Cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phường xuân la, quận tây hồ, thành phố hà nội

Các nghiên cứu về cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch Trong nghiên cứu “Kỳ vọng về một nề nếp mới trong công tác hộ tịch”[12], đăng trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, tháng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

-/ -

BỘ NỘI VỤ / HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trong luận văn là trung thực Những kết luận khoa học trong luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Thị Hồng Hạnh

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn về đề tài “Cải cách thủ tục hành chính về đăng

ký hộ tịch tại UBND phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội”,

trước hết tôi xin đặc biệt cảm ơn thầy hướng dẫn TS Vũ Hồng Huy đã quan tâm chỉ bảo, hướng dẫn và giúp đỡ tận tình về nội dung và phương pháp nghiên cứu khoa học trong suốt quá trình thực hiện Luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc, Khoa Sau đại học, Quý thầy,

cô trong Học viện Hành chính Quốc gia đã tạo những điều kiện tốt nhất, giúp

đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài luận văn Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo, đội ngũ cán bộ, công chức phường Xuân La (Tây

Hồ - Hà Nội) đã giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn Xin được bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp

đã luôn hỗ trợ, động viên, chia sẻ và tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi vượt qua những khó khăn để hoàn thành Luận văn này

Do những điều kiện chủ quan, khách quan, chắc chắn kết quả nghiên cứu của Luận văn còn những điểu thiếu sót Tôi rất mong tiếp tục nhận được những ý kiến đóng góp để hoàn thiện, nâng cao chất lượng vấn đề được lựa chọn nghiên cứu

Hà Nội, ngày 11 tháng 07 năm 2017

Tác giả Luận văn

Lê Thị Hồng Hạnh

MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn 1

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 7

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 7

7 Kết cấu của luận văn 8

Chương 1.CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VỀ ĐĂNG KÝ HỘ TỊCH 9

1 1 Khái quát về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính 9

1.1.1 Khái quát về thủ tục hành chính 9

1.1.2 Khái quát về cải cách thủ tục hành chính 13

1.2 Đăng kí hộ tịch và cải cách thủ tục hành chính trong đăng ký hộ tịch 17

1.2.1 Đăng ký hộ tịch 17

1.2.1.1 Khái niệm hộ tịch 17

1.2.1.2 Đăng ký hộ tịch 19

1.2.1.3 Nguyên tắc đăng ký hộ tịch 20

1.2.1.4 Mục đích đăng ký hộ tịch 21

1.2.2 Thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch thuộc thẩm quyền của UBND cấp xã 21

1.2.3 Cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch 23

1.2.3.1 Tính cần thiết của cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch 23

1.2.3.2 Những nội dung cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đăng kí hộ tịch tại UBND phường 27

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch 28

1.3.1 Yếu tố thể chế 28

1.3.2 Yếu tố con người 28

1.3.3 Công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức triển khai thực hiện nhiệm vụ về cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch 29

1.3.4 Mức độ ứng dụng công nghệ thông tin 30

1.4 Kinh nghiệm quốc tế về cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch và bài học cho Việt Nam 31

1.4.1 Kinh nghiệm của Hàn Quốc 31

1.4.2 Kinh nghiệm của Áo 33

1.4.3 Kinh nghiệm của Nhật Bản 35

1.4.4 Bài học cho Việt Nam 36

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 38

Chương 2 THỰC TRẠNG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VỀ ĐĂNG KÝ HỘ TỊCH TẠI UBND PHƯỜNG XUÂN LA, QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI …… 39

2.1 Khái quát những đặc điểm tự nhiên, đặc điểm kinh tế xã hội có ảnh hưởng tới hoạt động cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch của UBND phường Xuân La, Tây Hồ, Hà Nội 39

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên… 39

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 40

2.2 Thực trạng cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch tại UBND phường Xuân La 42

2.2.1 Việc ban hành các văn bản chỉ đạo, tổ chức thực hiện cải cách thủ tục hành chính trong đăng kí hộ tịch 42

2.2.2 Phương thức quản lý, đăng kí hộ tịch 43

2.2.3 Những cải cách cơ bản về thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch 45

2.2.3.1 Đơn giản hóa thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch 45

2.2.3.2 Công khai các thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch 47

2.2.3.3 Rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch 48

2.2.3.4 Đổi mới cách thức nộp hồ sơ đăng kí hộ tịch 49

2.2.3.5 Ứng dụng công nghệ thông tin vào cải cách thủ tục hành chính trong đăng kí

hộ tịch … 51

2.2.3.6 Thực hiện cơ chế”một cửa” 52

2.2.4 Kết quả giải quyết thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phường Xuân La… 53

2.3 Đánh giá chung về cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phường Xuân La 54

2.3.1 Những mặt đạt được 54

2.3.2 Những hạn chế 55

2.3.3 Nguyên nhân của những hạn chế 57

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 61

Chương 3:PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VỀ ĐĂNG KÝ HỘ TỊCH TẠI UBND PHƯỜNG XUÂN LA, QUẬN TÂY HỒ, TP HÀ NỘI 62

3.1 Quan điểm, phương hướng, mục tiêu về cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch 62

3.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch tại UBND phường Xuân La, Tây Hồ, Hà Nội 65

3.2.2 Nâng cao năng lực công chức làm công tác đăng kí hộ tịch 66

3.2.3 Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong đăng kí hộ tịch 70

3.2.4 Tiếp tục thực hiện thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch theo cơ chế “một cửa”, “một cửa liên thông”, “một cửa điện tử” 72

3.2.5 Tăng cường công tác tuyên truyền, công khai thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch… 74

3.2.6 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với quá trình giải quyết thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch 76

3.3 Điều kiện để thực hiện các giải pháp 77

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 79

KẾT LUẬN 80

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn

Thủ tục hành chính về hộ tịch đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực quản lý dân cư Thông qua việc đăng ký hộ tịch, các sự kiện hộ tịch cơ bản của mỗi người từ khi sinh ra đến khi chết được xác nhận về mặt pháp lý Việc đăng ký hộ tịch tạo cơ sở pháp lý để người dân hưởng các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời tạo cơ sở để nhà nước bảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp đó Thực hiện đăng ký hộ tịch tốt, hiệu quả, chính xác, đầy đủ, kịp thời,

sẽ giúp Nhà Nước quản lý dân cư một cách chính xác, từ đó có biện pháp xây dựng, hoạch định và phát triển những chính sách kinh tế - xã hội, quốc phòng,

an ninh của đất nước một cách hợp lý, hiệu quả nhất

Thực hiện các quy định của pháp luật điều chỉnh trực tiếp và gián tiếp, trong những năm gần đây công tác đăng ký hộ tịch ở nước ta đã đi vào nề nếp

ổn định Đặc biệt, Luật hộ tịch số 60/2014/QH13 có hiệu lực ngày 1/1/2016 là đạo luật quan trọng liên quan đến việc bảo đảm thực hiện quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân đã được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013 Luật hộ tịch có nhiều nội dung mới mang tính đột phá, cải cách công tác đăng ký, quản lý hộ tịch nói riêng và quản lý dân cư nói chung, bảo đảm phục vụ nhân dân ngày một tốt hơn Thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch gọn gàng hơn, người dân đăng ký hộ tịch nhanh chóng hơn, giảm bớt những thủ tục rườm rà…

