Chuyên đề truyện dân gian việt nam trần văn lan

BẢNG MÔ TẢ CHUẨN KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, NĂNG LỰC Chuẩn kiến thức, kĩ năng Hình thành năng lực, phẩm chất - Hiểu được những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của truyện dân gian truyện

CHUYÊN ĐỀ ĐỌC - HIỂU TRUYỆN DÂN GIAN VIỆT NAM

I XÁC ĐỊNH NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ VÀ THỜI LƯỢNG THỰC HIỆN

1 Chuyên đề gồm các bài:

- Chiến thắng Mtao Mxây (Trích Đăm Săn- sử thi Tây Nguyên)

- Truyện An Dương và Mị Châu, Trọng Thủy

- Tấm Cám

- Tam đại con gà

- Nhưng nó phải bằng hai mày

2.Thời lượng: 9 tiết đọc - hiểu, 3 tiết chuẩn bị ở nhà, 3 tiết ngoại khóa

3 Hình thức: Tổ chức dạy học trong lớp và không gian ngoài lớp học

II BẢNG MÔ TẢ CHUẨN KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, NĂNG LỰC

Chuẩn kiến thức, kĩ năng Hình thành năng lực, phẩm chất

- Hiểu được những nét đặc sắc

về nội dung và nghệ thuật của

truyện dân gian (truyện cổ tích,

truyền thuyết, sử thi, truyện

cười)

- Xác định được đặc trưng thể

loại của truyện dân gian qua

một văn bản cụ thể

- Có kĩ năng đọc hiểu truyện

dân gian theo đặc trưng thể loại;

biết vận dụng các hiểu biết đó

để viết bài kể chuyện sáng tạo,

bài nghị luận, về các tác phẩm

- Năng lực chung

+ Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản + Năng lực giải quyết vấn đề (giải quyết các câu hỏi, bài tập, nhiệm vụ, yêu cầu mà giáo viên đề ra)

+ Năng lực tự học, tự khám phá tri thức, thu thập thông tin

+ Năng lực hợp tác (phối hợp với các thành viên để giải quyết các câu hỏi, bài tập khó về nội dung và nghệ thuật của văn bản, sưu tầm tài liệu…)

+ Năng lực sáng tạo + Năng lực tự quản bản thân

- Năng lực chuyên biệt + Năng lực đọc - hiểu truyện dân gian theo đặc điểm thể loại

+ Năng lực giao tiếp tiếng Việt: biết trình bày suy nghĩ, quan điểm của bản thân về nội dung kiến thức được tìm hiểu; biết trao đổi thảo luận với giáo viên, bạn bè

+ Năng lực thẩm mĩ (NL cảm thụ văn học) + Năng lực tiếp nhận và tạo lập văn bản

- Phẩm chất + Có ý thức tìm hiểu, giữ gìn các truyền thống tốt đẹp của dân tộc

+ Trung thực trong học tập và cuộc sống; phê phán hành vi thiếu trung thực trong học tập, trong cuộc sống

+ Có ý thức giải quyết công việc theo lẽ phải, công bằng

III BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ YÊU CẦU

Vận dụng thấp Vận dụng cao

- Nêu được các

thông tin về văn bản

- Hiểu được đặc điểm thể loại

truyện

- Đọc (kể) diễn cảm truyện dân gian

- Đọc (kể) sáng tạo truyện dân gian

- Liệt kê các nhân

vật trong truyện

- Chia nhân vật theo từng tuyến

và lí giải thái độ của nhân dân với các tuyến nhân vật đó

- Khái quát giá trị, nội dung, ý nghĩa cảu truyện dân gian

- Trình bày quan điểm riêng, phát hiện sáng tạo về văn bản

- Liệt kê được

mĩ, ước mơ, khát vọng của nhân dân trong truyện

- Thấy được mối quan hệ giữa thế giới thực và thế giới nghệ thuật được khắc họa trong truyện

- Tự đọc và khám phá giá trị của một văn bản cùng thể loại

loại truyện dân gian:

truyền thuyết- truyện

cổ tích – truyện ngụ ngôn

- Phân tích bối cảnh (không gian, thời gian) sinh thành, biến đổi, diễn xướng của truyện dân gian

gian và tự sự trong văn học viết

của văn học dân gian đến văn học viết

gian, văn học dân gian với thực tiễn hiện nay

để rút ra bài học cho bản thân và những người xung quanh

IV BẢNG MÔ TẢ CÁC CÂU HỎI MINH HỌA CỦA CHUYÊN ĐỀ

- Nội dung chính của mỗi phần là

- Giới thiệu những bản kể khác của truyện

- Ý nghĩa của

truyện Tấm Cám

- Hãy tưởng tượng và

kể lại một kết thúc khác của truyện cổ

tích Tấm Cám

- Nước mắt và nụ

- Mâu thuẫn giữa Tấm và Cám bắt đầu từ đâu? Mâu thuẫn ấy phát triển như thế nào?

