc ADPL về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh là việc UBND thành phố thuộc tỉnh trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ pháp luật quy định tổ chức cho các chủ thể khác thực hiện các quy định của pháp luật về khiếu nại hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật về khiếu nại để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thể Đây vừa là hình thức thực hiện pháp luật, vừa là cách thức UBND thành phố thuộc tỉnh tổ chức cho các chủ thể thực hiện pháp luật, nên trong ADPL có các hình thức tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật

và sử dụng pháp luật Hoạt động ADPL về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh đòi hỏi phải được áp dụng theo đúng trình tự, thủ tục, nội dung mà pháp luật đã quy định nhằm bảo đảm tính hợp lý, hợp tình và chính xác Ở đây, yếu tố đóng vai trò quyết định tới hiệu quả của việc ADPL về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh chính là mức độ hoàn thiện của pháp luật, sự

vững mạnh của bộ máy nhà nước, lương tâm và trình độ pháp lý của đội ngũ cán bộ, công chức, thanh tra viên của UBND thành phố thuộc tỉnh Với ý nghĩa đó, việc ADPL về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh vừa là một hình thức thực hiện pháp luật, đồng thời cũng là một biện pháp đảm bảo cho pháp luật về khiếu nại được thực hiện trên thực tế

1.2.3 Trình tự, thủ tục thực hiện pháp luật về khiếu nại của Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh

Chúng ta biết rằng, pháp luật về khiếu nại bao gồm nhiều quy định, được thể hiện ở nhiều văn bản QPPL khác nhau, nên việc thực hiện pháp luật

về khiếu nại được các chủ thể tiến hành thông qua nhiều hình thức và với những quy trình khác nhau Với mỗi loại QPPL có cách thức và quy trình thực hiện khác nhau Hành vi thực hiện pháp luật về khiếu nại có thể được các chủ thể tiến hành trên cơ sở nhận thức sâu sắc về sự cần thiết phải làm như vậy nên đã tự giác thực hiện Cũng có trường hợp chủ thể thực hiện PL về khiếu nại do ảnh hưởng của những người khác, do bị áp dụng những biện pháp cưỡng chế nhà nước hoặc do sợ bị áp dụng những biện pháp đó Một

số QPPL về khiếu nại có thể được thực hiện thông qua những quy trình giản đơn song cũng có nhiều QPPL để thực hiện được đòi hỏi phải thông qua những quy trình phức tạp, với sự tham gia của nhiều tổ chức, cá nhân khác nhau theo những trình tự, thủ tục chặt chẽ mà PL quy định

Việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh,

về bản chất được xem là hoạt động thường xuyên thể hiện chức năng, nhiệm

vụ của UBND thành phố thuộc tỉnh Các hoạt động này bao gồm: ban hành văn bản QPPL về khiếu nại và giải quyết khiếu nại; tuyên truyền, PBGDPL

về khiếu nại; tổ chức thực thi pháp luật về khiếu nại; kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về khiếu nại; sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các QPPL về khiếu nại do chính mình ban hành theo thẩm quyền và kịp thời đề xuất sửa

đổi, bổ sung, hoàn thiện các QPPL hiện hành về khiếu nại do các cơ quan nhà nước cấp trên ban hành; tổng kết, đánh giá việc thực hiện PL về khiếu nại

Sau khi các văn bản pháp luật về khiếu nại được ban hành, trong phạm

vi chức năng, nhiệm vụ của mình UBND thành phố thuộc tỉnh phải thực hiện việc tuyên truyền, phổ biến cho mọi đối tượng có liên quan… Đây là bước khởi đầu để cán bộ, công chức, nhân dân nhận thức và hiểu rõ pháp luật về khiếu nại; là tiền đề quan trọng cho sự tuân thủ, thực thi pháp luật về khiếu nại Tiếp theo đó, các chủ thể có liên quan phải nhận thức và thực hiện hành