Hiện nay, trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của đất nước, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế diễn ra ngày càng sâu rộng, yêu cầu thực tiễn của công tác đăng ký hộ tịch, vì thế, càng đòi hỏi phải nâng cao chất lượng, hiệu quả Tuy nhiên, còn một khoảng cách lớn giữa nhu cầu

và khả năng đáp ứng trên thực tế nên hoạt động đăng kí hộ tịch còn bộc lộ một số bất cập, hạn chế, gây khó khăn, phức tạp đối với người dân và cơ quan quản lý đăng ký hộ tịch Những bất cập nói trên gây ảnh hưởng đến việc thực

hiện quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, ảnh hưởng đến chất lượng đăng

ký hộ tịch, làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước về dân cư

Phường Xuân La trực thuộc quận Tây Hồ là một quận nội đô của thành

phố Hà Nội Trong những năm qua, dưới sức ép của quá trình đô thị hóa, dân

số của phường rất đông, mật độ dân số cao nảy sinh nhiều phức tạp trong quản lý hộ tịch Nhu cầu về đăng kí hộ tịch của phường Xuân La ngày càng gia tăng cả về số lượng và chất lượng Là cấp chính quyền gần dân nhất, là cầu nối giữa người dân và nhà nước, có thể thấy, hoạt động cải cách hành chính nói chung và cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch nói riêng của chính quyền phường sẽ tác động trực tiếp nhất đến đời sống cũng như mối quan hệ của nhân dân với chính quyền Vì thế, phường Xuân La đã có nhiều

cố gắng trong cải cách hành chính nói chung, cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch nói riêng Với sự chỉ đạo, quan tâm của các cấp ủy, chính quyền, hoạt động đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La từng bước được thực hiện nghiêm túc, đầy đủ, chính xác Song cũng như nhiều địa phương khác, hoạt động cải cách hành chính về đăng ký hộ tịch ở phường Xuân La cũng gặp phải những vướng mắc, hạn chế cần tháo gỡ

Vì vậy, nghiên cứu về cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La là rất cần thiết nhằm làm rõ hơn nữa cơ sở lý luận, thực tiễn

về cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch của chính quyền phường, chỉ ra những nguyên nhân của những hạn chế và đề xuất các giải pháp nâng

cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động này Vì vậy, tôi chọn đề tài “Cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phường Xuân La, quận Tây

Hồ, thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Đăng kí hộ tịch là nội dung được nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến

hộ tịch trong thời gian qua Có thể chia làm các nhóm nghiên cứu như sau:

2.1 Các nghiên cứu về quản lý nhà nước về hộ tịch nói chung

Bài viết “Về hộ tịch và pháp luật về hộ tịch” [22] của tác giả Trần Duy Rô

Nin (2008) đăng trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 5/2008 đã nghiên cứu hệ thống pháp luật về hộ tịch ở Việt Nam Tác giả đã khẳng định pháp luật về hộ tịch của Việt Nam còn nhiều “kẽ hở”, chưa “bám sát thực tiễn”, gây những khó khăn, bất cập trong thực hiện quản lý hộ tịch Chính vì thế, tác giả kiến nghị cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về hộ tịch, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho quản lý hộ tịch, đáp ứng nhu cầu thực tế của nhà nước và nhân dân

Bài viết “Thực trạng công tác đăng ký, quản lý hộ tịch và thực hiện các

văn bản quy phạm pháp luật về hộ tịch” [16] của Trần Lệ Hoa tại Diễn đàn

đối thoại chính sách pháp luật lần thứ nhất năm 2014 Tác giả đã trình bày một cách tổng quát về việc thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về hộ tịch cũng như thực trạng công tác đăng kí, quản lý hộ tịch Thông qua đó, tác giả có đánh giá về những điểm đạt được và tồn tại của hoạt động này, đồng thời kiến nghị các giải pháp hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

về hộ tịch và nâng cao hiệu quả công tác quản lý hộ tịch trong thời gian tới

Tác giả Đinh Ngọc Giang (2015) có nghiên cứu “Quản lý nhà nước về

hộ tịch ở nước ta hiện nay” (Tạp chí Quản lý nhà nước, số 228/2015) [14] đã

phân tích một cách khái quát những kết quả đạt được trong công tác đăng kí

và quản lý hộ tịch Giá trị của nghiên cứu là hệ thống các giải pháp từ góc độ quản lý nhà nước đã được đưa ra nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước về hộ tịch

Nhìn nhận từ thực tiễn địa phương, Luận văn cao học “Quản lý nhà

nước về hộ tịch của UBND phường ở quận Đống Đa, thành phố Hà Nội” [8]

của Nguyễn Thị Chính năm 2013, Luận văn cao học “Quản lý nhà nước về hộ

tịch tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội” [23] của Nguyễn Thị Nga năm

2014, Luận văn cao học “Quản lý nhà nước về hộ tịch tại tỉnh Vĩnh Phúc”

của Vũ Thị Bích Liên năm 2015” [20], là những nghiên cứu về hoạt động

quản lý nhà nước về hộ tịch tại các địa phương Trên cơ sở những đánh giá về thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch ở cả mặt đạt được và hạn chế, các tác giả đều chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế đó và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hộ tịch tại các địa phương Đây là những nghiên cứu thực tiễn có giá trị, có thể tham khảo cho công tác quản lý nhà nước của các địa phương khác

2.2 Các nghiên cứu về cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch

Trong nghiên cứu “Kỳ vọng về một nề nếp mới trong công tác hộ

tịch”[12], đăng trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, tháng 6 năm 2006, tác giả

Phạm Trọng Cường đã đánh giá thực trạng quản lý hộ tịch nói chung, chỉ ra những hạn chế, tồn tại cũng như những yêu cầu cần đổi mới đối với công tác này Tác giả cũng đưa ra các đề xuất, giải pháp với “kỳ vọng về một nề nếp mới trong công tác hộ tịch” để có thể đáp ứng được yêu cầu trong thực tiễn hiện nay

Tìm hiểu sâu về cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch dưới góc

độ kĩ thuật, Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh (2013) có nghiên cứu “Áp

dụng công nghệ thông tin trong đăng kí và quản lý hộ tịch tại thành phố Hồ Chí Minh” (Tạp chí Dân chủ pháp luật, Số chuyên đề pháp luật về hộ tịch

2013) [26] Nghiên cứu này khẳng định tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong đăng kí, quản lý hộ tịch và đã đánh giá thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong đăng kí hộ tịch ở cả 3 cấp chính quyền trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

Nghiên cứu về cải cách hộ tịch, tác giả Nam Minh (2013) có bài “Tiếp

tục phân cấp thẩm quyền, cải cách phương thức quản lý và đăng kí hộ tịch”

(Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số chuyên đề pháp luật về hộ tịch 2013) [24] Tác giả đã phân tích thực trạng phân cấp thẩm quyền và phương thức quản lý, đăng kí hộ tịch Trên cơ sở đánh giá những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế, tác giả đề xuất các giải pháp về phân cấp thẩm quyền, cải

cách phương thức quản lý và đăng kí hộ tịch, trong đó có đề cập đến số định danh cá nhân và xây dựng cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử toàn quốc

“Nâng chất lượng cán bộ làm công tác hộ tịch từ cấp cơ sở” của Tác

giả Nguyễn Quỳnh Hoa (2015)[17], đăng trên tạp chí Tổ chức Nhà nước điện

tử 2015 tiếp cận trực tiếp vào đội ngũ công chức làm công tác hộ tịch ở cấp

cơ sở Trong bối cảnh hiện vẫn còn đến 30% công chức tư pháp - hộ tịch cấp

xã chưa đáp ứng được tiêu chuẩn do Chính phủ quy định, gây ra những tồn tại, hạn chế hiện nay trong công tác đăng ký, quản lý hộ tịch, vấn đề nâng cao chất lượng đội ngũ công chức làm công tác hộ tịch ở cấp xã càng trở nên bức thiết Tác giả cho rằng, để cải cách thủ tục hành chính trong đăng kí hộ tịch thành công, cần chú trọng yếu tố con người bằng cách rà soát, đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ hộ tịch, kiện toàn đội ngũ công chức làm công tác

hộ tịch từ cấp cơ sở trở lên, đáp ứng các tiêu chuẩn là nhiệm vụ hiện nay

* Từ tổng quan tình hình nghiên cứu trên, có thể thấy:

Vấn đề thủ tục đăng kí hộ tịch và thủ tục đăng kí hộ tịch là vấn đề rộng, được trình bày trong nhiều công trình, đề tài nghiên cứu có giá trị Trong đó, cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch là cũng là một trong những nội dung nghiên cứu, tuy nhiên chưa được đậm nét, nhất là ở chính quyền cấp cơ

sở cụ thể Nhìn chung, các nghiên cứu, đề tài, bài viết về cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch còn khá tản mát, thiếu tính hệ thống Các nghiên cứu

về nội dung này là của địa phương khác hay cấp chính quyền khác Hiện chưa

có nghiên cứu nào nghiên cứu trực tiếp cải cách thủ tục hành chính về đăng kí

hộ tịch của UBND phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu hoạt động cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội Từ đó đưa ra các giải pháp

để nâng cao chất lượng hoạt động cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

Đề tài Luận văn có một số nhiệm vụ nghiên cứu sau:

+ Khái quát và làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phường

+ Phân tích và đánh giá thực trạng cải cách thủ tục hành chính về đăng

ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội Chỉ ra những mặt đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong thực tiễn cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

+ Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: là hoạt động cải cách thủ tục hành chính về

đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Phạm vi về nội dung: cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch; + Phạm vi về thời gian: Giai đoạn 2014 - nay (năm 2014, Luật Hộ tịch (Số: 60/2014/QH13 ) được ra đời, đến ngày 01/01/2016, Luật chính thức có hiệu lực Luận văn nghiên cứu trong khoảng thời gian từ 2014 - nay để đánh giá về quá trình cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch tại UBND phường Xuân La (Tây Hồ, Hà Nội), đáp ứng những thay đổi trong quy định pháp luật của Luật Hộ tịch 2014;

+ Phạm vi về không gian: trên địa bàn phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác

Lê nin; tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về cải cách thủ

tục hành chính về đăng ký hộ tịch

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài Luận văn, tác giả sử dụng một số phương pháp cơ bản sau:

+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu: nghiên cứu, tìm hiểu những tài liệu đã

có bồi dưỡng công chức hành chính nhằm cung cấp những luận cứ khoa học cho việc nghiên cứu cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phường Xuân La (Tây Hồ, Hà Nội), đánh giá các quan điểm của các tác giả, những điểm hợp lý và chưa hợp lý, đồng thời đưa ra ý kiến của mình Phương pháp này được áp dụng nhằm giải quyết những vấn đề về lý luận và thực tiễn của cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch

- Các phương pháp nghiên cứu bổ trợ khác:

* Phương pháp phân tích, tổng hợp: Trên cơ sở các dữ liệu, tài liệu thu thập được, tác giả đã tiến hành phân tích, đánh giá và tổng hợp lại để tìm ra những luận điểm, kết luận có giá trị khoa học, hữu ích với đề tài luận văn

* Phương pháp so sánh: Tác giả sử dụng phương pháp này để so sánh, đối chiếu những quan niệm, tư duy, những biện pháp của các quốc gia, địa phương trong cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch Từ đó, rút ra những bài học kinh nghiệm phù hợp cho UBND phường Xuân La nói riêng, cho các cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương của Việt Nam nói chung

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Về mặt lý luận, sau khi hoàn thành vấn đề nghiên cứu sẽ góp phần bổ sung lý luận cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch, góp phần bổ sung

kiến thức thực tiễn về cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

Về mặt thực tiễn, luận văn sẽ góp phần hoàn thiện cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phường Xuân La nói riêng và trên toàn quận Tây Hồ trong thời gian tới

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Phụ lục và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của cải cách thủ tục hành chính về

đăng ký hộ tịch

Chương 2: Thực trạng cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại

UBND phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách thủ

tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

Có thể đưa ra quan niệm một cách đầy đủ: “Thủ tục hành chính là một quy phạm pháp luật quy định trình tự về thời gian và không gian khi thực hiện thẩm quyền của bộ máy Nhà nước và là cách thức giải quyết các công việc giữa các cơ quan Nhà nước với nhau và giữa cơ quan Nhà nước với các tổ chức và công dân” [1]

Thủ tục hành chính được đặt ra để các cơ quan Nhà nước có thể thực hiện mọi hình thức hoạt động cần thiết của mình trong đó bao gồm cả trình tự thành lập các công sở, trình tự bổ nhiệm, bãi nhiệm, điều động viên chức, trình tự lập quy, áp dụng quy phạm để đảm bảo các quyền của chủ thể và xử

lý vi phạm, trình tự điều hành, tổ chức các hoạt động tác nghiệp hành chính

Đó chính là các quy tắc phải tuân thủ theo trong quá trình ra các quyết định hành chính của các cơ quan quản lý Nhà nước

Thủ tục hành chính là một bộ phận chế định của Luật hành chính Nói cách khác, thủ tục hành chính là một loại hình quy phạm mang tính công cụ

để giúp các cơ quan Nhà nước có điều kiện thực hiện chức năng của mình Thủ tục hành chính do các cơ quan Nhà nước ban hành để thực thi Hiến pháp và pháp luật nhằm thực hiện chức năng quản lý của nền hành chính Nhà nước và hoàn thành nhiệm vụ của mình, đồng thời các cơ quan hành chính Nhà nước có trách nhiệm thực thi các thủ tục đó

1.1.1.2 Đặc điểm của thủ tục hành chính

Thứ nhất, thủ tục hành chính được điều chỉnh bằng quy phạm thủ tục

Thủ tục hành chính là một bộ phận cấu thành của hệ thống quy phạm thủ tục Hệ thống quy phạm thủ tục là toàn bộ các quy tắc pháp lý quy định về trình tự, trật tự thực hiện thẩm quyền của các cơ quan nhà nước trong việc giải quyết công việc công việc nhà nước và thực hiện nghĩa vụ hành chính đối với các cơ quan nhà nước, tổ chức và công dân Đó cũng chính là các hệ thống các nguyên tắc quản lý và điều hành bắt buộc các cơ quan nhà nước cũng như các công chức phải tuân theo trong giải quyết công việc thuộc thẩm quyền của mình

Là quy phạm thủ tục, thủ tục hành chính có chức năng làm cho các quy phạm nội dung của luật pháp được thực hiện thuận lợi Thiếu thủ tục hành chính việc thực thi luật pháp sẽ gặp khó khăn, thậm chí không có khả năng đi vào đời sống thực tế

Hoạt động quản lý chủ yếu là hoạt động áp dụng pháp luật mà ở đó, hành

vi áp dụng pháp luật liên quan chủ yếu đến việc xác định tình trạng thực tế của vụ việc, lựa chọn quy phạm pháp luật tương ứng và ra quyết định về vụ việc đó Các hành vi áp dụng pháp luật này được tiến hành theo những thủ tục hành chinh nhất định Như vậy nếu thiếu các thủ tục cần thiết thì quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia trọng hoạt động quản lý sẽ không được đảm bảo thực hiện Thủ tục hành chính là một nhân tố bảo đảm cho sự hoạt động chặt chẽ, thuận lợi và đúng chức năng quản lý của cơ quan nhà nước, vì nó là chuẩn mực hành vi cho công dân và công chức nhà nước để họ tuân theo và thực hiện nghĩa vụ của mình đối với nhà nước Dựa vào các thủ tục hành chính các công việc hành chính sẽ được xử lý và đạt được những hiệu quả pháp luật đúng như dự định

Thứ hai, thủ tục hành chính là trình tự thực hiện thẩm quyền trong hoạt

động quản lý hành chính nhà nước

Xét trong quá trình giải quyết công việc của các cơ quan hành chính nhà nước thì thủ tục hành chính là cách thức, trình tự mà các cơ quan hành chính nhà nước áp dụng để giải quyết các nhiệm vụ theo quy định của pháp luật Trình tự này có thể từ dưới lên, từ cấp trên xuống mà cũng có những trình tự thực hiện song hành