- Sự hóa thân của nhân vật Tấm có ý nghĩa gì?

- Vì sao mỗi lần Tấm khóc, Bụt lại hiện lên giúp?

- Phân tích ý nghĩa của hình ảnh chiếc yếm đỏ/ miếng trầu trong truyện cổ

tích Tấm Cám

- Suy nghĩ gì về chi tiết Tấm trả thù Cám trong truyện cổ tích

Tấm Cám?

là gì? Những bài học rút ra từ

truyện Tấm Cám?

- Quan niệm ở hiền gặp lành

được thể hiện như thế nào trong

truyện Tấm Cám?

- Thuyết minh sự đấu tranh để giành hạnh phúc của Tấm qua những lần biến hóa

- Thế giới mơ ước trong truyện cổ

tích Tấm Cám

- Truyện cổ tích Việt Nam tập trung phản ánh những xung đột chính nào? Cách giải quyết những xung đột ấy của tác giả dân gian?

cười trong truyện cổ tích Việt Nam

- Nét đẹp văn hóa, phong tục của người Việt được thể hiện như thế nào trong

truyện Tấm Cám

- Đọc truyện Tấm Cám, anh/ chị nghĩ gì

về câu trả lời của Mark với con gái:

Hạnh phúc là đấu tranh

- Chuyện về cô Tấm ngày nay

- Chuyển thể văn bản

truyện cổ tích Tấm Cám thành nghệ thuật

sân khấu

ra qua những chặng như thế nào?

- Hình ảnh của Đăm Săn và Mtao Mxây trong cuộc chiến

- Phân tích ý nghĩa của chi tiết miếng trầu, chi tiết ông trời trong đoạn trích

- Thái độ của cộng đồng thị tộc với người anh hùng Đăm Săn? Khát vọng của Đăm Săn và tôi tớ trong thị tộc có mối quan

hệ như thế nào?

- Phân tích giá trị của nghệ thuật

so sánh, phóng đại, trùng điệp trong đoạn trích?

- Nhận xét về hệ thống hình ảnh được sử dụng trong đoạn trích

- Vẻ đẹp của Đăm Săn trong cảnh cùng buôn

- Thuyết minh hình ảnh người anh hùng Đăm Săn hiện lên trong đoạn trích

- Ý nghĩa của đoạn trích là gì?

- Quan niệm về người anh hùng lý tưởng của thị tộc Tây Nguyên cổ đại được thể hiện như thế nào qua hình tượng Đăm Săn?

- Khát vọng của con người cổ đại thể hiện như thế nào trong đoạn trích?

- Đoạn trích miêu tả những biến cố có vai trò như thế nào trong đời sống cộng đồng?

- Quan niệm của tác giả dân gian về vai trò của thần linh và vai trò của con người đối với cuộc chiến đấu và chiến thắng của Đăm Săn được thể hiện như thế nào?

- Phân tích ý nghĩa của sự lựa chọn của tác giả ở phần cuối đoạn trích (tập trung làm nổi bật cảnh ăn mừng chiến thắng) để làm rõ thái độ, cách nhìn nhận của tác giả

về ý nghĩa thời đại của cuộc chiến tranh

bộ tộc và về tầm vóc lịch sử của người anh hùng trong sự phát triển của cộng đồng

- Nét đẹp văn hóa, phong tục của đồng bào Tây Nguyên được thể hiện như thế nào trong đoạn trích?

- So sánh vẻ đẹp người anh hùng Đăm Săn trong đoạn trích với người anh hùng Rama và Uy lítxơ của

sử thi Ấn Độ và Hi Lạp

làng ăn mừng chiến thắng hiện

lên như thế nào?

gì?

- Chủ đề truyện

là gì ?

- Ý nghĩa của các chi tiết kì ảo trong truyền thuyết này?

- Do đâu mà An Dương Vương được thần linh giúp đỡ? Kể về

sự giúp đỡ thần

kì đó, dân gian muốn thể hiện cách đánh giá như thế nào về nhà vua?

- Sự mất cảnh giác của nhà vua biểu hiện như thế nào?

- Mị Châu đã có những sai lầm gì?

- Phân tích ý nghĩa lời khấn và

sự hóa thân của

Mị Châu

- Đóng vai nhân vật An Dương Vương/ Mị Châu/

Trọng Thủy kể

lại truyện

- Thuyết minh hình ảnh nhân vật

An Dương Vương hiện lên trong đoạn trích

- Làm rõ những bài học rút ra qua truyền thuyết?

- Hư cấu về sự hóa thân của Mị Châu sau khi bị kết tội là giặc và

bị vua cha chém đầu, tác giả dân gian muốn gửi gắm bài học gì đến thế hệ trẻ

- Kể sáng tạo: Mị Châu gặp lại Trọng Thủy ở thế giới bên kia

- Anh/ chị cho biết mối quan hệ giữa cốt lõi lịch sử và phần tưởng tượng dân gian trong truyền thuyết

- Liên hệ bài học rút

ra từ truyền thuyết với bối cảnh đất nước hiện nay

- Nét đẹp văn hóa, phong tục của người Việt được thể hiện như thế nào trong truyền thuyết?