vi theo quy định của pháp luật về khiếu nại UBND thành phố thuộc tỉnh cũng căn cứ nhiệm vụ, quyền hạn mà pháp luật quy định để ban hành theo thẩm quyền các văn bản QPPL và các văn bản hành chính khác để xây dựng thể chế trong hoạt động tiếp dân, giải quyết khiếu nại và chỉ đạo tổ chức thi hành pháp luật về khiếu nại trên thực tế Bên cạnh việc tổ chức triển khai thi hành pháp luật về khiếu nại, UBND thành phố thuộc tỉnh cũng phải tiến hành các hoạt động thực hiện pháp luật về khiếu nại, như: tổ chức, thực hiện các quy định về tiếp công dân, phân loại, xử lý đơn thư và giải quyết khiếu nại; ADPL

về khiếu nại để giải quyết khiếu nại thuộc thẩm quyền; chỉ đạo, hướng dẫn, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của cấp dưới; thống kê, báo cáo và tổ chức sơ kết, tổng kết, đánh giá việc thực hiện pháp luật về khiếu nại trên địa bàn

Để thực hiện các quy định về tiếp công dân, UBND thành phố thuộc tỉnh cần phải phân công, bố trí cán bộ làm công tác tiếp dân; bố trí địa điểm, thời gian và cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động tiếp công dân Đồng thời, chỉ đạo các cơ quan chuyên môn và UBND các phường, xã tổ chức thực hiện việc tiếp dân

Để thực hiện các quy định về giải quyết khiếu nại, Thủ trưởng các cơ quan chuyên môn, Chủ tịch UBND thành phố thuộc tỉnh và Chủ tịch UBND

phường, xã (là người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại) phải tiếp nhận, thụ

lý giải quyết khiếu nại nếu thuộc thẩm quyền của mình; tiến hành xác minh nội dung khiếu nại; tổ chức đối thoại với người khiếu nại, người bị khiếu nại

và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; kết luận về nội dung khiếu nại và ban hành quyết định giải quyết khiếu nại… Việc giải quyết khiếu nại phải tuân theo đúng trình tự, thủ tục và thời hạn mà pháp luật quy định Trong quá trình giải quyết khiếu nại, người giải quyết khiếu nại được sử dụng các quyền

và thực hiện các nghĩa vụ pháp lý mà pháp luật quy định, đồng thời phải tạo điều kiện cho các chủ thể pháp luật khác thực hiện các quyền và nghĩa vụ pháp lý của mình UBND thành phố thuộc tỉnh cần phải tăng cường thanh tra, kiểm tra việc việc thực hiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của cấp dưới Định kỳ sơ kết, tổng kết, đánh giá việc thực hiện pháp luật về khiếu nại trên địa bàn, tìm giải pháp khắc phục và thực hiện tốt hơn trong thời gian tiếp theo

1.2.4 Vai trò của việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của ủy ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh

Thứ nhất, thực hiện pháp luật về khiếu nại góp phần tích cực đưa pháp

luật vào đời sống, giúp các quan hệ xã hội phát triển lành mạnh, theo đúng quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước

Để quản lý xã hội bằng pháp luật đòi hỏi nhà nước phải xây dựng và ban hành pháp luật Nếu pháp luật ban hành nhiều nhưng ít đi vào cuộc sống, hiệu quả điều chỉnh của các QPPL không cao, chứng tỏ rằng QLNN kém hiệu quả Vì vậy, xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật là đòi hỏi khách quan của quản lý nhà nước và tăng cường pháp chế XHCN Khiếu nại là một kênh thông tin khách quan phản ánh việc thực thi quyền lực của bộ máy nhà nước, phản ánh tình hình thực hiện công vụ của cán bộ, công chức, do đó công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo có vai trò quan trọng trong QLNN, góp phần giữ vững ổn

