Chuyên đề văn bản tự sự dân gian việt nam Ngữ Văn 10

Tên chủ đề: VĂN BẢN TỰ SỰ DÂN GIAN - Chủ đề này là sự kết hợp của 3 bài Đọc hiểu văn bản: “Chiến thắng MtaoMxây” Sử thi, “Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy ” Truyềnthuyết, “T

CHỦ ĐỀ: VĂN BẢN TỰ SỰ DÂN GIAN NGỮ VĂN 10 BƯỚC 1: XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT

1 Tên chủ đề: VĂN BẢN TỰ SỰ DÂN GIAN

- Chủ đề này là sự kết hợp của 3 bài Đọc hiểu văn bản: “Chiến thắng MtaoMxây” (Sử thi), “Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy ” (Truyềnthuyết), “Tấm Cám” (Truyện cổ tích) và 2 bài làm văn gồm: Chọn sự việc, chi tiếttrong bài văn tự sự, Tóm tắt văn bản tự tự (dựa theo nhân vật chính)

- Xây dựng chủ đề dựa trên cơ sở các VB tự sự dân gian có tích hợp Làm văn

- Thời gian thực hiện: từ tuần 3 đến hết tuần 6

- Thực hiện trong 07 tiết

2 Chuẩn bị của GV và HS:

- GV: Thiết bị dạy học, học liệu, tư liệu, phương pháp, kĩ thuật dạy học

- HS: Đọc kĩ bài học, soạn bài, các nhiệm vụ chuẩn bị bài khác được giao (thựchiện hoạt động nhóm trong dạy học,…)

BƯỚC 2: XÁC ĐỊNH NỘI DUNG – CHỦ ĐỀ DẠY HỌC

- Đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của truyện dân gian (sử thi, truyền thuyết,

cổ tích, truyện cười)

- Đặc trưng của từng thể loại

- Biết xác định được sự việc, chi tiết tiêu biểu, tóm tắt văn bản tự sự theo nhânvật chính

BƯỚC 3: XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

Cách đọc hiểu một tác phẩm văn học dân gian

Những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của truyện dân gian trong chủ đề.Chọn được sự việc và chi tiết tiêu biểu

Vận dụng kiến thức để viết bài tự sự sáng tạo

2 Kĩ năng

- Xác định đặc trưng thể loại của truyện dân gian qua một số văn bản cụ thể

- Biết cách đọc hiểu truyện dân gian theo đặc trưng thể loại

3 Thái độ

Trân trọng di sản văn hóa phi vật thể của tiền nhân; nghiêm túc, chủ động trongquá trình tìm hiểu, tiếp nhận tri thức; hiểu rõ sự kế thừa và sáng tạo của cha ông; thểhiện ý thức tự chủ, tự cường của dân tộc; tích cực vận dụng

4 Hình thành các năng lực

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản

- Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong các văn bản.

- Năng lực đọc hiểu truyện dân gian Việt Nam theo đặc điểm thể loại

- Năng lực trình bày suy nghĩ cảm nhận của cá nhân về ý nghĩa của văn bản

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệ thuật của vănbản

- Năng lực tiếp nhận và vận dụng thoa tác khi viết văn

BƯỚC 4: XÁC ĐỊNH VÀ MÔ TẢ MỨC ĐỘ CÁC LOẠI CÂU HỎI THEO MỨC ĐỘ NHẬN THỨC

- Nêu thông tin về

- Chia nhân vậttheo từng truyện

và lí giải thái độcủa nhân dân vớicác nhân vật đó

- Lí giải thái độ,quan điểm thẩm

mĩ, ước mơ, khátvọng của nhândân trong truyệndân gian

- Đọc diễn xướngcác tác phẩm vănhọc dân gian

- Khái quát giá trịnội dung và ýnghĩa của truyệndân gian

- Thấy được mốiliên hệ giữa thếgiới thực và thếgiới nghệ thuậtđược khắc họatrong truyện kể

- Phân biệt đượccác thể loại truyệndân gian

- Đọc, kể, viết sángtạo truyện dân gian.-Trình bày nhữngquan điểm riêng, pháthiện sáng tạo về vănbản

- Tự đọc và khám phágiá trị của một vănbản mới cùng thểloại

- Phân tích bối cảnh,biến đổi, diễn xướngtruyện dân gian

- Phân biệt được tự sựtrong truyện dân gian

và tự sự trong vănhọc viết

- Khái quát ảnhhưởng của văn họcdân gian đến văn họcviết

- Đọc diễn cảmmột số đoạn, chitiết liên quan đếnnhân vật

Phân biệt được cácthể loại truyện dângian

Kết nối văn hóa dângian, văn học dângian với thực tiễnhiện nay để rút ra bàihọc cho bản thân vànhững người xungquanh

