Hoàn thiện hoạt động thẩm định và cấp hạn mức giao dịch cho các tổ chức tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Đại Dương

Việc xác định HMGD cho các TCTD tuân theo một số nguyên tắc cơ bản như đây là hạn mức tín chấp và không cam kết, khách hàng muốn giao dịch phải được cấp hạn mức, việc xác định hạn mức [r]

LỜI MỞ ĐẦU

Ngày nay, cùng với sự phát triển của thị trường tài chính, các NHTM đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc tạo lập và điều hành thị trường Với vai trò là một trung gian tài chính, các NHTM là tác nhân quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế cũng như của thị trường tài chính Trong quá trình hoạt động, các NHTM luôn có mối quan hệ chặt chẽ với các TCTD khác thông qua các hoạt động như gửi tiền, cho vay, kinh doanh ngoại tệ,… Những hoạt động này có vai trò quan trọng giúp các NHTM vừa đảm bảo khả năng thanh khoản vừa mang lại những cơ hội kinh doanh, đặc biệt với những Ngân hàng đang phát triển nhanh và mạnh mẽ như Ngân hàng TMCP Đại Dương Tuy nhiên, bài học về cuộc khủng hoảng thanh khoản của hệ thống ngân hàng giai đoạn 2007 – 2008 còn nóng hổi, tình hình thị trường tiền tệ nước ta vẫn đang diễn biến khó lường nên hoạt động giao dịch với các TCTD vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro Vì thế, công tác thẩm định các TCTD trước và trong quá trình giao dịch là hết sức cần thiết để lường trước những thuận lợi và khó khăn của các TCTD, từ đó có phương án cấp HMGD cho các TCTD một cách hợp lý

để không bỏ lỡ cơ hội kinh doanh mà vẫn đảm bảo an toàn hoạt động của

Ngân hàng Từ lý do đó, tác giả lựa chọn đề tài “Hoàn thiện hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD tại Ngân hàng TMCP Đại Dương”

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 03 chương:

Chương I Lý luận cơ bản về hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD của NHTM

Chương II Thực trạng hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD tại Ngân hàng TMCP Đại Dương

Chương III Một số giải pháp hoàn thiện hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD tại Ngân hàng TMCP Đại Dương

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CẤP HẠN MỨC GIAO DỊCH CHO CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG

THƯƠNG MẠI 1.1 Hoạt động giao dịch trên thị trường liên ngân hàng của các tổ chức tín dụng

Thị trường liên ngân hàng là nơi diễn ra các giao dịch gửi tiền, cho vay và nhận nợ giữa các TCTD với nhau Đây là thị trường phi tập trung, tức là không có sàn giao dịch, trung tâm yết giá và thu thập số liệu Các giao dịch trên thị trường chủ yếu là tín chấp, không có tài sản đảm bảo

Thị trường liên ngân hàng có chức năng chủ yếu là giúp các TCTD đáp ứng nhu cầu dự trữ, đảm bảo thanh khoản tức thời, tăng vốn để đầu tư, dịch vụ cho các khách hàng thực hiện các giao dịch thương mại quốc tế Các hoạt động giao dịch chủ yếu giữa các TCTD gồm hai nhóm nghiệp vụ cơ bản là tín dụng với các hình thức như cho vay, ủy thác đầu tư; giao dịch ngoại tệ với các nghiệp vụ chủ yếu là giao ngay, kỳ hạn, hoán đổi, tương

1.2 Hoạt động thẩm định các TCTD của NHTM

Thông tin là yếu tố rất quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của hoạt động thẩm định Thông tin có thể được cung cấp bởi chính các TCTD đang được đánh giá hoặc từ các TCTD khác có quan hệ với TCTD

đó hoặc từ các tổ chức định hạng quốc tế Tuy nhiên, việc thu thập được đầy

đủ những thông tin cần thiết phục vụ cho hoạt động xếp hạng tín dụng các TCTD của NHTM lại hết sức khó khăn, nhiều khi là không thể

Việc xếp hạng tín dụng cho các TCTD sẽ được thực hiện theo quy trình gồm 5 bước: Chấm điểm các chỉ tiêu tài chính, Chấm điểm các chỉ tiêu phi tài chính, Tổng hợp điểm và Xếp loại TCTD, Xếp loại Quan hệ Ngân hàng, Tổng hợp Xếp hạng TCTD

iii

1.2 Hoạt động cấp HMGD cho các TCTD của NHTM

Trong quá trình hoạt động, để phục vụ công tác quản trị rủi ro, các TCTD tiến hành cấp HMGD cho các TCTD khác HMGD là các giới hạn về mức độ rủi ro mà TCTD đó chấp nhận, và/hoặc giá trị giao dịch (thực tế hoặc danh nghĩa), và/hoặc kỳ hạn giao dịch với TCTD, và/hoặc các giới hạn khác (nếu có)