định chính trị, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển Thông qua giải quyết khiếu nại, tố cáo, Đảng và Nhà nước kiểm tra tính đúng đắn, sự phù hợp của đường lối, chính sách, pháp luật do mình ban hành, từ đó

có cơ sở thực tiễn để hoàn thiện sự lãnh đạo của Đảng và hiệu lực, hiệu quả QLNN

Thứ hai, thực hiện pháp luật về khiếu nại là phương thức cơ bản để bảo

vệ quyền con người, quyền công dân

Trong quá trình đổi mới, Đảng và nhà nước ta ngày càng quan tâm, tạo điều kiện cho nhân dân tham gia rộng rãi vào các quan hệ xã hội Các quyền

và nghĩa vụ cơ bản của công dân trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa,

xã hội được Nhà nước công nhận và bảo hộ Trong đó, khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân được ghi nhận trong Hiến pháp năm 1992

và bảo đảm thực hiện Khiếu nại là một hiện tượng khách quan trong đời sống

xã hội, phát sinh khi quyền và lợi ích bị xâm phạm bởi hoạt động thực thi quyền lực của bộ máy nhà nước, là hình thức phản kháng của cá nhân, tổ chức đối với quyết định, hành vi của CQNN, của người có thẩm quyền trong CQNN Khiếu nại không chỉ là công cụ pháp lý hữu hiệu để công dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, mà còn là hình thức dân chủ trực tiếp để nhân dân tham gia QLNN, giám sát hoạt động của các CQNN Thực hiện pháp luật về khiếu nại là để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân khi bị xâm phạm; là phương thức cơ bản để bảo vệ quyền con người, quyền công dân

Thứ ba, thực hiện PL về khiếu nại nhằm xử lý kịp thời những hành vi

VPPL, góp phần ngăn ngừa và hạn chế các VPPL, tăng cường pháp chế XHCN

Như chúng ta đã biết, khiếu nại hành chính phát sinh trong quá trình các CQHCNN thực hiện hoạt động chấp hành và điều hành, quản lý hành chính nhà nước, thực hiện quyền hành pháp Khi thực hiện việc khiếu nại,

người khiếu nại luôn cho rằng có hành vi VPPL, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình Do vậy, thực hiện pháp luật về khiếu nại chính là để phát huy dân chủ, vừa tạo điều kiện cho công dân bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, vừa tạo điều kiện cho công dân tham gia QLNN Thông qua việc thực hiện pháp luật về khiếu nại sẽ phát hiện và xử lý kịp thời những VPPL Việc thực hiện pháp luật về khiếu nại một cách nghiêm chỉnh và triệt

để của các chủ thể sẽ góp phần ngăn ngừa và hạn chế những VPPL, đồng thời góp phần tăng cường pháp chế XHCN

Thứ tư, thông qua thực hiện pháp luật về khiếu nại góp phần phổ biến,

giáo dục pháp luật, xây dựng thói quen, ý thức của công dân sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật

Chúng ta biết rằng, vai trò của pháp luật bắt nguồn từ giá trị xã hội của pháp luật, từ sự hiểu biết và thực hiện nghiêm túc của các chủ thể pháp luật Nếu pháp luật là công cụ rất quan trọng để Nhà nước quản lý đất nước, quản

lý xã hội, là phương tiện để công dân thực thi nghĩa vụ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình thì PBGDPL giúp cho các CQNN và cán bộ, công chức, nhân viên trong CQNN, công dân biết sử dụng phương tiện đó PBGDPL có ý nghĩa trực tiếp trong việc nâng cao hiệu lực và hiệu quả QLNN, quản lý xã hội Việc PBGDPL về khiếu nại là một khâu trong quy trình tổ chức thực hiện pháp luật về khiếu nại, có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đưa pháp luật

về khiếu nại vào cuộc sống Thực hiện pháp luật và PBGDPL có mối quan hệ biện chứng với nhau Pháp luật về khiếu nại được thực hiện có hiệu quả thì cần phải có cách thức tổ chức thực hiện hữu hiệu để đưa pháp luật ấy vào cuộc sống Ngược lại, tổ chức thực hiện pháp luật về khiếu nại nghiêm túc, đầy đủ là một trong những hình thức, phương pháp PBGDPL hữu hiệu