BƯỚC 5: BIÊN SOẠN CÂU HỎI – BÀI TẬP THEO CÁC MỨC ĐỘ NĂNG LỰC

5.1 “Truyện An Dương Vương và Mị Châu Trọng Thủy” có thể đặt các câu hỏi sau:

Câu 1: Câu nói “Kẻ ngồi sau lưng chính là giặc đó!” của Rùa Vàng có ý nghĩa

gì?

Câu 2: Tình thế bi kịch nhất của An Dương Vương trong đoạn trích trên là gì? Câu 3: Việc An Dương Vương chém đầu con gái Mị Châu thể hiện điều gì? Câu 4: Nếu là An Dương Vương trong tình thế trên anh/ chị hành động như thế

nào?

Câu 5: Chỉ ra cốt lõi lịch sử trong “Truyện An Dương Vương và Mị Châu

Trọng Thủy” …

5.2 “Truyện “Chiến thắng Mtao Mxây” có thể đặt các câu hỏi sau:

Câu 1 Tóm tắt nội dung tác phẩm theo bố cục 3 phần chính

Câu 2 Đăm Săn là tác phẩm tiêu biểu cho loại sử thi nào?

Câu 3 Chỉ ra những đặc điểm của sử thi anh hùng?

Câu 4 Nhận xét về vai trò của thần linh trong trận chiến của người anh hùng? Câu 5 Cuộc đối thoại giữa Đăm Săn với dân làng của MtaoMxay khi chàng

đến từng nhà kêu gọi, và được mọi người ủng hộ đồng thanh, có ý nghĩa như thếnào?

5.3 “Truyện Tấm Cám” có thể đặt các câu hỏi sau:

Câu 1 Đặc trưng của cổ tích thần kì?

Câu 2 Tấm trải qua mấy lần hóa thân? Ý nghãi của mỗi lần hóa thân đó?

Câu 3 Chỉ rõ bản chất mâu thuẫn và xung đột trong tác phẩm?

Câu 4 Nhận xét về cách trả thù của Tấm với mẹ con Cám trong phần cuối câu

chuyện?

Câu 5 Bài học mà tác giả dân gian muốn gửi gắm qua tác phẩm là gì?

5.3 Chọn sự việc chi tiết tiêu biểu trong văn tự sự, tóm tắt văn bản tự sự có thê đặt những câu hỏi sau:

Câu 1: Thế nào là văn bản tự sự?

Câu 2: Thế nào là văn bản tự sự dân gian?

Câu 3: Thế nào là chi tiết? Chi tiết trong văn bản tự sự?

Câu 4: Nêu cách chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu trong văn tự sự ?

Câu 5: Xác định mục đích, yêu cầu của tóm tắt văn bản tự sự.

Câu 6: Nêu cách tóm tắt văn bản tự sự.

BƯỚC 6 TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Tiết 1:

HOẠT ĐỘNG 1 HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

Gv tổ chức chia nhóm (lớp thành 2 nhóm) thi diễn lại đoạn trích

Sử thi Đăm Săn Mỗi tổ lựa chọn một sự việc mà GV đã gợi dẫn

và chuẩn bị ở nhà

- Đoạn khiêu chiến

- Thách thức, múa khiên

- Kêu gọi dân làng

- Đoạn ăn mừng chiến thắng

Học sinh của từng nhóm lên diễn nội dung mà tổ lựa chọn Học

sinh nhóm khác theo dõi

Gv gọi HS nhóm khác nhận xét GV nhận xét và gợi dẫn đến nội

dung bài học: Tự sự không chỉ là nhu cầu giao tiếp trong cuộc

sống mà nó còn là nhu cầu thưởng thức nghệ thuật Tác phẩm tự

sự có thể mang lại giá trị thẩm mĩ cũng như những rung cảm của

người đọc thông qua các tình tiết, sự kiện, nhân vật Hôm nay,

chúng ta cùng nhau tìm hiểu chủ đề tự sự dân gian qua một số tác

phẩm tự sự dân gian để thấy được đặc trưng, giá trị ở một số thể

loại sử thi, truyện cổ tích, truyền thuyết

HS thực hiệncác yêu câu chotừng hoạt động

HOẠT ĐỘNG 2 HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

A GIỚI THIỆU CHUNG VỀ VĂN BẢN TỰ SỰ DÂN GIAN, CHỌN SỰ VIỆC CHI TIẾT TIÊU BIỂU TRONG VĂN TỰ SỰ VÀ TÓM TẮT VĂN BẢN TỰ SỰ

HĐ của giáo viên và học sinh Kết quả cần đạt

HS làm việc cá nhân GV hỏi, HS

trả lời (Sử dụng phương pháp hỏi –

đáp)

Gv: Thế nào là văn bản tự sự?

