Bệnh viêm phế quản: Suyễn (Phần cuối)

Cơn suyễn mà không đáp ứng với điều trị bằng 1 thuốc dạng hít thì bạn nên tìm đến chăm sóc y tế ngay tại các phòng cấp cứu bệnh viện gần nhất hoặc một phòng khám chuyên khoa suyễn, tùy t

Bệnh viêm phế quản: Suyễn

(Phần cuối)

Các triệu chứng điển hình của suyễn

Các triệu chứng của suyễn khác nhau tuỳ người và tuỳ từng thời điểm Điều quan trọng là phải nhớ rằng, những triệu chứng này có thể khó thấy và có thể tương tự với các triệu chứng được thấy ở các bệnh khác

Tất cả các triệu chứng được đề cập sau đây cũng có thể hiện diện ở các bệnh hô hấp khác, và thỉnh thoảng cũng giống như ở các bệnh tim mạch Sự lẫn lộn tiềm tàng này làm cho việc nhận biết các triệu chứng xuất hiện và xét nghiệm chẩn đoán trở thành rất quan trọng trong việc nhận ra rối loạn này

4 triệu chứng chính để nhận dạng :

Khó thở - đặc biệt khi gắng sức hoặc ban đêm

Khò khè - tiếng thở huýt sáo, thở rít khi thở ra

Ho - có thể mãn tính; thường nặng hơn vào ban đêm và sáng sớm Nhiều người suyễn xuất hiện sau khi gắng sức hoặc khi tiếp xúc không khí lạnh, khô

Nặng ngực - có thể xuất hiện với có hay không có các triệu chứng trên

Thực tế suyễn

Suyễn được phân loại theo tần số và độ nặng của triệu chứng, hoặc "cơn", các kết quả của xét nghiệm chức năng phổi

30% người bị suyễn có các triệu chứng suyễn nhẹ, gián đoạn (ít hơn 2 cơn 1 tuần) với các xét nghiệm hô hấp bình thường

30% có các triệu chứng suyễn nhẹ, dai dẳng (>= 2 cơn 1 tuần) với các xét nghiệm hô hấp bình thường

40% có các triệu chứng suyễn vừa hoặc nặng, dai dẳng (mỗi ngày hoặc liên tục) với các xét nghiệm hô hấp bất thường

Cơn suyễn cấp tính

Một cơn suyễn cấp tính, hoặc đột ngột, thường do tiếp xúc với các dị nguyên hoặc một nhiễm trùng đường hô hấp trên Ðộ nặng của cơn phụ thuộc vào bệnh suyễn

cơ bản của bạn đang được kiểm soát tốt như thế nào (phản ánh sự viêm đường hô hấp được kiểm soát tốt như thế nào) Một cơn cấp có thể đe dọa tính mạng bởi vì nó có thể

vẫn tiếp diễn dù bạn có dùng thuốc cắt cơn thông thường (dãn phế quản hít) đi chăng nữa

Cơn suyễn mà không đáp ứng với điều trị bằng 1 thuốc dạng hít thì bạn nên tìm đến chăm sóc y tế ngay tại các phòng cấp cứu bệnh viện gần nhất hoặc một phòng khám chuyên khoa suyễn, tùy thuộc vào hoàn cảnh và thời điểm trong ngày Các cơn suyễn không tự dừng khi không có điều trị Nếu bạn bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo sớm, bạn tự đặt mình vào nguy cơ xuất hiện "suyễn ác tính" (trạnh thái suyễn)

Sự thật dị ứng

Các cơn suyễn kéo dài mà không đáp ứng với điều trị bằng thuốc dãn phế quản

là một cấp cứu nội khoa Thầy thuốc gọi các cơn suyễn nặng này là "suyễn ác tính" và chúng cần điều trị cấp cứu ngay

Các triệu chứng của suyễn nặng là ho dai dẳng và không thể nói thành câu hoàn

chỉnh hoặc không thể đi mà không khó thở Ngực bạn có thể cảm thấy bị thắt chặt và môi bạn có thể có màu xanh tím Ngoài ra, bạn có thể cảm thấy bị kích động, lẫn lộn, hoặc mất khả năng tập trung Bạn có thể cúi khom người ra trước, ngồi hoặc đứng để thở dễ dàng hơn, và làm căng cơ bụng và cổ của bạn Ðây là các dấu hiệu của sự suy

hô hấp sắp xảy ra Lúc này, các thuốc qua đường hít sẽ không thể đảo ngược tiến trình này

