Cú cêëu naây àùåc biïåt coá hiïåu quaã trong tònh hònh coá sûå phên hoaá chûác nùng búãi vò thõ trûúãng àûúåc bêìu coá thïí àaåi diïån cho caác lúåi ñch cuãa àõa phûúng trûúác caác cú qu[r]
Trang 1Traâch nhiïơm trong töí chûâc chñnh
quýìn phaêi ặúơc quy ắnh roô rađng vađ
caâc lônh vûơc hoaơt ăöơng phaêi ặúơc phín
biïơt raơch rođi.
trung ûúng lađ chñnh quýìn
cíịp dûúâi vúâi nhûông thíím quýìn
vïì phaâp lyâ vađ hađnh chñnh khaâc
nhau cuđng nhûông nguöìn lûơc khaâc
nhau ăïí thûơc hiïơn nhûông thíím
quýìn ăoâ Caâc cú quan chñnh
quýìn nađy coâ thïí coâ nhiïìu cíịp
nhû cíịp tónh vađ vuđng lađ cíịp cao;
cíịp quíơn, huýơn hoùơc thađnh phöị
lađ cíịp thíịp hún; cíịp xaô hay caâccöơng ăöìng úê caâc thõ tríịn nhoê lađcíịp thíịp nhíịt Chûâc nùng, nhiïơmvuơ cuêa chñnh quýìn cíịp dûúâi coâthïí do hiïịn phaâp hoùơc do caâc vùnbaên cuêa chñnh quýìn trung ûúngquy ắnh Roô rađng lađ trong trûúđnghúơp chûâc nùng nhiïơm vuơ cuêachñnh quýìn cíịp dûúâi ặúơc quyắnh búêi hiïịn phaâp, quýìn lûơc vađmûâc ăöơ tûơ chuê cuêa chñnh quýìncíịp dûúâi ặúơc baêo vïơ úê mûâc ăöơcao hún
Thuíơt ngûô ”chñnh quýìn ắaphûúng” thûúđng ặúơc hiïíu lađnhûông ăún võ cuêa chñnh quýìntrûơc tiïịp cung cíịp dõch vuơ cho caâccöng dín taơi cíịp trung gian thíịpvađ thíịp nhíịt Taơi möơt söị nûúâc (vñduơ, úê Italia vúâi mö hònh thađnhphöị-bang vađ taơi nhiïìu nûúâc chíu
Íu khaâc), caâc ăún võ chñnh quýìnắa phûúng ăaô coâ quýìn tûơ trõ tûđ
Cú cíịu töí chûâc cuêa
chñnh quýìn cíịp dûúâi vađ
Trang 2ríịt líu trûúâc khi caâc quöịc gia ăoâ
ặúơc thađnh líơp vúâi cú cíịu töí chûâc
chñnh quýìn nhû hiïơn nay vađ do
ăoâ, khöng cíìn sûơ phín cíịp thíím
quýìn tûđ cíịp chñnh quýìn cao hún
cho caâc ăún võ nađy Ngûúơc laơi, caâc
nûúâc ăang phaât triïín laơi bùưt ăíìu
tûđ viïơc xíy dûơng chñnh quýìn
trung ûúng vûông maơnh sau khi
giađnh ặúơc ăöơc líơp, vađ nhòn
chung, thoâi quen quaên lyâ, ăiïìu
hađnh caâc ắa phûúng thûúđng
khöng coâ truýìn thöịng ùn síu
baâm rïî líu dađi
Caâc cú cíịu chñnh quýìn cíịp
dûúâi lađ ríịt khaâc nhau tuyđ thuöơc
vađo hïơ thöịng chñnh trõ Caâc baên
hiïịn phaâp liïn bang thûúđng quy
ắnh quýìn tûơ quýịt cho caâc bang
ăöịi vúâi möơt söị chûâc nùng cuơ thïí,
vađ quy ắnh caâc nguöìn tađi chñnh
cuơ thïí mađ chñnh quýìn caâc bang coâ
thïí khai thaâc Nhòn chung, caâc ăún
võ chñnh quýìn ắa phûúng ặúơc
thađnh líơp theo quy ắnh cuêa hiïịn
phaâp vađ traâch nhiïơm cuêa caâc tónh,
mùơc duđ möơt söị nûúâc (vñ duơ nhû
Mïhicö, Philñppin vađ Thaâi Lan) coâ
quy ắnh vïì quy chïị ăöơc líơp riïng
cho khu vûơc thuê ăö Chñnh quýìn
liïn bang thûúđng khöng thûơc hiïơn
viïơc kiïím soaât trûơc tiïịp ăöịi vúâi
chñnh quýìn ắa phûúng, mùơc duđ,
chùỉng haơn nhû úê Hoa Kyđ, chñnh
quýìn liïn bang coâ thïí lûơa choơn
phûúng thûâc kiïím soaât lađ thöng
qua viïơc quaên lyâ caâc chûúng trònh
ặúơc thûơc hiïơn úê cú súê.2
Taơi möơt söị nûúâc coâ cú cíịu nhađnûúâc ăún nhíịt, chñnh quýìn ắaphûúng thi hađnh quýìn lûơc cuêamònh theo nguýn tùưc ultra vires
(vûúơt khoêi quýìn lûơc): quýìn lûơccuêa chñnh quýìn cíịp dûúâi dochñnh quýìn trung ûúng trûơc tiïịpuyê nhiïơm, vađ cíịp trung ûúng coâthïí baôi boê viïơc uyê nhiïơm ăoâ.3 Taơimöơt söị nûúâc thuöơc hïơ thöịng ăúnnhíịt khaâc, chñnh quýìn ắaphûúng hoaơt ăöơng theo nguýntùưc thíím quýìn chung, vađ trïn
nguýn tùưc ặúơc pheâp thûơc thinhûông thíím quýìn khöng thuöơcchñnh quýìn trung ûúng
Cú cíịu töí chûâc vađ thûâ bíơc cuêacaâc cú quan chñnh quýìn ắaphûúng úê caâc nûúâc coâ sûơ khaâc biïơtăaâng kïí, phuơ thuöơc vađo caâc truýìnthöịng cuêa thúđi kyđ thuöơc ắa, caâctíơp quaân vïì quaên lyâ ắa phûúng vađcaâc xu hûúâng phín quýìn ặúơcthûơc hiïơn sau khi giađnh ặúơc ăöơclíơp Híìu hïịt caâc nûúâc coâ cú cíịu töíchûâc ăún nhíịt chia cú cíịu hađnhchñnh quöịc gia thađnh caâc tónh hoùơckhu vûơc Möîi tónh hoùơc khu vûơc domöơt tónh trûúêng/thöịng ăöịc ặângăíìu Tónh trûúêng coâ thïí do dínbíìu trûơc tiïịp hoùơc do ngûúđi ặângăíìu nhađ nûúâc böí nhiïơm Thöngthûúđng chñnh quýìn cíịp xaô úê caâcnûúâc ăang phaât triïín lađ do dín bíìuhoùơc ăoâ lađ caâc töí chûâc ặúơc hònhthađnh theo tíơp quaân ắa phûúng
Cú chïị nađy ăaô töìn taơi trong suöịtgiai ăoaơn thuöơc ắa keâo dađi hađng
Trang 3thïë kyã Trïn thûåc tïë, tẩi rêët nhiïìunûúác, cú chïë nây cố vai trô rêët quantrổng àưëi vúái viïåc kiïím soất cốchổn lổc cuãa mưåt sưë chđnh quyïìnthûåc dên trong khi thûåc hiïånnguyïn tùỉc “cai trõ giấn tiïëp”.
Cấc cú quan chđnh quyïìn cêëpdûúái cố sûå khấc biïåt àấng kïí vïìquy mư tẩi cấc nûúác, ngay cẫ cấcnûúác trong cuâng nhốm Vâ cấcchđnh quyïìn cêëp cú súã cuäng cốnhiïìu sûå khấc biïåt giûäa cấc nûúác
Chùèng hẩn, tẩi Inàưnïxia, chđnhquyïìn cêëp vuâng bao gưìm chđnhquyïìn tĩnh (cêëp tûå trõ thûá nhêët) vâcấc vuâng tûå trõ cêëp hai Tuy nhiïn,
tẩi Philđppin, cấc tĩnh lẩi cố quy
mư gêìn vúái quy mư cêëp quêån,huyïån úã Inàưnïxia Chđnh quyïìnthânh phưë lâ àún võ hânh chđnh cúbẫn úã Philippin, vâ cấc barangay
(phûúâng, xậ) lâ cêëp phuå thuưåc trûåctiïëp cuãa chđnh quyïìn cêëp thânhphưë vâ cêëp xậ Trong khi cêëp tĩnhcố mưåt sưë quyïìn giấm sất àưëi vúáicấc thânh phưë vâ cấc thânh phưë lẩicố quyïìn giấm sất àưëi vúái
barangay, nhûng mưỵi cêëp chđnh
quyïìn cêëp dûúái lẩi cố quyïìn thûåchiïån cấc dõch vuå cú bẫn trïn phêìnlậnh thưí do mịnh quẫn lyá (xemHịnh 4.1)
Hịnh 4.1
Cú cêëu chđnh quyïìn cêëp dûúái úã Philippin
Trang 4Quýìn tûơ trõ cuêa ăún võ
chñnh quýìn cíịp dûúâi
Mûâc ăöơ ăöơc líơp cuêa caâc cú quan
chñnh quýìn cíịp dûúâi lađ khaâc
nhau giûôa caâc nûúâc Möơt söị nûúâc
thò trao quýìn tûơ trõ hoađn toađn cho
chñnh quýìn ắa phûúng vađ ặúơc
cú quan dín cûê úê ắa phûúng
giaâm saât Taơi möơt söị nûúâc khaâc,
chñnh quýìn ắa phûúng chó ăún
giaên lađ caâc cú quan trûơc thuöơc
chñnh quýìn trung ûúng, do chñnh
quýìn trung ûúng thađnh líơp vađ
ngûúđi ặâng ăíìu chñnh quýìn cíịp
dûúâi cuông do chñnh quýìn trung
ûúng böí nhiïơm vađ miïîn nhiïơm
(Trïn thûơc tïị, chñnh quýìn cíịp
dûúâi úê caâc nûúâc coâ cú cíịu ăún nhíịt
khöng thïí hoađn toađn ăöơc líơp vúâi
chñnh quýìn trung ûúng)
Tónh trûúêng hoùơc thöịng ăöịc
thûúđng lađ nhûông chñnh trõ gia do
chñnh quýìn trung ûúng böí nhiïơm
vađ hoơ ăoâng vai trođ keâp: vûđa lađ
ngûúđi ặâng ăíìu chñnh quýìn tónh,
vûđa lađ ngûúđi ăaơi diïơn cho chñnh
quýìn trung ûúng Taơi möơt söị
nûúâc, chñnh quýìn cíịp tónh - vúâi
ăöơi nguô nhín sûơ göìm nhûông nhín
viïn cuêa caâc böơ vađ cú quan trung
ûúng - chó lađ caânh tay keâo dađi cuêa
caâc böơ úê trung ûúng xuöịng caâc
ăún võ mađ noâ giaâm saât Caâc quöịc
gia khaâc nhau cuông coâ nhûông xu
hûúâng ăöịi líơp nhau trong viïơc
phín chia caâc khu vûơc theo aênh
hûúêng chñnh trõ (möơt söị quöịc gia,
kïí caê nhađ nûúâc liïn bang vađ nhađ
nûúâc ăún nhíịt nhû Inăönïxia vađVûúng quöịc Anh ăïìu trao quychïị tûơ trõ cho möơt söị vuđng), vađphín chia thađnh caâc khu vûơc hađnhchñnh (chùỉng haơn nhû trûúđng húơpcuêa Phaâp vađ Nhíơt Baên) Taơi Italia,mùơc duđ caâc khu vûơc coâ quýìn tûơtrõ ăaâng kïí, víîn coâ möơt vađi khuvûơc coâ quy chïị ăùơc biïơt dûơa trïnăùơc trûng riïng vïì ngön ngûô vađdín töơc
Taơi caâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi
úê khu vûơc Ăöng Íu vađ Liïn Xö cuô,caâc dõch vuơ cöng ặúơc thûơc hiïơnthöng qua caâc ăún võ chñnh quýìnặúơc phín cíịp cođn chûa roô rađng
do aênh hûúêng cuêa truýìn thöịngtíơp trung hoâa cao ăöơ trûúâc ăíy
Caâc vùn baên luíơt quy ắnh viïơcthađnh líơp chñnh quýìn cíịp cú súêtaơi Ăöng Íu nhíịn maơnh sûơ khaâcbiïơt giûôa hïơ thöịng múâi so vúâi hïơthöịng tíơp trung hoâa ăaô töìn taơitrûúâc ăíy4 Thaâi ăöơ ăöịi vúâi chñnhquýìn tónh vađ vuđng víîn cođn chûaroô rađng Möơt mùơt, chñnh quýìnvuđng bõ nghi ngúđ lađ ăaơi diïơn cuêachñnh quýìn trung ûúng, vađ dovíơy lađ möịi ăe doơa ăöịi vúâi quýìn tûơchuê múâi meê cuêa chñnh quýìn cíịp
cú súê Mùơt khaâc, laơi coâ sûơ thûđanhíơn chung lađ do quy mö nhoê cuêacaâc cú quan chñnh quýìn tûơ chuêcíịp cú súê, nïn ríịt khoâ coâ thïíchuýín giao tíịt caê caâc chûâc nùngcho hoơ, ăùơc biïơt lađ caâc chûâc nùngliïn quan túâi ắa bađn röơng
Do víơy, taơi caâc nïìn kinh tïị
Trang 5chuýín ăöíi, coâ möơt caêm nhíơn vïìsûơ cíìn thiïịt phaêi coâ caâc cú quandín cûê taơi cíịp tónh/vuđng ăïí thûơchiïơn viïơc quaên lyâ ắa phûúng vađmöơt söị chûâc nùng ăiïìu tiïịt trongphaơm vi thíím quýìn cuêa ắaphûúng Tuy nhiïn, ăiïìu nađy laơichûa ặúơc thûơc hiïơn búêi víîn cođncaâc tranh chíịp vïì phaơm vi laônhthöí vađ búêi sûơ lo ngaơi cuêa chñnhquýìn cíịp cú súê vïì viïơc moơi quýìnlûơc tíơp trung trong cú quan coâthíím quýìn do dín cûê trongtrûúđng húơp cú quan nađy thuöơc vïìmöơt lûơc lûúơng chñnh trõ khaâc Taơihíìu hïịt caâc nûúâc, mö hònh chunglađ coâ caâc cú quan cuêa chñnh quýìntrung ûúng úê ắa phûúng - ăoâ lađthöịng ăöịc khu vûơc taơi Bungari,vùn phođng quíơn taơi Cöơng hoađ Seâc,
voivods (khu vûơc) úê Ba Lan, chñnh
quýìn khu vûơc vađ quíơn, huýơn úêXlövakia, v.v
QUAÊN LYÂ CHÑNH QUÝÌN ẮA PHÛÚNG
Khaâi quaât
Trong khi chñnh quýìn ắaphûúng ặúơc hiïíu lađ bao göìm caâcăún võ hađnh chñnh cung cíịp trûơctiïịp dõch vuơ cöng cho dín chuâng,thò caâc ăún võ nađy cuông khöng coâ
võ trñ nhû nhau trong cú cíịu chñnhquýìn ắa phûúng úê tíịt caê caâcnûúâc Philñppin coi tíịt caê caâc cíịpchñnh quýìn bïn dûúâi lađ chñnhquýìn “ắa phûúng” trong khi
Inăönïxia cuông nhû ăa söị caâcnûúâc khaâc coi cíịp ắa phûúng chólađ caâc cíịp dûúâi cíịp tónh Trong cúcíịu chñnh quýìn hai cíịp úê Bùưc Myôvađ nhiïìu nûúâc chíu Íu, cíịp haơt lađcíịp chñnh quýìn úê bïn trïn, thađnhphöị tûơ trõ hoùơc cöơng ăöìng thön xaôlađ cíịp chñnh quýìn bïn dûúâi NhíơtBaên laơi coâ cú cíịu chñnh quýìn ắaphûúng möơt cíịp dûúâi cíịp tónhhoùơc khu vûơc Cú cíịu chñnh quýìnhai cíịp dûúđng nhû coâ möơt söị ûuthïị ăaâng kïí trong viïơc thûơc hiïơnquaên lyâ coâ hiïơu quaê ăöịi vúâi cöơngăöìng dín cû nùìm ngoađi phaơm vicuêa chñnh quýìn thađnh phöị vađviïơc phöịi húơp líơp kïị hoaơch xíydûơng cú súê haơ tíìng
Theo truýìn thöịng tûđ thúđithuöơc ắa, ÍỊn Ăöơ coâ gíìn 600 ăún