Hs trình bày

Gv: Thế nào là văn bản tự sự dân

gian? Hãy kể tên một số tác phẩm

tự sự dân gian mà em biết

Hs trình bày

Gv: Nêu những đặc điểm của

truyện dân gian?

I Văn tự sự và Tự sự dân gian

1 Khái niệm tự sự

- Tự sự là phương thức trình bày một chuỗi các

sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia, cuốicùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ýnghĩa

- Văn bản tự sự dân gian là những tác phẩm tự

sự do tập thể nhân dân lao động sáng tạo vàtruyện miệng trong quá trình lao động

2 Đặc điểm văn bản tự sự dân gian

- Được lưu truyền bằng hình thức truyềnmiệng, kể, diễn xướng

- Có nội dung, nhân vật, có sử dụng yếu tố hưcấu

- Kết thúc để lại ý nghĩa, bài học kinh nghiệm

* Sự việc trong bài văn tự sự

- Sự việc là cái xảy ra được nhận thức có ranhgiới rõ ràng, phân biệt với những cái xảy rakhác

- Sự việc được diễn tả bằng lời nói, cử chỉ,hành động của nhân vật trong quan hệ với cácnhân vật khác

- Sự việc tiêu biểu có là những sự việc quantrọng góp phần hình thành cốt truyện

Gv: Thế nào là chi tiết? chi tiết

được thể hiện như thế nào?

Gv: Nêu cách chọn sự việc, chi tiết

tiêu biểu trong văn tự sự ?

* Chi tiết trong bài văn tự sự

- Chi tiết là tiểu tiết của tác phẩm mang sứcchứa lớn về cảm xúc và tư tưởng

- Chi tiết có thể là một lời nói, cử chỉ, hànhđộng của nhân vật, hoặc 1 sự vật, hình ảnhthiên nhiên…

2 Cách chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu

- Xác định đề tài, chủ đề

- Dự kiến cốt truyện

- Triển khai các ý bằng các chi tiết

GV:Em hãy kể tên một tác phẩm

văn học tự sự mà em đã được học

Tác phẩm đó có những nhân vật

nào? Xác định nhân vật chính, nhân

vật phụ trong tác phẩm đó

Hs kể tên tác phẩm, tên nhân vật

trong tác phẩm đó và phân loại

nhân vật

Gv: Thế nào là nhân vật văn học?

Nhân vật văn học có vai trò như thế

nào trong một tác phẩm văn học?

Có mấy loại nhân vật?

HS trả lời

Gv: Tuỳ theo vai trò, vị trí tầm

quan trọng của nhân vật người ta

chia ra nhân vật chính và nhân vật

phụ

Gv:Em hiểu thế nào là tóm tắt văn

bản tự sự dựa theo nhân vật chính?

Hs trả lời:

Gv: Nêu mục đích và yêu cầu tóm

tắt văn bản tự sự dựa theo nhân vật

Gv: Hãy nêu cách tóm tắt văn bản

tự sự dựa theo nhân vật chính?

III Tóm tắt văn bản tự sự (dựa theo nhân vật chính)

1 Mục đích, yêu cầu tóm tắt văn bản tự sự dựa theo nhân vật chính

- Là viết hoặc kể lại một cách ngắn gọn những

sự việc xảy ra với nhân vật đó

* Mục đích, yêu cầu tóm tắt văn bản tự sự dựa theo nhân vật chính

- Mục đích: Ghi chép làm tài liệu, dẫn chứng,

kể người khác nghe.Để dễ nhớ, để hiểu, đánhgiá nội dung văn bản

- Yêu cầu:

+ Trung thành với văn bản gốc

+ Nêu được đặc điểm và các sự việc xảy ra đốivới nhân vật chính

2 Cách tóm tắt văn bản tự sự dựa theo nhân vật chính

B VĂN BẢN CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY (TRÍCH SỬ THI ĐAM SĂN)

Hoạt động của GV, HS Nội dung cần đạt

Gv: Nêu khái niệm sử thi?