Thông khí cơ học có thể cần thiết để hỗ trợ phổi và các cơ hô hấp Một cái mặt

nạ hoặc một ống thở được gắn vào mũi hoặc miệng cho điều trị này Các hỗ trợ hô hấp này là tạm thời và được lấy bỏ một khi cơn suyễn đã giảm đi và phổi đã hồi phục đầy

đủ để bắt đầu lại công việc hô hấp của chính nó Nằm viện một thời gian ngắn trong

một đơn vị chăm sóc tích cực có thể là do một cơn suyễn nặng mà không được điều trị ngay tức khắc Ðể tránh việc nằm viện như thế, tốt nhất, lúc khởi đầu của triệu chứng,

là bắt đầu điều trị sớm ngay tại nhà hoặc ở phòng khám của bác sĩ

Sự hiện diện của khò khè hoặc ho tự nó không phải là tiêu chuẩn đáng tin cậy cho việc phán đoán độ nặng của cơn suyễn Trong các cơn suyễn rất nặng thì các phế quản có thể bị bít tắc đến mức mà sự thiếu khí vào và ra khỏi phổi của bạn thậm chí không tạo ra được tiếng khò khè hoặc ho

Suyễn được điều trị như thế nào?

Hầu hết các thuốc trị suyễn tác dụng bởi việc làm dãn co thắt phế quản (các thuốc dãn phế quản) hoặc giảm viêm (corticosteroids) Trong điều trị suyễn, các thuốc dạng hít thường được ưa chuộng hơn các thuốc dạng viên hoặc dịch để uống (các thuốc qua đường uống) Các thuốc dạng hít tác dụng trực tiếp trên bề mặt đường dẫn khí và các cơ đường dẫn khí nơi mà các rối loạn của suyễn bắt đầu

Sự hấp thu các thuốc dạng hít vào phần còn lại của cơ thể thì rất nhỏ Do đó, các tác dụng phụ thì ít hơn so với các thuốc dạng uống Các thuốc dạng hít bao gồm các thuốc kích thích beta-2, các thuốc kháng cholinergics, các corticosteroids, và cromolyn sodium Các thuốc dạng uống bao gồm aminophyllin, và các viên corticosteroids

Theo cổ điển, một trong những thuốc đầu tiên được dùng cho suyễn là adrenaline (epinephrine) Adrenaline có khởi đầu tác dụng nhanh trong việc mở rộng đường dẫn khí (dãn phế quản) Nó thường được sử dụng trong các tình huống cấp cứu

suyễn Tuy nhiên, adrenaline có nhiều tác dụng phụ bao gồm nhịp tim nhanh, đau đầu, buồn nôn, nôn, không yên, và cảm giác hoảng sợ

Các thuốc có công thức hoá học tương tự adrenaline đã được phát triển Những thuốc này, được gọi là kích thích beta-2, có lợi ích dãn phế quản của adrenaline mà không có nhiều tác dụng phụ không mong muốn của nó

Các thuốc kích thích beta-2 là các thuốc dãn phế quản dạng hít, chúng được gọi

là "kích thích" vì chúng thúc đẩy hoạt động của các thụ thể beta-2 ở cơ trơn phế quản Thụ thể này hoạt động để làm dãn thành cơ trơn của phế quản, gây dãn phế quản Hoạt động dãn phế quản của các thuốc kích thích beta-2 bắt đầu trong vòng vài phút sau khi hít thuốc và kéo dài khoảng 4 giờ Các ví dụ của những thuốc này bao gồm albuterol (Ventolin, Proventil), metaproterenol (Alupent), pirbuterol acetate (Maxair), và terbutaline sulfate (Brethaire)

Một nhóm thuốc kích thích beta-2 tác dụng kéo dài đã được phát triển, thời gian hiệu quả được duy trì 12 giờ Những thuốc dạng hít này có thể dùng 2 lần một ngày Salmeterol xinafoate (Serevent) là một ví dụ của nhóm thuốc này Các thuốc kích thích beta-2 tác dụng kéo dài thường không được dùng cho các cơn cấp Các thuốc kích thích beta-2 có thể có các tác dụng phụ, như lo lắng, run, đánh trống ngực hoặc nhịp tim nhanh và làm hạ kali máu