võ hađnh chñnh cíịp huýơn, chõutraâch nhiïơm baâo caâo lïn cíịp tónhmađ noâ trûơc thuöơc Caâc ăún võ cíịphuýơn nađy coâ sûơ khaâc biïơt ăaâng kïívïì quy mö, coâ thïí tûđ vađi chuơcnghòn dín túâi vađi triïơu dín Chñnhquýìn trung ûúng vađ chñnh quýìnbang coâ quýìn thay ăöíi ranh giúâilaônh thöí cuêa caâc ăún võ cíịp huýơnvađ dûúâi cíịp huýơn, vađ coâ thïí saâpnhíơp caâc ăún võ vúâi nhau bùìngcaâch nađy hay caâch khaâc Nhònchung, cíịp dûúâi huýơn khöng coâvai trođ tûơ trõ, mùơc duđ nhû ăaô ăïìcíơp, caâc lađng, xaô thûúđng coâ quýìntûơ trõ
Chñnh quýìn thađnh phöị tûơ trõcoâ thïí baâo caâo trûơc tiïịp lïn chñnh
Trang 6quýìn trung ûúng hoùơc tónh, hay
coâ thïí lađ möơt böơ phíơn cuêa böơ maây
hađnh chñnh huýơn tuyđ theo quy
mö vađ tñnh chíịt cuêa thađnh phöị
Caâc ăún võ trûơc thuöơc thađnh phöị,
nhû caâc uyê ban dín phöị hoùơc höơi
ăöìng dín cû, lađ mùưt xñch cuöịi cuđng
trong súơi díy liïn kïịt giûôa chñnh
quýìn vađ dín chuâng
Hïơ thöịng hađnh chñnh cho khu
vûơc nöng thön thûúđng coâ sûơ khaâc
biïơt vađ phuơ thuöơc ríịt nhiïìu vađo
caâc ýịu töị vùn hoâa vađ truýìn
thöịng Taơi ríịt nhiïìu quöịc gia úê
chíu AÂ vađ chíu Phi, caâc töí chûâc
thuöơc lađng, xaô ặúơc coi nhû nhûông
viïn gaơch xíy dûơng nïn cú cíịu
chñnh quýìn cíịp cú súê, vađ sau ăoâ
taơo nïn cú cíịu chñnh quýìn cíịp
huýơn (lađ tíơp húơp cuêa nhiïìu lađng
tiïịp giaâp nhau) Ăöìng thúđi, taơi möơt
söị nûúâc, ăaơi diïơn cuêa chñnh quýìn
trung ûúng hoùơc cíịp tónh ặúơc
thiïịt líơp ăïí chõu traâch nhiïơm ăiïìu
hađnh vađ phöịi húơp hoaơt ăöơng cuêa
caâc cú quan (theo mö hònh quíơn
cuêa Phaâp) Taơi möơt söị nûúâc chíu
AÂ, cú chïị phi tíơp trung dín chuê
hoâa,theo hònh thûâc höơi ăöìng dín
cûê úê cíịp huýơn vađ cíịp dûúâi huýơn,
cuông ặúơc ặa vađo mö hònh nađy
Viïơc thađnh líơp chñnh quýìn ắa
phûúng ăùơt ra nhûông víịn ăïì ăùơc
biïơt cho möơt söị nûúâc úê chíu Phi
vađ khu vûơc Thaâi Bònh Dûúng
-nhûông nûúâc víîn tuín theo caâc mö
hònh mang tñnh tíơp quaân ngay caê
trong thúđi kyđ cođn lađ thuöơc ắa Hïơ
thöịng tíơp quaân töìn taơi chuê ýịu úêcaâc nûúâc chíu Phi, mùơc duđ caâctruýìn thöịng tíơp quaân víîn ặúơcduy trò song song vúâi hïơ thöịngchñnh thöịng taơi caâc nûúâc phaâttriïín nhû Niu Dilín vađ Hoa Kyđ,vađ möơt söị nûúâc ăang phaât triïínnhû ÍỊn Ăöơ Taơi chíu Phi, Uganăalađ nûúâc ăaô coâ nhûông nöî lûơcnghiïm tuâc nhíịt trong viïơc dínchuê hoâa caâc quýìn cuêa ngûúđi baênắa (theo tíơp quaân) thöng qua caâchöơi ăöìng ắa phûúng khöng phuơthuöơc vađo caâc phe phaâi5 Tandaniacuông ăaô thađnh cöng caê trong viïơctrao quýìn cho caâc cíịp cú súê vađ xíydûơng nhíơn thûâc úê tíìm quöịc giavûúơt ra khoêi khuön khöí chíơt heơpcuêa böơ töơc - lađ möơt trong nhûông vñduơ ăiïín hònh cuêa chíu Phi
Quaâ trònh xíy dûơng hiïịn phaâp
úê caâc nûúâc khu vûơc Thaâi BònhDûúng lađm böơc löơ hai víịn ăïì: phitíơp trung hoâa vađ vai trođ cuêa hïơthöịng tíơp quaân cuông nhû cuêa caâcnhađ laônh ăaơo Viïơc laônh thöí quöịcgia nùìm raêi raâc trïn caâc hođn ăaêovađ viïơc xíy dûơng hònh aênh ăíịtnûúâc múâi lađm cho víịn ăïì phi tíơptrung hoâa vađ chia seê quýìn lûơc dïîchíịp nhíơn hún ăöịi vúâi dín chuâng
Tuy nhiïn, vai trođ truýìn thöịngcuêa caâc nhađ laônh ăaơo theo tíơpquaân, ặúơc lûơa choơn theo caâcphûúng thûâc ăaô ặúơc chíịp nhíơntûđ líu ăúđi, laơi khaâc hùỉn so vúâi vaitrođ mađ hoơ ặúơc phín cöng theocaâc quy ắnh phaâp luíơt ăöịi vúâi
Trang 7chñnh quýìn cíịp cú súê Khi ặúơcgiúâi thiïơu tham gia vađo chñnhquýìn ắa phûúng, caâc nhađ laônhăaơo ặúơc bíìu theo tíơp quaân míịt
ăi möơt söị quýìn vađ traâch nhiïơmmađ hoơ víîn ặúơc hûúêng theotruýìn thöịng Nhû Hughes (1998)ăaô ăïì cíơp, tíơp quaân ặúơc sùưp xïịpthađnh böơ luíơt khöng cođn lađ tíơpquaân, vò noâ ăaô míịt ăi nùng lûơc cöịhûôu lađ ăiïìu chónh cho phuđ húơp vúâinhûông thay ăöíi hoađn caênh vađ thaâiăöơ cuêa cöơng ăöìng
Quaên lyâ nöng thön
Quaên lyâ nöng thön ríịt quantroơng ăöịi vúâi chíịt lûúơng cuöơc söịngcuêa hađng triïơu cöng dín, vađ chñnh
vò thïị úê híìu hïịt caâc nûúâc, víịn ăïìquaên lyâ nöng thön khöng chó ăúngiaên ặúơc coi lađ möơt chûâc nùngcuêa chñnh quýìn cíịp tónh Ăùơc biïơt
úê caâc nûúâc coâ laônh thöí phín böíröơng vađ raêi raâc cuông nhû caâc nûúâcăang triïín khai caâc chûúng trònhxoaâ ăoâi giaêm ngheđo vađ dõch vuơ xaôhöơi trïn phaơm vi röơng, viïơc quaênlyâ bùìng caâc quýịt ắnh “tûđ xa” cuêacaâc cú quan khöng coâ tñnh chíịt ăaơidiïơn khöng mang laơi hiïơu quaê vađăöơ tin cíơy Nhu cíìu phaêi coâ möơt cúcíịu töí chûâc hiïơu quaê cho quaên lyânöng thön xuöịng túâi tíơn caâc lađngxaô ăaô ặúơc thûđa nhíơn taơi híìu hïịtcaâc nûúâc ăang phaât triïín
Mö hònh chñnh quýìn tûơ quaêncho caâc vuđng nöng thön múâi xuíịthiïơn taơi nhiïìu nûúâc chíu AÂ lađ mö
hònh trong ăoâ coâ möơt höơi ăöìng xaô
úê cíịp cú súê, cíịp thûâ hai tiïịp theolađ cíịp liïn xaô vađ ặâng trïn cuđngcuêa hïơ thöịng lađ cíịp huýơn vúâicaâc thađnh viïn ặúơc bíìu theophûúng thûâc giaân tiïịp Cú cíịuchñnh thûâc nađy ặúơc chónh sûêabùìng caâc quy ắnh cuêa luíơt tuơc vađcaâc töí chûâc tûơ quaên
Taơi Íịn Ăöơ - núi hïơ thöịng quaênlyâ cíịp huýơn ặúơc quy ắnh trûơctiïịp trong hiïịn phaâp - caâc höơi ăöìnghuýơn (cuđng vúâi caâc ăaơi diïơn cuêakhu vûơc ăö thõ) cođn xíy dûơng kïịhoaơch phaât triïín cho toađn huýơn.Luíơt phi tíơp trung hoâa cuêaInăönïxia nùm 1999 cuông quyắnh vai trođ tûúng tûơ cho chñnhquýìn cíịp huýơn ặúơc hònh thađnhtûđ bíìu cûê Dimbabú húơp nhíịt caâchöơi ăöìng nöng thön vađ höơi ăöìnghuýơn thađnh 57 höơi ăöìng huýơnnöng thön vađo nùm 1993 Nhûôngcöị gùưng tûúng tûơ cuông ặúơc triïínkhai úê Nam Phi sau khi chïị ăöơphín biïơt chuêng töơc suơp ăöí vađ úênhiïìu nûúâc chíu Phi khaâc Taơi híìuhïịt caâc nûúâc, coâ ríịt nhiïìu vñ duơ coâthïí díîn ra vïì sûơ töìn taơi song songcuêa caâc cöơng ăöìng ắa phûúng vađcaâc cú quan chñnh thûâc, trong ăoâcaâc cöơng ăöìng ắa phûúng quaên lyâcaâc trûúđng hoơc, cung cíịp dõch vuơ ytïị, hïơ thöịng thuyê lúơi, v.v
Taơi möơt söị nûúâc, caâc töí chûâcbaân chñnh phuê nhû caâc cú quanphaât triïín cuông hoaơt ăöơng nhû caâc
cú quan coâ thíím quýìn úê ắa
Trang 8phûúng, ăaơi diïơn cho caâc khaâch
hađng cuêa hoơ Trong möơt söị trûúđng
húơp, caâc thõ tríịn ặúơc xíy dûơng
xung quanh caâc nhađ maây chïị taơo
lúân cuông ặúơc pheâp cung cíịp caâc
dõch vuơ xaô höơi Möơt söị cú quan coâ
thíím quýìn ắa phûúng khöng
thuöơc thađnh phöị nađy cođn ặúơc
pheâp thu thúị vađ caâc khoaên phñ
dõch vuơ khaâc ăïí trang traêi chi phñ
hoaơt ăöơng
Quaên lyâ caâc thađnh phöị
Mùơc duđ quaâ trònh ăö thõ hoâa
diïîn ra úê tíịt caê caâc nûúâc, nhûng laơi
coâ sûơ khaâc biïơt ăaâng kïí vïì mûâc ăöơ,
quy mö vađ tñnh chíịt cuêa quaâ trònh
nađy taơi caâc nûúâc khaâc nhau Trïn
toađn thïị giúâi hiïơn nay coâ trïn 300
thađnh phöị coâ 1 triïơu dín trúê lïn vađ
trong söị ăoâ 200 thađnh phöị lađ úê caâc
nûúâc ăang phaât triïín Trong nùm
2000, trong söị 20 thađnh phöị cúô lúân
(hay “siïu thađnh phöị” ) coâ trïn 10
triïơu dín, coâ túâi 17 thađnh phöị
thuöơc vïì caâc nûúâc ăang phaât triïín,
trong ăoâ 12 thađnh phöị lađ úê khu
vûơc chíu AÂ Vađo nùm 2025, dûơ
tñnh coâ túâi 20 siïu thađnh phöị úê khu
vûơc chíu AÂ vúâi töíng söị dín vađo
khoaêng 400 triïơu ngûúđi
Tuy nhiïn, trong khi möơt tyê lïơ
ăaâng kïí dín thađnh thõ söịng úê caâc
thađnh phöị lúân, thò caâc ăö thõ quy
mö nhoê hún víîn chiïịm ăa söị taơi
híìu hïịt caâc nûúâc trïn thïị giúâi Vñ
duơ, hún 90% chñnh quýìn thađnh
phöị vađ thõ xaô taơi Hoa Kyđ chó phuơc
vuơ cho dûúâi 10.000 ngûúđi vađ coâ túâi28.000 trong söị 36.000 cöơng ăöìngcuêa Phaâp coâ söị dín dûúâi hún 1.000ngûúđi Quaâ trònh ăö thõ hoaâ ăangtiïịp tuơc lađ do sûơ múê röơng tûơ nhiïnranh giúâi cuêa thađnh phöị Noâ cuôngphuơ thuöơc möơt phíìn vađo viïơcchñnh quýìn möơt söị nûúâc ăaô banhađnh hiïịn chûúng múâi vïì chñnhquýìn ăö thõ, cho pheâp caâc cöngdín coâ quýìn biïíu quýịt tûơ thađnhlíơp ăö thõ (nhû taơi Hoa Kyđ vađnhiïìu nûúâc Ăöng Íu) Nhiïìunûúâc, nhû Nhíơt Baên vađ Vûúngquöịc Anh, coâ caâc chuê trûúng húơpnhíịt nhiïìu ăö thõ nhoê ăïí ăaơt ặúơc
cú cíịu dín söị ăö thõ húơp lyâ Caâcquöịc gia ăang phaât triïín nhû ÍỊnĂöơ vađ Inăönïxia - do thûđa nhíơntíìm quan troơng cuêa caâc thađnh phöịloaơi hai vúâi söị dín dûúâi 300.000ngûúđi vađ nhùìm sûêa chûôa sai líìm lađăaô boê qua ăiïìu nađy trong nhiïìunùm – ăaô thûơc hiïơn caâc chûúngtrònh phaât triïín cú súê haơ tíìng toađndiïơn taơi caâc thađnh phöị cúô vûđa vađnhoê nađy
Chñnh quýìn ăö thõ
Chñnh quýìn ăö thõ phaêi lađm gò,ngûúđi nađo lađm viïơc ăoâ vađ bùìngnguöìn lûơc nađo lađ nhûông ăiïím khaâcbiïơt úê tûđng nûúâc vađ tûđng ăö thõ6.Tuy nhiïn, nhòn chung, caâc dõchvuơ cöng cuêa ăö thõ úê híìu hïịt caâcnûúâc ăïìu bao göìm:
● thu gom raâc vađ xûê lyâ chíịt thaêi;
● cíịp vađ thoaât nûúâc;
Trang 9● dõch vuơ möi trûúđng, baêo dûúônghïơ thöịng ăeđn ặúđng, cöng viïnvađ khu vui chúi, giaêi trñ;
● dõch vuơ y tïị vađ giaâo duơc cú baên(chó coâ taơi möơt söị nûúâc, thûúđnglađ do chñnh quýìn trung ûúngcung cíịp);
● möơt söị phuâc lúơi xaô höơi (chùỉnghaơn, chöî úê cho ngûúđi vö gia cû);
úê ăö thõ laơi phaêi cung cíịp chodođng ngûúđi di cû tûđ khu vûơc nöngthön ăaô khiïịn cho chñnh quýìn caâc
ăö thõ kiïn quýịt ngùn chùơn dođngngûúđi di cû túâi thađnh phöị, thíơmchñ bùìng caâch tûđ chöịi cung cíịpnhûông dõch vuơ cú baên cho ngûúđi
dín úê caâc khu öí chuöơt Söị lûúơnglúân nhûông ngûúđi bíìu cûê tûđ khuvûơc nöng thön tiïịp tuơc nuöi dûúông
xu hûúâng chöịng laơi nhûông khoaênăíìu tû quan troơng vađo xíy dûơng
cú súê haơ tíìng ăö thõ taơi nhiïìu nûúâc,trong khi caâc chñnh saâch nhùìm vađosöị ăöng dín cû cuông khöng uênghöơ viïơc tûơ haơch toaân cuêa caâc dõchvuơ ăö thõ
Cuông seô coâ ñch khi xem xeât caâccaâch thûâc khaâc nhau ăïí hònhthađnh nïn caâc chûâc nùng ăö thõ.Caâc nûúâc theo truýìn thöịng töíchûâc chñnh quýìn ắa phûúng cuêaAnh coâ xu hûúâng coi caâc chñnhquýìn tûơ quaên ắa phûúng lađ caâc
