Kết quả thí nghiệm - Kết luận: Khi lai hai cơ thể bố mẹ khác nhau về 1 cặp tính trạng thuần chủng t- ơng phản thì F1 đồng tính về tính trạng của bố hoặc mẹ, F2 có sự phân li theo tỉ lệ t
Trang 1Ngày soạn:
Phần I- Di truyền và biến dịChơng I- Các thí nghiệm của menđen
Tiết 1 Bài 1: Menđen và di truyền học
A Mục tiêu.
1 Kiến thức:
- Học sinh trình bày đợc mục đích, nhiệm vụ và ý nghĩa của di truyền học
- Nêu đợc công lao to lớn và trình bày đợc phơng pháp phân tích các thế hệ lai
1 Giới thiệu bài:
Di truyền học là ngành trẻ trong sinh học nhng chiếm vị trí quan trọng
Men Đen - ngời khai sinh Di truyền học
2 Bài mới.
Hoạt động 1: Tìm hiểu di truyền học
1 Mục tiêu: Học sinh trình bày đợc mục đích, nhiệm vụ
và ý nghĩa của di truyền học
I Di truyền học
2 Cách tiến hành:
- GV cho HS đọc khái niệm di truyền và biến dị mục I
SGK -> Trả lời câu hỏi
- Thế nào là di truyền và biến dị ?
- Cá nhân HS đọc SGK
- Đại diện 1 vài hs trả lời, hs khác nhận xét bổ sung
- GV giải thích rõ mối quan hệ giữa hai hiện tợng này
- Di truyền là hiện tợng truyền đạt lại các tính trạng của tổ tiên cho các thế hệ con cháu
- Biến dị là hiện tợng con sinh
ra khác với bố mẹ và khác nhau ở nhiều chi tiết
- Di truyền học nghiên cứu về
Trang 2cơ sở vật chất, cơ chế, tính
- Yc hs liên hệ bản thân tìm ra những điểm di truyền và
biến dị
- GV cho HS làm bài tập SGK mục I bài 1
- Đại diện 1 vài hs trả lời, hs khác nhận xét bổ sung
- Gv nhận xét chung -> hs tự rút ra kết luận
quy luật của hiện tợng di truyền và biến dị
- Di truyền học có vai trò quan trọng trong chọn giống, trong y học và đặc biệt là công nghệ sinh học hiện đại
Hoạt động 2: Menđen ng– ời đặt nền móng cho di
truyền học
1 Mục tiêu: Nêu đợc công lao to lớn và trình bày đợc
ph-ơng pháp phân tích các thế hệ lai của Menđen
II Menđen ng– ời đặt nền móng cho di truyền học
2 Cách tiến hành:
- GV yêu cầu HS đọc tiểu sử Menđen và quan sát kĩ hình
1.2 và nêu nhận xét về đặc điểm của từng cặp tính trạng
đem lai?
- HS quan sát và phân tích H 1.2 -> Nhận xét về từng cặp
tính trạng đem lai
- Yêu cầu HS nghiên cứu thông tin SGK và nêu phơng
pháp nghiên cứu của Menđen?