- So sánh hình ảnh An Dương Vương với

Gióng trong truyền thuyết để thấy được

sự tương đồng và khác biệt

- Đọc truyện, anh/ chị nghĩ gì về câu thơ của

Anh Ngọc: Đời còn giặc xin đừng quên cảnh giác

- Hiểu như thế nào về chi tiết

ngọc trai - giếng nước

- Thái độ của nhân dân với các nhân vật lịch sử

- Phân tích các tình huống gây cười trong truyện

- Thái độ của nhân dân với nhân vật thầy đồ dốt

liên hệ với hiện tượng giấu dốt còn tồn tại trong một bộ phận học sinh

- Quan niệm của dân gian về những thói hư tật xấu trong xã hội

- Sưu tầm thêm những truyện cười

có cùng đề tài

- Anh/ chị hãy rút ra những đặc trưng của thể loại truyện cười

qua truyện Tam đại con gà

- Hãy chuyển thể văn bản truyện cười Tam đại con gà sang hoạt

cảnh sân khấu

- Tập sáng tác truyện cười

- Phân tích các tình huống gây cười trong truyện

- Thái độ của nhân dân với nhân vật quan huyện, Cải và Ngô?

- Ý nghĩa của

truyện Nhưng nó phải bằng hai mày? Bài học rút

ra từ truyện

Nhưng nó phải bằng hai mày?

- Từ truyện

Nhưng nó phải bằng hai mày hãy

liên hệ với hiện tượng những viên quan tham còn tồn tại trong một

bộ phận công chức hiện nay

- Sưu tầm thêm những truyện cười

có cùng đề tài

- Anh/ chị hãy rút ra những đặc trưng của thể loại truyện cười

qua truyện Nhưng nó phải bằng hai mày

- Hãy chuyển thể văn

bản truyện cười

Nhưng nó phải bằng hai mày sang hoạt

cảnh sân khấu

- Tập sáng tác truyện cười

V TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CỦA CHUYÊN ĐỀ

1 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

a Chuẩn bị của học sinh:

- Đọc và soạn bài ở nhà theo hướng dẫn học bài

- Tra cứu và tham khảo những thông tin có liên quan đến bài học

b Chuẩn bị của giáo viên:

- Đọc SGK, tài liệu tham khảo về các tác phẩm

- Chuẩn bị phương tiện dạy học: máy tính, máy chiếu, tranh ảnh có liên quan đến bài dạy,…

2 Phương pháp dạy học của chuyên đề:

- Kỹ thuật công não…

NỘI DUNG 1: Giới thiệu chung về chuyên đề Truyện dân gian Việt Nam

- Các tác phẩm đều là những tinh hoa của văn học dân gian - một bộ phận quan trọng của văn học Việt Nam, được tồn tại dưới hình thức truyền miệng thông qua diễn xướng; được tập thể không ngừng sáng tạo lại, hoàn thiện và gắn bó trực tiếp với các sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng; một bộ phần văn học kết tinh nhận thức, tư tưởng, tình cảm của nhân dân lao động, là bầu sữa mát lành nuôi dưỡng văn học viết

- Các tác phẩm đều là những truyện kể dân gian

+ Đây là loại hình tự sự có phương thức phản ánh hiện thực riêng thông qua các sự kiện, biến cố và hành vi con người, có cốt truyện, có hệ thống nhân vật với hệ thống chi tiết phong phú, đa dạng

+ Bản chất tự sự của các truyện dân gian cũng mang nét đặc thù so với tự sự hiện đại: truyện thường được kể theo đường thẳng (tuyến tính); nhân vật trong truyện dân gian thường chỉ là nhân vật chức năng (không phải nhân vật tính cách), chỉ có tính chất tượng trưng, phiếm chỉ, không có đời sống tâm lý phức tạp đa dạng; ngôn ngữ mang đậm dấu ấn của cộng đồng (không phải là ngôn ngữ cá nhân), ngôn ngữ mang không khí cổ xưa, đậm đà phong vị dân tộc

- >Từ việc lĩnh hội tri thức, kĩ năng trong chủ đề, học sinh sẽ có nền tảng cơ bản để đọc hiểu không chỉ các truyện dân gian Việt Nam mà cả các truyện dân gian trên thế giới

NỘI DUNG 2:

Bài: TẤM CÁM (Truyện cổ tích) HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

Truyện cổ tích thần kì Tấm Cám nói chung, hình tượng nhân vật Tấm nói riêng đã đi vào

lòng người Việt Nam từ bao đời nay.Truyện không chỉ phản ánh số phận của Tấm - cô gái

mồ côi nghèo khổ, bất hạnh đã giành được hạnh phúc mà còn phản ánh quá trình đấu tranh gian nan, quyết liệt để giành và giữ hạnh phúc của cô Nói về quá trình này, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã viết những câu thơ rất xúc động:

Ta lớn lên bằng niềm tin rất thật - Biết bao nhiêu hạnh phúc có trên đời

Dẫu phải khi cay đắng dập vùi - Rằng cô Tấm cũng về làm hoàng hậu

(Đất nước, trích trường ca Mặt đường khát vọng)

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS S NỘI DUNG CẦN ĐẠT T

(?) Nêu khái niệm truyện cổ tích?