cú quan cung cíịp dõch vuơ, vađ xaâcắnh caâc chûâc nùng, nguöìn tađichñnh, ranh giúâi laônh thöí cuông nhûsûơ kiïím soaât cuêa trung ûúng trongmöịi tûúng quan vúâi vai trođ nađy.Caâc nûúâc theo truýìn thöịng chíu
Íu luơc ắa laơi coâ khuynh hûúângquy ắnh caâc chûâc nùng khaâc nhaucho chñnh quýìn trung ûúng vađắa phûúng vađ cho pheâp coâ sûơkhaâc biïơt ăaâng kïí vïì quy mö chñnhquýìn tûơ quaên vađ nùng lûơc cungcíịp dõch vuơ Sûơ khaâc biïơt nađy lađmcho caâc ăö thõ úê nhûông nûúâc chíu
Íu luơc ắa coâ quy mö nhoê húnnhiïìu so vúâi ăö thõ úê Vûúng quöịcAnh hoùơc caâc nûúâc chõu aênhhûúêng cuêa truýìn thöịng Anh Doăoâ, caâc nûúâc theo truýìn thöịngcuêa Phaâp coâ thïí cho pheâp thûơchiïơn sûơ phín quýìn ăïí baêo ăaêm
Trang 10sûơ húơp taâc úê cíịp ắa phûúng vađ
cíịp bang trong viïơc thûơc hiïơn caâc
chûâc nùng nhû thi hađnh phaâp luíơt
Khaâc vúâi caâc nûúâc theo truýìn
thöịng cuêa Anh, caâc nûúâc chíu Íu
luơc ắa (vađ caê Nhíơt Baên) trao
“thíím quýìn chung” cho caâc
chñnh quýìn thađnh phöị: caâc thađnh
phöị tûơ quaên coâ thïí lađm bíịt kyđ viïơc
gò coâ lúơi cho cöng dín ắa phûúng
mònh vađ khöng thuöơc thíím quýìn
cuêa chñnh quýìn trung ûúng
Trong mö hònh chûâc nùng keâp
ăang ặúơc thûơc hiïơn röơng raôi úê
híìu hïịt caâc nûúâc ăang phaât triïín
vađ caâc nûúâc Ăöng Íu, caâc thađnh
phöị tûơ quaên, trong khi víîn lađ caâc
ăún võ tûơ quaên úê cíịp cú súê, cođn
phaêi chõu traâch nhiïơm thûơc hiïơn
möơt söị chûâc nùng do chñnh quýìn
trung ûúng hay chñnh quýìn tónh
uyê nhiïơm (goơi lađ cú quan hay vai
trođ ặúơc phín cíịp)
Caâc hïơ thöịng thađnh phöị tûơ quaên
“Ăö thõ” (urban) khaâc vúâi
“thađnh phöị tûơ quaên” (municipal)
Möơt cú quan dõch vuơ cuêa thađnh
phöị tûơ quaên lađ möơt thûơc thïí hađnh
chñnh, trong khi caâc dõch vuơ ăö thõ
coâ thïí vađ thûúđng ặúơc nhiïìu cú
quan khöng thuöơc thađnh phöị thûơc
hiïơn Tuy nhiïn, taơi nhiïìu nûúâc
khaâc nhau, chñnh quýìn ăö thõ
luön ặúơc xem lađ ăöìng nghôa vúâi
chñnh quýìn thađnh phöị
Quy chïị thađnh phöị tûơ quaên úê
caâc nûúâc khaâc nhau lađ ríịt khaâc
nhau, göìm coâ hònh thûâc theo luíơtắnh vađ uyê quýìn Taơi caâc nûúâcnhû Hoa Kyđ vađ Vûúng quöịc Anh,chñnh quýìn ăö thõ khöng ặúơchiïịn phaâp quy ắnh, trong khichñnh quýìn ăö thõ taơi híìu hïịt caâcnûúâc chíu AÂ, chíu Phi, Ăöng Íu,Myô Latinh vađ chíu Íu luơc ắa laơiặúơc quy ắnh búêi hiïịn phaâp
Ăöìng thúđi, chñnh quýìn ăö thõ úêcaâc nûúâc khaâc nhau cuông laơi khaâcnhau do sûơ khaâc biïơt vïì ăùơc ăiïímdín cû vađ vùn hoaâ Do ăoâ, víịn ăïìăùơt ra lađ liïơu caâc thađnh phöị tûơ quaêntrong möơt nûúâc coâ nïn coâ cú cíịuthöịng nhíịt hay khöng, hay cú cíịuchñnh quýìn thađnh phöị nïn ặúơcăiïìu chónh cho phuđ húơp vúâi ăiïìukiïơn cuêa tûđng ắa phûúng cuơ thïí
Möơt söị nûúâc quy ắnh vïì quýìnlûơc vađ nguöìn lûơc cuêa caâc cú quanchñnh quýìn ăö thõ trong hiïịnphaâp, cođn möơt söị nûúâc khaâc laơi ăïícho chñnh quýìn trung ûúng hoùơccíịp tónh quy ắnh caâc víịn ăïì nađytrong caâc mïơnh lïơnh hađnh phaâphoùơc caâc quy ắnh mađ noâ banhađnh Phaâp luíơt thûúđng quy ắnhnhûông cú cíịu khaâc nhau chothađnh phöị cúô lúân vađ cúô nhoê, vađ ăöikhi cođn cho pheâp thađnh líơp liïnminh caâc thađnh phöị tûơ quaên vađ caâchöơi ăöìng quíơn göìm coâ caâc ăaơi diïơncuêa ăö thõ vađ cuêa caâc khu vûơc ắaphûúng trong caâc quy hoaơch töíngthïí (Quy chïị cuêa caâc thađnh phöịtrung tím thûúđng ặúơc quy ắnhtrong möơt vùn baên luíơt riïng)
Trang 11Trong quaâ trònh phuơc höìi caâcchñnh quýìn ắa phûúng tûơ quaên,Hunggari ăaô taâi thiïịt líơp cú cíịuắa phûúng hai cíịp truýìn thöịngvúâi caâc haơt, quíơn (megyjk) lađ cíịp
trïn vađ caâc thađnh phöị tûơ quaên lađcíịp cú súê Viïơc coâ möơt hïơ thöịngphaâp luíơt vađ quy ắnh thûđa nhíơnsûơ khaâc biïơt ăaâng kïí trong nùnglûơc quaên lyâ caâc thađnh phöị tûơ quaêncoâ quy mö khaâc nhau, thöng quaviïơc phín loaơi chñnh quýìn ắaphûúng thađnh caâc cíịp khaâc nhau,lađ ăiïìu cíìn thiïịt vađ coâ ñch
Caâc chñnh quýìn thađnh phöị tûơquaên ặúơc líơp nïn thöng qua bíìucûê khöng phaêi lađ phöí biïịn nhûngûúđi ta tûúêng Phíìn lúân caâcchñnh quýìn thađnh phöị tûơ quaênặúơc ăiïìu hađnh búêi caâc cú quan
do chñnh quýìn trung ûúng hoùơcchñnh quýìn tónh böí nhiïơm Sûơmiïîn cûúông trong viïơc thûđa nhíơnchñnh quýìn thađnh phöị hònhthađnh do bíìu cûê vađ caâc cú quanắa phûúng tûơ quaên vúâi vai trođ lađcaâc cú quan chuê ýịu ăïí quaên lyâắa phûúng chñnh lađ lûơc caên chñnhăöịi vúâi viïơc quaên lyâ thađnh phöị coâhiïơu quaê
Trong trûúđng húơp cú quanchñnh quýìn thađnh phöị tûơ quaênhònh thađnh qua bíìu cûê, quýìnhađnh phaâp coâ thïí ặúơc trao cho (i)thõ trûúêng thađnh phöị do dín trûơctiïịp bíìu (nhû úê Trung vađ Ăöng
Íu, Nhíơt Baên, híìu hïịt caâc thađnhphöị úê Bùưc vađ Nam Myô); (ii) caâc höơi
ăöìng uyê ban (nhû úê caâc nûúâc theotruýìn thöịng cuêa Anh úê khu vûơcchíu AÂ vađ chíu Phi); (iii) caâc höơiăöìng uyê ban vađ möơt thöịng ăöịc dochñnh quýìn hay do chñnh höơiăöìng böí nhiïơm (úê Nam AÂ); (iv) thõtrûúêng do höơi ăöìng dín cûê lûơachoơn (möơt söị nûúâc Tíy Íu vađ möơtsöị thađnh phöị úê chíu AÂ); hoùơc (v)hïơ thöịng thõ trûúêng trong höơiăöìng, trong ăoâ, caâc uyê viïn höơiăöìng ặúơc bíìu cuđng luâc vúâi ngûúđiặâng ăíìu höơi ăöìng.7
Mö hònh laônh ăaơo vïì mùơt hađnhphaâp thöng qua chûâc danh thõtrûúêng hay thõ trûúêng trong höơiăöìng ngađy cađng trúê nïn phöí biïịn.Ăiïìu nađy phíìn nađo giaêi thñch chotònh traơng manh muân, phín hoaâquýìn lûơc trong nöơi böơ chñnhquýìn thađnh phöị tûơ quaên Cú cíịulaônh ăaơo nađy seô coâ hiïơu quaê húnnïịu ặúơc möơt nhađ quaên lyâ caocíịp chuýn nghiïơp nhû “ngûúđiquaên lyâ thađnh phöị” höî trúơ8 Cúcíịu nađy ăùơc biïơt coâ hiïơu quaêtrong tònh hònh coâ sûơ phín hoaâchûâc nùng búêi vò thõ trûúêng ặúơcbíìu coâ thïí ăaơi diïơn cho caâc lúơi ñchcuêa ắa phûúng trûúâc caâc cú quannhađ nûúâc khaâc, hoùơc trûúâc caâc cíịpchñnh quýìn; coâ thïí liïn kïịt sûơlaônh ăaơo vïì chñnh trõ vúâi quaên lyâhađnh chñnh vađ tiïịn hađnh caâc giaodõch coâ tñnh thûúng lûúơng phöịihúơp ăïí huy ăöơng caâc nguöìn lûơcvađ thûơc hiïơn caâc chûúng trònhphaât triïín
Trang 12Kinh nghiïơm cuêa caâc nûúâc chíu
AÂ cho thíịy nùng lûơc cuêa thõ trûúêng
trong viïơc thûơc hiïơn quýìn laônh
ăaơo coâ hiïơu quaê phuơ thuöơc vađo
caâch thûâc bíìu cûê, ăöơ dađi cuêa
nhiïơm kyđ, vađ vađo viïơc thõ trûúêng
thûơc hiïơn quýìn lûơc cuêa mònh vúâi
cú chïị traâch nhiïơm caâ nhín hay
tíơp thïí Nùng lûơc nađy cuông phuơ
thuöơc vađo caâch thûâc chñnh quýìn
trung ûúng thûơc hiïơn sûơ kiïím soaât
hađng ngađy ăöịi vúâi hoaơt ăöơng cuêa
höơi ăöìng thađnh phöị Taơi Nhíơt Baên,
Hoa Kyđ vađ möơt söị nûúâc ăang phaât
triïín úê khu vûơc chíu AÂ, Ăöng Íu
vađ Myô Latinh, thõ trûúêng ặúơc dín
bíìu trûơc tiïịp Quýìn ăiïìu hađnh
ặúơc tíơp trung vađo thõ trûúêng vađ
chó chõu sûơ giaâm saât cuêa möơt höơi
ăöìng do nhín dín bíìu ra ăïí phï
duýơt ngín saâch, thađnh líơp ăún võ
múâi, böí nhiïơm caâc chûâc vuơ quan
troơng vađ hoaơch ắnh caâc chñnh
saâch lúân Höơi ăöìng khöng thïí
miïîn nhiïơm thõ trûúêng (mùơc duđ
möơt söị nûúâc nhû Íịn Ăöơ quy ắnh
thõ trûúêng coâ thïí bõ chñnh quýìn
tónh miïîn nhiïơm theo caâc thuê tuơc
cöng bùìng) Coâ thïí díîn chûâng ríịt
nhiïìu võ thõ trûúêng coâ phûúng
phaâp laônh ăaơo saâng taơo, haơn chïị
tham nhuông, phaât triïín cú súê haơ
tíìng thađnh phöị, thiïịt líơp möịi quan
hïơ húơp taâc vúâi xaô höơi cöng dín
(Chùỉng haơn thõ trûúêng thađnh phöị
Colombo, Xri Lanca, ăaô thađnh
cöng trong viïơc ặa hïơ thöịng
quaên lyâ thađnh phöị túâi gíìn dín
hún, trïn cú súê húơp taâc vúâi caâc
doanh nghiïơp vađ xaô höơi dín sûơ vađcho pheâp cöng dín tham gia vađocaâc quaâ trònh líơp kïị hoaơch vađ raquýịt ắnh) Thõ trûúêng thađnh phöị
La Paz, Bölivia, vađo ăíìu nhûôngnùm 1990 ăaô biïịn möơt thađnh phöịtham nhuông vađ kiïơt qúơ thađnh möơtthiïịt chïị hoaơt ăöơng tûúng ăöịi hiïơuquaê vađ öín ắnh vïì tađi chñnh
Mö hònh thõ trûúêng ặúơc bíìugiaân tiïịp thöng qua höơi ăöìngthađnh phöị cuông tûúng tûơ nhû möhònh bíìu thuê tûúâng trong hïơ thöịngcöơng hoađ nghõ viïơn Mö hònh nađythûúđng ặúơc caâc nûúâc chíu AÂ vađchíu Phi theo truýìn thöịng Anhaâp duơng Lúơi thïị cuêa mö hònh nađylađ traânh ặúơc xung ăöơt giûôa thõtrûúêng vúâi höơi ăöìng , nhûng noâ laơilađm cho caâc thõ trûúêng phuơ thuöơcnhiïìu vađo caâc ăöơng thaâi chñnh trõcuêa ăaêng cíìm quýìn vađ vađo chñnh
võ trñ cuêa mònh trong cú cíịu quýìnlûơc cuêa ăaêng cíìm quýìn Taơi möơtsöị nûúâc theo truýìn thöịng cuêaAnh, quýìn ăiïìu hađnh thûúđngặúơc chia seê giûôa möơt uyê banthûúđng trûơc vađ caâc uyê ban chuýnmön cuêa höơi ăöìng Gùưn liïìn vúâi möhònh uyê ban, thíơm chñ ngay caê úêVûúng quöịc Anh lađ nguy cú coâ sûơchíơm trïî vađ thao tuâng vïì chñnh trõtrong caâc chñnh quýìn ắa phûúng
Möơt hònh thaâi khaâc cuêa möhònh bíìu thõ trûúêng giaân tiïịp lađ
mö hònh thõ trûúêng trong höơiăöìng, ặúơc aâp duơng úê möơt söịthađnh phöị nhû Calcutta, ÍỊn Ăöơ
Ăaêng chiïịm ăa söị bíìu ra nhoâm uyê
Trang 13viïn höơi ăöìng cuđng vúâi ngûúđiặâng ăíìu höơi ăöìng Möîi uyê viïnhöơi ăöìng chõu traâch nhiïơm vïì möơtböơ phíơn cuơ thïí, nhûng laơi ăöìngthúđi hoaơt ăöơng vúâi tû caâch lađ thađnhviïn cuêa tíơp thïí ăiïìu hađnh dûúâi sûơlaônh ăaơo cuêa thõ trûúêng Hïơ thöịngnađy chuâ yâ nhiïìu ăïịn caâc chi tiïịtquaên lyâ vađ quy tùưc hûúâng díîn chonhûông ngûúđi ặâng ăíìu caâc böơphíơn Tuy nhiïn, sûơ thađnh cöngcuêa mö hònh nađy laơi phuơ thuöơc vađonùng lûơc cuêa thõ trûúêng trong viïơcxûê lyâ nhûông xung ăöơt vađ chöìngcheâo vïì chûâc nùng nhiïơm vuơ Möhònh nađy cuông bõ taâc ăöơng búêinhûông ruêi ro tûúng tûơ nhû trong
mö hònh nöơi caâc úê cíịp trung ûúng,bao göìm caê chûúng trònh hađnhăöơng caâ nhín cuêa caâc uyê viïn höơiăöìng Hïơ thöịng cuêa thađnh phöịCalcutta hoaơt ăöơng coâ hiïơu quaê, vòhïơ thöịng thang bíơc theo chiïìu doơccuêa ăaêng cíìm quýìn thùưng thïị úêcaê cíịp tónh vađ cíịp thađnh phöị, vađtaơi ăíy cuông ñt coâ ruêi ro do nhûôngbíịt ăöìng nöơi böơ coâ thïí lađm hoêngcaâc cöng viïơc ặúơc thûơc hiïơn trïn
cú súê nguýn tùưc tíơp thïí