- HS đọc kĩ thông tin SGK, trình bày nội dung cơ bản của
phơng pháp phân tích các thế hệ lai của Menđen
- 1 vài HS phát biểu, bổ sung
- Đối tợng nghiên cứu sự di truyền của Menđen là cây
đậu Hà Lan
- Menđen dùng phơng pháp phân tích thế hệ lai và toán thống kê để tìm ra các quy luật di truyền
Hoạt động 3: Tìm hiểu một số thuật ngữ và kí hiệu cơ
bản của Di truyền học
1 Mục tiêu: - Ghi nhớ và nhắc lại đợc một số thuật ngữ
và kí hiệu trong di truyền học
III Một số thuật ngữ và kí hiệu cơ bản của Di truyền học
2 Cách tiến hành:
- GV hớng dẫn HS nghiên cứu một số thuật ngữ
- Yêu cầu HS lấy thêm VD minh hoạ cho từng thuật ngữ
- HS thu nhận thông tin, ghi nhớ kiến thức
- HS lấy VD cụ thể để minh hoạ
- Khái niệm giống thuần chủng: GV giới thiệu cách làm
của Menđen để có giống thuần chủng về tính trạng nào
đó
- GV giới thiệu một số kí hiệu
- GV nêu cách viết công thức lai: mẹ thờng viết bên trái
dấu x, bố thờng viết bên phải P: mẹ x bố
- HS ghi nhớ kiến thức
1 Một số thuật ngữ:
+ Tính trạng+ Cặp tính trạng tơng phản+ Nhân tố di truyền
+ Giống (dòng) thuần chủng
2 Một số kí hiệu
P: Cặp bố mẹ xuất phátx: Kí hiệu phép laiG: Giao tử ♂ : Đực; ♀: CáiF: Thế hệ con (F1: con thứ 1 của P; F2 con của F2 tự thụ phấn hoặc giao phấn giữa F1)
Trang 33 Kiểm tra - đánh giá.
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi 2, 3,4 SGK trang 7
- Trình bày đợc các khái niệm kiểu hình, kiểu gen, thể đồng hợp, thể dị hợp
- Phát biểu đợc nội dung quy luật phân li
- Giải thích đợc kết quả thí nghiệm theo quan điểm của Menđen
1 Kiểm tra bài cũ
- Trình bày nội dung cơ bản của phơng pháp phân tích các thế hệ lai của
Menđen?
2 Vào bài: Bằng phân tích thế hệ lai, Menđen rút ra các quy luật di
truyền, đó là quy luật gì? Chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài hôm nay
2 Cách tiến hành:
- GV hớng dẫn HS quan sát tranh H 2.1 và giới
thiệu sự tự thụ phấn nhân tạo trên hoa đậu Hà Lan
- HS quan sát tranh, theo dõi và ghi nhớ cách tiến
hành
a Thí nghiệm:
- Lai 2 giống đậu Hà Lan khác nhau về
1 cặp tính trạng thuần chủng tơng phảnVD: P: Hoa đỏ x Hoa trắng
F1: Hoa đỏ
Trang 4- GV giới thiệu kết quả thí nghiệm ở bảng 2 đồng
thời phân tích khái niệm kiểu hình, tính trạng
trội, lặn
- HS ghi nhớ khái niệm
- Yêu cầu HS: Xem bảng 2 và điền tỉ lệ các loại
kiểu hình ở F2 vào ô trống
- Nhận xét tỉ lệ kiểu hình ở F 1 ; F 2 ?
- Hs phân tích bảng số liệu, thảo luận nhóm ->
trình bày kết quả Nhóm khác nhận xét bổ sung
- GV nhấn mạnh về sự thay đổi giống làm bố và
làm mẹ thì kết quả phép lai vẫn không thay đổi
- Yêu cầu HS làm bài tập điền từ SGK trang 9
- Yêu cầu HS đọc lại nội dung bài tập sau khi đã
- Tính trạng trội là tính trạng biểu hiện ở
F1
- Tính trạng lặn là tính trạng đến F2 mới
đợc biểu hiện
c Kết quả thí nghiệm - Kết luận:
Khi lai hai cơ thể bố mẹ khác nhau về 1 cặp tính trạng thuần chủng t-
ơng phản thì F1 đồng tính về tính trạng của bố hoặc mẹ, F2 có sự phân li theo tỉ
lệ trung bình 3 trội: 1 lặn
Hoạt động 2: Tìm hiểu cách giải thích kết quả
thí nghiệm của Menđen
1 Mục tiêu: - Phát biểu đợc nội dung quy luật
phân li
- Giải thích đợc kết quả thí nghiệm theo quan
điểm của Menđen
I Menđen giải thích kết quả thí nghiệm
Theo Menđen:
- Mỗi tính trạng do một cặp nhân tố di truyền quy định (sau này gọi là gen)
2 Cách tiến hành:
- GV hớng dẫn hs quan sát hình2.3 giải thích
quan niệm đơng thời và quan niệm của Menđen
- Do đâu tất cả các cây F 1 đều cho hoa đỏ?
