THUỐC GIẢI BIỂU ppt _ Y HỌC CỔ TRUYỀN

Bài giảng pptx các môn chuyên ngành Y dược hay nhất có tại “tài liệu ngành dược hay nhất”; https://123doc.net/users/home/user_home.php?use_id=7046916. Slide y học cổ truyền ppt dành cho sinh viên chuyên ngành Y dược. Trong bộ sưu tập có trắc nghiệm kèm đáp án chi tiết các môn, giúp sinh viên tự ôn tập và học tập tốt môn y học cổ truyền bậc cao đẳng đại học chuyên ngành Y dược

THUỐC GIẢI BIỂU

Bài giảng pptx các môn chuyên ngành Y

dược hay nhất có tại “tài liệu ngành dược

hay nhất”;

https://123doc.net/users/home/user_home.p hp?use_id=7046916

ĐỊNH NGHĨA

Là những thuốc dùng để đưa tà khí (khí hàn, khí nhiệt) ra ngoài bằng đường mồ hôi, chữa những bệnh còn ở bên ngoài (biểu) làm cho bệnh không xâm nhập vào trong (lý) (cảm mạo giai đoạn đầu)

CƠ SỞ LÝ LUẬN

Đông y quan niệm rằng sở dĩ bị cảm là vì phần ngoài cơ thể (phần da = phần biểu) không đủ sức chống lại sự xâm nhập của tà khí từ bên ngoài, cho nên khi tà khí đã vào được qua

da thì phần biểu phản ứng lại bằng sốt cao, các mạch máu ngoại vi giãn ra làm cho hạ sốt Thuốc giải biểu trong trường hợp này được hiểu là thuốc chống sự xâm nhập của tà khí Tác dụng của các vị thuốc GB chủ yếu thông qua ba con đường: mở tấu lý, đuổi ngoại tà, trợ chính khí -> khi dùng phải cân nhắc các vị mở tấu lý và đuổi ngoại tà để đạt tác dụng vừa trừ được tà vừa không làm tổn hao nhiều tân dịch

CƠ SỞ LÝ LUẬN

Thuốc giải biểu chủ yếu qui kinh phế, phế chủ khí, phế chủ bì mao:

Phế chủ khí, chủ bì mao: là cơ quan chính để trao đổi khí, mà

lỗ chân lông (khí môn) có tác dụng tán khí -> đưa tà khí ra ngoài

Khi da lông bị tà khí (khí hàn, khí nhiệt) xâm nhập -> cảm hàn, cảm nhiệt , tà khí truyền vào phế -> ho, viêm phế quản

Phân loại

Thuốc tân ôn giải biểu (thuốc phát tán phong hàn): vị cay, tính ấm VD: Gừng, Quế chi, Kinh giới, Tía tô, Ma hoàng, Tế tân, Bạch chỉ… Công dụng:

- Cảm mạo do lạnh: sợ lạnh, sốt ít , đau đầu, ngạt mũi, chảy nước mũi, khàn tiếng, rêu lưỡi trắng… Có hai loại: biểu thực không có mồ hôi, dùng các vị: Ma hoàng, Tế tân… Biểu hư

có ra mồ hôi, dùng các vị: Quế chi, Gừng…

- Ho hen do lạnh (Ma hoàng, Tía tô…)

- Đau cơ, đau thần kinh do lạnh (Bạch chỉ, Tế tân…)

- Dị ứng do lạnh: viêm mũi dị ứng, ban chẩn…( Thông bạch ) Một số vị còn mạng tính đặc hiệu riêng: Quế chi trị thấp khớp,

Ma hoàng trị hen, Tế tân chữa đau răng, Bạch chỉ chữa đau đầu phần trán và trừ mủ…

Phân loại

Thuốc tân lương giải biểu ( thuốc phát tán phong nhiệt): vị cay, tính mát Vd: Bạc hà, Tang diệp, Cúc hoa, Sắn dây, Sài hồ, Thăng ma… Công dụng:

-Cảm mạo phong nhiệt và thời kỳ viêm long, khởi phát của các

bệnh truyền nhiễm: sốt cao, sợ nóng, nhức đầu, mắt đỏ, họng đỏ, miệng khô, rêu lưỡi vàng hay trắng dày, chất lưỡi đỏ…Vd: Cát căn, Cúc hoa, Cúc tần, Tang diệp…

-Ho hen do nóng Vd: Bạc hà

-Làm mọc các nốt ban chẩn (sởi, thủy đậu) Vd: Ngưu bàng tử: vị

cay, đắng, mát, tác dụng tán phong nhiệt, thanh nhiệt giải độc, dùng chữa mụn nhọt, sởi đậu

Một số vị thuốc giải biểu có thể dùng chung cho cả hai loại cảm hàn và cảm nhiệt: Bạc hà, Kinh giới, Tô diệp

Vd: Bạch chỉ vị cay, tính ôn, qui kinh phế, vị, đại trường, giảm đau, nhức đầu, chữa đau răng, các bệnh về đầu, mặt…