1.3 NHỮNG BẢO ĐẢM CHO VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH

Để pháp luật được thực hiện nghiêm minh cần phải có những điều kiện nhất định Những điều kiện chủ quan và khách quan tạo ra cơ sở vững chắc cho việc thực hiện PL được tiến hành thuận lợi, có hiệu quả trong thực tế được gọi là bảo đảm thực hiện pháp luật Những bảo đảm thực hiện pháp luật bao gồm nhiều yếu tố, từ chất lượng của hệ thống pháp luật; sự quan tâm của Đảng, Nhà nước

và xã hội đến việc thực hiện pháp luật; ý thức pháp luật, ý thức của mọi người về

sự cần thiết của pháp luật và những giá trị xã hội của pháp luật và sự cần thiết phải tuân thủ, thực thi các chỉ dẫn của pháp luật Cũng như ý thức trách nhiệm của mỗi người dân về quyền, bổn phận, về những giá trị của mình, về lợi ích của

xã hội, của cộng đồng và của mỗi thành viên; trình độ, kỹ năng, phẩm chất của đội ngũ cán bộ, công chức, nhân dân trong việc thực hiện và áp dụng pháp luật; các yếu tố liên quan đến việc triển khai tổ chức thực hiện luật như kinh phí, điều kiện vật chất bảo đảm thực hiện pháp luật; sự nghiêm minh, đủ sức răn đe của các biện pháp trừng phạt đối với các chủ thể VPPL; ảnh hưởng của các công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội khác đến các hoạt động pháp luật [12, tr 49, 50]

Tất cả những yếu tố bảo đảm thực hiện pháp luật nói trên đều ảnh hưởng đến quá trình thực hiện pháp luật nói chung, pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh nói riêng Sau đây là một số yếu tố và điều kiện cơ bản:

1.3.1 Sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật

Để việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thuộc tỉnh được tiến hành thuận lợi, có hiệu quả thì đòi hỏi hệ thống pháp luật nói chung, pháp luật về khiếu nại nói riêng phải hoàn thiện Sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật thể hiện ở những tiêu chuẩn như: tính toàn diện, tính đồng bộ, thống nhất, tính phù hợp và trình độ kỹ thuật pháp lý cao của hệ thống pháp luật Chúng ta biết rằng, chất lượng của hệ thống PL là một trong những cơ sở để bảo đảm cho việc thực hiện và ADPL đạt được kết quả cao trong thực tiễn, đồng thời cho phép dự báo được khả năng hiện thực hóa các quy định PL trong đời sống xã hội Nếu chất

lượng của pháp luật thấp, tính khả thi kém thì việc thực hiện chúng sẽ gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí có những quy định PL nhiều khi không thể thực hiện được trên thực tế Hiện nay, hệ thống pháp luật của Việt Nam nói chung, pháp luật về khiếu nại nói riêng được xây dựng tương đối đầy đủ, đồng bộ, phát huy được vai trò, hiệu quả trong thực tế Bên cạnh sự ghi nhận trong Hiến pháp, còn

có các văn bản luật, các văn bản dưới luật nên đã tạo cơ sở pháp lý cho quá trình thực hiện Hệ thống pháp luật đầy đủ, hoàn thiện và có tính khả thi chính là một trong những yếu tố quan trọng để bảo đảm cho việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh Tuy nhiên, nhiều quy định hay văn bản QPPL chỉ có thể thực hiện được khi có những văn bản hướng dẫn thi hành,

do vậy, việc tồn tại đầy đủ các văn bản hướng dẫn thi hành cũng là một trong những điều kiện quan trọng để pháp luật được thực hiện

1.3.2 thức pháp luật và văn hóa pháp lý của cán bộ, nhân dân

Trong tiến trình phát triển của xã hội, xuất phát từ lợi ích chung đòi hỏi mọi tổ chức, cá nhân đều phải nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật Muốn vậy, thì