Cũng như các thuốc kích thích beta-2 có thể làm dãn đường dẫn khí, các thuốc

ức chế beta làm suy yếu sự dãn cơ trơn phế quản bởi các thụ thể beta-2 và có thể gây

ra co thắt đường dẫn khí, làm suyễn nặng lên Do đó, các thuốc ức chế beta, như các

thuốc điều trị tăng huyết áp propanolol (Inderal), và atenolol (Tenormin) nên được

tránh ở các bệnh nhân suyễn

Các thuốc kháng cholinergic tác dụng trên một kiểu thần kinh khác với các thuốc kích thích beta để đạt được sự

dãn và mở đường dẫn khí tương tự Hai nhóm thuốc dãn phế quản dạng hít này khi được dùng chung với nhau có thể tạo ra hiệu quả dãn phế quản tăng cường

Một ví dụ của thuốc kháng cholinergic được dùng thường gặp nhất là ipratropium bromide (Atrovent) Ipratropium tác dụng chậm hơn so với các thuốc kích thích beta-2, với tác dụng đỉnh xuất hiện 2 giờ sau uống và kéo dài 6 giờ Các thuốc kháng cholinergic có thể là những thuốc rất hữu ích cho bệnh nhân có khí phế thủng

Khi các triệu chứng của suyễn khó kiểm soát bởi các thuốc kích thích beta-2, thì các corticosteroid (cortisone) hít thường được thêm vào Các corticosteroids có thể cải thiện chức năng phổi và giảm sự tắc nghẽn đường dẫn khí theo thời gian Các thí dụ của các thuốc corticosteroid hít bao gồm beclomethasone dipropionate (Beclovent,

Beconase, Vancenase, và Vanceni), triamcinolone acetonide (Azmacort), và flunisolide (Aerobid) Liều lý tưởng của corticosteroid vẫn chưa được biết rõ Tác dụng phụ của các thuốc corticosteroid bao gồm khàn tiếng, mất giọng, và nhiễm nấm ở miệng Sử dụng corticosteroids hít sớm có thể ngăn chặn tổn thương không hồi phục cho đường dẫn khí

Cromolyn sodium (Intal) ngăn chặn sự giải phóng các hoá chất trung gian trong phổi, như là histamine, chất có thể gây ra suyễn Cromolyn hoạt động ngăn chặn suyễn một cách chính xác như thế nào cần được nghiên cứu thêm

Cromolyn không phải là một corticosteroid và thường không phối hợp với các tác dụng phụ quan trọng Cromolyn hữu ích trong việc ngăn chặn suyễn nhưng có hiệu quả hạn chế một khi suyễn cấp đã bắt đầu Cromolyn có thể giúp ngừa cơn suyễn được khởi phát bởi gắng sức, khí lạnh, và các chất dị nguyên, như là lông mèo Cromolyn có thể dùng ở trẻ em cũng như ở người lớn

Theophylline (Theodur, Theostat, Theoair, Slo-bid, Uniphyll, Theo-24) và aminophylline là các ví dụ của methylxanthine Các methylxanthine được dùng bằng đường uống hoặc tiêm tĩnh mạch Trước khi các thuốc dạng hít trở nên phổ biến, methylxanthine là thuốc rường cột trong điều trị suyễn Chất caffeine mà ở trong cà phê thông thường và các nước uống giải khát cũng là một thuốc methylxanthine! Theophylline làm thư dãn các cơ bao quanh đường dẫn khí, và ngăn chặn các tế bào lót phế quản (tế bào mast) khỏi việc giải phóng hoá chất, như histamine, chất có thể gây ra cơn suyễn

Theophylline cũng có thể tác dụng như một thuốc lợi tiểu nhẹ, gây tăng lượng nước tiểu Ðối với suyễn khó kiểm soát, methylxanthine cũng có thể còn đóng một vai trò quan trọng Các mức liều lượng của theophylline hoặc methylxanthine được theo dõi sát Các mức quá cao có thể gây buồn nôn, nôn, các rối loạn nhịp tim, và thậm chí

co giật T

rong vài bệnh cảnh nhất định, như suy tim hoặc xơ gan, liều methylxanthine

được giảm thấp để tránh nồng độ trong máu quá cao Sự tương tác với các thuốc khác, như cimetidine (Tagament), các thuốc ức chế kênh canxi (Procardia), quinolones(Cipro), và allopurinol (Xyloprim) có thể ảnh hưởng thêm nồng độ thuốc trong máu