Hãy kể tên một số truyện cổ tích

Việt Nam và thế giới mà em biết?

HS trả lời, có bổ sung

GV gợi ý giúp HS nhớ những truyện

cổ tích tiêu biểu nhất của Việt Nam

và nước ngoài

GV tạo dựng môi trường, không khí

cổ tích: Gợi HS nhớ lại hoặc tưởng

tượng là khung cảnh của buổi kể

chuyện cổ tích: thông thường vào

các buổi tối, nhất là trước khi đi ngủ,

ông bà, bố mẹ hay kể những câu

chuyện cho con cháu nghe, câu

chuyện bao giờ cũng bắt đầu bằng

câu quen thuộc “Ngày xửa ngày

xưa ”

Nếu nhắm mắt nghe bà kể chuyện,

Sẽ được nhìn thấy các bà tiên,

Thấy chú bé đi hài bảy dặm,

Quả thị thơm, cô Tấm rất hiền

(Nói với em- Vũ Quần Phương)

(?) Truyện cổ tích chia làm mấy

loại?

GV thuyết trình trước lớp những đặc

điểm cơ bản và những ví dụ minh

họa cho những tiểu loại truyện cổ

tích cho HS có những hiểu biết toàn

diện về những tiểu loại này:

- Truyện cổ tích loài vật là những

truyện kể chủ yếu giải thích theo

cách dân gian về đặc điểm và quan

hệ của các con vật trong thế giới loài

vật (VD: Quạ và công, Trí khôn của

ta đây, Con thỏ thông minh…)

- Truyện cổ tích sinh hoạt: là những

truyện phản ánh sinh hoạt đời

thường, gần gũi với người bình dân,

phản ánh hiện thực, đề cao đạo đức,

- Một số truyện cổ tích Việt Nam quen thuộc:

Thạch Sanh, Sọ Dừa, Em bé thông minh…

-Truyện cổ tích nước ngoài: Cô bé lọ lem (Pháp), Truyện cổ Grim (Đức), Công chúa và hạt đậu, Con mèo đi hia (Đan mạch)…

- Phân loại truyện cổ tích

+ Truyện cổ tích loài vật + Truyện cổ tích sinh hoạt + Truyện cổ tích thần kì

của nhân dân (Vd: Làm theo vợ dặn,

Cái cân thủy ngân, Thằng ngốc, Em

bé thông minh…)

- Truyện cổ tích thần kỳ: Là những

truyện kể chủ yếu phản ánh ước mơ,

nguyện vọng, lý tưởng xã hội của

nhân dân thông qua chiến thắng tất

yếu của cái đẹp, cái thiện Yếu tố kì

ảo tham gia như một phần không thể

thiếu trong cốt truyện (VD: Thạch

Sanh, Lọ nước thần, Cây tre trăm

về mức độ phong phú, độc đáo của nội dung và hình thức) cho thể loại truyện cổ tích

+ Đặc trưng quan trọng của loại truyện cổ tích thần kì: không thể thiếu được sự tham gia của yếu

tố thần kì vào tiến trình phát triển của truyện

+ Nội dung chủ yếu: thể hiện ước mơ của nhân

dân lao động về hạnh phúc, về lẽ công bằng xã hội, về phẩm chất và năng lực của con người

GV giới thiệu: Thống kê trên thế

giới có 564 kiểu truyện Tấm Cám:

Cô bé Lọ Lem - Pháp, Con Cá Vàng

- Thái Lan, Đôi giày vàng -

Chăm,

(?) Nhan đề Tấm Cám có ý nghĩa gì?

(GV gợi ý: Vận dụng những quan

niệm của nhân dân vào việc gọi tên

nhân vật, nhan đề đó bản thân nói

đến nhân vật nào?HS phát biểu,GV

2 Giới thiệu vài nét về TCT Tấm Cám

- Thể loại: Tấm Cám thuộc loại truyện cổ tích thần

kì Kiểu truyện Tấm Cám phổ biến ở nhiều dân tộc

khác nhau trên thế giới

- Ý nghĩa nhan đề Tấm Cám:

+ Cách gọi dân dã, gợi thân phận

+ Thể hiện xung đột chính của tác phẩm

- Bố cục: chia làm 2 phần

+ Từ đầu -> hằn học của mẹ con Cám: Thân phận

của Tấm và con đường dẫn đến hạnh phúc của Tấm

+ Tiếp -> hết: Cuộc đấu tranh quyết liệt của Tấm

để giành lại sự sống và hạnh phúc

(?) Em hãy kể tóm tắt truyện Tấm

Cám? (GV hướng dẫn HS tóm tắt

bằng những sự kiện chính chính-liên

hệ bài Chọn sự việc, chi tiết tiêu

biểu trong bài văn tự sự HS tóm tắt,

GV nhận xét, bổ sung)