- Yêu cầu HS:
- Hãy quan sát H 2.3 và cho biết: tỉ lệ các loại
giao tử ở F 1 và tỉ lệ các loại hợp tử F 2 ?- Tại sao
F 2 lại có tỉ lệ 3 hoa đỏ: 1 hoa trắng?
- Hs quan sát, theo dõi sự hớng dẫn của GV, tìm
thông tin -> trả lời các câu hỏi
- Một vài hs trả lời, hs khác nhận xét, bổ sung
- Trong quá trình phát sinh giao tử, mỗi nhân tố di truyền trong cặp nhân tố di truyền trong cặp nhân tố di truyền phân
li về một giao tử và giữ nguyên bản chất nh
ở cơ thể P thuần chủng - Trong quá trình thụ tinh, các nhân tố di truyền tổ hợp lại trong hợp tử thành từng cặp tơng ứng và quy định kiểu hình của cơ thể
- GV nêu rõ: khi F1 hình thành giao tử, mỗi nhân
tố di truyền trong cặp nhân tố di truyền phân li về
1 giao tử và giữ nguyên bản chất của P mà không
hoà lẫn vào nhau
- Hãy phát biểu nội dung quy luật phân li trong
quá trình phát sinh giao tử?
=> Sự phân li và tổ hợp của cặp nhân tố
di truyền (gen) quy định cặp tính trạng thông qua quá trình phát sinh giao tử và thụ tinh chính là cơ chế di truyền các tính trạng
- Nội dung quy luật phân li: trong quá trình phát sinh giao tử, mỗi nhân tố di
Trang 5- Một vài hs trả lời, hs khác nhận xét, bổ sung
Gv nhận xét -> Hs tự rút ra kết luận truyền phân li về một giao tử và giữ nguyên bản chất nh ở cơ thể thuần
chủng của P
3 Kiểm tra đánh giá
- Trình bày thí nghiệm lai một cặp tính trạng và giải thích kết quả thí nghiệm
của Menđen?
- Phân biệt tính trạng trội, tính trạng lặn và cho VD minh hoạ
4 H ớng dẫn học bài ở nhà
- Học bài và trả lời câu hỏi SGK
- Làm bài tập 4 (GV hớng dẫn cách quy ớc gen và viết sơ đồ lai)
Ngày soạn:
A Mục tiêu
1 Kiến thức:
+ HS trình bày đợc nội dung, mục đích và ứng dụng của phép lai phân tích
+ Giải thích đợc vì sao qui luật phân li chỉ nghiệm đúng trong những ĐK
nhất định
+ Nêu đợc ý nghĩa của qui luật phân li đối với lĩnh vực sản xuất
+ Phân biệt đợc sự di truyền trội không hoàn toàn với di truyền trội hoàn
1 Kiểm tra bài cũ
- Trình bày thí nghiệm lai một cặp tính trạng của Menđen
- Giải thích kết quả thí nghiệm theo quan điểm của Međen
Trang 62 Vào bài:
Hoạt động 1: Tìm hiểu về lai phân tích
1 Mục tiêu: HS trình bày đợc nội dung, mục đích và ứng
dụng của phép lai phân tích
I Lai phân tích
2 Cách tiến hành:
- GV y/c HS nêu tỉ lệ các loại hợp tử ở F2 trong thí
nghiệm của Men Đen
- 1 HS nêu kết quả hợp tử ở F2 có tỉ lệ :
1 AA : 2 Aa : 1 aa
- Từ kết quả trên GV phân tích các khái niệm : kiểu gen,
thể đồng hợp, thể dị hợp
- GV yêu cầu HS xác định kết quả của các phép lai:
- Các nhóm thảo luận → viết sơ đồ lai của 2 trờng hợp và
nêu kết quả của từng trờng hợp
- Đại diện 2 nhóm lên viết 2 sơ đồ lai Các nhóm khác bổ
sung hoàn thiện đáp án
- Làm thế nào để xác định đợc kiểu gen của cá thể mang
tính trạng trội?