Có nhiều cách phân loại HMGD như theo hình thức đảm bảo (hạn mức tín chấp và hạn mức thế chấp), theo các loại giao dịch (hạn mức đầu tư, hạn mức kinh doanh ngoại tệ, hạn mức tài trợ thương mại), theo tính chất bắt buộc của hạn mức (HMGD cam kết và HMGD không cam kết)

Đối tượng được cấp HMGD của NHTM là các TCTD Phân theo loại hình TCTD gồm ngân hàng trong và ngoài nước, công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính Phân theo lịch sử giao dịch, gồm TCTD chưa được cấp HMGD và TCTD đã được cấp HMGD

Việc xác định HMGD cho các TCTD tuân theo một số nguyên tắc cơ bản như đây là hạn mức tín chấp và không cam kết, khách hàng muốn giao dịch phải được cấp hạn mức, việc xác định hạn mức phải tuân thủ quy trình

và phụ thuộc vào mức độ rủi ro của TCTD, khả năng và chính sách của NHTM và tình hình thị trường tiền tệ trong từng thời kỳ

Để được xác định HMGD, TCTD phải có nhu cầu giao dịch với NHTM, có đủ hồ sơ theo quy định và đạt mức xếp hạng từ tối thiểu trở lên Hiện chưa có quy trình cấp HMGD thống nhất áp dụng cho tất cả NHTM nhưng về cơ bản gồm các bước: Thu thập thông tin và lập hồ sơ khách hàng, Thẩm định khách hàng và đề xuất HMGD, Phê duyệt HMGD

và Điều chỉnh HMGD

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD của NHTM

Hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD của NHTM chịu tác động của các nhân tố chủ quan như chính sách, nhu cầu giao dịch trên thị trường liên ngân hàng của NHTM, năng lực của cán bộ thẩm định, Ngoài ra, một số nhân tố khách quan ảnh hưởng đến công tác thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD như môi trường kinh tế, môi trường pháp lý, chuẩn mực kế toán,…

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THẨM ĐỊNH VÀ CẤP HẠN MỨC GIAO DỊCH CHO CÁC TCTD TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẠI

DƯƠNG TRONG HAI NĂM 2008 – 2009 2.1 Giới thiệu về Ngân hàng TMCP Đại Dương (Oceanbank)

Oceanbank tiền thân là Ngân hàng TMCP Nông thôn Hải Hưng được thành lập vào năm 1993 Sau 17 năm hình thành và phát triển, OceanBank

đã có những bước phát triển ấn tượng Từ vốn điều lệ ban đầu là 300 triệu đồng, đến năm 2009, Oceanbank đã tăng vốn lên 2.000 tỷ đồng và ký kết hợp tác chiến lược với Tập đoàn Dầu khí Việt Nam

Đặc biệt, trong giai đoạn 2008 – 2009, hoạt động liên ngân hàng của Oceanbank rất khởi sắc Trên thị trường tiền tệ, Oceanbank từ vị thế thiếu hụt, luôn phải đi vay để lo thanh khoản đã trở thành người cung tiền Để đáp ứng nhu cầu quản trị rủi ro trong vai trò mới, Oceanbank đã tiến hành hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD Hạn mức Oceanbank cấp được các TCTD sử dụng chủ yếu dưới hình thức nhận tiền gửi bằng VND Song song với việc cấp hạn mức, trong giai đoạn 2008 – 2009, hạn mức mà Oceanbank được các TCTD khác cấp cũng tăng lên đáng kể Trừ khối quốc doanh có mức tăng thấp nhất nhưng cũng rất ấn tượng là 30%, các loại hình TCTD còn lại đều có mức tăng hạn mức cho Oceanbank từ 50% trở lên

2.2 Quá trình thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD tại Oceanbank

Đối tượng được cấp HMGD tại Oceanbank rất đa dạng, bao gồm tất

cả các TCTD trong và ngoài nước có nhu cầu thiết lập giao dịch với Oceanbank, không nằm trong đối tượng bị hạn chế hoặc không được giao dịch

TCTD muốn được xác định HMGD cũng cần đáp ứng những điều kiện cơ bản và việc xác định HMGD của Oceanbank cũng tuân theo những nguyên tắc chung trong xác định HMGD của NHTM đối với TCTD

Theo quy định, HMGD cho các TCTD phải được rà soát hàng năm hoặc khi có yêu cầu của các bộ phận kinh doanh hoặc khi có những thông tin bất lợi cho hoạt động giao dịch của Oceanbank với TCTD Khi phát sinh nhu cầu, Oceanbank cũng thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD chưa được đánh giá