- Tóm tắt cốt truyện + Ngày xửa, ngày xưa có cô Tấm hiền lành, xinh đẹp, mồ côi cha mẹ từ nhỏ, phải sống với dì ghẻ

và Cám – cô em cùng cha khác mẹ

+ Tấm luôn bị mẹ con Cám ghen ghét và ngược đãi Một lần đi hớt tép Tấm bị Cám lừa lấy hết tép, Bụt hiện lên khuyên Tấm nuôi chú cá bống còn sót lại Biết Tấm nuôi cá bống, mẹ con Cám lừa bắt bống ăn thịt Ngày hội, mẹ con Cám trộn thóc lẫn gạo bắt Tấm nhặt, không cho đi xem hôi Bụt hiện lên giúp Tấm làm việc và biến chỗ xương của bống thành quần áo đẹp cho Tấm đi hội

+ Tấm đi xem hội đến chỗ lội, đánh rơi chiếc giầy xuống nước Nhờ chiếc giầy, Tấm được làm vợ vua

+ Tấm về giỗ cha, bị mẹ con Cám hại chết và đưa Cám thế chỗ Tấm trong cung vua

+ Tấm chết hóa thành chim vàng anh, cây xoan đào, khung cửi và khi thành quả thị thì được một

bà lão đem về + Mỗi khi bà lão đi vắng, Tấm hiện ra don dẹp nhà cửa Sau đó bà lão phát hiện ra Tấm

+ Một hôm nhà vua đi qua, ghé vào quán nước của

bà cụ Nhận ra Tấm qua miếng trầu, đem Tấm về cung

+ Tấm hạnh phúc bên vua còn mẹ con Cám bị

- Chú ý những câu đối thoại, những câu văn vần

- Đọc diễn cảm, thể hiện rõ giọng điệu của từng nhân vật: Tấm hiền lành, dịu dàng, Bụt hiền từ, Cám đỏng đảnh, đanh đá, dì ghẻ chua ngoa

* Tìm hiểu văn bản

(?) Qua những hiểu biết của bản

thân và qua phần tìm hiểu trong sách

giao khoa ở nhà, các em hãy cho

biết: Các nhân vật được giới thiệu

như thế nào trong tác phẩm?

1 Chặng đường đời thứ nhất của nhân vật Tấm: thân phận của cô gái mồ côi và con đường đến hạnh phúc

+ Tấm: mồ côi mẹ từ nhỏ, cha mất,ở với dì ghẻ, phải làm lụng vất vả suốt ngày

-> Xưa nay, mối quan hệ dì ghẻ - con chồng vốn

là mối quan hệ tồn tại nhiều xung đột (Mấy đời bánh đúc có xương- Mấy đời dì ghẻ lại thương con chồng), bởi vậy Tấm không chỉ thiếu thốn về

vật chất và tinh thần mà còn phải chịu vô vàn

nhưng khó khăn của cuộc sống Để làm nổi bật sự bất hạnh khổ đau trong cuộc đời của Tấm tác giả dân gian đã xây dựng đối sánh them một nhân vật

khác: nhân vật Cám- con dì ghẻ Ta sẽ thấy sự

nghiệt ngã trong quan hệ dì ghẻ - con chồng một cách cụ thể nhất trong mối quan hệ giữa Tấm và

mẹ con Cám Qua sự đối lập ấy người đọc nhận thấy Tấm bất hạnh bội phần, Tấm là hiện than của một kiếp đời nhỏ bé bị đầy đọa trong xã hội phân

chia giai cấp

(?) Theo em trong tác phẩm ta thấy

nổi lên những mâu thuẫn giữa các

nhân vật nào? Và mâu thuẫn nào là

mâu thuẫn chủ yếu? Vì sao?

GV cho HS tự do phát biểu từ

đó khái quát thành đáp án chính xác

nhất: Mâu thuẫn cơ bản là mâu

thuẫn giữa Tấm và Cám nhưng một

cách khái quát nhất đó là mâu thuẫn

giữa Tấm và mẹ con Cám

(?) Mâu thuẫn giữa Tấm và mẹ con

Cám được triển khai theo hướng

nào? Hãy kể tóm tắt sự phát triển

của mâu thuẫn đó?

Gợi ý: Chú ý đến những biểu

hiện của mâu thuẫn và chỉ ra mức độ

của mâu thuẫn theo từng chặng?

