hụt men trong chuyển hóa, huyết cầu tố không ổn định, sự thiếu hụt các dây globin, bệnh thalassemia vùng biển v.v… + Nguyên nhân ngoai hồng cầu: Do sử dụng hóa chất như: chì, thạch tín,
Trang 1hụt men trong chuyển hóa, huyết cầu tố không ổn định, sự thiếu hụt
các dây globin, bệnh thalassemia vùng biển v.v…
+ Nguyên nhân ngoai hồng cầu:
Do sử dụng hóa chất (như: chì, thạch tín), hoặc do nọc độc côn trùng hay rắn độc cắn phải
Do nhiễm trùng nặng, nhiễm ký sinh trùng sốt rét, nhiễm virus
Do phỏng rộng hoặc tổn thương hệ tuần hoan
Do cường lách
Do nguyên nhân miễn dịch, bất đồng nhóm máu ABO, bệnh tự miễn, truyền máu không phù hợp
ư Thiếu máu do giảm sản sinh hồng cầu:
+ Do suy tuỷ xương: chức năng tạo máu của tủy xương bị suy yếu
do tủy
bị huỷ hoại hoặc thiếu yếu tố kích thích, hồng cầu giảm ngay cang nặng, hồng cầu lưới rất hiếm hoặc mất hẳn
Trang 2+ Do thiếu nguyên liệu tạo máu: như thiếu sắt, protein, vitamin B12,
acid folic
Nguyên nhân: vì hấp thu không đủ, hấp thu kém hoặc do nhu cầu tăng,
do mất máu quá nhiều
ư Thiếu máu do mất máu: bao gồm mất máu cấp va mạn tính
+ Do mất máu cấp tính: hình dạng hồng cầu bình thường, đẳng sắc,
đẳng bao
+ Do mất máu mạn tính: thường kèm theo thiếu sắt nên phần nhiều
la
thiếu máu do thiếu sắt thuộc loại thiếu máu nhược sắc
Hai cách phân loại trên đều có các ưu điểm riêng, do đó trên lâm sang
thường vận dụng phối hợp bổ sung cho nhau giúp chẩn đoán va
điều trị dễ
Trang 3dang, như vậy dù theo cách phân loại nao thiếu máu cũng liên quan đến
nguyên liệu tạo máu la sắt, vitamin B12, acid folic, protein v.v (cả
do mất máu
hay do giảm sản sinh hồng cầu) va có liên quan đến các yếu tố bẩm sinh hay
bệnh lý lam tăng phá huỷ hồng cầu
1.4 Đặc điểm dịch tễ học
Tất cả các loại thiếu máu nêu trên đều có hiện diện ở Việt Nam nhưng
mức độ xuất hiện bệnh có tỷ lệ khác nhau
ư Thiếu máu nhược sắc do thiếu sắt: theo thống kê của Viện Huyết học va
Truyền máu Trung ương thì thiếu máu do giun móc chiếm 30%, do loét
dạ day 15,17%
303
Copyright@Ministry Of Health
Trang 4Trong một cuộc điều tra thực tế, các tác giả phát hiện 50% nông dân bị
nhiễm ký sinh trùng đường ruột, trong đó chủ yếu la giun móc
ư Thiếu máu do tan máu: cũng gặp khá nhiều
Theo số liệu của Viện Bảo vệ sức khỏe trẻ em Trung ương, số trẻ
bị bệnh
huyết cầu tố chiếm 49% Thiếu máu tan máu cũng có gặp ở người lớn, đa số la
tan máu tự miễn có kháng thể tự sinh với nghiệm pháp Coombs dương tính
phù hợp với các tai liệu quốc tế
ư Thiếu máu do dinh dưỡng:
+ Về mặt dịch tễ học, thiếu sắt la nguyên nhân chủ yếu gây thiếu máu
do dinh dưỡng; sau đó la thiếu acid folic, vitamin B12 va protein + Tình trạng thiếu máu do dinh dưỡng rất phổ biến trên thế giới, nhất la
Trang 5ở các nước đang phát triển, ước tính có từ 500 triệu đến 1 tỷ người
bị
bệnh, thường la ở phụ nữ va trẻ em Tình trạng thiếu máu do dinh
dưỡng rất phổ biến ở Việt Nam, nhất la trẻ em va phụ nữ có thai Theo
Viện Nghiên cứu nhi khoa 1989, tỷ lệ thiếu máu do dinh dưỡng ở trẻ
em va phụ nữ như sau: số trung bình thiếu máu ở trẻ dưới 3 tuổi ở