Mô hình cấp HMGD cho các TCTD tại Oceanbank có sự tham gia của các bộ phận kinh doanh như Phòng KHNV, Phòng Kinh doanh ngoại hối, Phòng Thanh toán Quốc tế với vai trò đề xuất cấp/tăng/giảm hoặc hủy

bỏ HMGD, Phòng QHNHĐL thẩm định độc lập, ra quyết định cấp HMGD

và trình lên các cấp theo thẩm quyền phê duyệt là Tổng giám đốc và HĐQT Quy trình cấp HMGD cho các TCTD tại Oceanbank cũng gồm các bước cơ bản như Thu thập thông tin và lập hồ sơ khách hàng, Thẩm định khách hàng và đề xuất HMGD, Phê duyệt HMGD, Thực hiện sau phê duyệt

và Điều chỉnh HMGD

2.3 Thực trạng thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD tại Oceanbank

Với sự tăng trưởng mạnh, an toàn và đa dạng về hình thức kinh doanh vốn, Oceanbank là một trong những ngân hàng tích cực tham gia kinh doanh tiền tệ trên thị trường liên ngân hàng và thực hiện hoạt động kinh doanh vốn theo các giải pháp về chính sách tiền tệ của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Số dư tiền gửi trên thị trường liên ngân hàng của Oceanbank đã có bước phát triển vượt bậc

Giao dịch của Oceanbank với các TCTD chủ yếu là dưới hình thức

tiền gửi và bằng VND

Đánh giá kết quả của hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD tại Oceanbank giai đoạn 2008 – 2009 về số lượng: số lượng các TCTD được cấp HMGD đã tăng trưởng vượt bậc, từ 19 TCTD năm 2008 lên 53 TCTD năm 2009

Sau khi tiến hành cấp hạn mức, số lượng hạn mức phải điều chỉnh tương đối lớn (năm 2009 chiếm hơn 55% số hạn mức đã cấp) Việc điều chỉnh chủ yếu là kéo dài thời hạn của hạn mức (do hạn mức đã hết hạn nhưng chưa thu thập đủ thông tin để tiến hành đánh giá lại), điều chỉnh các HMGD tạm thời cấp năm 2009 sau khi có đủ thông tin

2.4 Đánh giá thực trạng hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD tại Ngân hàng TMCP Đại Dương

Về những mặt đã đạt được:

- Hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD của Oceanbank

đã từng bước được chuẩn hóa với việc thành lập một bộ phận chuyên trách

có nhiệm vụ chấm điểm và xếp hạng tín dụng là Phòng QHNHĐL

- Oceanbank đã xây dựng và ban hành bộ quy trình quy chế chuẩn cũng như hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ các TCTD làm cơ sở để cấp HMGD cho các TCTD

- Tính đến thời điểm 30/6/2010, các TCTD đang sử dụng HMGD của Oceanbank nhìn chung đều trả nợ đầy đủ, đúng hạn

Hạn chế, khó khăn và nguyên nhân:

- Oceanbank chưa tuân thủ đầy đủ các quy định, quy trình đã ban hành về hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD

Nguyên nhân:

+ Năm 2009 Oceanbank mới ban hành quy trình thẩm định và thành lập Phòng QHNHĐL Do vừa được thành lập, khối lượng công việc rất lớn,

việc thẩm định mất nhiều thời gian, đội ngũ nhân sự mỏng và thiếu kinh nghiệm nên Phòng QHNHĐL không thể tiến hành xếp hạng tín dụng tất cả các TCTD có nhu cầu giao dịch với Oceanbank Để tận dụng cơ hội kinh doanh, Phòng KHNV buộc phải trình Ban điều hành và HĐQT phê duyệt HMGD tạm thời cho các TCTD mà không qua đánh giá, thẩm định của Phòng QHNHĐL

+ Theo quy định hạn mức chỉ có hiệu lực trong 1 năm (thường là năm tài chính) nhưng hết năm 2008 thì phải đến cuối quý I hoặc đầu quý II mới thu thập được các Báo cáo tài chính có kiểm toán của các TCTD nên phải điều chỉnh kéo dài thời hạn hiệu lực của hạn mức hoặc Phòng KHNV trình vượt hạn mức tạm thời lên Ban điều hành và HĐQT mà không qua thẩm định độc lập của Phòng QHNHĐL

+ Hệ thống quy trình, quy chế của Oceanbank mới được ban hành Trong quá trình thực hiện không tránh khỏi có những thiếu sót, bất hợp lý cần được điều chỉnh, bổ sung hoặc sửa chữa cho phù hợp

- Hệ thống chỉ tiêu xếp hạng tín dụng nội bộ các TCTD còn mang nặng tính định tính, chủ quan

Nguyên nhân:

+ HMGD là hạn mức tín chấp nên uy tín của các TCTD trong quá trình giao dịch rất quan trọng Do đó, chỉ tiêu xếp loại Quan hệ Ngân hàng (mang tính định tính)có trọng số lớn nhất