- HS căn cứ vào 2 sơ đồ lai thảo luận -> Tìm ra đáp án
- GV y/c HS làm tiếp bài tập điền từ (trang 11)
- HS dựa vào phần mới học để điền các cụm từ vào các
khoảng trống
+ 1 đến 2 HS đọc lại khái niệm lai phân tích
thì cá thể mang tính trạng trội có kiểu gen đồng hợp
+ Nếu kết quả phép lai phân tích theo tỉ lệ 1 : 1 thì cá thể mang tính trạng trội có kiểu gen dị hợp
Hoạt động 2: Tìm hiểu ý nghĩa của t ơng quan trội lặn
1 Mục tiêu: Nêu đợc vai trò của qui luật phân li đối với
- GV y/c HS nghiên cứu thông tin SGK → thảo luận:
+ Nêu tơng quan trội - lặn trong tự nhiên?
+ Xác định tính trạng trội và tính trạng lặn nhằm mục
đích gì?
+ Việc xác định độ thuần chủng của giống có ý nghĩa gì
trong sản xuất ?
+ Muốn xác định giống có thuần chủng hay không cần
phải thực hiện phép lai nào?
- HS tự thu nhận và xử lí thông tin
- Thảo luận nhóm, thống nhất đáp án
- Đại diện nhóm trình bày ý kiến
- Trong tự nhiên mối tơng quan trội - lặn là phổ biến
- Tính trạng trội thờng là tính trạng tốt → cần xác định tính trạng trội và tập trung nhiều gen trội quí vào một kiểu gen tạo giống có ý nghĩa kinh tế
- Trong chọn giống để tránh sự phân li tính trạng phải kiểm tra độ thuần chủng của giống
Trang 7- Các nhóm khác bổ sung
Hoạt động 3: Tìm hiểu hiện t ợng trội không hoàn toàn
1 Mục tiêu: Phân biệt đợc hiện tợng di truyền trội không
hoàn toàn với trội hoàn toàn
II Trội không hoàn toàn
2 Cách tiến hành:
- GV y/c HS quan sát H 3, nghiên cứu thông tin SGK →
nêu sự khác nhau về kiểu hình ở F1 ; F2 giữa trội không
hoàn toàn với thí nghiệm của Men Đen?
- HS tự thu nhận thông tin, kết hợp quan sát hình → xác
định đợc kiểu hình của trội không hoàn toàn
- GV y/c HS làm bài tập điền từ
- HS hoàn thành bài tập -> đại diện trình bày, nhận xét
- Em hiểu thế nào là trội không hoàn toàn?
- Trội không hoàn toàn là hiện ợng di truyền trong đó kiểu hình của F1 biểu hiện tính trạng trung gian giữa bố và mẹ, còn F2 có tỉ lệ kiểu hình là 1 : 2: 1
t-3 Kiểm tra - Đánh giá
Khoanh tròn vào chữ cái (a ; b ; c ) chỉ ý trả lời đúng
1 Khi cho cây cà chua thuần chủng quả đỏ lai phân tích Kết quả thu đợc?
a.Toàn quả vàng b.Toàn quả đỏ
c 1 quả đỏ : 1 quả vàng d.3 quả đỏ : 1 quả vàng
2 ở đậu Hà Lan, gen A qui định thân cao, gen a qui định thân thấp Cho
lai cây thân cao với cây thân thấp F1 thu đợc 51% cây thân cao : 49%
cây thân thấp kiểu gen của phép lai trên là:
a) P : AA : aa b) P : AA : Aa c) P : Aa : Aa d) P : Aa
: aa
4 H ớng dẫn học ở nhà - Học bài, trả lời câu hỏi 1, 2 SGK
- Làm bài tập 3 vào vở bài tập
+ HS mô tả đợc thí nghiệm lai 2 cặp tính trạng của Men Đen
+ Phân tích kết quả thí nghiệm lai 2 cặp tính trạng của Men Đen
+ Phát biểu đợc nội dung qui luật phân li độc lập của Men Đen
+ Giải thích đợc biến dị tổ hợp
2 Kĩ năng:
+ Phát triển kĩ năng quan sát và phân tích kênh hình
+ Rèn kĩ năng phân tích kết quả thí nghiệm
Trang 8B Đồ dùng dạy học
- Bảng phụ ghi nội dung bảng 4
- Tranh phóng to H 4 SGK
C Hoạt động Dạy Học–
1 Kiểm tra bài cũ
- So sánh hiện tợng trội hoàn toàn và trội không hoàn toàn
- Phép lai phân tích là gì? Phép lai phân tích đợc dùng trong trờng hợp
nào?