ý thức pháp luật của mỗi người dân trong xã hội đòi hỏi phải nâng cao Ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý cao của cán bộ, nhân dân là một trong những điều kiện quan trọng bảo đảm cho pháp luật được thực hiện chính xác trên cơ sở tự giác của mỗi người Các chủ thể pháp luật khi đã có những tri thức pháp luật cần thiết thì sẽ có những hành vi pháp luật tích cực, biết sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của mình, của nhà nước và của xã hội, đấu tranh không khoan nhượng với các hiện tượng tiêu cực, VPPL trong xã hội Ý thức pháp luật

là cơ sở tạo nên văn hóa pháp lý của các chủ thể pháp luật Khi có đủ tri thức pháp luật cần thiết sẽ hình thành ở chủ thể tình cảm và lòng tin đối với các chuẩn mực của PL, tạo điều kiện cho các chủ thể chủ động xác lập và chịu trách nhiệm

về hành vi của mình Do đó, ý thức PL của cán bộ, công chức và nhân dân mà cao hay nói cách khác, sự tôn trọng và thực hiện PL của mọi cá nhân và tổ chức

trong xã hội sẽ tạo diều kiện để việc thực hiện PL được tốt hơn, thuận lợi hơn Vì vậy, để bảo đảm cho việc thực hiện PL về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh cần phải không ngừng bồi dưỡng, giáo dục pháp luật để nâng cao nhận thức,

ý thức pháp luật của cán bộ và nhân dân

1.3.3 Các điều kiện và môi trường thực hiện pháp luật

Các điều kiện và môi trường thực hiện pháp luật có ảnh hưởng rất lớn tới việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh Các điều kiện để pháp luật được thực hiện có rất nhiều, song thể hiện tập trung vào một số điều kiện cơ bản sau:

* Về tổ chức bộ máy và cán bộ:

Để bảo đảm cho việc thực hiện pháp luật nói chung, pháp luật về khiếu nại nói riêng đòi hỏi bộ máy của UBND thành phố thuộc tỉnh phải được tổ chức một cách khoa học, có sự phân công rõ ràng về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan chuyên môn, tránh sự chồng chéo, mâu thuẫn, cản trở lẫn nhau trong công việc Tổ chức và hoạt động của các cơ quan chuyên môn phải đảm bảo tính năng động, chủ động, sáng tạo, sự độc lập của mỗi cơ quan, mỗi bộ phận, đồng thời đảm bảo sự phối hợp đồng bộ, nhịp nhàng giữa các cơ quan, bộ phận trong quá trình thực hiện và ADPL Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ, công chức phải vững vàng về chuyên môn nghiệp

vụ, thông thạo công việc mà họ đảm nhận; có ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm cao; tránh hiện tượng trì trệ, quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu hoặc thờ ơ lãnh đạm đối với số phận, tính mạng con người, với tài sản của Nhà nước và của nhân dân Ngoài ra, sự hiểu biết pháp luật, kinh nghiệm công tác, đạo đức, văn hóa ứng xử của cán bộ, công chức cũng là những yếu

tố cần thiết để đảm bảo cho việc thực hiện và ADPL của UBND thành phố thuộc tỉnh

* Chất lƣợng hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật:

Chất lượng hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật thể hiện ở hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến, giải thích, giáo dục pháp luật và công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật

là khâu quan trọng đầu tiên, không thể thiếu được của quá trình thực hiện pháp luật Pháp luật sau khi được ban hành nếu không được tuyên truyền, phổ biến tới cán bộ và nhân dân để nắm bắt được nội dung, tinh thần các quy định pháp luật, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể pháp luật thì pháp luật sẽ mãi chỉ nằm trên giấy tờ, không đi vào cuộc sống được Tuyên truyền, phổ biến pháp luật là cầu nối để chuyển tải pháp luật vào cuộc sống, là một mắt xích quan trọng của sự tăng cường pháp chế XHCN Vì vậy, tuyên truyền, phổ biến pháp luật về khiếu nại chính là điều kiện bảo đảm cho việc thực hiện pháp luật về khiếu nại có hiệu quả Bên cạnh đó, công tác giáo dục pháp luật cũng rất quan trọng, mang tính chiều sâu, nhằm trang bị cho cán bộ, nhân dân tri thức pháp luật, từ đó hình thành tình cảm, thói quen ứng xử phù hợp các quy định của pháp luật, biết sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, của nhà nước và xã hội, đấu tranh không khoan nhượng với những biểu hiện tiêu cực, VPPL trong