+ Kinh nghiệm, trình độ của các cán bộ xây dựng quy trình cũng như cán bộ trực tiếp thẩm định của Oceanbank còn nhiều hạn chế nên trong xây dựng quy trình, chỉ tiêu cũng như chấm điểm TCTD không thể tránh được những sai sót

- Nguồn thông tin sử dụng trong công tác thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD không đầy đủ và rất khó thu thập

Nguyên nhân:

+ TCTD chưa tổng hợp được thông tin hay đó là thông tin mật, nhạy cảm không thể cung cấp hoặc TCTD không thực sự có nhu cầu nhận tín dụng

+ Hầu hết các TCTD trong nước chưa được các tổ chức xếp hạng tín dụng độc lập quốc tế định hạng mà trong nước chưa có tổ chức định hạng chính thức nào

+ Oceanbank chưa xây dựng được một hệ thống thông tin về TCTD làm cơ sở dữ liệu cho việc thẩm định

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THẨM ĐỊNH VÀ CẤP HẠN MỨC GIAO DỊCH CHO CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG TẠI

NGÂN HÀNG TMCP ĐẠI DƯƠNG 3.1 Định hướng về hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD tại Ngân hàng TMCP Đại Dương

3.1.1 Phương hướng phát triển của Ngân hàng TMCP Đại Dương

- Mô hình hóa hoạt động kinh doanh theo hướng tiếp tục tăng cường phân quyền cho hoạt động bán hàng, marketing tại các đơn vị

- Xây dựng và phát triển các sản phẩm chủ đạo và thực hiện đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, gia tăng một số tiện ích cho các sản phẩm hiện có

- Phân đoạn khách hàng mục tiêu mà Oceanbank hướng tới nhằm tiếp tục phát huy dòng tiền gửi không kỳ hạn qua Ngân hàng và bán chéo các sản phẩm cho doanh nghiệp

- Củng cố và hoàn thiện sơ đồ tổ chức, chức năng nhiệm vụ của một

số Phòng, Ban trong các Khối Xây dựng hệ thống các quy trình nội bộ

- Mở rộng các hoạt động hợp tác, liên kết với các định chế tài chính khác, thúc đẩy các hoạt động đầu tư, liên kết để bán chéo sản phẩm Nâng cao hiệu quả khai thác tiềm năng từ đối tác chiến lược là Tập đoàn Dầu khí

- Tăng cường tín dụng ngắn, trung và dài hạn

- Đầu tư cơ sở vật chất, công nghệ, đào tạo nhân sự

- Phát triển mở rộng quan hệ công chúng, phát triển thương hiệu

- Tăng cường khả năng quản trị, năng lực quản lý giám sát phù hợp với quy mô vốn, quy mô hoạt động mới

3.1.2 Định hướng về hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD của Oceanbank

- Tăng cường rà soát, chỉnh sửa, bổ sung quy trình, quy chế đã ban hành về thẩm định và cấp HMGD cho các ĐCTC theo hướng tăng các chỉ

tiêu định lượng, giảm các chỉ tiêu định tính

- Các bộ phận kinh doanh có liên quan đến việc sử dụng HMGD chịu trách nhiệm điều chỉnh danh mục đầu tư để không vượt quá HMGD cấp cho các TCTD HMGD phải do Phòng QHNHĐL đề xuất trình cấp có thẩm quyền phê duyệt theo đúng quy trình thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD Các trường hợp trình vượt HMGD cũng phải do Phòng QHNHĐL thẩm định khi có đề xuất của bộ phận kinh doanh và được HĐQT phê duyệt Trường hợp trình vượt cấp (trình HĐQT không qua Phòng QHNHĐL) phải nêu rõ lý do

- Thống nhất phương pháp định kỳ rà soát, phân tích thực trạng sử dụng HMGD được cấp của các TCTD và định hướng quan hệ với các TCTD

- Tăng cường mối quan hệ hợp tác trong cạnh tranh giữa Oceanbank

và các TCTD khác trên thị trường liên ngân hàng, tránh lợi dụng, sát phạt nhau

3.2 Giải pháp hoàn thiện hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD tại Ngân hàng TMCP Đại Dương

3.2.1 Hoàn thiện hệ thống chính sách của Oceanbank đối với hoạt động thẩm định và cấp HMGD cho các TCTD

Chính sách về đối tượng khách hàng:

- Mở rộng đối tượng thẩm định và cấp HMGD từ TCTD sang định chế tài chính

- Tăng cường mối quan hệ với khối Ngân hàng liên doanh và Ngân hàng nước ngoài

Chính sách về thẩm quyền giao dịch:

- Hoạt động liên ngân hàng tập trung tại Hội sở chính

- HMGD Oceanbank cấp chỉ áp dụng với các giao dịch với Hội sở