Taơi möơt söị nûúâc chíu AÂ vađ chíuPhi, núi caâc thõ trûúêng khöng phaêiặúơc bíìu mađ do chñnh quýìn hađnhphaâp trung ûúng böí nhiïơm, quýìnlûơc cuêa thõ trûúêng phuơ thuöơc vađomûâc ăöơ ăöơc líơp mađ chñnh quýìntrung ûúng cho pheâp trong quaênlyâ thađnh phöị
Trong bíịt kyđ mö hònh nađo,quýìn lûơc chñnh trõ cuông phaêi ặúơc
höî trúơ búêi möơt chñnh quýìn hađnhphaâp maơnh (uyê viïn höơi ăöìngthađnh phöị, ngûúđi quaên lyâ thađnhphöị, thû kyâ thađnh phöị hay caâcchûâc danh tûúng tûơ) Ngûúđi ặângăíìu cú quan hađnh phaâp thađnh phöị
úê caâc nûúâc khaâc nhau laơi ặúơc böínhiïơm theo caâc caâch thûâc khaâcnhau Trong mö hònh cuêa Anh,ngûúđi ặâng ăíìu cú quan hađnhphaâp ặúơc thõ trûúêng böí nhiïơm vađặúơc höơi ăöìng phï chuíín, do ăoâphaêi chõu traâch nhiïơm baâo caâotrûúâc caê hai ăöịi tûúơng trïn (Möhònh böí nhiïơm nađy thûúđng ặúơcthïí hiïơn bùìng caâc húơp ăöìng coâ thúđihaơn nhûng coâ thïí gia haơn trongmöơt thúđi gian nhíịt ắnh) Taơi caâcnûúâc theo truýìn thöịng cuêa HoaKyđ, thõ trûúêng maơnh coâ quýìn lûơachoơn ngûúđi quaên lyâ thađnh phöị,thûúđng lađ coâ sûơ chíịp thuíơn cuêa höơiăöìng thađnh phöị Taơi caâc nûúâc chíu
Íu luơc ắa vađ Nhíơt Baên, ngûúđiặâng ăíìu cú quan quaên lyâ thađnhphöị coâ thïí lađ ngûúđi ặúơc cú quantrung ûúng biïơt phaâi, hoùơc coâ thïí lađngûúđi ặúơc thõ trûúêng böí nhiïơm vađthûơc hiïơn chûâc nùng theo húơpăöìng coâ thïí gia haơn, vúâi sûơ phïchuíín cuêa höơi ăöìng thađnh phöị saumöơt quy trònh tuýín choơn mangtñnh caơnh tranh
Taơi möơt söị nûúâc ăang phaât triïíntheo truýìn thöịng töí chûâc chñnhquýìn ắa phûúng cuêa Anh, ngûúđiquaên lyâ hađnh chñnh ặâng ăíìu taơicaâc thađnh phöị lúân do chñnh quýìntrung ûúng hoùơc chñnh quýìn cíịp
Trang 14tónh böí nhiïơm trong söị caâc nhín sûơ
ăang lađ caân böơ cöng chûâc Thöng
thûúđng, viïơc böí nhiïơm coâ ríịt ñt
hoùơc híìu nhû khöng coâ sûơ tham
gia yâ kiïịn cuêa thõ trûúêng vađ höơi
ăöìng thađnh phöị, vađ ngûúđi ặâng
ăíìu cú quan quaên lyâ hađnh chñnh
cuêa thađnh phöị chó coâ thïí do chñnh
quýìn baôi nhiïơm Nïịu nhín víơt
nađy ặúơc böí nhiïơm trong söị caâc
quan chûâc hađnh chñnh cao cíịp,
viïơc böí nhiïơm hoơ vađo chñnh quýìn
thađnh phöị ặúơc coi nhû tûúng
ặúng vïì mùơt cíịp bíơc vúâi viïơc böí
nhiïơm caâc quan chûâc hađnh chñnh
khöng cíìn coâ ýu cíìu ăùơc biïơt vïì
kyô nùng lađm viïơc Möơt söị nûúâc
nhû Íịn Ăöơ bùưt ăíìu quy ắnh
ngaơch cöng chûâc chuýn giûô chûâc
vuơ quaên lyâ caâc thađnh phöị tûơ quaên
vađ caâc nhađ quaên lyâ cao cíịp khaâc
cho caâc höơi ăöìng thađnh phöị nhoê,
nhûng khöng phaêi cho caâc thađnh
phöị lúân hún Viïơc chñnh quýìn
trung ûúng hoùơc chñnh quýìn
bang böí nhiïơm ngûúđi quaên lyâ
hađnh chñnh cho caâc chñnh quýìn
thađnh phöị lúân taơo ra sûơ chia reô
trong nöơi böơ thađnh phöị vađ giaêm
thiïíu sûơ kiïím soaât chñnh trõ cuêa
ắa phûúng Thûơc tiïîn nađy coâ
nguöìn göịc síu xa tûđ sûơ thiïịu tin
cíơy cuêa chñnh quýìn thûơc dín ăöịi
vúâi caâc cú chïị tûơ quaên cuêa ngûúđi
baên xûâ, vađ mong muöịn coâ möơt ăaơi
diïơn cuêa chñnh quýìn thûơc dín úê
ắa phûúng ăïí traânh viïơc laơm
quýìn hay chi tiïu laông phñ Do
víơy, híìu hïịt caâc thõ trûúêng úê caâc
nûúâc chíu AÂ coi thûơc tïị nađy lađ viïơcthiïịu tön troơng nguýn tùưc dínchuê úê ắa phûúng vađ nguýn tùưctrao quýìn cho caâc ăún võ thađnhphöị Nïịu baêo ăaêm ặúơc sûơ minhbaơch vađ tin cíơy thò mö hònh ắaphûúng tûơ böí nhiïơm ngûúđi quaênlyâ cao nhíịt cuêa thađnh phöị seô coânhiïìu ûu thïị nhúđ phaơm vi lûơachoơn nhûông chuýn gia chuýnnghiïơp vađ coâ kinh nghiïơm giaêiquýịt nhûông víịn ăïì ríịt khaâc nhaucuêa chñnh quýìn thađnh phöị
Tuy nhiïn, duđ caâc chñnh saâchvađ quy ắnh cho tûđng loaơi möhònh coâ khaâc nhau thïị nađo, thòngûúđi quaên lyâ ặúơc böí nhiïơmặâng ăíìu thađnh phöị cuông cíìnphaêi coâ quýìn lûơc vađ ắa võ phaâplyâ ăïí thûơc thi quýìn kiïím soaâthoaơt ăöơng quaên lyâ, ăùơc biïơt lađ ăöịivúâi nhûông ngûúđi ặâng ăíìu caâcăún võ thuöơc thađnh phöị; phaêi coâthoaê thuíơn cuêa nhûông laônh tuơchñnh trõ cam kïịt khöng can thiïơpvađo viïơc quaên lyâ thađnh phöị; vađphaêi coâ nhiïơm kyđ tûúng ăöịi dađi
Möơt söị nghiïn cûâu gíìn ăíy chothíịy nhiïìu vñ duơ vïì cung caâchlaônh ăaơo saâng taơo cuêa nhûôngngûúđi quaên lyâ thađnh phöị ăaô thađnhcöng trong viïơc thiïịt líơp caâc quanhïơ gíìn guôi vúâi caê caâc nhađ laônh ăaơochñnh trõ vađ caâc nhoâm cöng dín
Ăöịi vúâi caâc chûâc danh khaâc úêắa phûúng (Chûúng 10), hïơ thöịngnhín sûơ trong chñnh quýìn thađnhphöị taơi caâc nûúâc ăang phaât triïíncoâ ba loaơi hònh chñnh nhû sau:
Trang 15● hïơ thöịng riïng biïơt, coâ nghôa lađmöîi cú quan hay chñnh quýìnthađnh phöị tûơ quaên tûơ böí nhiïơmvađ kiïím soaât caâc nhín viïndûúâi quýìn mònh (ăöi khi coâ sûơtrúơ giuâp cuêa caâc uyê ban quaên lyâcöng chûâc trung ûúng);
● hïơ thöịng thöịng nhíịt, tûâc lađ caâcchûâc danh quaên lyâ quan troơng
úê ắa phûúng ặúơc líịy tûđ böơmaây trung ûúng; vađ
● hïơ thöịng höîn húơp, trong ăoânhín sûơ cuêa caâc cú quan chñnhquýìn trung ûúng vađ ắaphûúng ặúơc coi lađ nhín sûơchung vađ coâ sûơ ăiïìu ăöơng tûơ dogiûôa caâc cíịp chñnh quýìn vađcaâc ắa phûúng cùn cûâ vađochñnh saâch ăiïìu ăöơng cuêatrung ûúng.9
Caâc töí chûâc cíịp dûúâi thađnh phöị tûơ quaên
Viïơc thađnh líơp caâc töí chûâc cíịpdûúâi thađnh phöị tûơ quaên úê möơt söịnûúâc phaât triïín vađ ăang phaât triïínlađ nhùìm ăaâp ûâng ăođi hoêi cuêa viïơccung cíịp caâc dõch vuơ töịt hún chocöơng ăöìng vađ coâ aênh hûúêng quantroơng túâi sûơ húơp taâc giûôa caâc töíchûâc trong möơt xaô höơi dín sûơ Ăöịivúâi híìu hïịt cû dín ăö thõ, chíịtlûúơng cuöơc söịng ặúơc xaâc ắnh búêinhûông ăiïìu ăang xaêy ra ngayxung quanh cöơng ăöìng dín cû cuêahoơ Caâc töí chûâc cíịp dûúâi thađnhphöị tûơ quaên ăoâng goâp vađo viïơcthûơc hiïơn böịn chûâc nùng chñnh:
ăiïìu phöịi caâc dõch vuơ ăö thõ, ăaêmbaêo sûơ tham gia cuêa cöơng ăöìngvađo viïơc lûơa choơn vađ cung cíịp caâcdõch vuơ, ăaơi diïơn cho caâc cöơngăöìng trong caâc cú quan cuêa thađnhphöị vađ huy ăöơng caâc nguöìn lûơc vađkyô nùng tûđ cöơng ăöìng
Vñ duơ ăiïín hònh cuêa caâc töí chûâccíịp dûúâi thađnh phöị tûơ quaên lađ caâchöơi ăöìng cuêa cöơng ăöìng ặúơcthađnh líơp úê Hađ Lan, caâc barangay
(phûúđng, xaô) úê Philippin vađ caâc uyêban phûúđng ặúơc quy ắnh trongcaâc vùn baên phaâp luíơt múâi cuêa ÍỊnĂöơ Taơi caâc nûúâc nhû Braxin vađ ÍỊnĂöơ, caâc cöơng ăöìng ặúơc tû víịntrong viïơc xaâc ắnh ûu tiïn chingín saâch vađ caâc chûúng trònhmúâi, ặúơc tham gia vađo quaâ trònhxíy dûơng kïị hoaơch phaât triïín Loaơihònh töí chûâc khaâc cuông coâ tíìmquan troơng tûúng ặúng lađ phongtrađo hiïịn chûúng cöng dín (haycođn goơi lađ hiïịn chûúng dõch vuơ) taơimöơt söị nûúâc, vađ viïơc ăùng cöngkhai caâc chó söị ăaânh giaâ kïịt quaêhoaơt ăöơng cuêa chñnh quýìn thađnhphöị vađ cuêa caâc töí chûâc cung cíịpdõch vuơ khaâc Sûơ tham gia coâ hiïơuquaê cuêa caâc cöng dín vađo quaâtrònh quaên lyâ ăođi hoêi phaêi coâ möơthïơ thöịng phaâp luíơt quy ắnh bùưtbuöơc cöng khai caâc quýịt ắnh vïìphín böí nguöìn lûơc vađ ngín saâchăïí ngûúđi dín coâ thïí tham khaêomöơt caâch ăíìy ăuê, kõp thúđi vađ thuíơntiïơn; phaêi coâ caâc kïnh chñnh thûâcăïí dín chuâng tham gia quaên lyâ vađ
Trang 16thûơc hiïơn giaâm saât (Nhûông víịn ăïì
liïn quan ặúơc trònh bađy cuơ thïí taơi
Phíìn III)
Vađo nhûông nùm 1960-1970,
chñnh quýìn trung ûúng vađ cíịp
tónh ngađy cađng tham gia nhiïìu
hún vađo viïơc cung cíịp caâc dõch vuơ
ăö thõ bùìng phûúng thûâc trûơc tiïịp
hoùơc thöng qua caâc cú quan trûơc
thuöơc Ăöơng thaâi nađy ặúơc thûơc
hiïơn möơt phíìn do nùng lûơc ýịu
keâm cuêa caâc chñnh quýìn thađnh
phöị trong viïơc xûê lyâ caâc khoaên
ăíìu tû lúân Möơt xu hûúâng quan
troơng nûôa lađ sûơ thíịt baơi trong viïơc
ăiïìu chónh ắa giúâi thađnh phöị cho
phuđ húơp vúâi sûơ lúân maơnh cuêa ăö
thõ Ăiïìu nađy lađm naêy sinh víịn ăïì
ắnh cû úê khu vûơc ngoaơi vi thađnh
phöị vađ sûơ phaât triïín khoâ kiïím soaât
cuêa caâc khu vûơc phuơ cíơn caâc thađnh
phöị lúân úê caâc nûúâc ăang phaât
triïín Viïơc thađnh líơp caâc ăún võ
thuöơc chñnh quýìn ắa phûúng coâ
quy mö lúân coâ taâc ăöơng tûúng ăöịi
maơnh vïì chñnh trõ, vađ sûơ thay ăöíi
ắa giúâi laônh thöí ăöi khi ăi ngûúơc
laơi caâc lúơi ñch chñnh trõ dûơ kiïịn
Híơu quaê lađ chñnh quýìn ăö thõ
trïn toađn thïị giúâi ăïìu coâ chung
möơt ăùơc trûng lađ bõ manh muân úê
caâc mûâc ăöơ khaâc nhau:
● manh muân vïì laônh thöí ắa lyâ: laônh
thöí cuêa ăö thõ vađ caâc khu vûơc
phuơ cíơn chõu sûơ quaên lyâ cuêa
nhiïìu ăún võ (vñ duơ, thađnh phöị
Calcutta coâ 107 ăún võ chñnh
quýìn ắa phûúng, hoùơc khu
vûơc thuê ăö Manila coâ hađng taâcaâc thađnh phöị vïơ tinh taơo thađnhmöơt tíơp húơp ăö thõ höîn ăöơnthiïịu quy hoaơch);
● manh muân vïì chûâc nùng: traâch
nhiïơm ăöịi vúâi chñnh quýìnthađnh phöị ặúơc trao phín taâncho nhiïìu cú quan, bao göìm caâcböơ, caâc cöng ty cöng vađ chñnhquýìn thađnh phöị Ăiïìu nađy ăùơcbiïơt gíy nhiïìu khoâ khùn choviïơc thûơc hiïơn caâc chûâc nùng coâtñnh liïn ngađnh nhû cíịp vađthoaât nûúâc, thu gom vađ xûê lyâchíịt thaêi, quaên lyâ ặúđng saâ vađgiao thöng, quaên lyâ möi trûúđng,v.v 10
Taơi Ăöng Íu, viïơc thađnh líơp caâcthađnh phöị tûơ quaên coâ quy mö ríịtnhoê lađ kïịt quaê cuêa viïơc chuýíngiao quýìn tûơ quaên cho caâc cû dín
ăö thõ Caâc nûúâc thuöơc khu vûơcnađy coâ khoaêng tûđ 3.000 ăïịn 6.200chñnh quýìn thađnh phöị tûơ quaên,vúâi söị dín trung bònh úê möîi thađnhphöị tûđ 1.800 túâi 7.600 ngûúđi11 Phíìnlúân caâc thađnh phöị nađy lađ quaâ nhoênïn khöng cíìn thú caâc cöng chûâcchuýn nghiïơp hay cung cíịp caâcdõch vuơ cú baên möơt caâch ăöơc líơp
Chi phñ tađi chñnh cho sûơ manh muântrong quaên lyâ nhû ăaô ăïì cíơp úê trïnlađ quaâ lúân Do caâc ăún võ cuêa chñnhquýìn ắa phûúng cíịp trung gianchûa xuíịt hiïơn (vò lyâ do chñnh trõnhû ăaô ăïì cíơp úê trïn), nùng lûơcquaên lyâ chó coâ thïí ặúơc tùng cûúđngthöng qua sûơ húơp taâc giûôa caâc
Trang 17chñnh quýìn thađnh phöị, tuy nhiïn,trïn thûơc tïị, ăiïìu nađy khöng phaêibao giúđ cuông dïî thûơc hiïơn.