để kể về một hoặc nhiều biến cố lớn diễn ra trong đời sống cộng đồng của cư dân thời cổ đại

b Phân loại sử thi

Gv: Sử thi Đăm Săn thuộc

loại sử thi nào?

2 Sử thi Đăm Săn

- Là tác phẩm tiêu biểu cho loại sử thi anhhùng của dân tộc Tây Nguyên

- Hình thức diễn xướng : Một người kể –hát (thường là các già bản) một mình vừa kểvừa diễn tất cả các vai bằng các giọng điệukhác nhau bên bếp lửa nhà rông

- Tóm tắt nội dung sử thi Đăm Săn:

(HS tham khảo phần tóm tắt SGK trang30)

nhóm, yêu cầu tìm sự việc,

chi tiết tiêu biểu trong đoạn

trích

Học sinh tiến hành thảo

luận nhóm 05 phút

3 Đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây

a Vị trí, nội dung đoạn trích: Nằm ở đoạn

giữa tác phẩm, kể chuyện Đăm Săn đánhMtao Mxây cứu vợ về

b Bố cục: Đoạn trích gồm 3 phần

+ Phần 1: Từ đầu đến “cắt đầu Mtao Mxây đem bêu ngoài đường” => Cảnh trận đánh

giữa hai tù trưởng

+ Phần 2: Tiếp đến “Họ đến bãi ngoài làng, rồi vào làng” => Cảnh Đăm Săn cùng nô lệ ra

lại

+ Mtao Mxây múa khiên vụng về

+ Đăm Săn rung khiên múa, sức mạnh phithường, lấn át kẻ thù

+ Đăm Săn đâm trúng nhưng giáp của Mtao

Mxây không thủng

+ Đăm Săn được ông Trời giúp sức và giết

++ Tiệc ăn uống linh đình, thịt lợn, thịt trâu

ăn không ngớt ++ Đăm Săn hiện ra là một trang tù trưởngmới giàu lên, tiếng tăm lừng lẫy

*Tóm tắt đoạn trích:

Mtao Mxây cướp vợ của Đăm Săn nên Đăm Săn khiêu chiến với hắn.Ban đầu Mtao Mxây run sợ ko dám xuống nhưng khi Đăm Săn dọa đốt nhàthì hắn đành phải xuống Đăm Săn nhường cho hắn múa khiên trước,nhưng hắn tỏ ra kém cỏi, Hắn chém Đăm Săn nhưng chỉ trúng cái chão cộttrâu Đến lượt Đăm Săn múa, chàng múa trên cao gió như bão, múa dướithấp gió như lốc Chàng chạy vun vút qua phía đông vun vút qua phía tây,khi chạy nước kiệu thì quả núi ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung.Đăm Săn đâm Mtao Mxây trúng nhưng không thủng Sau đó chàng đượcông Trời giúp sức khiến Mtao Mxây phải chạy trốn Đăm Săn chạy đuổi theogiết chết Mtao Mxây, cắt đầu hắn đem bêu ngoài đường Chàng thu phụchết tôi tớ và dân làng của Mtao Mxây Chàng mở tiệc linh đình ăn mừngchiến thắng Chàng Đăm Săn danh vang đến thần, tiếng lừng khắp núi, đôngtây đâu đâu cũng nghe danh tiếng Đăm Săn

Nêu diễn biến cuộc

chiến? (Cuộc chiến

giữa Đăm săn và

Mtao Mxây diễn ra

trong mấy hiệp?

- HS suy nghĩ, trả

II Đọc – hiểu văn bản

1 Hình tượng nhân vật Đăm Săn trong trận chiến đấu với Mtao Mxây (25')

a Nguyên nhân:

- ĐS khiêu chiến vì MM cướp vợ của chàng

- Đăm săn chiến đấu với Mtao Mxây để bảo vệ danh dựcủa bản thân, bảo vệ hạnh phúc của gia đình và cảcộng đồng

-> Đây là cuộc chiến chính nghĩa

=> Trọng danh dự cá nhân, cộng đồng; gắn bó với hạnh phúc gia đình; bộ tộc

b Cuộc chiến: Cuộc giao chiến giữa 2 tù trưởng diễn ra qua 4 hiệp đấu

*Vào cuộc chiến:

GV: Vào cuộc

chiến, ta luôn thấy

sự đối lập giữa

Mtao Mxây và Đăm

săn Vậy sự đối lập

đó cụ thể ntn?