Thứ ba, thủ tục hành chính rất đa dạng và phức tạp Tính đa dạng và

phức tạp được biểu hiện như sau:

- Do nhiều cơ quan và công chức nhà nước thực hiện

- Quy định quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia mối quan hệ hành chính, trong đó bao gồm cả công việc của Nhà nước và công dân;

- Việc quy định thủ tục hành chính phải kết hợp với những khuôn mẫu

ổn định tương đối và chặt chẽ với các biện pháp thích ứng cho từng loại công việc và từng loại đối tượng;

- Nền hành chính nhà nước hiện nay đang chuyển từ hành chính cai quản sang hành chính phục vụ đã tác động mạnh mẽ vào thủ tục hành chính;

- Thực hiện chủ yếu ở công sở nhà nước, gắn liền với công tác văn thư

và tổ chức ban hành, quản lý văn bản, giấy tờ;

- Do chủ thể cơ quan hành chính nhà nước xây dựng để giải quyết công việc nên phụ thuộc rất nhiều vào ý chí chủ quan của chủ thể ban hành

- Trong bối cảnh của quá trình hội nhập khu vực và quốc tế hiện nay, các thủ tục hành chính có yếu tố nước ngoài cần phải phù hợp với thông lệ quốc tế

Thứ tư, thủ tục hành chính có tính năng động hơn so với các quy phạm

nội dung của luật hành chính, đòi hỏi phải thay đổi nhanh hơn để thích ứng và phù hợp với nhu cầu thực tế của đời sống xã hội

Đây chính là yếu tố cần nhận thức đúng đắn giúp cho các nhà ban hành các quy định thủ tục hành chính ban hành các quy định phù hợp với thực tế khách quan và tiến trình phát triển kinh tế xã hội

1.1.1.3 Vai trò của thủ tục hành chính

Thủ tục hành chính với tư cách là bộ phận của thể chế hành chính ngày càng có vai trò quan trọng trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước Điều này không những có ý nghĩa vai trò to lớn trong hoạt động lập pháp, lập quy

mà còn hết sức cần thiết để có nhận thức đúng đắn trong hoạt động quản lý nhà nước đặc biệt là trong tiến trình cải cách nền hành chính

Thủ tục hành chính được quy định nhằm tạo ra trật tự trong hoạt động quản lý của các cơ quan Nhà nước khi tiến hành các hoạt động quản lý của mình Có thể nói thủ tục hành chính là các quy phạm thủ tục của luật hành chính quy định cách thức tiến hành các hoạt động quản lý hành chính nên chúng tạo ra cơ sở và điều kiện cần thiết để các cơ quan quản lý nhà nước giải quyết các công việc của người dân theo luật định, đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức và công dân

Thủ tục hành chính có vai trò quan trọng trong quản lý hành chính nhà nước Nếu không có thủ tục hành chính thì mọi chính sách, chủ trương của Đảng và Nhà nước ban hành sẽ khó được thực thi Có thể nói thủ tục hành chính là công cụ và phương tiện để đưa pháp luật vào đời sống

Ý nghĩa của thủ tục hành chính đươc biểu hiện qua những khía cạnh cơ bản:

- Là những tiêu chuẩn hành vi cho công dân và cán bộ, công chức, viên chức hành chính thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình, bảo đảm sự hoạt động chặt chẽ, thuận lợi, đúng chức năng của bộ máy hành chính

- Đảm bảo các quyết định hành chính được đưa vào thực tế đời sống xã hội

- Đảm bảo cho các quyết định hành chính được thi hành thống nhất và có thể kiểm tra được tính hợp pháp và hợp lý của quyết định hành chính thông qua thủ tục hành chính;

- Là công cụ điều hành cần thiết của tổ chức hành chính;

- Xây dựng thủ tục hành chính khoa học góp phần vào quá trình xây dựng và triển khai luật pháp;

- Giúp cho việc thực hiện nguyên tắc dân chủ trong quản lý; thể hiện trách nhiệm của nhà nước đối với nhân dân;

- Là sự biểu hiện trình độ văn hoá, mức độ văn minh của nền hành chính Nếu thiếu quy phạm thủ tục, các quy phạm vật chất khó được thực hiện

1.1.2 Khái quát về cải cách thủ tục hành chính

1.1.2.1 Khái niệm cải cách thủ tục hành chính

Cải cách hành chính là một sự thay đổi có kế hoạch, theo một mục tiêu nhất định, được xác định bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền Cải cách hành chính được xác định là hành vi có tính hướng đích của con người nhằm cải biến nền hành chính của một quốc gia theo hướng hoàn thiện hơn Nó không làm thay đổi bản chất của hệ thống hành chính, mà chỉ làm cho hệ thống này trở nên hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân được tốt hơn, đáp ứng yêu cầu quản

lý kinh tế – xã hội của một quốc gia

Nếu như nội dung cải cách hành chính (CCHC) nhà nước giai đoạn 2001-2010 có 5 nội dung là: thể chế; tổ chức bộ máy; xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức, tài chính công và hiện đại hóa nền hành chính thì Chương trình tổng thể CCHC nhà nước giai đoạn 2011-2020 có thêm nội dung thứ 6 là cải cách thủ tục hành chính Chính phủ khẳng định cải cách thủ tục hành chính là nhiệm vụ trọng tâm của cải cách hành chính trong tiến trình đổi mới, phát triển và hội nhập của nước ta

Một cách chung nhất, có thể hiểu rằng “cải cách thủ tục hành chính là

hành vi có tính hướng đích của con người nhằm cải biến nền hệ thống thủ tục hành chính gia theo hướng hoàn thiện hơn” [1] Cải cách thủ tục hành chính

là việc đổi mới những định trình tự về thời gian, về không gian khi thực hiện một thẩm quyền nhất định của bộ máy Nhà nước, đổi mới cách thức giải quyết công việc của các cơ quan Nhà nước trong mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân, đáp ứng yêu cầu của nền hành chính và của người dân

Hiện nay thủ tục hành chính ở nước ta còn những nhược điểm: Hình thức đòi hỏi quá nhiều giấy tờ, gây phiền hà cho nhân dân; nặng nề, nhiều cửa, nhiều cấp trung gian, rườm rà, không rõ ràng về trách nhiệm; không phù hợp với yêu cầu của thời kỳ mở cửa và hội nhập Thủ tục hành chính thiếu thống nhất, thường bị thay đổi một cách tuỳ tiện, thiếu công khai, minh bạch

Hiệu quả của nhược điểm trên là gây phiền hà cho việc thực hiện quyền tự

do, lợi ích và công việc chung của cơ quan, gây trở ngại cho việc giao lưu và hợp tác giữa nước ta với nước ngoài, gây ra tệ cửa quyền, bệnh giấy tờ trong hệ thống cơ quan hành chính, là nơi thuận lợi cho nạn tham nhũng, lãng phí phát sinh, hoành hành, gây phiền hà cho tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp

Chính vì vậy, cải cách thủ tục hành chính là yêu cầu bức xúc của nhân dân, doanh nghiệp, của các tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài, là khâu đột phá của tiến trình cải cách hành chính Nhà nước Cải cách thủ tục hành chính là điều kiện cần thiết để tăng cường củng cố mối quan hệ giữa Nhà nước và nhân dân, tăng cường sự tham gia quản lý Nhà nước của nhân dân Cải cách thủ tục được coi là khâu đột phá trong cải cách nền hành chính Nhà nước, nghĩa là để tạo sự chuyển động của toàn bộ hệ thống nền hành chính quốc gia; thủ tục hành chính là khâu được chọn đầu tiên, cải cách thủ tục hành chính sẽ gây ra sự chuyển động của toàn bộ hệ thống khi bị tác động