CAÂC THAĐNH PHÖỊ QUY MÖ LÚÂN VAĐ CAÂC KHU VÛƠC TRUNG TÍM 12
Caâc thađnh phöị trung tím vađ caâcthuê ăö ăaô lađ ăöịi tûúơng thûê nghiïơmkhaâc nhau cuêa nhiïìu mö hònhquaên lyâ, tûđ viïơc thiïịt líơp cú cíịuchñnh quýìn riïng biïơt cho túâi viïơcthiïịt líơp thiïịt chïị tûơ trõ khu vûơcgiaâm saât caâc höơi ăöìng ắa phûúng
Sûơ lúân maơnh cuêa caâc thađnh phöị coâquy mö lúân - tûâc lađ caâc khu vûơcdín cû coâ söị dín lïn túâi trïn 10triïơu ngûúđi – lađ möơt ăùơc trûng nöíibíơt cuêa giai ăoaơn ăö thõ hoâa cuöịithïị kyê XX Nhû ăaô ăïì cíơp úê trïn,dûơ baâo túâi nùm 2025, chíu AÂ seô coâkhoaêng 20 thađnh phöị quy mö lúânvúâi töíng söị dín khoaêng 400 triïơungûúđi Caâc thađnh phöị quy mö lúânlađ kïịt quaê cuêa sûơ gia tùng dín söịtûơ nhiïn vađ dođng di cû, vađ ăangtiïịp tuơc múê röơng ra thađnh caâc khuvûơc ăö thõ múê röơng (ExtendedMetropolitan Region – EMR) baogöìm vuđng laônh thöí coâ baân kñnhröơng túâi 50-100 km tñnh tûđ trungtím thađnh phöị
Caâc thađnh phöị quy mö lúân baogöìm khu vûơc nhađ cao tíìng úê trungtím thađnh phöị, khu vûơc vađnh ăaivađ möơt EMR Möơt söị EMR,13 nhûJABOTABEK (úê thuê ăö Jakarta),khu ăö thõ Bangkok vađ khu vûơc
thuê ăö Manila coâ quy chïị hađnhchñnh chñnh thûâc riïng Caâc khuvûơc thađnh phöị quy mö lúân coâ tyêtroơng dín söị chiïịm tyê lïơ ăaâng kïítrong töíng söị dín ăö thõ cuêa caâcquöịc gia - chùỉng haơn Jakartachiïịm 20%; Bangkok - 50%, Seoul,Dhaka vađ thuê ăö Manila lađ 33%14.Nhûông thađnh phöị coâ quy mö lúânkïí trïn vađ möơt söị thađnh phöị tûúngtûơ khaâc ăaô ăaơt túâi giúâi haơn cú hoơccuêa sûơ phaât triïín, cíìn phaêi coâ ắnhhûúâng chiïịn lûúơc töíng húơp ăïí quyhoaơch töịt hún, hûúâng sûơ phaât triïíntrong tûúng lai túâi caâc khu vûơckeâm phaât triïín hún vúâi chi phñ vïìsinh thaâi thíịp hún, vađ ăïí thûơc hiïơncöng taâc quaên trõ nhađ nûúâc töịt húnvađ coâ traâch nhiïơm hún Nïịukhöng, seô xaêy ra thaêm hoơa cho conngûúđi vađ hïơ sinh thaâi
Caâc khu vûơc trung tím vađ caâcthađnh phöị coâ quy mö lúân coâ mûâcphaât triïín kinh tïị lúân hún nhiïìu sovúâi caâc thađnh phöị khaâc trong vuđngvađ ăoâng goâp cuêa caâc thađnh phöịnađy vađo GNP lađ ríịt ăaâng kïí(Bangkok ăoâng goâp 36% vađo töíngsaên phíím quöịc dín, Manila - 24%,Tokyo - 36%) Ngoađi ra, caâc thađnhphöị nađy ngađy cađng tham gia tñchcûơc hún vađo maơng lûúâi toađn cíìu vïìtrao ăöíi kiïịn thûâc, vùn hoaâ vađthûúng maơi, cöng nghiïơp Ăaângtiïịc lađ bïn caơnh nhûông mùơt tñchcûơc nïu trïn cuông song song töìntaơi nhûông víịn ăïì nghiïm troơng vađbûâc xuâc nhû bíìn cuđng hoaâ möơt böơphíơn dín cû ăö thõ, bïơnh dõch, sûơ
Trang 18giaêm suât caâc dõch vuơ cú baên, tònh
traơng nhađ öí chuöơt hoùơc taên maơn
khöng coâ quy hoaơch, thiïịu huơt
phûúng tiïơn giao thöng, ö nhiïîm
möi trûúđng, töơi phaơm vađ baơo lûơc
Caâc thađnh phöị quy mö lúân ríịt
cíìn ặúơc quaên lyâ töịt Söị lûúơng
dín cû lúân vađ tíìm quan troơng cuêa
caâc thađnh phöị nađy ăöịi vúâi kinh tïị
quöịc gia lađ nhûông lyâ do quan
troơng buöơc phaêi coâ nhûông biïơn
phaâp can thiïơp ăïí khùưc phuơc tònh
traơng quaên lyâ ýịu keâm Nhûông
ýịu keâm nađy bao göìm sûơ thiïịu roô
rađng trong chñnh saâch phaât triïín
vađ phöịi húơp, tònh traơng vi phaơm
caâc quy ắnh vïì sûê duơng ăíịt ăai,
thiïịu tñnh ăaơi diïơn vađ khaê nùng
ăaâp ûâng trong böơ maây quaên lyâ vađ
thiïịu quan tím túâi caâc nhoâm
thiïíu söị
Do caâc khu vûơc trung tím bao
göìm caê möơt vuđng laônh thöí ăö thõ
hoaâ röơng lúân bao quanh trung tím
thađnh phöị, söị lûúơng chñnh quýìn
ắa phûúng, kïí caê ăö thõ vađ nöng
thön cuông ăïìu nùìm trong phaơm vi
cuêa caâc thađnh phöị nađy (chùỉng haơn,
thađnh phöị Chicago úê bang Illinois,
Hoa Kyđ, coâ túâi 1.250 chñnh quýìn
ắa phûúng vađ cú quan thíím
quýìn trûơc thuöơc) Do víơy, viïơc
quaên lyâ caâc thađnh phöị nađy ặúơc
hiïíu lađ bao göìm thíím quýìn vađ
traâch nhiïơm cuêa nhiïìu töí chûâc
Khu vûơc thuê ăö Delhi úê ÍỊn Ăöơ bao
göìm caâc thađnh phöị vađ caâc quíơn úê
ba bang liïìn kïì ngoađi chñnh bang
Delhi, vađ ặúơc ăiïìu hađnh bùìng
möơt ăaơo luíơt ăùơc biïơt Caâc thađnhphöị Bùưc Kinh, Thûúơng Haêi, ThiïnTín vađ Jakarta ặúơc hûúêng quychïị cíịp tónh; hïơ thöịng hai cíịpchñnh quýìn (chñnh quýìn thađnhphöị lúân vađ chñnh quýìn thađnh phöịvïơ tinh) ặúơc aâp duơng taơi Manilavađ Tokyo; cú chïị kïịt húơp chñnhquýìn thađnh phöị lúân vađ chñnhquýìn ắa phûúng ặúơc aâp duơngtaơi Karachi, Mumbai vađ NewDelhi; cođn úê khu vûơc Calcutta laơicoâ caâc thoaê thuíơn liïn thađnh phöịtûơ quaên
Nhû víơy roô rađng lađ mö hònhmöơt ăún võ quaên lyâ thađnh phöịtruýìn thöịng ăaô böơc löơ nhûôngthiïịu soât ăaâng kïí khi aâp duơng chocaâc thađnh phöị trung tím, mùơc duđcoâ ríịt nhiïìu trûúđng húơp chó coâ möơt
cú quan thíím quýìn hay chñnhquýìn quaên lyâ caê thađnh phöị (nhûtrûúđng húơp cuêa Toronto gíìn ăíy)
Caâc khu vûơc trung tím thûúđng coânhiïìu thađnh phöị tûơ quaên nhoê húnvúâi caâc quy mö khaâc nhau Sûơ phaâttriïín cuêa caâc ăö thõ khöng thïí bõgiúâi haơn trong möơt phaơm vi laônhthöí ắnh trûúâc, cuông nhû khöngthïí buöơc ngûúđi dín chó sinh söịng úêmöơt ắa ăiïím cuơ thïí nađo ăoâ trongkhu vûơc trung tím Híơu quaê lađtraâch nhiïơm cung cíịp dõch vuơ bõphín maêng, khöng chó giûôa caâcthađnh phöị tûơ quaên, mađ cođn caê giûôacaâc cú quan chûâc nùng cuêa chñnhquýìn trung ûúng vađ chñnh quýìnbang vúâi caâc töí chûâc cung cíịp dõchvuơ tû nhín Tuy nhiïn, cuông coâ thïí
Trang 19Giaêi quýịt víịn ăïì tùưc ngheôn
giao thöng vađ chíơm trïî quaâ
mûâc trong viïơc víơn chuýín
hađng hoâa vađ hađnh khaâch úê caâc
thađnh phöị lúân ăođi hoêi phaêi coâ
giaêi phaâp quaên lyâ theo cíìu vađ
mûâc giaâ khaâc nhau Möơt biïơn
phaâp quan troơng ăïí tùng cûúđng
hiïơu quaê trong sûê duơng ặúđng
saâ lađ viïơc aâp duơng caâc biïơn
phaâp tađi chñnh vađ ăiïìu tiïịt ăïí
haơn chïị viïơc súê hûôu vađ sûê duơng
phûúng tiïơn ötö cuêa tû nhín.
Ăïí coâ ặúơc sûơ chíịp thuíơn caê tûđ
phña cöng chuâng vađ caâc lûơc
lûúơng chñnh trõ, caâc biïơn phaâp
ăoâ phaêi taơo ra phûúng aân töịt
thay thïị cho viïơc sûê duơng ötö caâ
nhín - ăoâ chñnh lađ hïơ thöịng
giao thöng cöng cöơng an toađn
vúâi mûâc giaâ chíịp nhíơn ặúơc.
Höìng Cöng, Trung Quöịc,
ăaô sûê duơng kïịt húơp biïơn phaâp
ăaânh thúị cao khi mua phûúng
tiïơn giao thöng vúâi tùng lïơ phñ
sûê duơng phûúng tiïơn hađng nùm
tûđ nùm 1974 ăïí giaêm söị lûúơng
ötö vađ xe maây caâ nhín trïn
ặúđng phöị Caâc biïơn phaâp nađy
laơi ặúơc böí sung thïm bùìng
viïơc aâp ăùơt phñ ặúđng saâ bùìng
phûúng phaâp ăiïơn tûê tûđ nhûông
nùm 1990 (cuông ăaô ặúơc aâp
duơng taơi Xingapo tûđ nùm 1998)
ăïí thu phñ cuêa nhûông ngûúđi sûê
duơng phûúng tiïơn giao thöng
nađy taơi möơt thúđi gian vađ ắa
ăiïím cuơ thïí.
Xingapo lađ möơt vñ duơ sinh
ăöơng vïì viïơc aâp duơng chñnh saâch cöng khai haơn chïị tònh traơng tùưc ngheôn giao thöng bùìng caâch phín cöng roô rađng thíím quýìn vïì súê hûôu (cho chñnh phuê) vađ viïơc sûê duơng caâc cöng cuơ thõ trûúđng ăïí ăiïìu chónh caâc quýìn nađy giûôa nhûông ngûúđi súê hûôu phûúng tiïơn.
Viïơc thu phñ sûê duơng úê Xingapo ặúơc höî trúơ búêi chñnh saâch súê hûôu ăöịi vúâi caâc phûúng tiïơn coâ ăöơng cú Tûđ thaâng 5-
1990, chuê súê hûôu möơt phûúng tiïơn múâi phaêi coâ chûâng nhíơn khùỉng ắnh quýìn ặúơc súê hûôu (COE) thò múâi ặúơc ăùng kyâ phûúng tiïơn COE chó coâ giaâ trõ trong thúđi haơn 10 nùm vađ coâ thïí ặúơc mua baân taơi caâc cuöơc baân ăíịu giaâ haơn chïị do Cú quan quaên lyâ giao thöng ặúđng böơ töí chûâc hađng thaâng Caâc mûâc giaâ ặúơc caâc nhađ thíìu ặa ra thöng qua caâc maây ăiïơn tûê Giaâ cuêa COE dao ăöơng tuyđ theo cung vađ cíìu Vađo thúđi ăiïím thaâng 10-
1998, giaâ COE ăöịi vúâi möơt ötö cúô trung bònh (ăöơng cú tûđ 1.001 ăïịn 1.600 cm khöịi) lađ vađo khoaêng 25.102 ăöla Xingapo.
Ngoađi viïơc phaêi coâ COE, chuê súê hûôu phûúng tiïơn coâ ăöơng cú múâi phaêi traê thúị nhíơp khííu bùìng 41% giaâ thõ trûúđng cuêa phûúng tiïơn, thúị hađng hoaâ vađ dõch vuơ 3%, phñ ăùng kyâ phûúng tiïơn lađ
140 ăöla Xingapo, lïơ phñ ăùng kyâ böí sung bùìng 140% giaâ trõ thõ
trûúđng cuêa phûúng tiïơn vađ thúị ặúđng saâ hađng nùm ặúơc xaâc ắnh cùn cûâ vađo dung tñch ăöơng
cú cuêa phûúng tiïơn Hïơ thöịng haơn ngaơch ăöịi vúâi phûúng tiïơn coâ ăöơng cú cho pheâp kiïím soaât sûơ gia tùng hađng nùm cuêa söị lûúơng phûúng tiïơn ặúơc íịn ắnh tûđ trûúâc Vađo nùm 1990, taơi Hoa Kyđ - quöịc gia coâ mûâc thu nhíơp tûúng ăöìng vúâi Xingapo, 9/10 caâc gia ằnh úê caâc thađnh phöị lúân coâ ñt nhíịt möơt phûúng tiïơn coâ ăöơng cú so vúâi mûâc bònh quín 1/4 höơ gia ằnh úê Xingapo (Caâc nûúâc Ăöng AÂ khaâc coâ tyê lïơ súê hûôu phûúng tiïơn cao hún nhiïìu).
Cú chïị cíịp pheâp theo khu vûơc cuêa Xingapo lađ vñ duơ tiïu biïíu nhíịt vïì hïơ thöịng thu phñ ặúđng saâ thöng minh trïn thïị giúâi kïí tûđ nùm 1975 Cú chïị nađy buöơc caâc ötö vađ xe maây tû nhín
ăi vađo khu vûơc haơn chïị úê trung tím thađnh phöị trong giúđ lađm viïơc phaêi coâ biïín cho pheâp coâ mađu riïng gùưn trïn kñnh chùưn gioâ trûúâc vađ phaêi traê phñ hađng ngađy hoùơc hađng thaâng khaâc nhau ăöịi vúâi giúđ cao ăiïím vađ giúđ thûúđng Cú chïị nađy ặúơc thûơc hiïơn búêi hïơ thöịng kiïím tra giao thöng tûơ ăöơng bùìng mùưt ăiïơn tûê gùưn trïn caâc thanh ngang qua ặúđng Caâc biïơn phaâp nađy cuông goâp phíìn lađm giaêm míơt ăöơ ö nhiïîm trong giúđ cao ăiïím.