GV thuyết trình: Truyện đã xây

dựng được hai tuyến nhân vật cực

* Mâu thuẫn – xung đột trong tác phẩm

Tấm Mẹ con Cám hiền lành, chăm chỉ,

chịu thương chịu khó, hiếu thảo nghĩa tình ->

Tấm là hiện thân của đức tính, những vẻ đẹp giản dị, gần gũi của cái thiện thao quan niệm thẩm mĩ dân gian

lười biếng, tham lam, độc ác xấu xa, tàn nhẫn -> là hiện than của cái ác

Căn cứ vào quan hệ gia đình, có 2 mâu thuẫn chủ yếu:

- Tấm – Cám ( hai chị em cùng cha khác mẹ)

- Tấm - mẹ Cám ( con chồng – dì ghẻ)

→ Mâu thuẫn giữa Tấm - Cám là mâu thuẫn chủ yếu, xuyên suốt toàn truyện Mâu thuẫn dì ghẻ - con chồng bổ sung và không liên tục

⇒ Mâu thuẫn khái quát: Tấm - Mẹ con Cám

∗ Hướng phát triển của mâu thuẫn trong chặng đường đời thứ nhất của nhân vật Tấm: Mâu thuẫn

phát triển từ thấp đến cao và trở thành xung đột

gay gắt (triển khai theo bảng)

- Tình tiết 1: Mâu thuẫn xoay quanh những hơn thua về vật chất, sự bắt ép làm việc cực nhọc và sự ganh ghét nhỏ mọn của mẹ con Cám, nhất là Cám lười nhác, lừa lọc đối với Tấm hiền lành, chăm chỉ (Cám lừa chị, cướp đoạt trắng trợn công sức lao động và phần thưởng đáng có của Tấm, chà đạp lên ước mơ nhỏ bé của người thiếu nữ)

- Tình tiết 2: Mẹ con Cám lén lút giết bống – giết

đi người bạn đồng cảm của Tấm

- Tình tiết 3: Mẹ con Cám trắng trợn trộn thóc với gạo để dập tắt sự giao cảm của Tấm với niệm vui

tuyến (cực tốt – cực xấu) tác động

mạnh mẽ vào tâm thức người đọc

tạo nên một xúc cảm mạnh mẽ

Những ấn tượng này hun đúc tinh

thần đấu tranh chống lại cái ác, cái

xấu trong xã hội

(?) Ở chặng này tác giả dân gian cho

các yếu tố thần kì xuất hiện để gửi

gắm điều gì? Triết lí dân gian ở đây

là gì?

cuộc sống -> Trong các mâu thuẫn của chặng này, mẹ con Cám mới chỉ tìm mọi cách để ngược đãi, hành hạ Tấm, làm cho Tấm phải khổ sở chứ chưa có hành động tiêu diệt Trong khi đó Tấm luôn chịu thiệt thòi vì chính sự cả tin và ngây thơ của mình

- Ở chặng này tác giả dân gian cho các yếu tố than

kì xuất hiện để con đường đi đến hạnh phúc của

Tấm được thực hiện -> Bản chất và ý nghĩa xã hội của mâu thuẫn :

- Phản ánh mâu thuẫn trong gia đình phụ quyền thời cổ: Dì ghẻ - con chồng nhưng nổi bật hơn hết

là mâu thuẫn giữa cái thiện và cái ác trong xã hội

- Xung đột được tác giả cổ tích giải quyết theo hướng: Nhân vật thiện trong cổ tích dù phải trải qua bao khó khăn, vất vả thậm chí phải chết đi sống lại nhưng cuối cùng phần thắng cũng sẽ luôn thuộc về họ và họ sẽ được hưởng hạnh phúc -> hạnh phúc sẽ đến với những con người hiền lành lương thiện, hãy nuôi dưỡng niềm tin dù

trong cuộc đời còn nhiều khó khăn, bất hạnh

(?) Khi đã trở thành Hoàng Hậu,

đường đời thứ 2 này là gì?

(?) Mẹ con Cám giết Tấm mấy lần?

Ở mỗi lần như vậy ai là người trực

tiếp nhúng tay vào tội ác?

GV chuyển dẫn

2 Chặng đường đời thứ hai của nhân vật Tấm: cuộc đấu tranh gian nan, quyết liệt để giành và giữ hạnh phúc

2.1 Mâu thuẫn, xung đột giữa Tấm và mẹ con Cám

- Ngay cả khi đã trở thành Hoàng hậu, Tấm vẫn tiếp tục phải hứng chịu những thủ đoạn hại người của mẹ con Cám: khi Tấm về giỗ cha, mẹ con

Cám đã tìm cách giết Tấm -> Cái ác đã phát triển cao hơn, đang tâm cướp đi mạng sống con người

- Tấm đã trở thành hoàng hậu, Tấm đã ra ngoài xã hội, mâu thuẫn giữa Tấm và mẹ con Cám không đơn giản là mâu thuẫn trong gia đình (giữa dì ghẻ

- con chồng) nữa mà đã là mâu thuẫn xã hội (mâu thuẫn giữa thiện – ác, mối mâu thuẫn vốn tồn tại ngàn đời)

- Chúng 4 lần giết Tấm Ở mỗi lần như vậy Cám đều trực tiếp nhúng tay vào tội ác Lần nào nó cũng về mách mẹ và mụ dì ghẻ chính là người bày mưu tính kế theo yêu cầu là lợi ích của Tấm + Đổi lại cô Tấm giai đoạn này không còn yếu đuối, thụ động như giai đoạn trước Nếu như trước

kia mỗi khi gặp khốn khó bất hạnh cô chỉ biết khóc

(?) Những hình thức biến hóa của

Tấm trong câu chuyện?