1.1.2.2 Những yêu cầu của quá trình cải cách thủ tục hành chính

Hiện nay thủ tục hành chính ở nước ta còn những nhược điểm: Hình thức đòi hỏi quá nhiều giấy tờ, gây phiền hà cho nhân dân; nặng nề, nhiều cửa, nhiều cấp trung gian, rườm rà, không rõ ràng về trách nhiệm; không phù hợp với yêu cầu của thời kỳ mở cửa và hội nhập Thủ tục hành chính thiếu thống nhất, thường bị thay đổi một cách tuỳ tiện, thiếu công khai, minh bạch

Hiệu quả của nhược điểm trên là gây phiền hà cho việc thực hiện quyền tự

do, lợi ích và công việc chung của cơ quan, gây trở ngại cho việc giao lưu và hợp tác giữa nước ta với nước ngoài, gây ra tệ cửa quyền, bệnh giấy tờ trong hệ

thống cơ quan hành chính, là nơi thuận lợi cho nạn tham nhũng, lãng phí phát sinh, hoành hành, gây phiền hà cho tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp

Chính vì vậy, cải cách thủ tục hành chính là yêu cầu bức xúc của nhân dân, doanh nghiệp, của các tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài, là khâu đột phá của tiến trình cải cách hành chính Nhà nước Để thực hiện tốt cải cách thủ tục hành chính, cần bảo đảm các yêu cầu sau:

- Phải đảm bảo tính thống nhất của hệ thống thủ tục hành chính;

- Bảo đảm tính ổn định cần thiết của quy trình thủ tục hành chính

Cải cách thủ tục hành chính là điều kiện cần thiết để tăng cường củng cố mối quan hệ giữa Nhà nước và nhân dân, tăng cường sự tham gia quản lý Nhà nước của nhân dân Cải cách thủ tục được coi là khâu đột phá trong cải cách nền hành chính Nhà nước, nghĩa là để tạo sự chuyển động của toàn bộ hệ thống nền hành chính quốc gia; thủ tục hành chính là khâu được chọn đầu tiên, cải cách thủ tục hành chính sẽ gây ra sự chuyển động của toàn bộ hệ thống khi bị tác động

1.1.2.3 Nội dung cải cách thủ tục hành chính

Cải cách thủ tục hành chính là nội dung quan trọng trong chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020 Trọng tâm cải cách hành chính là: Cải cách thể chế; xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, chú trọng cải cách chính sách tiền lương nhằm tạo động lực thực sự để cán bộ, công chức, viên chức thực thi công vụ có chất

lượng và hiệu quả cao; nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính và chất lượng dịch vụ công Nội dung của cải cách thủ tục hành chính là:

Một là, cắt giảm và nâng cao chất lượng thủ tục hành chính trong tất cả

các lĩnh vực quản lý nhà nước, nhất là thủ tục hành chính liên quan tới người dân, doanh nghiệp;

Hai là, trong giai đoạn 2011 - 2015, thực hiện cải cách thủ tục hành

chính để tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, giải phóng mọi nguồn lực của xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo đảm điều kiện cho nền kinh tế của đất nước phát triển nhanh, bền vững Một số lĩnh vực trọng tâm cần tập trung là: Đầu tư; đất đai; xây dựng; sở hữu nhà ở; thuế; hải quan; xuất khẩu, nhập khẩu; y tế; giáo dục; lao động; bảo hiểm; khoa học, công nghệ và một số lĩnh vực khác do Thủ tướng Chính phủ quyết định theo yêu cầu cải cách trong từng giai đoạn;

Ba là, cải cách thủ tục hành chính giữa các cơ quan hành chính nhà

nước, các ngành, các cấp và trong nội bộ từng cơ quan hành chính nhà nước;

Bốn là, kiểm soát chặt chẽ việc ban hành mới các thủ tục hành chính

theo quy định của pháp luật;

Năm là, công khai, minh bạch tất cả các thủ tục hành chính bằng các hình

thức thiết thực và thích hợp; thực hiện thống nhất cách tính chi phí mà cá nhân,

tổ chức phải bỏ ra khi giải quyết thủ tục hành chính tại cơ quan hành chính nhà nước; duy trì và cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính;

Sáu là, đặt yêu cầu cải cách thủ tục hành chính ngay trong quá trình

xây dựng thể chế, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn và tăng cường đối thoại giữa Nhà nước với doanh nghiệp và nhân dân; mở rộng dân chủ, phát huy vai trò của các tổ chức và chuyên gia tư vấn độc lập trong việc xây dựng thể chế, chuẩn mực quốc gia về thủ tục hành chính; giảm mạnh các thủ tục hành chính hiện hành; công khai các chuẩn mực, các quy định hành chính để nhân dân giám sát việc thực hiện;

Bảy là, tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về các

quy định hành chính để hỗ trợ việc nâng cao chất lượng các quy định hành chính và giám sát việc thực hiện thủ tục hành chính của các cơ quan hành chính nhà nước các cấp

Có thể thấy trong chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020 đã tách lĩnh vực cải cách thủ tục hành chính ra khỏi cải cách thể chế và đưa ra làm nhiệm vụ riêng Một điểm mới nữa là việc đặt yêu cầu cải cách thủ tục hành chính ngay trong quá trình xây dựng thể chế và việc tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về các quy định hành chính Đây sẽ là một bước tiến đáng kể góp phần vào việc nâng cao chất lượng của các quy định hành chính và giám sát việc thực hiện thủ tục hành chính của các cơ quan nhà nước

1.2 Đăng kí hộ tịch và cải cách thủ tục hành chính trong đăng ký hộ tịch

1.2.1 Đăng ký hộ tịch

1.2.1.1 Khái niệm hộ tịch

Trong khoa học pháp lý một số nước trên thế giới, có thể nhận thấy khái niệm về hộ tịch đã được đề cập, cụ thể như “Civil registration” (tiếng Anh) ” được hiểu là việc đăng ký đúng thời hạn các sự kiện sinh, tử, kết hôn với chính quyền trong thời hạn quy định; “registre d etat civil” (tiếng Pháp) cũng được hiểu là việc đăng ký dân sự của cá nhân Có thể nói, khái niệm hộ tịch được thể hiện rất rộng, các nước khu vực Châu Âu như Cộng hoà Pháp, Cộng hoà liên bang Đức, Cộng hoà Áo… hay các nước ở khu vực Châu Á như Lào, Nhật Bản, Đài Loan… đều có những khái niệm riêng về hộ tịch Theo các tài liệu và được Liên hiệp quốc công nhận và chính thức sử

dụng thường xuyên thì khái niệm “Civil registration” có nghĩa là: “Đăng ký

hộ tịch là việc ghi nhớ liên tục đặc điểm về sự tồn tại và tình trạng dân sự của mỗi cá nhân liên quan đến dân số được quy định bởi sắc lệnh, luật hoặc

điều lệ phù hợp với yêu cầu của pháp luật mỗi quốc gia”[6]

Theo điều 1 Nghị định 158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 của Chính phủ về quản lý hộ tịch thì: “Hộ tịch là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một người từ khi sinh ra đến khi chết” Có thể xem những sự kiện về hộ tịch rất đa dạng nếu theo quan niệm cũ trước đây, hộ tịch chủ yếu bao gồm các sự kiện về sinh, tử, kết hôn thì theo quy định hiện nay của pháp luật, hộ tịch bao hồm các sự kiện cơ bản như: Khai sinh; kết hôn; giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, bổ sung thông tin hộ tịch; khai tử [9]

Như vậy, có thể thấy về mặt ngôn ngữ học, từ Hộ tịch đang được sử dụng trong pháp luật Việt Nam hiện hành đều có sự tương đồng về ngữ nghĩa với các khái niệm của pháp luật về hộ tịch của nước ngoài

Hộ tịch có những đặc điểm chính sau:

Thứ nhất, hộ tịch là một quyền nhân thân, gắn chặt với cá nhân con

người từ khi sinh ra đến khi chết Các sự kiện về hộ tịch được đăng ký để nhận biết người này với người khác như: họ tên, ngày tháng năm sinh, dân tộc, giới tính, cha mẹ…

Thứ hai, hộ tịch là những giá trị về nguyên tắc không thể chuyển đổi

cho người khác Vì vậy, pháp luật quy định người đăng ký hộ tịch trong các trường hợp sau không được phép ủy quyền cho người khác như: đăng ký kết hôn, đăng ký nuôi con nuôi, đăng ký giám hộ, đăng ký nhận cha, mẹ, con Trừ trường hợp pháp luật có quy định khác như đăng ký khai sinh, khai tử, thay đổi, cải chính hộ tịch có thể ủy quyền bằng văn bản, trường hợp người

ủy quyền là ông bà, cha, me, con, vợ, chồng, anh chị em ruột thù không phải văn bản ủy quyền nhưng phải có giấy tờ chính minh mối quan hệ này

Thứ ba, hộ tịch là những sự kiện gắn liền với nhân thân, nên không

thể tự ý xâm phạm thể thực hiện các giao dịch dân sự nếu không được cá nhân đó cho phép

1.2.1.2 Đăng ký hộ tịch

Đăng ký hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận hoặc ghi vào Sổ hộ tịch các sự kiện hộ tịch của cá nhân, tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước bảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, thực hiện quản lý về dân cư Sự kiện quan trọng thường được ghi nhận bao gồm:

Một là, khai sinh; kết hôn; giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi, cải

chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, bổ sung thông tin hộ tịch; khai tử

Trong đó, thay đổi hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký thay đổi những thông tin hộ tịch của cá nhân khi có lý do chính đáng theo quy định của pháp luật dân sự hoặc thay đổi thông tin về cha, mẹ trong nội dung khai sinh đã đăng ký theo quy định của pháp luật

Xác định lại dân tộc là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký xác định lại dân tộc của người con theo dân tộc của người cha hoặc người

mẹ theo quy định tại điều 28 Bộ luật dân sự

Cải chính hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền sửa đổi những thông tin hộ tịch của cá nhân trong trường hợp có sai sót khi đăng ký

hộ tịch

Bổ sung hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền cập nhật thông tin hộ tịch còn thiếu cho cá nhân đã được đăng ký

Hai là, ghi vào Sổ hộ tịch việc thay đổi hộ tịch của cá nhân theo bản

án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền gồm: Thay đổi quốc tịch; xác định cha, mẹ, con; xác định lại giới tính; nuôi con nuôi, chấm dứt việc nuôi con nuôi; ly hôn, hủy việc kết hôn trái pháp luật, công nhận việc kết hôn; công nhận giám hộ; tuyên bố hoặc huỷ tuyên bố một người mất tích, đã chết, bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự

Ba là, ghi vào Sổ hộ tịch sự kiện khai sinh; kết hôn; ly hôn; hủy việc

kết hôn; giám hộ; nhận cha, mẹ, con; xác định cha, mẹ, con; nuôi con nuôi;

thay đổi hộ tịch; khai tử của công dân Việt Nam đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài

Bốn là, xác nhận hoặc ghi vào Sổ hộ tịch các việc hộ tịch khác theo

quy định của pháp luật

1.2.1.3 Nguyên tắc đăng ký hộ tịch

Theo Điều 5 Luật hộ tịch 2014, đăng ký hộ tịch cần đảm bảo những nguyên tắc sau:

Một là, tôn trọng và bảo đảm quyền nhân thân của cá nhân

Hai là, mọi sự kiện hộ tịch của cá nhân phải được đăng ký đầy đủ, kịp

thời, trung thực, khách quan và chính xác; trường hợp không đủ điều kiện đăng ký hộ tịch theo quy định của pháp luật thì người đứng đầu cơ quan đăng ký hộ tịch từ chối bằng văn bản và nêu rõ lý do

Ba là, đối với những việc hộ tịch mà Luật này không quy định thời

hạn giải quyết thì được giải quyết ngay trong ngày; trường hợp nhận hồ sơ sau 15 giờ mà không giải quyết được ngay thì trả kết quả trong ngày làm việc tiếp theo

Bốn là, mỗi sự kiện hộ tịch chỉ được đăng ký tại một cơ quan đăng ký

hộ tịch có thẩm quyền theo quy định của Luật này

Cá nhân có thể được đăng ký hộ tịch tại cơ quan đăng ký hộ tịch nơi thường trú, tạm trú hoặc nơi đang sinh sống Trường hợp cá nhân không đăng ký tại nơi thường trú thì Ủy ban nhân dân cấp huyện, Ủy ban nhân dân cấp xã, Cơ quan đại diện nơi đã đăng ký hộ tịch cho cá nhân có trách nhiệm thông báo việc đăng ký hộ tịch đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cá nhân đó thường trú

Năm là, mọi sự kiện hộ tịch sau khi đăng ký vào Sổ hộ tịch phải được

cập nhật kịp thời, đầy đủ vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử

Sáu là, nội dung khai sinh, kết hôn, ly hôn, khai tử, thay đổi, cải

chính, bổ sung hộ tịch, xác định lại giới tính, xác định lại dân tộc của cá

nhân trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch là thông tin đầu vào của Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư

Bảy là, bảo đảm công khai, minh bạch thủ tục đăng ký hộ tịch[25]

1.2.1.4 Mục đích đăng ký hộ tịch

Mục đích chính của đăng ký hộ tịch là để tạo ra hệ thống pháp luật (văn bản pháp luật thậm chí là văn bản quy phạm pháp luật) được sử dụng để thiết lập và bảo vệ các quyền dân sự của cá nhân Mục đích thứ hai

là tạo ra một nguồn dữ liệu cho việc biên soạn các số liệu thống kê quan trọng, phục vụ cho hoạt động thống kê dân cư của nhà nước

Việc đăng ký và quản lý hộ tịch được xác định là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên của chính quyền các cấp, nhằm không chỉ theo dõi thực trạng và sự biến động về hộ tịch, trên cơ sở đó bảo hộ các quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân và gia đình, xây dựng các chính sách về kinh tế, xã hội, dân số, kế hoạch hóa gia đình mà thậm chí còn phục vụ cho mục đích về an ninh quốc phòng Chính vì vậy, quy định bắt buộc những người buộc thực hiện đăng ký hộ tịch phải tự giác đăng ký các sự kiện hộ tịch theo quy định

1.2.2 Thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch thuộc thẩm quyền của UBND cấp xã

1.2.2.1 Thẩm quyền đăng ký hộ tịch

- Thẩm quyền đăng ký các việc hộ tịch trong nước của Ủy ban nhân dân cấp

xã bao gồm: Đăng ký khai sinh; kết hôn; nhận cha, mẹ, con; giám hộ (bao gồm cả đăng ký chấm dứt, thay đổi giám hộ); thay đổi, cải chính hộ tịch cho người chưa

đủ 14 tuổi; bổ sung thông tin hộ tịch cho công dân Việt Nam cư trú ở trong nước; ghi vào Sổ hộ tịch việc thay đổi hộ tịch theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (như: thay đổi quốc tịch; xác định cha, mẹ, con; xác định lại giới tính; nuôi con nuôi, chấm dứt việc nuôi con nuôi; ly hôn, hủy việc kết hôn trái pháp luật, công nhận việc kết hôn; công nhận giám hộ; tuyên bố hoặc huỷ tuyên

bố một người mất tích, đã chết, bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự; xác

nhận hoặc ghi vào Sổ hộ tịch các việc hộ tịch khác và đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử có yếu tố nước ngoài ở khu vực biên giới); đăng ký khai tử