Các thuốc corticosteroids được dùng bằng đường uống cho suyễn nặng không đáp ứng với các thuốc khác Tuy nhiên, liều cao của corticosteroids qua một thời gian

dài có thể có các tác dụng phụ trầm trọng, bao gồm loãng xương, gãy xương, đái tháo

đường, tăng huyết áp, mỏng da và dễ bầm máu, mất ngủ, thay đổi tính tình, và tăng

cân

Các thuốc long đàm giúp làm loãng đàm, làm cho đàm dễ khạc ra hơn Kali iod

thường được dùng nhưng có khả năng gây ra tác dụng phụ là mụn trứng cá, tăng nước

bọt, phát ban, và rối loạn tuyến giáp Guaifenesin (Entex, Humibid) có thể gây tăng tiết dịch trong phổi và giúp làm loãng chất nhầy, nhưng cũng có thể là chất kích thích đường dẫn khí đối với vài bệnh nhân

Cùng với các thuốc dãn phế quản cho các bệnh nhân bị suyễn có cơ địa dị ứng, việc tránh các dị nguyên hoặc các chất kích thích có thể rất quan trong Ở những bệnh nhân không thể tránh dị nguyên, hoặc ở những người mà triệu chứng không thể được kiểm soát bởi thuốc, sự thử dị nguyên có thể được xem xét

Lợi ích của thử dị nguyên (giải mẫn cảm) trong việc ngừa suyễn vẫn chưa được

thiết lập chắc chắn Vài bác sĩ vẫn còn lo ngại về nguy cơ sốc phản vệ, cái mà xuất

hiện ở 1 / 2 triệu liều được cho Thử dị nguyên thường có lợi nhất ở trẻ em bị dị ứng với mạt nhà Các lợi ích khác có thể được thấy với phấn cỏ, cỏ lưỡi chó, và lông thú

Ở vài bệnh nhân bị suyễn, tránh dùng aspirin, hoặc các thuốc kháng viêm không steroid khác (thường dùng trong điều trị viêm khớp) là quan trọng Ở những bệnh nhân khác, việc điều trị đầy đủ trào ngược acid dạ dày (trào ngược thực quản) ngừa sự kích thích đường dẫn khí Các biện pháp để ngăn chặn trào ngược thực quản bao gồm

thuốc, giảm cân, thay đổi chế độ ăn, và ngưng hút thuốc lá, ngưng uống cà phê và

rượu

Các thí dụ cho các thuốc dùng để giảm trào ngược bao gồm omeprazole (Prilosec, Losec), và ranitidine (Zantac) Những bệnh nhân có những rối loạn trào ngược nặng gây ra những rối loạn tại phổi có thể cần phẫu thuật để làm tăng sức mạnh

cơ thắt thực quản để ngăn trào ngược acid Ðể biết thêm thông tin, hãy đọc bài bệnh

Trào ngược Dạ dày-thực quản

Sơ lược về suyễn

Suyễn là sự viêm mãn tính các ống phế quản (đường dẫn khí) gây ra sưng phồng và hẹp (co thắt) đường dẫn khí Sự hẹp phế quản thường là hồi phục hoặc toàn

bộ hoặc ít nhất một phần với điều trị

Hiện nay suyễn là bệnh viêm mãn tính thường gặp nhất ở trẻ em, ảnh hưởng 1 trong mỗi 15 em

Suyễn chỉ liên quan đến các ống phế quản và không ảnh hưởng lên các túi phế nang hoặc nhu mô phổi Sự hẹp xảy ra ở suyễn là do 3 yếu tố chính : viêm, co thắt phế quản, và tăng đáp ứng

Dị ứng có thể đóng một vai trò trong một số trường hợp, nhưng không phải tất

cả bệnh nhân bị suyễn

Nhiều yếu tố có thể thúc đẩy cơn suyễn và chúng được phân loại hoặc là dị nguyên hoặc là chất kích ứng

Các triệu chứng của suyễn bao gồm khó thở, khò khè, ho, và nặng ngực

Suyễn được chẩn đoán dựa trên sự hiện diện của khò khè và được khẳng định bởi các xét nghiệm hô hấp

X quang ngực thường bình thường ở các bệnh nhân bị suyễn

Việc tránh các yếu tố thúc đẩy là quan trọng trong việc điều trị suyễn

Các thuốc có thể được dùng để đảo ngược hoặc ngăn chặn co thắt phế quản ở bệnh nhân bị suyễn