GV chia lớp làm 4 nhóm tương ứng

với 4 tổ - trong thời gian 5 phút hãy

suy nghĩ, thảo luận và trả lời câu hỏi

tương ứng với nhóm mình Nhiệm

vụ của từng nhóm như sau(chiếu)

Nhóm 1:

GV chất vấn nhóm 1 để rút ra đặc

sắc của TCT thần kì: Sự xuất hiện

của yếu tố kì ảo

hình thức biến hóa cuối cùng

thì nay Tấm tự mình xử trí, Tấm không chịu khuất phục một bề, Tấm liên tục hóa kiếp

2.2 Những hình thức biến hóa của Tấm và ý nghĩa của quá trình biến hóa

- Tấm đã trải qua 4 kiếp hồi sinh + chim vàng anh

+ hai cây xoan đào + khung cửi

+ quả thị

Nhóm 1:

- Đây đều là những hình ảnh đẹp mà cô Tấm đã

gửi mình trong đó, đây đều là những hình ảnh bình

dị thân thương trong cuộc sống dân dã hàng ngày

- Đây đều là những yếu tố kì ảo - là nơi Tấm hóa thân, gửi linh hồn để trở về quấn quýt bên vua và đấu tranh với cái ác

+ Thể hiện sức sống mãnh liệt và kì diệu của Tấm nói riêng, của con người, của cái thiện nói chung, không một thế lực nào có thể tiêu diệt nổi

Trở lại thành người để được hưởng một cuộc sống hạnh phúc trần thế, trở lại thành người để trừng trị cái ác -> đó là cái nhìn hiện thực, thể hiện tư duy duy vật của truyện cổ tích

Nhóm 4:

Đại diện HS nhóm 4 lên trình bày

trên sân khấu bục giảng

Nguyên nhân chiến thắng: sự phù trợ từ các lực

lượng siêu nhiên/ nhưng chính sức sống mãnh liệt của con người, của cái thiện mới là nguyên nhân

quan trọng nhất tạo nên chiến thắng cuối cùng

- Thao tác 2: Tìm hiểu chi tiết

của Tấm không? Vì sao?

HS tranh luận, bày tỏ chính kiến cá

nhân một cách quyết liệt, rõ ràng

3 Chi tiết Tấm trả thù

- Với mẹ con nhà Cám, trừng phạt như thế hoặc nặng hơn thế vẫn là phù hợp và thích đáng -> điều

đó thể hiện rõ quan niệm ác giả ác báo, điều đó là

sự thực hiện lẽ công bằng cho xã hội

- Về hành động trả thù của Tấm:

+ Ý kiến 1: Không đồng tình vì: trái với bản chất hiền hậu của Tấm, làm giảm đi vẻ đẹp thuần khiết của nhân vật/ Giải pháp đưa ra: Có thể cảm hóa và cho làm người hầu chẳng hạn

+ Ý kiến 2: Đồng tình với hành động trả thù của Tấm vì tội của mẹ con Cám đáng bị trừng trị, bởi

dù Tấm đã tái sinh dưới các dạng thức sống khác nhau mẹ con Cám vẫn luôn tìm mọi cách để tận

diệt đến cùng

- Thao tác 1: GV hướng dẫn HS

tổng kết

GV thuyết trình

(?) Truyện hấp dẫn người đọc người

nghe nhờ những yếu tố nghệ thuật

nào?

III Tổng kết

1 Nội dung tư tưởng

- Phản ánh mâu thuẫn và xung đột trong gia đình

phụ quyền thời cổ (dì ghẻ >< con chồng), từ đó khái quát lên thành mâu thuẫn xã hội: cuộc đấu tranh giữa thiện và ác không khoan nhượng

- Nội dung tư tưởng 2: Thể hiện ước mơ về xã hội

công bằng: ở hiền gặp lành – ác giả ác báo

2 Nghệ thuật

- Cốt truyện li kì hấp dẫn; xây dựng những mâu thuẫn, xung đột ngày càng tăng tiến; cách giải quyết xung đột hợp lí, thỏa đáng

- Xây dựng thành công hệ thống nhân vật theo hai tuyến đối lập cùng tồn tại và song song phát triển

- Sử dụng nhiều yếu tố kì ảo: có nhân vật thần kì,

có con vật thần kì, có vật thần kì, bản thân nhân vật chính cũng có sự biến hóa thần kì

- Về mặt kết cấu: Thể hiện một lối kết cấu quen thuộc của truyện cổ tích (kiểu truyện về nạn nhân)

3 Ý nghĩa tư tưởng chủ đề văn bản

(?) Qua TCT Tấm Cám, tác giả dân

gian muốn gửi gắm điều gì tới người

đọc?