2 Mở bài: Khi tiến hành lai hai cặp tính trạng Menđen đã phát hiện ra
quy luật
phân li Vậy nếu tiến hành lai hai cặp tính trạng thì sẽ nh thế nào?
Hoạt động 1: Tìm hiểu thí nghiệm của Menđen
1 Mục tiêu: + Trình bày đợc thí nghiệm lai 2 cặp tính
trạng của Men Đen
I Thí nghiệm của Menđen
+ phân tích kết quả thí nghiệm từ đó phát triển đợc nội
dung qui luật phân li độc lập
2 Cách tiến hành:
- GV y/c HS quan sát H.4 nghiên cứu thông tin SGK ->
trình bày thí nghiệm của Men Đen
- HS quan sát tranh thảo luận nhóm -> nêu thí nghiệm
- Từ kết quả thí nghiệm GV yêu cầu HS hoàn thiện bảng
4 (trang 15)
- GV treo bảng phụ gọi HS
lên điền
- Các nhóm thảo luận → hoàn thành bảng 4
- Đại diện nhóm lên làm trên bảng Các nhóm khác theo
- GV phân tích cho HS thấy rõ tỉ lệ của từng cặp tính
trạng có mối tơng quan với tỉ lệ kiểu hình ở F2 cụ thể nh
SGK (trang 15)
- GV cho HS làm bài tập điền vào chỗ trống
- HS vận dụng kiến thức ở mục a → điền đợc cụm từ “tích
tỉ lệ”
- Căn cứ vào đâu Men Đen cho rằng các tính trạng màu
a) Thí nghiệm
- Lai 2 bố mẹ thuần chủng khác nhau về 2 cặp tính trạng tơng phản:
P: vàng, trơn x xanh, nhăn
F1 : Vàng trơnCho F1 tự thụ phấn
Trang 9
sắc và hình dạng hạt đậu di truyền độc lập với nhau?
Hoạt động 2: Tìm hiểu biến dị tổ hợp
1 Mục tiêu: Giải thích đợc biến dị tổ hợp
2 Cách tiến hành:
- GV y/c HS nghiên cứu lại kết quả thí nghiệm ở F2 → trả
lời các câu hỏi
+ Kiểu hình nào ở F2 khác bố , mẹ ?
HS nêu đợc 2 kiểu hình là : vàng, nhăn và xanh, trơn và
chiếm tỉ lệ 6/16
- GV nhấn mạnh khái niệm biến dị tổ hợp đợc xác định
dựa vào kiểu hình khác bố mẹ
I Biến dị tổ hợp
- Biến dị tổ hợp là sự tổ hợp lại các tính trạng của bố mẹ
- Nguyên nhân: có sự phân li độc lập và tổ hợp lại các cặp tính trạng làm xuất hiện các kiểu hình khác P
Kết luận chung: HS đọc kết luận SGK
3 Kiểm tra - Đánh giá
1 Phát biểu nội dung qui luật phân li độc lập
2 Biến dị tổ hợp là gì? nó đợc xuất hiện ở hình thức sinh sản nào?
Trang 101 Kiểm tra bài cũ
- Căn cứ vào đâu Menđen lại cho rằng các tính trạng màu sắc và hình dạng hạt
đậu trong thí nghiệm của mình di truyền độc lập với nhau?