Höơp 4.1 Giaêi quýịt víịn ăïì súê hûôu ötö vađ tùưc ngheôn giao thöng: Caâc phûúng phaâp
cuêa Xingapo, Höìng Cöng vađ Trung Quöịc
Trang 20coâ sûơ chuýn biïơt Vñ duơ, traâch
nhiïơm vïì vïơ sinh cöng cöơng coâ thïí
lađ víịn ăïì mang tñnh ắa phûúng,
nhûng nhûông víịn ăïì khaâc (nhû
giao thöng víơn taêi) laơi cíìn phaêi coâ
sûơ tham gia cuêa chñnh quýìn cíịp
cao hún
Nhû víơy lađ, trïn phaơm vi toađn
thïị giúâi, caâc chñnh quýìn cíịp
trung ûúng vađ cíịp tónh cíìn phaêi
ăoâng vai trođ quan troơng trong
viïơc cung cíịp dõch vuơ cho caâc khu
vûơc trung tím, vò caâc chñnh saâch
quöịc gia vïì di dín vađ caêi caâch
kinh tïị lađm naêy sinh ríịt nhiïìu
nhu cíìu vïì tađi chñnh vađ töí chûâc
ăöịi vúâi chñnh quýìn caâc thađnh
phöị trung tím Caâc nûúâc ăang
phaât triïín thûúđng ặúơc caâc töí
chûâc tađi trúơ khuýịn khñch thađnh
líơp trong böơ maây chñnh quýìn cíịp
thađnh phöị caâc ăún võ chuýn
traâch vïì cíịp, thoaât nûúâc, nhađ cûêa,
giao thöng, phaât triïín vuđng theo
mö hònh cuêa caâc nûúâc phaât triïín
Tíịt nhiïn, caâc cú quan ắa phûúngphaêi coâ traâch nhiïơm duy trò saukhi kïịt thuâc chûúng trònh tađi trúơ
Nhûng vúâi nguöìn tađi chñnh ríịthaơn chïị tûđ chñnh quýìn trungûúng vađ khaê nùng coâ haơn trongviïơc thu thúị ăöịi vúâi ngûúđi sûêduơng, caâc cú súê víơt chíịt ặúơc caâcchûúng trònh nađy höî trúơ ăaô bõxuöịng cíịp nhanh choâng
Möơt söị giaêi phaâp khaâc nhíịnmaơnh sûơ phöịi húơp liïn ngađnhthöng qua viïơc líơp kïị hoaơch ăíìu
tû, cú súê víơt chíịt vađ thöng quaăađm phaân Kinh nghiïơm vïì “giaêiphaâp ăíìu tû troơn goâi” cuêa Manilakhùỉng ắnh viïơc ăíìu tû theo kïịhoaơch töíng thïí bùìng caâch ăùơt ýucíìu cuêa caâc cú quan caơnh tranh vúâinhau trong caâc giaêi phaâp tíơp thïíặúơc ặa ra trïn cú súê thoaê thuíơn
Thađnh phöị Curitiba úê Braxin lađmöơt ăiïín hònh vïì cíịu truâc cuêa hïơ
Ngoađi viïơc quy ắnh vïì
quýìn súê hûôu ötö, caê Xingapo,
Höìng Cöng vađ Trung Quöịc,
ăïìu haơn chïị giao thöng bùìng
caâch thûơc hiïơn viïơc kiïím soaât
ăöịi vúâi caâc ăiïím ăöî xe, vađ ăùơt
quýìn coâ thïí duy trò viïơc sûê
duơng ặúđng phöị möơt caâch coâ hiïơu quaê vò lúơi ñch cuêa söị ăöng dín chuâng Caâc bûúâc khuýịn khñch vađ trúơ giaâ phûúng tiïơn giao thöng cöng cöơng lađ nhûông biïơn phaâp böí sung, vađ caê úê Xingapo líîn Höìng Cöng, Trung Quöịc, caâc phûúng tiïơn giao thöng cöng cöơng ăïìu coâ chíịt lûúơng dõch vuơ cao vađ dïî dađng, thuíơn tiïơn cho ngûúđi sûê duơng.
Cuông cíìn phaêi nhíịn maơnh
rùìng nhûông biïơn phaâp trïn ặúơc aâp duơng taơi caâc thađnh phöị coâ ắa giúâi heơp – khöng dïî aâp duơng taơi caâc nûúâc khaâc Tuy nhiïn, kinh nghiïơm tûđ nhûông thađnh phöị trïn cuông ríịt ăaâng tham khaêo ăöịi vúâi caâc thađnh phöị lúân cuêa chíu AÂ vađ caâc núi khaâc trïn thïị giúâi.
-Nguöìn: Phang, Sock-Yong 2000 Bađi viïịt vïì giao thöng ăö thõ vađ quaên lyâ ăíịt ăai Xingapo.
Höơp 4.1 (Tiïịp)
Trang 21thöịng giao thöng úê thađnh phöịtrung tím Xingapo ăaô giúâi thiïơu
mö hònh quaên lyâ giao thöng hiïơuquaê, giuâp tiïịt kiïơm ríịt nhiïìu chiphñ, tûúng phaên vúâi nhûông thíịtbaơi trong quy hoaơch giao thöng vađsûơ gia tùng mûâc ăöơ ö nhiïîm do ö
tö taơi nhiïìu thađnh phöị lúân úê chíu
AÂ khaâc (hiïơn nay, Manila ăaô vûúơtBangkok khaâ xa vïì quy mö vađmûâc ăöơ nghiïm troơng cuêa nhûôngvíịn naơn nhû tùưc ngheôn giao thöngvađ ö nhiïîm möi trûúđng)
Caâc chñnh quýìn cuông thûúđngcoâ sûơ phöịi húơp liïn ngađnh ăöịi vúâiviïơc hònh thađnh nhûông cú quan quyhoaơch vađ phaât triïín vúâi thíím quýìntrïn phaơm vi toađn vuđng Vñ duơ vïìcaâc cú quan nađy coâ thïí thíịy úêBombay, Calcutta, Colombo, Delhi,Karachi vađ thuê ăö Manila Tokyo lađmöơt vñ duơ khaâc vïì chñnh quýìn thuê
ăö coâ quy chïị cíịp tónh ăùơc biïơt
Chñnh quýìn thuê ăö Tokyo thûơc thithíím quýìn cuêa mònh trïn caê 17thađnh phöị, 12 thõ tríịn vađ möơt söịkhu vûơc phuơ cíơn khaâc trong vuđng
Chñnh quýìn cuông kiïím soaât vađgiaâm saât caâc cú quan chuýn ngađnhvúâi sûơ tham gia cuêa cöng chuâng
Tuy nhiïn, nhòn chung, nhûông nöîlûơc phaât triïín víîn chûa ăaâp ûângặúơc caâc nhu cíìu cuêa ắa phûúngvađ chûa tíơn duơng ặúơc toađn böơ lúơithïị cuêa caâc cú cíịu ăaơi diïơn Thuê ăöManila víîn cođn ăang tòm kiïịm cíutraê lúđi ăuâng ăïí cín bùìng giûôa nhucíìu cuêa chñnh quýìn ắa phûúngvađ sûơ húơp taâc vuđng (Höơp 4.2)
Caâc víịn ăïì mađ cöng taâc quaên lyâthađnh phöị quy mö lúân ăang gùơpphaêi bao göìm:
● khöng thïí tùng caâc khoaên chitiïu cöng, ăùơc biïơt lađ chi vïì vöịn,túâi mûâc coâ thïí ăaâp ûâng nhu cíìungađy cađng gia tùng ăöịi vúâitrang thiïịt bõ;
● nguöìn nhín lûơc vađ kyô nùngkhöng ăuê ăïí xûê lyâ khöịi lûúơnglúân cöng viïơc quaên lyâ möơtthađnh phöị phûâc taơp vađ khöngngûđng phaât triïín vúâi töịc ăöơnhanh choâng;
● thiïịu khung phaâp lyâ höî trúơ vađcaâc cú chïị taơo ăiïìu kiïơn thuíơnlúơi cíìn thiïịt tûđ phña chñnhquýìn cíịp cao hún ăïí baêo ăaêmphöịi húơp hoaơt ăöơng cuêa tíịt caêcaâc cú quan dõch vuơ vađ ăiïìu tiïịt;
● khöng ăuê khung thúđi gian cíìnthiïịt cho viïơc quy hoaơch ăö thõ,líơp ngín saâch, tađi chñnh vađ quaâtrònh ra quýịt ắnh;
● thiïịu caâc chñnh saâch húơp lyâ vađặúơc thûơc thi hiïơu quaê vïì sûêduơng vađ quaên lyâ ăíịt ăai;
● thiïịu caâc quy trònh chñnh trõ ăïícaâc cú quan cuêa khu vûơc trungtím coâ thïí baêo ăaêm sûơ truy cíơpcuêa cöng chuâng vađ baêo ăaêm chocöng chuâng coâ thïí líịy thöng tin
úê caâc ắa ăiïím gíìn nhađ;
● traâch nhiïơm cuêa caâc cú quankhöng roô rađng; vađ
● xu hûúâng cuêa caâc cú quan thíímquýìn úê khu vûơc trung tímthiïn vïì thûơc hiïơn caâc dûơ aân vađ
Trang 22phaât triïín ăíịt ăai, mađ chûa
thûơc hiïơn töịt vai trođ chñnh cíìn
coâ cuêa mònh lađ quaên lyâ úê cíịp
thađnh phöị, duy trò hïơ thöịng
thöng tin, quy hoaơch vuđng vađ
phöịi húơp giûôa caâc thiïịt chïị.15
Giúâi cûê tri úê caâc thađnh phöị quy
mö lúân thûúđng lúân túâi mûâc möơt uyê
viïn höơi ăöìng duy nhíịt khöng thïíăaơi diïơn cho quan ăiïím cuêa caâcnhoâm khaâc nhau, vađ cíìn coâ sûơ höîtrúơ cuêa caâc cú cíịu dûúâi cíịp thađnhphöị tûơ quaên ăïí vûún túâi ặúơc caâckhu vûơc dín cû nhoê hún Mùơtkhaâc, chñnh quýìn khu vûơc trungtím laơi cíìn phaât triïín möịi quan hïơtûúng taâc dín chuê vúâi caâc khu vûơc
Sûơ phaât triïín cuêa 17 chñnh
quýìn ắa phûúng thađnh caâi
ngađy nay ặúơc goơi lađ khu vûơc
thuê ăö Manila ăaô ặúơc tiïịn
hađnh trong ba thúđi kyđ Líìn thûâ
nhíịt lađ dûúâi chïị ăöơ Marcos vađo
nùm 1975-1986; líìn thûâ hai lađ
dûúâi thúđi Töíng thöịng Aquino
1986-1992; vađ líìn thûâ ba lađ dûúâi
thúđi Töíng thöịng Ramos tûđ nùm
1992 ăïịn nùm 1998.
Khu vûơc thuê ăö Manila
ặúơc thađnh líơp nùm 1975 dûúâi
chïị ăöơ Marcos vúâi tñnh chíịt lađ
möơt thûơc thïí ắa chñnh trõ vađ
ặúơc ăiïìu hađnh búêi möơt cú
quan cíịp quöịc gia goơi lađ Uyê ban
thuê ăö Manila do bađ Imelda, vúơ
cuêa Marcos ặâng ăíìu Quýìn
líơp phaâp cuêa 17 chñnh quýìn
ắa phûúng taơi khu vûơc thuê ăö
ặúơc tíơp trung vađo uyê ban múâi
nađy Toađn böơ quýìn líơp phaâp
vađ hađnh phaâp ặúơc trao cho
möơt ban ăiïìu hađnh göìm nùm
thađnh viïn Uyê ban phaêi chõu
traâch nhiïơm vïì moơi dõch vuơ
trong khu vûơc thuê ăö, ặúơc thu
thúị vađ caâc khoaên phñ vađ ặúơc líơp quy hoaơch töíng thïí Tuy nhiïn, trïn thûơc tïị, uyê ban chó hoaơt ăöơng nhû möơt cöng cuơ taơo thanh thïị cho chïị ăöơ.
Sau khi chñnh quýìn Marcos suơp ăöí, uyê ban cuông chòm vađo qún laông Caâc höơi ăöìng líơp phaâp cuêa caâc chñnh quýìn ắa phûúng ặúơc bíìu ra Uyê ban laônh ăaơo lađ möơt höơi ăöìng göìm
17 thađnh viïn lađ thõ trûúêng tûđ caâc chñnh quýìn ắa phûúng.
Uyê ban khöng coâ quýìn ăaânh thúị, viïơc quy hoaơch vađ phöịi húơp cuêa uyê ban cuông ríịt haơn chïị Caâc ăún võ thađnh phöị lúân hún ăođi taâch ra khoêi uyê ban.
Vađo nùm 1995, Quöịc höơi ban hađnh möơt ăaơo luíơt thađnh líơp Cú quan Phaât triïín thuê ăö Manila vađ quy ắnh khu vûơc thuê ăö Manila lađ khu vûơc hađnh chñnh vađ phaât triïín ăùơc biïơt.
Viïơc hoaơch ắnh chñnh saâch vađ
ra quýịt ắnh ặúơc trao cho Höơi ăöìng khu vûơc thuê ăö Manila múê röơng, bao göìm caâc
thõ trûúêng, quan chûâc chñnh quýìn vađ caênh saât trûúêng Uyê ban ặúơc giao quýìn quy hoaơch phaât triïín, quaên lyâ giao thöng, quaên lyâ thu gom vađ xûê lyâ raâc thaêi, xíy dûơng múâi ăö thõ, quy hoaơch phín vuđng vađ sûê duơng ăíịt, y tïị vađ vïơ sinh, kiïím soaât ö nhiïîm vađ tríơt tûơ an toađn xaô höơi Uyê ban coâ thïí ban hađnh caâc vùn baên quy phaơm phaâp luíơt vïì nhûông lônh vûơc ặúơc giao, nhûng thíím quýìn nađy xung ăöơt vúâi quýìn phaâp lyâ cuêa caâc höơi ăöìng thađnh phöị.
Mùơc duđ caâc cöng dín thûđa nhíơn nhu cíìu phaêi coâ möơt cú quan phöịi húơp ăïí giaêi quýịt caâc víịn ăïì coâ tñnh chíịt khu vûơc, vûúơt ra khoêi phaơm vi möơt thađnh phöị, chñnh quýìn víîn chûa thïí tòm ra möơt thïí chïị höîn húơp phuđ húơp ăïí cín bùìng caâc nhu cíìu ăöịi líơp nhau lađ húơp taâc trong khi víîn duy trò quýìn tûơ quaên cuêa caâc höơi ăöìng thađnh phöị.
Nguöìn: Bunye (1999).
Höơp 4.2 Hònh thađnh khu vûơc trung tím: Kinh nghiïơm cuêa thuê ăö Manila
Trang 23khöng chñnh thûâc vađ caâc nhoâmthiïíu söị khöng ặúơc hûúêng caâcdõch vuơ ăö thõ hay tham gia vađocaâc hoaơt ăöơng kinh tïị, hoùơc vaitrođ chñnh trõ quan troơng Tuynhiïn, taơi möơt söị thađnh phöị (vñ duơnhû Mumbai), ngûúđi ta ăangchûâng kiïịn sûơ lúân maơnh cuêa möơtmaơng lûúâi caâc doanh nghiïơp, caâccöơng ăöìng ắa phûúng, caâc nhoâmquaên lyâ möi trûúđng vađ caâc nhoâmlúơi ñch khaâc.