- HS nhóm 1 thảo

luận, trả lời (hiệp

1) Tìm chi tiết tiêu

biểu và rút ra nhận

xét?

- HS nhóm 2 thảo

luận, trả lời (hiệp

2) Tìm chi tiết tiêu

biểu và rút ra nhận

xét?

- HS nhóm 3 thảo

luận, trả lời (hiệp

3) Tìm chi tiết tiêu

biểu và rút ra nhận

xét?

- HS nhóm 4 thảo

luận, trả lời (hiệp

4) Tìm chi tiết tiêu

- Khiêu khích, tháchMxây múa trước

- Bình tĩnh, thản nhiên

Múa khiên như tròchơi, khiên kêu lạchxạch như quả mướpkhô, tự xem mình làtướng quen đánhtrăm trận, quen xéonát đất đai thiên hạ(chủ quan, ngạo mạn)Hiệp

2

- Đamsan múa trước:

múa khiên vừa khoẻ,vừa đẹp (vượt đồitranh, đồi lồ ô, chạyvun vút qua phíađông, phía tây )

- Nhai được miếngtrầu của vợ -> mạnhhơn

- Hoảng hốt trốn chạybước cao bước thấp(yếu sức)

- Chém trượt, chỉtrúng chão cột trâu

- Cầu cứu Hơ nhị

Hiệp3

- Đamsan múa, đuổiđánh, đâm trúng kẻthù nhưng khôngthủng -> cầu cứu thầnlinh

- Chạy, vừa chạy vừachống đỡ

- Bị giết

c Kết quả và ý nghĩa

- Đăm săn: thể hiện sự chủ động, tự tin, bản lĩnh

- Chi tiết miếng trầu có ý nghĩa biểu tượng cho sứcmạnh của cộng đồng , cho thấy Đăm Săn chiến đấu có

sự ủng hộ, giúp đỡ của cộng đồng

- Đăm săn chiến thắng nhờ sự giúp đỡ của thần linh.Chiến thắng của Đăm săn là chiến thắng vinh quangvinh danh cái thiện, thể hiện sự thắng thế của cái thiệncủa chính nghĩa danh dự và hp chính đáng của conngười

* Tiểu kết: Với lối mô tả song hành, ngôn ngữ trangtrọng, giàu hình ảnh; bút pháp phóng đại,… Đăm Sănhơn hẳn Mtao Mxây cả về tài năng, sức lực, phong độ,phẩm chất, từ đó làm nổi bật tầm vóc người anh hùng

sử thi Đămsăn

CH nâng cao: Cuộc

chiến đấu của Đăm

Săn với Mtao Mxây

Cuộc chiến đấu vì mục đích bảo vệ danh dự cá nhân,

hp gia đình và quan trọng hơn là danh dự và sự bìnhyên của cộng đồng; Đòi lại vợ chỉ là cái cớ nảy sinh mâuthuẫn giữa các bộ tộc dẫn đến chiến tranh mở rộng bờcõi làm nổi uy danh của cộng đồng

không có chi tiết

nào nói về việc

Đăm Săn đi gây

? Cho biết thái độ

của tôi tớ nhà Mtao

Mxây đối với Đăm

Săn ntn?

? Cho biết trong

2 Đăm Săn cùng tôi tớ trở về sau chiến thắng (10’)

- Thái độ và hành động của Đăm Săn với tôi tớ của Mtao Mxây:

+ Đăm săn đã thu nhận tôi tớ của Mtao Mxây

+ Không cưỡng bức, không ép buộc họ đi theo mình

+ Chàng kêu gọi và cho họ quyền định đoạt số phận củamình

→ Lòng nhân hậu, đức khoan dung của Đăm Săn

→ Thuyết phục họ tự nguyện theo chàng

- Thái độ và hành động của tôi tớ, đân làng của Mtao Mxây:

- Cảm phục trước khí phách của Đăm Săn → Tựnguyện theo Đăm Săn

- Biện pháp lặp giữa 3 lần hỏi đáp:

+ Thái độ hưởng ứng tuyệt đối mà mọi người dành cho

đoạn này tác giả

nên sau khi tù

trưởng này bị tiêu

diệt tù trưởng chiến

+ Lòng trung thành tuyệt đối của nô lệ đối với Đăm Săn

- Thể hiện sự thống nhất giữa quyền lợi, khát vọng của

cá nhân anh hùng và quyền lợi, khát vọng công đồng

3 Cảnh ăn mừng chiến thắng (10 phút)

GV hướng dẫn HS tìm hiểu cảnh ăn mừng chiến thắng

GV phát phiếu học tập, yêu cầu học sinh hoàn thành trong 5 phút

Hs làm việc cá nhân, hoàn thiện phiếu học tập

GV gọi 1,2 học sinh trình bày phiếu

Nhận xét và chữa phiếu

Chiếu phiếu gợi ý cho hs

Hs lắng nghe, ghi chép

Phiếu học tập

- Lời hiệu triệu

+Lời chỉ huy, ra lệnh: hãy đánhchiêng lên, hãy đi lấy rượu…

+ Hình dáng, cơ thể: đôi mắtlong lanh như mắt chim ghếch,bắp chân to bằng cây xàngang…

+Trang phục: ngực quấn mộttấm mền chiến, mình khoác mộttấm áo chiến, tai đeo nụ

+Hình ảnh ăn uống, vui chơi:

uống không biết say, ăn khôngbiết no, chuyện trò không biếtchán ,tóc thả trên sàn…

+Sức mạnh: nằm sấp thì gãyrầm sàn, nằm ngửa thì gãy xàdọc

Những đoạn văn dài,câu dài với so sánhphóng đại trùng điệp,liệt kê trùng điệp, kiểucâu cảm thán, hô ngữ,hình ảnh hào hùng,nhịp điệu nhịp nhàng,sôi nổi

người Ê- Đê

Ý nghĩa: Hình tượng Đăm Săn

được miêu tả đậm nét, toàndiện, toả sáng vẻ đẹp kỳ vĩ,trong thái độ ngưỡng mộ tônthờ của cộng đồng Người anhhùng sử thi trở nên chói sáng làtâm điểm của cộng đồng

Hiệu quả: Tạo nên vẻ

đẹp văn phong mangtính sử thi

GV cho HS thảo luận nhóm đôi

? Cho biết thái độ và hành động của Đăm

Săn đối với tôi tớ nhà Mtao Mxây?

GV: Mục đích của cuộc chiến là để bảo

vệ danh dự, đem lại sự bình yên cho dân

làng Cũng chính vì thế trong toàn bộ tác

phẩm không có chi tiết nào nói về việc

Đăm Săn đi gây chiến để cướp bóc và

chiếm đoạt nô lệ Khi tù trưởng Mtao

Mxây chết, tôi tớ của hắn như rắn không

đầu, họ cần có một tù trường bảo vệ dẫn

dắt

? Cho biết thái độ của tôi tớ nhà Mtao

Mxây đối với Đăm Săn ntn?

? Cho biết trong đoạn này tác giả dân gian

- Thái độ và hành động của tôi tớ, đân làng của Mtao Mxây:

- Cảm phục trước khí phách của Đăm

GV: thuyết giảng:

Đây là chiến tranh giữa các nhóm đồng

tộc, cho nên sau khi tù trưởng này bị tiêu

diệt tù trưởng chiến thắng có thể thu nạp

tôi tớ của kẻ thù, cũng như người dân phía

bên kia có thể hoà nhập vào bộ tộc mới

một cách nhanh chống

? Cảnh Đăm Săn và tôi tớ ra về có ý nghĩa

gì ?

Săn → Tự nguyện theo Đăm Săn

- Biện pháp lặp giữa 3 lần hỏi đáp:

+ Thái độ hưởng ứng tuyệt đối mà mọi

người dành cho Đăm Săn

+ Lòng trung thành tuyệt đối của nô lệđối với Đăm Săn

- Thể hiện sự thống nhất giữa quyền lợi,khát vọng của cá nhân anh hùng vàquyền lợi, khát vọng công đồng

+ Về dung lượng, kết cấu sử thi: Dung lượng lớn, kết cấu chặt chẽ

+ Về ngôn ngữ sử thi: Ngôn ngữ sử thi trang trọng, hào hùng

+ Hình ảnh sử thi: Hình ảnh sử thi quy mô,hoành tráng

+ Các biện pháp nghệ thuật: Nghệ thuật so sánh,cường điệu,nghệ thuật trùng điệpđậm màu sắc núi rừng

TIẾT 3

Hoạt động của giáo viên và HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 2: Hình thành kiến

thức

Thao tác 1: Giáo viên hướng dẫn

học sinh tìm hiểu chung về tác

B Thể loại tự sự dân gian kể về các

sự kiện quan trọng có ý nghĩa đối

với toàn thể cộng đồng

I Tìm hiểu chung

1 Khái niệm và đặc điểm truyện cổ tích

- Truyện cổ tích là tác phẩm tự sự dân gian

mà cốt truyện và hình tượng được hư cấu cóchủ định, kể về số phận con người bìnhthường trong xã hội, thể hiện tinh thần nhânđạo và lạc quan của nhân dân lao động

C Thể loại tự sự dân gian kể về các

sự kiện và nhân vật lịch sử

D Thể loại tự sự dân gian mà cốt

truyện và hình tượng được hư cấu có

chủ định, kể về số phận con người

bình thường, thể hiện tinh thần nhân

đạo và lạc quan của người lao động

GV: Có các loại truyện cổ tích nào?