* Chữa ho, hen, suyễn, tức ngực, khó thở do hàn, nhiệt làm phế khí không tuyên giáng gây viêm họng, viêm phế quản…

Vd: Tía tô: vị cay, tính ôn, quy kinh phế, tỳ, hạt tía tô (tử tô tử) có tác dụng chữa ho, trừ đờm, hen suyễn

* Giải độc, thấu chẩn: chữa mụn nhọt, giải dị ứng, làm mọc các nốt ban chẩn do sởi, thủy đậu…

Vd: Thăng ma: vị ngọt, cay, hơi đắng, tính bình, có tác dụng thăng thanh, giáng trọc, tán phong giải độc, dùng làm thuốc giải độc, trừ ôn dịch, chướng khí

* Lợi niệu trừ phù thủng: viêm cầu thận cấp, phù dị ứng…

Cơ chế: phế chủ da, lông, khi phát hãn GB có thể làm tuyên thông phế khí một cách gián tiếp -> cải thiện tác dụng thông điều thuỷ đạo của phế, chuyển xuống bàng quang -> lợi tiểu trị phù thũng

Vd: Ma hoàng: vị cay, đắng, tính ôn, dùng làm thuốc ra

mồ hôi, lợi tiểu tiện

* Chữa đau các khớp xương do phong, hàn, thấp (tán thấp): bệnh thoái khớp, viêm khớp dạng thấp…

Vd: Phòng phong: vị cay, ngọt, tính ôn, tác dụng phát biểu tán phong, trừ thấp, dùng chữa nhức đầu, choáng váng, trừ phong, đau các khớp xương

Lưu ý khi sử dụng và bào chế

Chế biến:

+ Đa số kỵ lửa, không sao, không nấu kỹ, sắc cho sôi khoảng 10 phút thì tắt lửa ngay (vì thuốc tính thăng nên nấu lâu hoạt chất sẽ giảm, tinh dầu bay hơi bớt), khi sắc phải đậy nắp kín vì thuốc chứa tinh dầu

+ Nếu thuốc dùng khô thì tránh phơi nắng to hoặc sấy

ở nhiệt độ cao (VD: lá Tía tô khi hái về phải phơi khô trong mát hay sấy nhẹ độ để giữ lấy hương vị) Cần phơi âm can.

Sử dụng:

* Dùng thuốc nếu có các vị cay, thơm, dễ phát tán như: Tía tô, Kinh giới, Bạc hà, Tế tân Phải tán mịn, để riêng, khi sắc xong hòa vào lúc còn nóng để uống.

* Thuốc giải biểu nên uống lúc còn nóng, có thể kết hợp với

ăn cháo nóng, mặc và đắp chăn ấm giúp ra mồ hôi tốt hơn (cháo Thông bạch, Tía tô)

* Chỉ dùng thuốc khi tà còn ở phần biểu

* Dùng thuốc với số lượng nhất định, khi mồ hôi ra khắp người là vừa, không được cho ra quá nhiều vì khí vị của thuốc chủ thăng, chủ tán, dễ làm hao tổn tân dịch, có thể tạo thành tình trạng tổn âm.

Sử dụng:

Người thể chất hư yếu hoặc mùa hè nóng bức dùng vừa phải, ngược lại người thể chất tráng kiện hoặc mùa đông rét buốt dùng thuốc liều cao hơn.

Người dương hư, khi dùng thuốc GB có thể gia Đảng sâm,

Bố chính sâm, Hoài sơn để trợ dương, củng cố vệ khí

Người âm hư, dùng thuốc GB có thể gia các vị tư âm sinh tân như Mạch môn, Ngọc trúc, Sinh địa… ngăn ngừa tình trạng

âm phận càng hư sau khi đổ mồ hôi

Phụ nữ mới sanh, người già sức yếu, trẻ em suy nhược dùng thuốc GB nên phối hợp với thuốc bổ khí, dưỡng huyết và thuốc dưỡng âm Nhân sâm, Cam thảo ,Thục địa…để tăng cường thể trạng

Sử dụng:

Dùng dưới dạng thuốc xông, nên uống bù lại một ly nước xông để tránh mất tân dịch

Cảm khung chỉ

Cảm quế xuyên

Cảm xuyên hương

Trà gừng

Giải nhiệt chỉ thống tán

Viên cảm cúm

Bạch chỉ, Xuyên

khung, Hương nhu, Cam thảo, Quế nhục,

Gừng khô

Xuyên khung,

khung,

Bạch chỉ, Hương

nhu ,Quế, Gừng, Cam thảo bắc

Gừng tươi cao Thạch cao , ,

Bạch chỉ ,Cát căn

Bạch chỉ ,

chỉ ,

Hương nhu, Xuyên khung , Quế, Gừng, Cam thảo

CHẾ PHẨM

THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

QUẾ CHI

TKH:

Quế Trung quốc

Cinnamomum cassia Blume

Quế Quan

Cinnamommum zeylanicum Ness.