Qua TCT Tấm Cám, tác giả dân gian muốn ca

ngợi sức sống và sự trỗi dậy mãnh liệt của con người trước sự dập vùi, tấn công của các thế lực thù địch Đây là sức mạnh thiện thắng ác qua cuộc đấu tranh không khoan nhượng, đấu tranh đến cùng; đồng thời thể hiện niềm tin của nhân dân

vào công lí và chính nghĩa

HOẠT ĐỘNG 3: THỰC HÀNH

1 Anh(chị) có suy nghĩ gì về chi tiết Tấm trả thù Cám trong truyện cổ tích Tấm Cám?

2 Từ những kiến thức về truyện cổ tích Việt Nam, đặc biệt là qua việc đọc - hiểu Tấm Cám,

anh (chị) hiểu như thế nào về những câu thơ sau đây của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm:

Ta lớn lên trong niềm tin rất thật

Biết bao nhiêu hạnh phúc có trong đời

Dẫu phải khi cay đắng dập vùi

Rằng cô Tấm cũng về làm hoàng hậu

Cây khế chua có đại bàng đến đậu

Chim ăn rồi trả ngon ngọt cho ta

Đất đai cỗi cằn thì người sẽ nở hoa

Hoa của đất, người trồng cây dựng cửa

1 Nước mắt và nụ cười trong truyện cổ tích Việt Nam

2 Hãy tưởng tượng và kể lại một kết thúc khác của truyện cổ tích Tấm Cám

3 Cô Cám trong suy nghĩ của em

4 Phát biểu cảm nhận của em về nhân vật Tấm trong truyện cổ tích Tấm Cám Qua hình

tượng nhân vật đó, em hãy nêu những đặc trưng cơ bản của thể loại truyện cổ tích thần kì

HOẠT ĐỘNG 5: BỔ SUNG

1 Tìm trong kho tàng truyện cổ tích Việt Nam và thế giới 05 truyện cổ tích có mô típ giống

Tấm Cám

2 Chuyện về cô Tấm ngày nay

3 Chuyển thể văn bản truyện cổ tích Tấm Cám thành nghệ thuật sân khấu

NỘI DUNG 3:

Bài TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU, TRỌNG THỦY

(Truyền thuyết) HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

Nhà thơ Tố Hữu, trong bài thơ Tâm sự đã viết:

Tôi kể ngày xưa chuyện Mị Châu,

Trái tim lầm chỗ để trên đầu

Nỏ thần vô ý trao tay giặc,

Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu

Đó là cách đánh giá của ông về một nhân vật trong truyền thuyết đặc sắc: Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy Trải qua hàng nghìn năm đến nay, câu chuyện ấy vẫn đem

lại cho chúng ta những bài học sâu sắc Hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về câu chuyện

đó

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

HOẠT ĐỘNG G CỦA GV VÀ À HS S NỘI I DUNG CẦN ĐẠT T

GV hướng dẫn tìm hiểu chung

HS đọc phần tiểu dẫn trong SGK

(?) Nhắc lại khái niệm về truyền thuyết?

(?) Các đặc trưng cơ bản của truyền thuyết?

GV cung cấp cho HS nhận xét của cố thủ

tướng Phạm Văn Đồng:Những truyền thuyết

dân gian thường có một cái lõi là sự thật lịch

sử mà nhân dân qua nhiều thế hệ đã lí tưởng

hóa, gửi gắm vào đó tâm tình thiết tha của

mình cùng với thơ và mộng, chắp đôi cánh

của sức tưởng tượng và nghệ thuật dân gian

làm nên tác phẩm văn hóa mà đời đời con

cháu ưa thích

(?) Theo em, môi trường sinh thành, biến đổi

và diễn xướng của truyền thuyết là gì?

(?) Em biết truyền thuyết An Dương Vương

và Mị Châu - Trọng Thủy có mấy bản kể?

- Thể hiện nhận thức, quan điểm đánh giá, tình cảm của nhân dân lao động đối với các

sự kiện, nhân vật lịch sử ấy Yếu tố lịch sử

và yếu tố tưởng tượng thần kì hòa quyện

b Môi trường sinh thành, biến đổi và diễn xướng:

Lễ hội và các di tích lịch sử có liên quan

2 Truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu,Trọng Thủy

+ Thục kỉ An Dương Vương- trong Thiên Nam ngữ lục

+ Mị châu- Trọng Thủy- truyền thuyết ở

vùng Cổ Loa

GV hướng dẫn HS đọc - hiểu văn bản

Gv: Yêu cầu hs đọc văn bản

(?) Em hãy tìm bố cục của truyện?

(?) Theo em, chúng ta nên phân tích câu

chuyện này theo kiểu phân tích chủ đề hay

phân tích nhân vật? Vì sao?

HS thảo luận trả lời

GV hướng HS đến cách phân tích nhân vật

II Đọc- hiểu văn bản