đồng bằng la 35%, ở miền núi la 49,5%; ở phụ nữ có thai ở thanh phố
la 37% va ở nông thôn la 41,7%
1.5 Quan niệm về thiếu máu theo y học cổ truyền
Nói đến máu la nói đến một dịch thể có mau đỏ lưu thông tuần hoan giúp
cho hoạt động trong cơ thể, tương ứng trong YHCT nói đến huyết
Điều nay còn
được chứng minh khi mô tả về mặt triệu chứng học của thiếu máu như: xanh
Trang 6xao, mệt mỏi, giảm gắng sức, niêm mạc nhợt nhạt, lưỡi lở, buồn nôn, chán ăn…
cũng được mô tả trong các chứng huyết hư, hư lao do khí huyết
hư …
Tuy nhiên, YHHĐ va YHCT có hai hệ thống lý luận khác nhau Về mặt
lâm sang triệu chứng thiếu máu cũng biểu hiện tương tự chứng huyết hư,
nhưng khi bệnh nhân có huyết hư chưa hẳn la có thiếu máu
Huyết la một trong 5 dạng vật chất giúp cho cơ thể sống hoạt động
đó la:
tinh, khí, thần, huyết va tân dịch
Huyết được tạo ra bởi tạng tỳ va tạng tâm: tỳ biến hóa các chất tinh
vi
của thức ăn uống thanh ra tinh va tâm khí hoá một phần tinh ra thanh sắc đỏ
gọi la huyết
Trong hoạt động của cơ thể, khí va huyết la hai dạng vật chất luôn
đồng
Trang 7hanh, trợ lực, va chức năng luôn quyện vao nhau, huyết hữu hình còn khí thì
vô hình, huyết thì tĩnh ma khí thì luôn động, huyết có khí mới lưu thông được,
khí có huyết mới có nơi nương tựa va giữ gìn Cả hai yếu tố nay trao đổi tác
dụng va nương tựa vao nhau giúp nuôi dưỡng cũng như mọi hoạt
động của cơ
thể, nên khi biểu hiện triệu chứng huyết hư có lẫn triệu chứng của khí
304
Copyright@Ministry Of Health
Huyết được sinh ra tưới nhuận các kinh lạc, chu lưu khắp toan thân,
giúp nuôi dưỡng cơ thể, giúp vinh nhuận da lông va giúp cho các tạng phủ
hoạt động Mắt nhờ huyết ma trông được, tai nhờ huyết mới nghe
được, ngón
Trang 8tay va ban tay nhờ huyết mới cầm nắm được, chân nhờ huyết mới
đi được, các
tạng nhờ huyết mới thu rút lại va tang trữ được, các phủ nhờ huyết mới tiết
được Sau giai đoạn vận hanh, huyết lại được trở về tang trữ ở can
Tỳ vừa có
vai trò sinh ra huyết, vừa có vai trò điều khiển huyết ở đúng vị trí của nó
(thống nhiếp huyết), nếu huyết không ở đúng chỗ la xảy ra chứng xuất huyết
như: khái huyết (ho ra máu), thổ huyết - ẩu huyết (ói ra máu), khạc huyết,
thóa huyết (nhổ ra huyết), tỵ nục (chảy máu mũi), não nục, mục nục, nhĩ nục,
xĩ nục, thiệt nục, đại nục, hãn huyết, tiện huyết, niệu huyết, ứ huyết v.v
Như vậy việc sinh ra huyết va hoạt động của huyết có liên quan trực tiếp
Trang 9đến hoạt động của các chức năng tỳ, tâm va can; gián tiếp có liên quan đến
phế va thận, vì phế tang trữ cũng như điều khiển hoạt động của khí, thận nạp
khí va hỗ trợ hoạt động khí hoá thức ăn uống của tỳ cũng như chịu trách
nhiệm về nguyên âm va dịch chất cho toan cơ thể nói chung trong
đó có huyết
Do đó khi có rối loạn về chức năng các tạng nêu trên la có ảnh hưởng đến
huyết, va ngược lại khi có rối loạn về huyết thì cũng có khả năng
ảnh hưởng
đến một trong các chức năng của các tạng nói trên
2 NGUYêN NHâN Va Cơ CHế SINH BệNH CủA THIếU MáU 2.1 Theo y học hiện đại
2.1.1 Thiếu máu nhược sắc
a Nguyên nhân
ư Thiếu máu nhược sắc do thiếu sắt: có 4 nguyên nhân chính