- Biến dị tổ hợp là gì? nó xuất hiện trong hình thức sinh sản nào? Vì sao?
2 Giới thiệu bài: Menđen đã giải thích kết quả thí nghiệm lai hai cặp tính
trạng nh thế nào? Quy luật phân li độc lập có ý nghĩa gì? ta xét ở bài hôm nay
Hoạt động 1: Tìm hiểu Menđen giải thích kết
quả thí nghiệm
1 Mục tiêu: HS giải thích đợc kết quả thí nghiệm
theo quan niệm của Men Đen
III Menđen giải thích kết quả thí nghiệm
- HS tự thu nhận thông tin thảo luận nhóm →
- Từ kết quả thí nghiệm: sự phân li của từng cặp tính trạng đều là 3:1 Menđen cho rằng mỗi cặp tính trạng do một cặp nhân tố di truyền quy định, tính trạng hạt vàng là trội so với hạt xanh, hạt trơn
là trội so với hạt nhăn
- Quy ớc gen:
Trang 11thống nhất câu trả lời
- Đại diện nhóm lên trình bày trên hình 5
phải dị hợp về 2 cặp gen (AaBb), các gen A và a, B và b phân li độc lập và tổ hợp tự do cho 4 loại giao tử là:
- HS căn cứ vào H 5 → hoàn thành bảng AB, Ab, aB, ab
1 Mục tiêu: + HS phân tích đợc ý nghĩa của qui
luật phân li độc lập đối với chọn giống và tiến
+ Nêu ý nghĩa của qui luật phân li độc lập?
- HS sử dụng t liệu trong bài để trả lời -> nhận
- Biến dị tổ hợp có ý nghĩa quan trọng
đối với chọn giống và tiến hoá
Trang 123 Kiểm tra - Đánh giá - Men Đen đã giải thích kết quả thí nghiệm của
mình nh thế nào ? kết quả một phép lai có tỉ lệ kiểu hình là 3:3:1:1 Hãy xác
định kiểu gen của phép lai trên ?
(tỉ lệ kiểu hình 3:3:1:1 = (3:1)(1:1) => cặp gen thứ 1 là Aa x Aa
=> cặp gen thứ 2 là Bb x bbKiểu gen của phép lai trên là: AaBb x AaBb)
4 H ớng dẫn học ở nhà Học bài theo nội dung SGK
- Đọc trớc bài 6 - Kẻ bảng 5 vào vở bài tập
Ngày soạn:
Tiết: 6 Bài 6 thực hành: tính xác suất
xuất hiện các mặt của đồng xu kim loại
A Mục tiêu
1 Kiến thức:
+ Xác định đợc xác suất của một và hai sự kiện đồng thời xảy ra thông qua việc
gieo các đồng kim loại
+ Vận dụng xác suất để hiểu đợc tỉ lệ các loại giao tử và tỉ lệ các kiểu gen trong lại
một cặp tính trạng
2 Kĩ năng:
+ Rèn kĩ năng hợp tác trong nhóm
B Đồ dùng dạy học
- Bảng phụ ghi thống kê kết quả các nhóm
- Mỗi nhóm có 2 đồng kim loại, kẽ sẵn bảng 6.1 và 6.2 vào vở
C Hoạt động Dạy Học–
1 Kiểm tra bài cũ
- Menđen đã giải thích kết quả thí nghiệm lai hai cặp tính trạng của mình nh thế nào?
- Biến dị tổ hợp có ý nghĩa gì đối với chọn giống và tiến hoá? Tại sao ở các loài sinh sản giao phối biến dị phong phú hơn nhiều so với loài sinh sản vô tính?
- Giải bài tập 4 SGK trang 19
2 Giới thiệu bài: Tại sao kết quả các thí nghiệm của Menđen lại có tỷ lệ
giao tử và hợp tử nh các bài trớc chúng ta đã tìm hiểu? Bài thực hành sẽ giúp ta chứng minh tỷ lệ đó