xã hội, góp phần nâng cao ý thức tự giác thực hiện pháp luật

Một trong những điều kiện quan trọng nhất để thực hiện pháp luật được tốt là sự nhận thức pháp luật một cách thống nhất trong bộ máy nhà nước và ở ngoài xã hội Do đó hoạt động giải thích pháp luật là rất cần thiết để cán bộ, công chức, nhân dân nhận thức pháp luật thống nhất, từ đó thực hiện pháp luật thống nhất, có hiệu quả Nếu cách hiểu về nội dung các quy định pháp luật khác nhau

sẽ dẫn đến tình trạng mỗi nơi, mỗi cơ quan, tổ chức thực hiện PL khác nhau, gây lộn xộn, làm giảm hiệu quả của PL Như vậy, hoạt động tuyên truyền, PBGDPL

và giải thích PL là những yếu tố quan trọng bảo đảm cho việc thực hiện PL về khiếu nại có hiệu quả

Ngoài ra, để việc thực hiện pháp luật đạt hiệu quả cao, còn phải làm tốt công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật; xử lý kịp thời, nghiêm minh

và nhanh chóng mọi VPPL Cần kết hợp công tác kiểm tra của Đảng, của nhà nước và của nhân dân đối với thực hiện pháp luật; phát huy hơn nữa vai trò giám sát của các cơ quan quyền lực nhà nước; nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan bảo bệ pháp luật Đồng thời, huy động sức mạnh của toàn dân vào cuộc đấu tranh phòng, chống các VPPL Qua kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật mới có thể phát hiện ra những VPPL để kịp thời xử lý, chấn chỉnh hoạt động của các CQNN, tổ chức và công dân Đồng thời phát hiện những bất cập, vướng mắc của pháp luật để kịp thời đề xuất sửa đổi, bổ sung cho phù hợp Vì vậy, để bảo đảm cho việc thực hiện pháp luật về khiếu nại, cần phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền, PBGDPL và giải thích pháp luật về khiếu nại Đồng thời, phải thường xuyên kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật; xử lý kịp thời, nghiêm minh mọi VPPL

* Sự quan tâm lãnh đạo của cấp ủy Đảng, sự phối hợp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xã hội:

Sự lãnh đạo của Đảng vừa là nguyên tắc, vừa là điều kiện bảo đảm việc thực hiện PL và tăng cường pháp chế XHCN Hoạt động thực hiện PL về khiếu nại không chỉ là nhiệm vụ của các CQNN mà còn là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị Do đó, để bảo đảm việc thực hiện PL về khiếu nại được nghiêm minh, có hiệu quả đòi hỏi phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự phối kết hợp tốt giữa các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể trong cả hệ thống chính trị cũng như của các tổ chức, cá nhân khác có liên quan

* Điều kiện vật chất - kỹ thuật:

Để tổ chức thực hiện pháp luật có hiệu quả, đòi hỏi phải có kinh phí và những trang thiết bị vật chất - kỹ thuật nhất định, như: chi phí cho công tác tuyên truyền, PBGDPL; chi phí phục vụ hoạt động ADPL; chi phí mua sắm

máy móc, thiết bị kỹ thuật phục vụ công việc; chi phí thi đua - khen thưởng đội ngũ làm công tác thực hiện và ADPL Vì vậy, để bảo đảm cho việc thực hiện PL về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh cần phải bố trí đủ kinh phí, đầu tư cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động thực hiện pháp luật Ngoài

ra, hoạt động thực hiện PL nói chung, pháp luật về khiếu nại nói riêng còn phụ thuộc vào môi trường mà trong đó pháp luật được thực hiện, như điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, trình độ dân trí, thói quen, lối sống