Họ Long não Lauraceae BPD: Là cành non phơi khô của một số loài quế

TPHH: Tinh dầu

CD:

Chữa cảm mạo do lạnh

Chữa phù nề, tiểu tiện bí tức

Chữa đau nhức xương khớp

LD: 4 - 20g

Cinnamic acid làm giảm sản xuất Melamin -> làm sáng da Giảm gluco trong máu 10,3 – 29% -> dùng cho người tiểu đường

PHÒNG PHONG

TKH:

Ligusticum bachylobum Franch

Họ hoa tán Apiaceae BPD: Dùng rễ

TPHH: Manit, glycozid đắng, Ferulic acid, Danxiofang

CD:

- Giải cảm hàn

- Chữa đau nhức xương khớp,

đau mình mẩy, buốt cơ, đau nữa đầu

- Trị co quắp, uốn ván

LD: 4 - 12g

Ferulic acid có tác dụng chống viêm -> phong thấp

Danxiofang có tác dụng bảo vệ tế bào gan dưới tác động của CCl 4 -> viêm gan

TẾ TÂN

 Các hoa kì dị hình cái ấm, cho nên trong tiếng Anh người ta

còn gọi chúng là little jug (ấm con)

BẠCH CHỈ

TKH:

Angelica dahurica Benth et Hook

Họ Hoa tán Apiaceae BPD:Dùng rễ

BẠCH CHỈ

TPHH: tinh dầu

CD::

Chữa cảm lạnh

Chữa phong thấp đau nhức

Chữa cơ nhục đau mõi,vô lực

KINH GiỚI

TKH:

Elsholtzia ciliata (Thumb.)Hyland

Họ Hoa môi Lamiaceae BPD: Dùng cành lá và ngọn có hoa

TPHH: tinh dầu

CÔNG DỤNG:

Giải cảm, làm ra mồ hôi

Làm cho sởi đậu mọc, trị dị ứng mẫn ngứa

Cầm máu tử cung, đại tiểu tiện ra máu, chảy máu cam Trị trúng phong cấm khẩu

LIỀU DÙNG: 4 - 12g

TPHH: tinh dầu

CÔNG DỤNG:

Giải cảm hàn, làm ra mồ hôi, hạ sốt Chữa ăn uống không tiêu, buồn nôn

An thai

LIỀU DÙNG: 4 – 12g

HƯƠNG NHU TÍA

TKH: Ocimum sanctum L.

Họ Hoa môi Lamiaceae BPD: Dùng hoa và lá

TPHH: tinh dầu

CÔNG DỤNG:

Chữa sốt cao hoặc sốt có rét, đầu và mình đau nhức nặng nề,

mồ hôi không ra

Giải độc Nam tinh, Bán hạ, dị ứng cua cá.

Giảm cục máu đông, trị bệnh tim mạch và ngừa ung thư LD: 4 – 12g

Tác động chống viêm tương tự như ibuprofen => Trị viêm khớp, chống viêm

Giảm buồn nôn, ói mửa trong thời gian mang thai

Có tác động chống ung thư trên chuột

THUỐC TÂN LƯƠNG GIẢI BIỂU

BẠC HÀ NAM

TKH: Mentha avensis L

họ Hoa môi Lamiaceae

BPD: tòan cây

Bạc hà nam Bạc hà âu

TPHH: tinh dầu

CÔNG DỤNG:

-Trị cảm mạo phong hàn nhiệt

- Trị đau đầu, đau mắt đỏ do phong nhiệt, họng đỏ sưng đau

-Tăng tiết mật, kích thích tiêu hóa

- Chữa ho, long đờm, viêm họng

MẠN KINH TỬ

TKH: Vitax triflora L.

Họ Cỏ roi ngựa VerbenaceaeBPD: Dùng quả chín phơi khô

LD: : 6 – 16g dạng thuốc sắc

TPHH: dầu béo, glycozid

CD:

Quả trị ngoại cảm phong nhiệt

Chữa phong lở, mề đay, sưng họng, suyễn, ho, ban sởi mọc chậm

Chống dị ứng, chống lão hoá da, giảm đường huyết trên chuột

Rễ chữa đường huyết cao, mụn nhọt, lở ngứa

Lá non nấu canh ăn rất tốt, giảm đau trong thấp khớp, chống sốt

LD: 6 – 12g dạng thuốc sắc

THĂNG MA

TKH: Cimifunga foetida L

Họ Mao lương RanunculaceaeBPD: Dùng rễ

TPHH: saponin, tinh dầu, rutin

CÁT CĂN

TKH: Pueraria thomsoni Benth.

Họ đậu Fabaceae

BPD: Dùng rễ

TPHH: tinh bột, Flavon, saponin

Niêm mạc miệng môi lưỡi lở loét sinh mụn nhọt

Chữa bí tiểu tiện, tiểu gắt, tiểu buốt, tiểu đục

LD:: 4 - 24g