A Truyện cổ tích về loài vật

B Truyện cổ tích thần kì

C Truyện cổ tích sinh hoạt

D Cả A, B, C đều đúng

GV: Nhận định nào sau đây không

phải là đặc điểm của truyện cổ tích

thần kì?

A Phản ánh ước mơ, nguyện vọng,

lí tưởng xã hội của nhân dân thông

qua chiến thắng tất yếu của cái thiện,

cái đẹp

B Thể hiện thái độ, sự đánh giá của

nhân dân về các sự kiện và nhân vật

lịch sử

C Kết thúc truyện thường có hậu,

mang lại sự vui vẻ, lạc quan, thỏa

mãn ước mơ của nhân dân

D Yếu tố kì ảo tham gia như một

phần không thể thiếu trong cốt

truyện

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS: suy nghĩ, khái quát kiến thức

GV: Quan sát, hỗ trợ học sinh

Bước 3: Báo cáo kết quả

HS trả lời câu hỏi, tóm lại những

+ Phản ánh ước mơ, nguyện vọng, lí tưởng xã

hội của nhân dân thông qua chiến thắng tấtyếu của cái thiện, cái đẹp

+ Kết thúc truyện thường có hậu, mang lại sựvui vẻ, lạc quan, thỏa mãn ước mơ của nhândân

+ Yếu tố kì ảo tham gia như một phần khôngthể thiếu trong cốt truyện

GV: Cô Tấm được xếp vào kiểu

nhân vật nào trong truyện cổ tích?

A Người con út

B Người thông minh

C Người mồ côi

D Người nghèo khó

GV: Tác giả dân gian kể chuyện gì?

GV: Tìm những chi tiết tiêu biểu

trong truyện?

GV: Em hãy tóm tắt truyện?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS: suy nghĩ, khái quát kiến thức

GV: Quan sát, hỗ trợ học sinh

Bước 3: Báo cáo kết quả

HS trả lời câu hỏi, tóm tắt

- Thuộc loại truyện cổ tích thần kì

- Cô Tấm được xếp vào kiểu nhân vật người

mồ côi

- Truyện kể về số phận bất hạnh và cuộc đấutranh không khoan nhượng để giành lấy hạnhphúc của cô Tấm

- Chi tiết tiêu biểu:

+ Mồ côi cha mẹ, ở với dì ghẻ

+ Bị dì ghẻ tìm mọi cách hành hạ+ Biến thành chim vàng anh, khung cửi, câyxoan đào, quả thị

+ Chiếc yếm đỏ+ Cá Bống bị giết thịt+ Thử giày

+ Chim vàng anh, khung cửi, cây xoan đào,quả thị

+ Trở về hoàng cung+ Trừng trị Cám

đi chăn trâu thật xa, ở nhà giết thịt cá bống Bụt bảo Tấm tìm nhặt xương cá, bỏ vàobốn cái lọ, chôn ở bốn chân giường

Đến ngày hội, mọi người nô nức đi xem hội Mẹ con Cám trước khi đi còntrộn thóc lẫn gạo bắt Tấm nhặt Tấm tủi thân ngồi khóc Bụt hiện lên, sai đàn chim sẻnhặt giúp Tấm Rồi bảo Tấm đào bốn cái lọ xương bống dưới chân giường lên.Trong lọ có quần áo đẹp, khăn, nón, giày và một con ngựa hồng rất đẹp Tấm vuisướng, tắm rửa, thay đồ, cưỡi ngựa đi xem hội Khi ngựa qua cầu, chẳng may Tấmđánh rơi một chiếc giày xuống sông Tấm mò mãi mà không được Lát sau, ngựa củanhà vua qua cầu cứ hí lên không chịu đi Vua sai quân lính xuống sông mò, thì nhặtđược một chiếc giày xinh đẹp Vua truyền lệnh: hễ ai ướm giày vừa chân thì vua sẽlấy làm vợ Mọi người thi nhau ướm thử Đến lượt Tấm, chiếc giày vừa vặn Vua chokiệu rước Tấm về cung Ít lâu sau, nhân ngày giỗ bố, Tấm xin phép vua về thăm nhà