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Khiếu nại là một hiện tượng khách quan trong đời sống xã hội, luôn xuất hiện trong quá trình quản lý nhà nước Pháp luật về khiếu nại có vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội, là căn cứ pháp lý quan trọng để cơ quan,

tổ chức, cá nhân thực hiện quyền khiếu nại và giải quyết khiếu nại Song, pháp luật về khiếu nại chỉ có thể phát huy được hiệu quả và giá trị trong cuộc sống phụ thuộc rất lớn vào quá trình tổ chức thực hiện

Việc thực hiện pháp luật về khiếu nại là nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mọi tổ chức, cá nhân trong xã hội, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả QLNN trên các lĩnh vực, giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội, ổn định đời sống người dân, ổn định và phát triển kinh tế - xã hội Để các mục đích trên đạt được, cần tổ chức tốt hoạt động thực hiện pháp luật, trong

đó chú trọng tới các hình thức thực hiện, đòi hỏi sự tự giác của các chủ thể Việc thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh được đảm bảo và chịu sự tác động bởi nhiều yếu tố, như: Sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật; Ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý của cán bộ, nhân dân; các điều kiện và môi trường thực hiện pháp luật

UBND thành phố thuộc tỉnh có thẩm quyền và trách nhiệm trong việc thực hiện pháp luật về khiếu nại Hoạt động thực hiện pháp luật về khiếu nại của UBND thành phố thuộc tỉnh được thể hiện ở hoạt động tổ chức thi hành pháp luật về khiếu nại và hoạt động tuân thủ, chấp hành, sử dụng pháp luật về khiếu nại trong quá trình chỉ đạo, giải quyết khiếu nại

Thành phố Vinh là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của tỉnh Nghệ

An, có tọa độ địa lý từ 18°38'50” đến 18°43’38” vĩ độ Bắc, từ 105°56’30” đến 105°49’50” kinh độ Đông; nằm bên bờ sông Lam, cách thủ đô Hà Nội 295

km về phía Bắc, cách Thành phố Hồ Chí Minh 1.424 km, cách thủ đô Viên Chăn (Lào) 400 km về phía Tây Dân số 314.261 người (2009), tuyệt đại đa

số là dân tộc Kinh Tổng diện tích đất của Vinh là 105 km² với 25 đơn vị hành

chính phường, xã (16 phường, 9 xã) Thực hiện đề án "Phát triển thành phố Vinh trở thành trung tâm kinh tế, văn hoá vùng Bắc Trung Bộ" đã được Thủ

tướng Chính phủ phê duyệt, từ nay đến năm 2025, thành phố Vinh sẽ mở rộng địa giới hành chính để có diện tích 250 km², dân số dự kiến là 800.000 người

Trong những năm gần đây, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An đang trên đà đổi mới, phát triển toàn diện đi lên cùng với sự phát triển của đất nước Đặc biệt là từ năm 2006 đến nay, tình hình kinh tế - xã hội thành phố Vinh phát triển nhanh và toàn diện trên các lĩnh vực; bộ mặt đô thị có sự thay đổi nhanh; quốc phòng - an ninh được giữ vững, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo Các vấn đề xã hội được quan tâm và có chuyển biến tích cực Đời sống nhân dân được cải thiện và nâng cao Công tác xây dựng Đảng được chăm lo đúng mức, vai trò lãnh đạo của Đảng được khẳng định; hoạt động của bộ máy chính quyền, Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể nhân dân từng bước được nâng cao, góp phần quan trọng tạo sự thống nhất cao trong toàn Đảng bộ, sự đồng thuận trong xã hội [44, tr 01, 12]