Quaâ trònh toađn cíìu hoaâ, cöngnghïơ thöng tin vađ viïîn thöng vađcaâc quan ngaơi vïì möi trûúđng coâ taâcăöơng chñnh ýịu túâi sûơ lan röơng vïìmùơt khöng gian vađ túâi viïơc quaên lyâcaâc thađnh phöị quy mö lúân Nhùìmníng cao tñnh caơnh tranh cuêamònh, caâc thađnh phöị quy mö lúâncíìn phaêi xíy dûơng vađ caêi thiïơn hïơthöịng giao thöng vađ thöng tin liïnlaơc cuđng cú súê haơ tíìng ăïí thu huâtăíìu tû nûúâc ngoađi Tuy nhiïn,nùng lûơc caơnh tranh cíìn phaêi ặúơccín bùìng vúâi caâc ûu tiïn vïì xaô höơicho ngûúđi ngheđo vađ tñnh bïìn vûôngcuêa möi trûúđng
Trong khi möơt söị thõ tríịn múâitaơi caâc nûúâc ăang phaât triïín ăaôthađnh cöng, thò nhòn chung, caâcchñnh quýìn khöng thïí dõchchuýín dín cû vađ caâc hoaơt ăöơngsang caâc khu vûơc coâ míơt ăöơ dínsöị thûa thúât hún Do ăoâ, cíìn tíơptrung chuâ yâ vađo viïơc lûơa choơnchiïịn lûúơc caâc hoaơt ăöơng vađ phöịihúơp trong nöơi böơ thuê ăö Sûơ phöịihúơp ăoâ ăùơc biïơt cíìn thiïịt trong
viïơc kiïím soaât töơi phaơm, giaothöng, thu gom vađ xûê lyâ chíịt thaêi,kiïím soaât ö nhiïîm, nguöìn nûúâcvađ caâc hïơ thöịng maơng lûúâi tûúngtûơ Sûơ phuơ thuöơc líîn nhau lađmcho viïơc laônh ăaơo tíơp thïí trúêthađnh möơt khííu hiïơu quan troơngăöịi vúâi viïơc quaên lyâ caâc thađnhphöị trung tím
Duđ nhûông víịn ăïì ăöịi vúâi caâcthađnh phöị quy mö lúân coâ nghiïmtroơng vađ phûâc taơp ăïịn ăíu, cuôngluön coâ caâc giaêi phaâp phuđ húơp.Thíơt khöng may, viïơc aâp duơng caâcgiaêi phaâp ăoâ vúâi nhûông dûơ ăoaânngay khi víịn ăïì bùưt ăíìu xuíịt hiïơn(nhû caâc thađnh phöị Curitiba,Xingapo vađ úê möơt chûđng mûơc nađoăoâ lađ Seoul ăaô lađm) thò dïî dađnghún nhiïìu so vúâi viïơc ăöịi phoâ vúâitònh traơng khuêng hoaêng khi caâcvíịn ăïì ăaô trúê nïn tríìm troơng vađkeâo dađi hađng chuơc nùm trúđi (nhûJakarta vađ Manila) Möơt líìn nûôa,cíìn nhíịn maơnh rùìng ăiïìu ăùơc biïơtquan troơng lađ phaêi quaên lyâ töịt -chòa khoaâ cuêa moơi thađnh cöng
CAÂC ĂIÏÍM THEN CHÖỊT VAĐ CAÂC ẮNH HÛÚÂNG CAÊI THIÏƠN
Caâc ăiïím then chöịt
Möîi nûúâc ăïìu coâ caâc cíịp chñnhquýìn dûúâi chñnh quýìn trungûúng Caâc cú quan chñnh quýìncíịp dûúâi coâ caâc quýìn lûơc, nguöìnlûơc vađ cú cíịu töí chûâc khaâc nhau,phuơ thuöơc vađo viïơc nûúâc ăoâ theo
Trang 24cú cíịu nhađ nûúâc liïn bang hay ăún
nhíịt, coâ tûđng lađ thuöơc ắa hay
khöng, mûâc ăöơ duy trò caâc hònh
thûâc quaên lyâ ắa phûúng theo tíơp
tuơc nhû thïị nađo vađ tñnh chíịt cuêa
caâc phong trađo ăöơc líơp ra sao
Tuy nhiïn, nhòn chung caâc chñnh
quýìn cíịp dûúâi laơi ặúơc chia
thađnh chñnh quýìn cíịp trung gian
(“vuđng”, “tónh” hay “quíơn”) vađ
chñnh quýìn ắa phûúng (cíịp
thađnh phöị tûơ quaên vađ phûúđng,
xaô) Trong möơt söị hïơ thöịng hađnh
chñnh, caâc chñnh quýìn cíịp dûúâi
chó coâ möơt söị thíím quýìn ặúơc
chñnh quýìn trung ûúng quy ắnh
cuơ thïí; trong khi úê caâc hïơ thöịng
khaâc, caâc chñnh quýìn cíịp dûúâi laơi
hoaơt ăöơng trïn nguýn tùưc “thíím
quýìn chung”, nghôa lađ coâ thïí thûơc
thi moơi quýìn khöng ặúơc quy
ắnh cho chñnh quýìn trung ûúng
Taơi ríịt nhiïìu nûúâc, quýìn haơn
vađ thíím quýìn cuêa chñnh quýìn
ắa phûúng ặúơc quy ắnh roô
trong hiïịn phaâp hay vùn baên luíơt;
taơi möơt söị nûúâc khaâc, caâc quýìn
haơn vađ thíím quýìn nađy khöng
ặúơc quy ắnh cuơ thïí vađ nhòn
chung phuơ thuöơc vađo thaâi ăöơ cuêa
chñnh quýìn trung ûúng taơi tûđng
thúđi ăiïím cuơ thïí Ngoađi ra, taơi híìu
hïịt caâc nûúâc ăang phaât triïín, hoaơt
ăöơng trïn thûơc tïị cuêa hïơ thöịng
hađnh chñnh ắa phûúng chõu aênh
hûúêng maơnh meô cuêa caâc tíơp quaân
vađ chuíín mûơc vùn hoaâ Ăùơc biïơt úê
chíu Phi vađ khu vûơc Thaâi Bònh
Dûúng, caâc cú cíịu chñnh thûâc ặúơcăiïìu chónh cho phuđ húơp vúâi caâc
mö hònh quaên lyâ truýìn thöịng cuêaắa phûúng Do ăoâ, khi ăaânh giaâkhaê nùng níng cao hiïơu quaê cuêaböơ maây hađnh chñnh ắa phûúng(kïí caê nhûông ắnh hûúâng caêi thiïơnặúơc ăïì cíơp dûúâi ăíy), ăiïìu quantroơng lađ phaêi coâ tíìm nhòn vûúơt rakhoêi phaơm vi caâc cú cíịu chñnhthûâc nađy ăïí thíịy ặúơc vai trođ cuêacaâc hïơ thöịng tíơp quaân vađ vai trođcuêa nhûông ngûúđi laônh ăaơo theophûúng thûâc truýìn thöịng
Coâ sûơ khaâc biïơt ăaâng kïí giûôachñnh quýìn ắa phûúng úê khu vûơcnöng thön, caâc thađnh phöị vađ caâc
“thađnh phöị quy mö lúân” coâ söị díntrïn 10 triïơu ngûúđi Taơi caâc khu vûơcnöng thön cuêa caâc nûúâc ăang phaâttriïín, cíịu truâc thûúđng thíịy cuêachñnh quýìn ắa phûúng lađ höơiăöìng phûúđng, xaô úê cíịp cú súê, göìmcaâc thađnh viïn do dín bíìu ra, cíịpcao hún lađ chñnh quýìn ăaơi diïơncho möơt nhoâm lađng, xaô vađ cíịp trïnnûôa lađ cíịp quíơn vúâi caâc thađnh viïnchñnh quýìn ặúơc bíìu giaân tiïịp
Taơi caâc thađnh phöị, cú cíịu töí chûâccuêa chñnh quýìn thađnh phöị phuơthuöơc vađo caâc chûâc nùng vađ dõch vuơmađ chñnh quýìn ăoâ cung cíịp
Chñnh quýìn thađnh phöị thûúđngặúơc töí chûâc ăïí cung cíịp caâc dõchvuơ (nhû thu gom phïị thaêi, cíịpnûúâc, giao thöng nöơi thõ, cûâu hoaê,chùm soâc cöng viïn vađ caâc dõch vuơtûúng tûơ khaâc) phuơc vuơ trûơc tiïịp
Trang 25cho ngûúđi dín ắa phûúng Trongmöơt söị ñt trûúđng húơp, caâc chñnhquýìn thađnh phöị do chñnh quýìntrung ûúng hay chñnh quýìn cíịptónh böí nhiïơm – ăíy lađ hïơ thöịng úêcaâc nûúâc ăang phaât triïín phaên aânhphíìn nađo sûơ thiïịu tin tûúêng cuêachñnh quýìn trung ûúng ăöịi vúâicaâc cú quan chûâc nùng ắa phûúngvöịn töìn taơi tûđ khi caâc nûúâc ăoâ cođnăang lađ thuöơc ắa Trong caâc chñnhquýìn ắa phûúng do böí nhiïơm,nhòn chung, viïơc quaên lyâ ñt cùn cûâvađo nhu cíìu vađ caâc caâ nhínthûúđng bõ chia reô Trong chñnhquýìn ắa phûúng ặúơc bíìu, víịnăïì thûúđng gùơp phaêi lađ sûơ phín taânquýìn lûơc, ăùơc biïơt lađ khi ngûúđiặâng ăíìu böơ maây hađnh chñnh (thõtrûúêng) do höơi ăöìng thađnh phöịbíìu trong söị caâc thađnh viïn cuêahöơi ăöìng thađnh phöị Giaêi phaâpchñnh cuêa tònh traơng nađy lađ töí chûâcbíìu thõ trûúêng vađ caâc thađnh viïnhöơi ăöìng thađnh phöị taơi caâc cuöơcbíìu cûê trûơc tiïịp vađ riïng biïơt, vađ
mö hònh thõ trûúêng trong höơiăöìng, trong ăoâ ăaêng chiïịm ăa söịseô bíìu caâc thađnh viïn höơi ăöìng vađngûúđi ặâng ăíìu Trong mö hònhbíìu trûơc tiïịp (giöịng nhû mö hònhbíìu töíng thöịng), thõ trûúêng coâthíím quýìn lúân nhíịt, xuíịt phaât tûđsûơ uyê quýìn cuêa giúâi cûê tri Trong
mö hònh thõ trûúêng trong höơi ăöìng(tûúng tûơ nhû mö hònh nöơi caâcặúơc trònh bađy úê chûúng 2), caâcthađnh viïn höơi ăöìng chõu traâch
nhiïơm vïì caâc ăún võ cuêa hoơ, nhûngcuông ăöìng thúđi hoaơt ăöơng nhû caâcthađnh viïn cuêa höơi ăöìng ăiïìuhađnh tíơp thïí dûúâi sûơ laônh ăaơo cuêathõ trûúêng Duđ viïơc bíìu thõ trûúêngặúơc tiïịn hađnh theo caâch thûâc nađo,thò caâc töí chûâc chñnh trõ ắaphûúng cuông coâ thïí hûúêng lúơi tûđsûơ uêng höơ cuêa möơt cú quan hađnhchñnh maơnh úê ắa phûúng (ngûúđiquaên lyâ thađnh phöị hay möơt chûâcdanh tûúng ặúng)
Viïơc múê röơng caâc thađnh phöị quy
mö lúân (ăö thõ vúâi söị dín trïn 10triïơu ngûúđi) lađ möơt trong nhûôngăùơc ăiïím nöíi bíơt nhíịt cuêa quaâ trònh
ăö thõ hoâa cuöịi thïị kyê XX Túâi nùm
2025, chó riïng caâc thađnh phöị quy
mö lúân úê khu vûơc chíu AÂ nhûJakarta, Bangkok, Manila, Seoul vađCalcutta seô coâ töíng söị dín khoaêng
400 triïơu ngûúđi Caâc thađnh phöị quy
mö lúân thûúđng coâ khu vûơc trungtím, khu vûơc vađnh ăai vađ caâc khuvûơc ngoaơi vi Do ăoâ, mö hònh chñnhquýìn thađnh phöị ăún nhíịt truýìnthöịng trúê nïn khöng phuđ húơp vòtraâch nhiïơm cung cíịp dõch vuơ taơicaâc thađnh phöị quy mö lúân ăangtrong tònh traơng manh muân möơtcaâch töìi tïơ vađ khöng thïí cùn cûâ vađoranh giúâi hađnh chñnh cuêa tûđngthađnh phöị tûơ quaên Caâc thađnh phöịquy mö lúân ríịt cíìn coâ sûơ quaên lyâ vađphöịi húơp töịt trong viïơc quy hoaơch,xûê lyâ víịn ăïì möi trûúđng xuöịng cíịpvađ tònh traơng ngheđo khöí cuđng cûơc.Sûơ phöịi húơp hoaơt ăöơng liïn ngađnh
Trang 26lađ ăiïìu cöịt ýịu vađ caâc chñnh quýìn
trung ûúng vađ caâc cíịp chñnh quýìn
ắa phûúng trung gian phaêi ăoâng
vai trođ chuê chöịt
Caâc ắnh hûúâng caêi thiïơn
Yïu cíìu ăíìu tiïn ăïí níng cao
traâch nhiïơm lađ sûơ phín cöng traâch
nhiïơm roô rađng Do ăoâ, quýìn lûơc
cuêa möîi cíịp chñnh quýìn ắa
phûúng, nïịu cođn chûa roô rađng, thò
cíìn phaêi ặúơc quy ắnh roô bùìng
vùn baên luíơt Tuy nhiïn, khöng
nïn phaâp ăiïín hoaâ caâc tíơp quaân
hađnh chñnh hay caâc mö hònh hađnh
vi khöng chñnh thûâc khaâc, vò tíơp
quaân, khi ăaô ặúơc phaâp ăiïín hoaâ,
seô míịt ăi khaê nùng tûơ nhiïn cuêa
noâ lađ thay ăöíi cho phuđ húơp vúâi
hoađn caênh
Nùng lûơc ýịu keâm cuêa chñnh
quýìn ắa phûúng trong viïơc thûơc
thi möơt söị chûâc nùng cíìn phaêi
ặúơc coi lađ chó baâo vïì nhu cíìu
níng cao nùng lûơc, chûâ khöng
phaêi lađ lyâ do ăïí taơm hoaôn caâc chïị
tađi phaâp luíơt ăöịi vúâi traâch nhiïơm
mađ chñnh quýìn buöơc phaêi thûơc
hiïơn Chñnh quýìn trung ûúng vađ
cíịp trung gian coâ thïí cuêng cöị caê
quýìn lûơc vađ nùng lûơc cuêa chñnh
quýìn ắa phûúng bùìng caâch:
● tin cíơy caâc cú quan chñnh quýìn
dín cûê ắa phûúng úê caê thađnh
thõ vađ nöng thön, trao quýìn roô
rađng vađ caâc nguöìn lûơc thñch
húơp;
● traânh böí nhiïơm ngûúđi laônh ăaơo
ắa phûúng tûđ trung ûúng vađtraânh can thiïơp vađo cöng viïơcắa phûúng, trûđ khi coâ sûơ viphaơm trong cöng taâc quaên lyâắa phûúng hay cöng taâc quaênlyâ ăang gùơp nguy cú lúân;
● tùng cûúđng caâc cú chïị traâchnhiïơm vađ khaê nùng ăaâp ûângcuêa chñnh quýìn ắa phûúngăöịi vúâi ngûúđi dín vađ cho pheâpngûúđi dín tham gia quaên lyâ úêmûâc ăöơ phuđ húơp;
● cho pheâp chñnh quýìn ắaphûúng böí nhiïơm nhûông ngûúđicoâ chuýn mön vađ cung cíịp chochñnh quýìn ắa phûúng sûơ höîtrúơ vïì kyô thuíơt vađ quaên lyâ ăïí coâthïí víơn hađnh hiïơu quaê; vađ
● thûơc hiïơn kiïím toaân coâ hiïơuquaê ăöịi vúâi caâc hoaơt ăöơng cuêachñnh quýìn ắa phûúng vađ baêoăaêm caâc kïnh giaêi quýịt khiïịunaơi töị caâo cuêa cöng dín
Tñnh ăïịn tíìm quan troơng ngađycađng tùng cuêa caâc trung tím ăö thõvađ caâc thađnh phöị quy mö lúân, vađăùơc biïơt lađ möơt böơ phíơn ăöng ăaêonhûông ngûúđi ngheđo vađ nhoâm thiïíusöị söịng úê caâc vuđng lín cíơn vúâi caâcthađnh phöị lúân úê caâc nûúâc ăangphaât triïín, chñnh quýìn trungûúng vađ chñnh quýìn cíịp tónh coâtraâch nhiïơm ăùơc biïơt trong viïơc:
● giuâp ăïì ra caâc giaêi phaâp liïn kïịttrong toađn khu vûơc vïì caâc víịnăïì sûê duơng ăíịt ăai, giao thöngvađ möi trûúđng, cuông nhû cungcíịp caâc dõch vuơ töịi thiïíu cho
Trang 27caâc nhoâm ngûúđi ngheđo chuê ýịulađ chöî úê, nûúâc saơch vađ xûê lyâ chíịtthaêi;
● baêo ăaêm viïơc quaên lyâ caâc thađnhphöị quy mö lúân ăaâp ûâng caâcýu cíìu cú baên vïì quaên lyâ nhađnûúâc coâ hiïơu quaê noâi chung,ăùơc biïơt lađ viïơc tham gia cuêacöng chuâng vađo hoaơt ăöơngquaên lyâ;
● ngùn chùơn tònh traơng caâc nhoâmlúơi ñch ăùơc thuđ cuêa caâ nhín caâcthađnh phöị tûơ quaên hay caâcnhoâm ăùơc quýìn khai thaâc viïơcmúê röơng khöng coâ kïị hoaơch caâcthađnh phöị quy mö lúân chó vò lúơiñch cuêa hoơ; vađ
● giuâp giaêi quýịt caâc víịn ăïì didín trong nöơi vuđng, cuđng vúâiviïơc aâp duơng caâc biïơn phaâp ăïíhöî trúơ phuơc höìi caâc khu vûơc bõbíìn cuđng hoâa trong thađnh phöị
Dûơ ăoaân vađ phođng ngûđa caâcvíịn ăïì coâ thïí xaêy ra úê caâc thađnhphöị quy mö lúân (nhû ăaô thûơc hiïơn
úê Seoul) thò dïî dađng hún nhiïìu sovúâi viïơc xûê lyâ víịn ăïì sau khi víịnăïì ăaô trúê nïn nghiïm troơng (nhû úêJakarta vađ Manila) Duđ sao, viïơchoađn thiïơn cöng taâc quaên lyâ caâcthađnh phöị quy mö lúân vađ caâc biïơnphaâp kiïn quýịt cuêa moơi cíịpchñnh quýìn cuông lađ ăiïìu quantroơng hađng ăíìu ăïí traânh tònhtraơng caâc víịn ăïì trúê nïn töìi tïơ hún,vađ lađ ăiïìu kiïơn cíìn ăïí díîn túâithađnh cöng nïịu chuâng ặúơc phöịihúơp triïín khai möơt caâch bïìn vûông
CHUÂ THÑCH
1 Phíìn nađy chuê ýịu dûơa trïn tađiliïơu cuêa OECD (1997a); ADB(1995,1998b vađ 1999b); Davey (1993);Fesler vađ Kettl (1991); Ban thû kyâ KhöịiThõnh vûúơng chung (1995a); vađHyden (1999)
2 Trûúđng húơp cuêa Hoa Kyđ cungcíịp möơt vñ duơ ăaâng kinh ngaơc vïì sûơ
ăa daơng vađ phong phuâ vïì caâc cú quanchñnh quýìn ắa phûúng, tíịt caê ăïìu coâtraâch nhiïơm cung cíịp dõch vuơ úê ắaphûúng Nùm 1987, coâ 83.186 ăún võchñnh quýìn ắa phûúng, trong ăoâ coâ3.042 haơt, 19.200 thađnh phöị tûơ quaên,19.200 thõ tríịn, 14.721 hoơc khu/quíơnvađ 29.532 quíơn ăùơc biïơt
3 Niu Dilín töí chûâc chñnh quýìnắa phûúng thađnh ba cíịp: vuđng, laônhthöí vađ chñnh quýìn ăùơc biïơt hoùơc ăïíthûơc hiïơn möơt muơc ăñch cuơ thïí Höơiăöìng vuđng coâ thíím quýìn ban hađnhcaâc quy ắnh vïì viïơc quaên lyâ caâcnguöìn tađi nguýn thiïn nhiïn, trongkhi ăoâ, caâc höơi ăöìng laônh thöí cungcíịp dõch vuơ úê ắa phûúng trongkhuön khöí ăiïìu tiïịt ặúơc xaâc ắnhcho cíịp nađy
4 Davey (1993)
5 Hyden (1999)
6 Phíìn nađy chuê ýịu ặúơc ruât ra tûđDavey (1993); Dillinger (1994); ADB(1998b vađ 1999b); Svara (1994); vađCampbell (1997)
7 Möơt biïịn daơng khaâc, ríịt phöíbiïịn úê möơt söị thađnh phöị nhû Calcutta,lađ hònh thûâc thõ trûúêng trong höơiăöìng, tûúng tûơ nhû hïơ thöịng nöơi caâc.Thõ trûúêng ặúơc bíìu ra trong söị caâcthađnh viïn cuêa ăaêng chiïịm ăa söịtrong höơi ăöìng
Trang 2812 Phíìn nađy chuê ýịu dûơa vađo
Sivaramakrishnan vađ Green (1986);
Liïn húơp quöịc (1993); ADB (1995a vađ
1998b); vađ Bunye (1999)
13 Khu vûơc múê röơng cuêa thuê ăö ñt
khi coâ ranh giúâi roô rađng giûôa caâc
vuđng dín cû ăö thõ vađ nöng thön, caâchoaơt ăöơng nöng nghiïơp tíơp trungvađo thõ trûúđng úê thađnh phöị, caâc nhađmaây saên xuíịt nùìm raêi raâc vađ möơt söịchûâc nùng thûúng maơi, cuông nhûmöơt söị khu nhađ úê múâi ặúơc hònhthađnh vađ caâc cöng trònh xíy dûơngriïng reô
14 ADB (1999b)
15 Sivaramakrishnan vađ Green(1986)
Trang 29Sûơ thöịng nhíịt thíơt sûơ luön ặâng vûông
trûúâc thûê thaâch mađ khöng bõ ăöí vúô.