+ Việc nhận cha, mẹ, con được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi

cư trú của người nhận hoặc người được nhận là cha, mẹ, con

+ Việc giám hộ được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người giám hộ hoặc người được giám hộ cư trú

+ Việc chấm dứt giám hộ được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi

đã đăng ký việc giám hộ trước đây

+ Việc thay đổi, cải chính hộ tịch cho người dưới 14 tuổi, bổ sung thông tin hộ tịch được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đã đăng ký hộ tịch trước đây hoặc nơi cư trú của cá nhân

+ Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đã đăng ký hộ tịch của cá nhân thực hiện việc ghi vào sổ việc thay đổi hộ tịch khi nhận được thông báo của Tòa án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền

- Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người chết thực hiện việc đăng ký khai tử; trường hợp không xác định được nơi cư trú cuối cùng của người chết thì Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó chết hoặc nơi phát hiện thi thể người chết thực hiện việc đăng ký khai tử

- Thẩm quyền đăng ký hộ tịch theo nơi cư trú trong Luật hộ tịch được xác định là nơi thường trú, tạm trú hoặc nơi cá nhân đang sinh sống

1.2.2.2 Trình tự, thủ tục đăng ký hộ tịch

Về cơ bản, các thủ tục đăng ký hộ tịch hiện hành đã khá đơn giản, tạo điều kiện thuận lợi cho người có yêu cầu nên tiếp tục được kế thừa trong

Luật Cá nhân có yêu cầu đăng ký hộ tịch nộp Tờ khai (theo mẫu quy định) cho cơ quan đăng ký hộ tịch kèm theo các giấy tờ chứng minh cho sự kiện hộ tịch cần đăng ký (Giấy chứng sinh hoặc văn bản thay thế, giấy báo tử hoặc giấy tờ thay thế giấy báo tử, giấy tờ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con, giấy tờ làm căn cứ chứng minh việc thay đổi, cải chính hộ tịch …)

Người đi đăng ký hộ tịch chỉ phải xuất trình giấy tờ chứng minh nhân thân (có thể là Thẻ Căn cước công dân theo Luật căn cước công dân hoặc Giấy chứng minh nhân dân, Hộ chiếu, giấy tờ hợp lệ thay thế khác đối với người chưa có Thẻ Căn cước công dân) mà không phải xuất trình bất kỳ giấy tờ nào khác để chứng minh như: hộ khẩu chứng minh nơi cư trú, giấy chứng nhận quan hệ hôn nhân của cha mẹ - khi đăng ký khai sinh, giấy xác nhận tình trạng hôn nhân – khi làm thủ tục kết hôn) Tuy nhiên, trong giai đoạn chuyển tiếp, khi chưa có Cơ sở

dữ liệu hộ tịch điện tử được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thì, trước mắt người dân vẫn phải xuất trình các giấy tờ nêu trên

Luật hộ tịch cũng quy định cụ thể về nội dung đăng ký khai sinh, xác định nội dung đăng ký khai sinh là thông tin hộ tịch cơ bản của cá nhân, được ghi vào

Sổ hộ tịch, Giấy khai sinh, cập nhật vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư Hồ sơ, giấy tờ của cá nhân liên quan đến thông tin khai sinh phải phù hợp với nội dung đăng ký khai sinh của người đó (Điều 14) Luật hộ tịch cũng quy định nguyên tắc cấp Số định danh cá nhân khi đăng ký khai sinh; cập nhật thông tin hộ tịch vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch; về thời hạn, trách nhiệm thực hiện việc đăng ký khai sinh, khai tử; thời gian và trình tự giải quyết các việc đăng

ký hộ tịch, bảo đảm chặt chẽ nhưng rút ngắn thời hạn giải quyết thủ tục hành chính so với quy định của Nghị định số 158/2005/NĐ-CP

1.2.3 Cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch

1.2.3.1 Tính cần thiết của cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch

Trong tiến trình phát triển và hội nhập vào thế giới và khu vực, nước ta đang phải đối mặt với nhiều vấn đề mang tầm chiến lược trên tất cả các lĩnh

vực của đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội, quốc phòng - an ninh và đối ngoại

Đề giải quyết được những vấn đề đó, cần nâng cao năng lực của nền hành chính bằng việc đẩy mạnh cải cách hành chính Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X chỉ rõ:“Chính phủ tập trung vào việc hoạch định thể chế, chính sách, xây dựng giải pháp, cải cách thủ tục hành chính, tạo lập môi trường pháp lý thuận lợi cho các hoạt động kinh tế, xã hội, nâng cao năng lực

và hiệu quả của chỉ đạo thực hiện, kiểm tra, thanh tra thực hiện thể chế” Trong cải cách hành chính, cải cách thủ tục hành chính đóng vai trò quan trọng Là một bộ phận trong đó, cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch rất cần được quan tâm vì những lý do sau:

Thứ nhất, xuất phát từ vai trò, tính chất của thủ tục hành chính về đăng

ký hộ tịch Đăng ký hộ tịch là việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xác nhận, ghi vào sổ các sự kiện hộ tịch của cá nhân nhằm xác định tình trạng nhân thân của cá nhân, tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước bảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân và thực hiện quản lý về dân cư, phục vụ phát triển kinh

tế - xã hội của đất nước Các sự kiện hộ tịch cơ bản của mỗi cá nhân được đăng ký và quản lý trong sổ hộ tịch bao gồm: khai sinh, kết hôn, ly hôn, khai

tử, nuôi con nuôi, giám hộ, thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính v.v Đăng ký và quản lý hộ tịch có ý nghĩa quan trọng để Nhà nước thực hiện quản lý dân cư và quản lý các mặt kinh tế, xã hội, quốc phòng - an ninh đồng thời tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước công nhận và bảo hộ các quyền nhân thân phi tài sản và quyền quyền nhân thân gắn liền với tài sản của cá nhân

Thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch là một loại quy phạm pháp luật quy định trình tự về thời gian, về không gian khi thực hiện đăng ký hộ tịch của bộ máy Nhà nước, là cách thức giải quyết việc đăng ký hộ tịch của các cơ quan Nhà nước trong mối quan hệ với công dân Thủ tục hành chính về đăng

ký hộ tịch là cầu nối giữa Nhà nước và công dân, là loại thủ tục người dân thực hiện rất nhiều, gắn liền với các mốc thời gian quan trọng trong cuộc đời mỗi con người Chính vì thế, cải cách thủ tục hành chính trong đăng ký hộ tịch sẽ khiến cho người dân thuận lợi, hài lòng hơn từ những thủ tục gắn liền với cuộc sống của họ và gia đình họ

Thứ hai, xuất phát từ những đòi hỏi của thực tiễn đối với quá trình đăng

ký hộ tịch Dân trí ngày càng tăng cao, mức độ dân chủ hóa của xã hội cùng với đời sống kinh tế xã hội phát triển nhanh chóng kéo theo những đòi hỏi cấp thiết từ những đổi mới của nền hành chính trên cả bốn phương diện: thể chế (trong đó có thủ tục hành chính), tổ chức bộ máy, công vụ công chức và tài chính công Hoạt động đăng ký và quản lý hộ tịch cũng không nằm ngoài xu hướng và ảnh hưởng đó Bởi vậy, cải cách thủ tục hành chính trong đăng ký

hộ tịch là một bộ phận trong cải cách thủ tục hành chính nói chung- vốn được coi là khâu đột phá trong tiến trình cải cách hành chính ở nước ta hiện nay

Thứ ba, xuất phát từ những hạn chế của thủ tục hành chính về đăng ký

hộ tịch hiện nay Thủ tục còn nhiều nhược điểm: Biểu mẫu, sổ hộ tịch thường xuyên thay đổi Sự thay đổi liên tục về sổ, biểu mẫu hộ tịch gây lãng phí và có

sự nhầm lẫn khi sử dụng; Quy định về trình tự, thủ tục không thống nhất, khó hướng dẫn nên người tiếp nhận hồ sơ không được cung cấp thông tin đầy đủ