Dì ghẻ lập mưu lừa Tấm trèo cau rồi đốn gốc giết Tấm, để Cám vào cung thay chị

Tấm chết, biến thành Vàng Anh Vua rất yêu chim Mẹ con Cám giết VàngAnh, đổ lông ra góc vườn Nơi ấy mọc ra hai cây xoan đào Vua rất thích hai câyxoan đào, mắc võng ngủ, không để ý gì đến Cám Mẹ con Cám chặt hai cây xoanlàm khung cửi Khung cửi kêu tiếng người khiến Cám sợ hãi chặt khung cửi, đốt,

đem tro đổ ra thật xa.

Thao tác 2 : Giáo viên hướng dẫn

học sinh đọc hiểu văn bản

Kếtquả

Nhóm 1: Nêu ý nghĩa của sự việc,

chi tiết xoay quanh việc Tấm “Đi bắt

tép”

Nhóm 2: Nêu ý nghĩa của sự việc,

chi tiết xoay quanh việc Tấm “Nuôi

cá Bống”

Nhóm 3: Nêu ý nghĩa của sự việc,

chi tiết xoay quanh việc Tấm “Đi

con Cám

Kết quả và

ý nghĩa

Đi bắttép

Chịukhóbắtđầygiỏ

Cámđủngđỉnhrongchơi

- CámlừaTấmlấy tép

-Chiếc yếm

đỏ bị Cámlừa chiếmmất

Nuôi cábống -Nuôi

bốnghằngngày-Coinhưbạn

- CámrìnhtrộmTấm-LừaTấm đichănTrâu ởnhàlàmthịtbống

- Bống bị

mẹ con Cámlừa giết đi

Đi trẩyhội

Nhặtthóclẫngạo

Sắmsửaquần

áo, đitrẩyhội

-Tấm khôngđược đixem hội

Thửgiày -Thửvừa

giầy

-KhinhmiệtTấm

- Tấm thànhhoàng hậu

GV: Nhận xét về cô Tấm và mẹ con

Cám ở chặng đời khi Tấm còn ở

nhà ?

GV: Theo em, trong chặng 1 nổi lên

mâu thuẫn cơ bản nào?

GV đưa phiếu học tập cho Học sinh:

Phiếu học tập 3

1.Những lần gặp khó khăn ở chặng 1

Tấm có hành động gì?

2.Những yếu tố thần kì nào xuất hiện

trong chặng này? Vai trò, ý nghĩa

của yếu tố thần kì ?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- Các nhóm tiến hành thảo luận lần

lượt trả lời các câu hỏi của giáo viên

- Cá nhân học sinh trả lời câu hỏi

- Học sinh mỗi nhóm ghi kết quả

thảo luận lên bảng phụ

- Giáo viên quan sát, hỗ trợ học sinh

Bước 3: Báo cáo kết quả thảo luận

- Học sinh mỗi nhóm báo cáo kết

quả thảo luận, các nhóm khác nhận

thảo luận, trình bày

Đi bắt tép Tước mất phần thưởng nhỏ

bé, mồ hôi công sứccủaTấm

Bống Tước mất người bạn, điểmtựa tinh thần của Tấm

Đi trẩy hội Không cho Tấm được

hưởng một niềm vui nào

dù chỉ là niềm vui nhỏ bé

Nhận xét Tấm:

- Xinh đẹp, ngoan ngoãn, hiền lành, chămchỉ Luôn mơ ước được sống yên ấm trongtình yêu thương

- Bị đầy đọa về thể xác và tinh thần

làm hại người để thỏa mãn lòng ích kỷ

Là người tham lam, xấu xa trong xã hội cógiai cấp

- Mâu thuẫn, xung đột cơ bản+ Tấm >< Cám

+ Tấm >< Dì ghẻ

 Mâu thuẫn khái quát: Dì ghẻ >< con chồng

- Tấm yếu đuối, thụ động, chỉ khóc khi gặpkhó khăn Đó là phản ứng tự nhiên của mộtngười vì bất lực trước những trớ trêu củaphận mình

* Vai trò của yếu tố thần kỳ

- Vai trò: Sự trợ giúp của Bụt:

+ Luôn xuất hiện đúng lúc+ An ủi, nâng đỡ khi Tấm gặp khó khăn, đaukhổ