- Mahatma Gandhi
PHI TÍƠP TRUNG HOAÂ:
PHAƠM VI VAĐ CÍỊP ĂÖƠ
Phi tíơp trung hoaâ quýìn lûơc
vađ thíím quýìn trung ûúng
cho caâc ăún võ cíịp dûúâi lađ
ăiïìu quan troơng ăöịi vúâi viïơc öín
ắnh chñnh trõ, cung cíịp dõch vuơ
coâ hiïơu quaê, giaêm ăoâi ngheđo vađ
bònh ăùỉng Tuy víơy, khi bõ nhíơn
thûâc sai lïơch hoùơc khöng coâ khaê
nùng aâp duơng vađo hoađn caênh cuêa
ăíịt nûúâc, phi tíơp trung hoaâ cuông
mang laơi nhûông ruêi ro nghiïm
troơng Xu hûúâng phi tíơp trung
hoaâ lađ ríịt maơnh meô úê chíu Íu vađ
Myô La tinh, nhûng úê ríịt nhiïìu
nûúâc ăang phaât triïín, cuông coâ caâc
saâng kiïịn khaâc nhau theo ắnh
hûúâng nađy Khaâi niïơm phi tíơp
trung hoaâ ặúơc ắnh nghôa trongtûđ ăiïín lađ “dúô boê möơt söị quýìn lûơchoùơc sûơ kiïím soaât tíơp trung ăöịivúâi nhiïìu lônh vûơc khaâc nhau,thûúđng lađ nhûông lônh vûơc diïîn rahoaơt ăöơng” (Webster 1995) Tuynhiïn, thûúđng coâ sûơ nhíìm líîn vïìmùơt ngûô nghôa búêi khaâi niïơm nađycoâ ríịt nhiïìu yâ nghôa trong böịicaênh caâc hoaơt ăöơng khaâc nhau cuêaăíịt nûúâc Do ăoâ, chûúng nađy bùưtăíìu vúâi viïơc ắnh nghôa caâc khaâiniïơm cú baên gùưn liïìn vúâi cuơm tûđphi tíơp trung hoaâ Caâc khña caơnhphi tíơp trung hoaâ bao göìm laônhthöí, chûâc nùng, chñnh trõ/hađnhchñnh vađ tađi chñnh Mûâc ăöơ phi tíơptrung hoaâ göìm coâ: phi tíơp trung,uyê quýìn vađ trao quýìn
Caâc khña caơnh phi tíơp trung hoaâ
Phi tíơp trung hoaâ theo laônh thöí
Phi tíơp trung hoaâ theo laônh thöí
Phi tíơp trung hoaâ:
Caâi gò, khi nađo
vađ nhû thïị nađo
Trang 30nghôa lađ phín chia laônh thöí quöịc
gia thađnh caâc khu vûơc nhoê hún vađ
phín böí thíím quýìn giûôa caâc khu
vûơc ăoâ Viïơc phín chia laônh thöí
tuyđ thuöơc vađo tiïu chuíín thñch húơp
ặúơc aâp duơng: phaêi cùn cûâ vađo caâc
mö hònh ắnh cû nïịu tiïu chuíín úê
ăíy lađ ăaâp ûâng caâc nhu cíìu cuêa
dín chuâng; vađo ngön ngûô vađ
truýìn thöịng nïịu tiïu chuíín lađ
cöng nhíơn caâc nhoâm dín töơc vađ
nïìn vùn hoaâ khaâc nhau; vađo quy
mö cuêa nïìn kinh tïị nïịu tiïu chuíín
lađ hiïơu quaê Caâc khu vûơc cíịu thađnh
cuêa nhađ nûúâc liïn bang ặúơc töí
chûâc tûúng ûâng vúâi caâc ăún võ
chñnh quýìn ăö thõ vađ nöng thön
trong möơt nhađ nûúâc ăún nhíịt Vñ
duơ, ăoâ lađ caâc tónh vađ quíơn úê
Dùmbia; caâc vuđng vađ xaô úê Phaâp;
caâc haơt vađ quíơn úê Anh; caâc khu vûơc
vađ quíơn úê Xcöịtlen; caâc tónh, khu
vûơc tûơ trõ, huýơn, xaô vađ töí saên xuíịt
úê Cöơng hoađ nhín dín Trung Hoa
Phi tíơp trung hoaâ theo chûâc nùng
Phi tíơp trung hoaâ theo chûâc
nùng lađ viïơc phín chia thíím quýìn
vađ traâch nhiïơm quöịc gia cho caâc cú
quan chûâc nùng khaâc nhau cuêa
chñnh quýìn Quaâ trònh nađy bao
göìm viïơc xaâc ắnh chuêng loaơi, söị
lûúơng vađ sûơ ăan xen cuêa caâc loaơi
dõch vuơ mađ chñnh quýìn cung cíịp
vađ thađnh líơp caâc ăún võ ăïí töí chûâc
thûơc hiïơn caâc dõch vuơ ăoâ Vò víơy,
caâc ăún võ chñnh quýìn cíịp dûúâi coâ
thïí lađ caâc vùn phođng khu vûơc cuêa
caâc böơ, caâc ăún võ cíịp quíơn, khu tûơ
trõ hoùơc chñnh quýìn cú súê Trïn
thûơc tïị, phaơm vi phi tíơp trung hoaâtheo laônh thöí vađ theo chûâc nùng lađpha tröơn vúâi nhau
Phi tíơp trung hoaâ chñnh trõ vađ hađnh chñnh
Cíịp ăöơ phi tíơp trung hoaâ hađnhchñnh coâ liïn quan chùơt cheô ăïịn cúcíịu chñnh trõ cuêa quöịc gia Tuyvíơy, viïơc phín biïơt víîn coâ yâ nghôabúêi möơt söị chûâc nùng nhíịt ắnh coâthïí ặúơc thûơc hiïơn úê cíịp trungûúng ngay trong hïơ thöịng liïnbang, vađ úê cíịp ắa phûúng ngaytrong hïơ thöịng tíơp trung
Phi tíơp trung hoaâ chñnh trõchuýín thíím quýìn ban hađnhquýịt ắnh cho caâc cíịp chñnhquýìn thíịp hún, cöí vuô cöng dínvađ caâc ăaơi biïíu dín cûê cuêa hoơ thamgia vađo caâc quy trònh ra quýịtắnh Trong möơt cú cíịu phi tíơptrung hoađn toađn, caâc cíịp chñnhquýìn thíịp hún xíy dûơng vađ thûơcthi caâc chñnh saâch möơt caâch ăöơclíơp, khöng coâ sûơ can thiïơp tûđ caâccíịp chñnh quýìn cao hún
Theo ắnh nghôa, hiïịn phaâp liïnbang lađ sûơ thoaê thuíơn mang tñnhphi tíơp trung hoaâ nhiïìu hún so vúâihiïịn phaâp cuêa nhađ nûúâc ăún nhíịt
Tuy víơy, nhû ăaô trònh bađy úê trïn,nhađ nûúâc ăún nhíịt víîn coâ thïíchuýín giao quýìn lûơc ăaâng kïí chocaâc chñnh quýìn cíịp tónh sao chomöơt thoaê thuíơn theo cú cíịu baân liïnbang víîn töìn taơi nhû úê Papua NiuGhinï Ngûúơc laơi, möơt söị baên hiïịnphaâp liïn bang thûơc thi caâc quýìn
Trang 31lûơc quan troơng vúâi caâc chñnh quýìncíịp dûúâi vađ hai cíịp chñnh quýìn úênhađ nûúâc liïn bang ngađy cađng trúênïn phuơ thuöơc líîn nhau Vñ duơ, úêCanaăa vađ Thuyơ Sô, chñnh quýìnliïn bang coâ thïí khöng cöng nhíơnluíơt phaâp cuêa cíịp tónh hoùơc caâc toađaân ắa phûúng cíìn phaêi ặa raphaân quýịt vïì tñnh hiïơu lûơc cuêaphaâp luíơt liïn bang Chñnh quýìntrung ûúng cuêa Canaăa böí nhiïơmphoâ thöịng ăöịc vađ caâc quan chûâcquan troơng cuêa cú quan tû phaâpbang ÚÊ ÍỊn Ăöơ, caâc quýìn lûơc röơngraôi ặúơc giao cho chñnh quýìn liïnbang Viïơc tùng cûúđng chi tiïu chocaâc chûúng trònh do ngín saâch liïnbang tađi trúơ úê Hoa Kyđ coâ nghôa lađcaâc cíịp chñnh quýìn bang vađ ắaphûúng ặúơc ýu cíìu thûơc hiïơn caâcchûúng trònh ăoâ dûúâi sûơ giaâm saâtchùơt cheô cuêa liïn bang vađ do ăoâ ăaômíịt ăi möơt söị quýìn tûơ trõ cuêamònh trïn thûơc tïị
Phi tíơp trung hoaâ hađnh chñnhchuê ýịu lađ viïơc thiïịt kïị caâc vai trođtöí chûâc, xaâc ắnh caâc nhiïơm vuơhađnh chñnh cuơ thïí cíìn thiïịt ăïíthûơc hiïơn caâc vai trođ nađy vađ phíncöng thûơc hiïơn caâc nhiïơm vuơ ăoâ
Möơt söị vai trođ hađnh chñnh chungbao göìm laônh ăaơo ăiïìu hađnh, ăöíimúâi chñnh saâch, líơp kïị hoaơch,quaên lyâ tađi chñnh, quaên lyâ hoaơtăöơng, ban hađnh vađ giaâm saât quyắnh Roô rađng, sûơ khaâc biïơt giûôaphi tíơp trung hoaâ hađnh chñnh vađchñnh trõ lađ múđ nhaơt trïn thûơc tïị
Söị lûúơng caâc nhiïơm vuơ hađnh
chñnh do caâc chñnh quýìn cíịp dûúâithûơc hiïơn phuơ thuöơc vađo sûơ ăadaơng, phong phuâ cuêa caâc chûâcnùng cung cíịp dõch vuơ ặúơc giao.Viïơc cung cíịp dõch vuơ coâ thïí ặúơcchia nhoê thađnh caâc phíìn Vñ duơ,trong lônh vûơc giaâo duơc cöng, caâcchñnh quýìn cíịp dûúâi coâ thïí thûơchiïơn möơt hoùơc möơt söị dõch vuơ sau:xíy dûơng nöơi dung vađ phûúngphaâp giaêng daơy, in íịn vađ phaât hađnhsaâch giaâo khoa, tuýín duơng vađ ăïìbaơt giaâo viïn, xíy dûơng vađ duy tutrûúđng hoơc, traê lûúng cho giaâo viïn.Thöng thûúđng, möơt töí chûâc chñnhquýìn cíịp quöịc gia seô ăïì ra caâc quyắnh tiïu chuíín trong lônh vûơc nađy
Phi tíơp trung hoaâ tađi chñnh 1
Phi tíơp trung hoaâ tađi chñnh (ăöiluâc cođn ặúơc goơi lađ chuê nghôa liïnbang tađi chñnh) liïn quan túâi viïơcchuýín giao traâch nhiïơm thu - chitûđ chñnh quýìn trung ûúng cho caâcchñnh quýìn cíịp dûúâi Phi tíơptrung hoaâ tađi chñnh coâ möơt söị hònhthûâc nhû: i) tûơ chuê vïì tađi chñnhhoùơc buđ ăùưp chi phñ thöng qua phñsûê duơng; ii) cuđng ăoâng goâp tađichñnh hoùơc cuđng saên xuíịt vúâi khuvûơc tû nhín; iii) múê röơng caâckhoaên thu nhíơp phi thúị vađ tûđthúị cuêa ắa phûúng; iv) caâckhoaên chuýín giao giûôa caâc cúquan chñnh quýìn; vađ v) caâc khoaênvay úê ắa phûúng Chûúng nađykhöng bađn vïì víịn ăïì phi tíơp trunghoaâ tađi chñnh mađ nöơi dung nađy seôặúơc trònh bađy chi tiïịt úê Chûúng 8