để thực hiện việc đăng ký chính xác Vì vậy, không phù hợp với thực tế và không phù hợp với phương châm mẫu hóa giấy tờ để người dân dễ dàng cung cấp thông tin cho cơ quan, đơn vị tiếp nhận yêu cầu; Trình tự, thủ tục đăng ký các việc hộ tịch theo pháp luật hiện hành còn rườm rà, bất cập, nhiều quy định còn thiên về việc tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý nhà nước hơn là tạo thuận lợi cho người dân Về thủ tục, thẩm quyền và phương thức đăng ký hộ tịch còn phức tạp, chưa tạo thuận lợi nhiều cho người dân (phương thức còn thủ công, người dân phải xuất trình/nộp nhiều loại giấy tờ, thủ tục hành chính phức tạp, thẩm quyền còn tản mát ở cả ba cấp, chi phí xã hội lớn…)

Hiệu quả của nhược điểm trên là gây phiền hà cho việc thực hiện quyền

tự do, lợi ích và công việc chung của cơ quan, gây trở ngại cho việc giao lưu

và hợp tác giữa nước ta với nước ngoài, gây ra tệ cửa quyền, bệnh giấy tờ trong hệ thống cơ quan hành chính, là nơi thuận lợi cho nạn tham nhũng, lãng phí phát sinh, hoành hành

Chính vì vậy, cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch là yêu cầu bức xúc của nhân dân, doanh nghiệp, của các tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài, là khâu đột phá của tiến trình cải cách hành chính Nhà nước Trong tiến trình phát triển và hội nhập, cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch có một vai trò đặc biệt quan trọng Nếu thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch nói riêng, nền hành chính nói chung không được hay chậm cải cách thì sẽ

là một rào cản kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước ta

Trước yêu cầu hội nhập của kinh tế quốc tế đặt ra nhiều nguy cơ và thách thức Bên cạnh đó, cùng với sự phát triển của đất nước, có rất nhiều lĩnh vực mới ra đời, nhu cầu giải quyết các yêu cầu của người dân ngày càng tăng, các loại thủ tục hành chính cũng như quy trình giải quyết rườm rà, phức tạp vốn

có từ lâu nay không còn phù hợp Muốn phát triển đất nước thì thủ tục hành chính cần phải đơn giản, dễ hiểu, thuận tiện nhưng vẫn đảm bảo tính pháp lý chặt chẽ, đầy đủ, khoa học Vì vậy, cải cách thủ tục hành chính đặc biệt là thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch là tất yếu khách quan

Nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và các cơ quan có thẩm quyền khi sử dụng sổ, biểu mẫu hộ tịch; đồng thời hướng tới việc cắt giảm thủ tục hành chính theo mục tiêu và yêu cầu của

Đề án đơn giản hóa thủ tục hành chính trong các lĩnh vực quản lý Nhà nước (Đề án 30 của Chính phủ), ngày 18/12/2009 Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành Quyết định số 3924/QĐ-BTP phê duyệt Đề án "Cải cách thủ tục hành chính trong đăng ký hộ tịch và phân cấp việc in, phát hành sổ, biểu mẫu hộ tịch" Điều này cho thấy chúng ta đã nhận thức được tầm quan trọng của công tác

cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch, song trên thực tế, yêu cầu cải cách vẫn còn rất bức thiết

1.2.3.2 Những nội dung cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đăng kí

hộ tịch tại UBND phường

- Cắt giảm và nâng cao chất lượng thủ tục hành chính trong lĩnh vực đăng kí hộ tịch; Rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, thủ tục cho người dân

- Theo dõi, rà soát các thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch hiện hành để

có những kiến nghị, đề xuất sửa đổi cho phù hợp;

- Công khai, minh bạch tất cả các thủ tục hành chính bằng các hình thức thiết thực và thích hợp (công khai quy trình, thủ tục, phí, thẩm quyền giải quyết, thời hạn giải quyết, ); công khai các chuẩn mực, các quy định hành chính để nhân dân giám sát việc thực hiện;

- Xây dựng và tiến tới hoàn thiện cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử của quốc gia;

- Thực hiện mô hình “một cửa”, tiến tới “một cửa điện tử”, “một cửa liên thông” trong giải quyết thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch

Sơ đồ: 1.1

Quy trình hoạt động của bộ phận “một cửa” của UBND cấp xã

- Tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về các thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch để hỗ trợ việc nâng cao chất lượng quá trình cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch

1.3.1 Yếu tố thể chế

Thể chế hành chính Nhà nước là toàn bộ các yếu tố cấu thành hành chính Nhà nước để hành chính Nhà nước hoạt động quản lý Nhà nước một cách hiệu quả, đạt được mục tiêu của quốc gia

Việc xây dựng được một hệ thống thể chế hành chính khoa học, hiệu quả sẽ có tác dụng tích cực đối với đời sống kinh tế - xã hội, đồng thời tạo điều kiện cho việc cải cách thủ tục hành chính được thành công Thể chế hành chính nhà nước về đăng ký hộ tịch tạo nên hành lang pháp lý cho hoạt động đăng ký hộ tịch, cho hoạt động cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch Là một bộ phận của thể chế hành chính, thủ tục hành chính chịu ảnh hưởng lớn từ yếu tố thể chế

Thể chế hành chính về đăng ký hộ tịch nếu đảm bảo tính khoa học sẽ giúp cho bộ máy hành chính các cấp, các ngành có thể thực hiện việc đăng ký

và quản lý hộ tịch một cách hiệu quả, đem lại sự hài lòng cho người dân, sự

ổn định cho xã hội Ngược lại, nếu hệ thống thể chế không tốt, nó sẽ là rào cản cho quá trình cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch, gây khó khăn, vướng mắc cho hoạt động này của cả cơ quan nhà nước và người dân

1.3.2 Yếu tố con người

Có rất nhiều yếu tố tác động đến thành công của cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch, có thể nói yếu tố con người, bao gồm đội ngũ cán

bộ, công chức và người dân là yếu tố quan trọng, quyết định đến thành công của cải cách thủ tục hành chính:

- Về phía cán bộ, công chức: Đội ngũ cán bộ công chức làm công tác quản lý và đăng ký hộ tịch là những người trực tiếp thực hiện việc đăng ký và quản lý hộ tịch Thế nên trình độ, năng lực và thái độ của họ quyết định chất lượng, hiệu quả của việc cung cấp dịch vụ, cải cách thủ tục Nếu chúng ta có thủ tục tốt nhưng không có cán bộ tốt, cán bộ không đủ năng lực, trình độ;

không làm gương, không tận tụy, cán bộ nhũng nhiễu, tiêu cực, thì việc thực thi sẽ không tốt, không đạt hiệu quả như mong muốn

Mỗi cán bộ, công chức, nhất là công chức tư pháp- hộ tịch ở cấp xã cần phải coi cải cách thủ tục hành chính là việc làm thường xuyên, liên tục, là trách nhiệm của mỗi cán bộ, công chức Đồng thời cũng cần nhận thức được tinh thần cốt lõi của cải cách thủ tục hành chính trong đăng ký hộ tịch là việc nâng cao chất lượng phục vụ tổ chức, công dân ngày một tốt hơn, chất lượng

hệ thống thể chế ngày càng cao hơn, nguồn lực xã hội phải sử dụng có hiệu quả nhất Cải cách thủ tục hành chính không phải là sửa đổi được bao nhiêu quy định mà cốt lõi là những sửa đổi này phải đi vào cuộc sống, giảm thiểu gánh nặng, khó khăn cho người dân, doanh nghiệp và hiệu quả quản lý nhà nước làm thước đo cho kết quả cải cách

- Về phía người dân, nhận thức và thái độ của họ góp phần lớn vào thành công nhiệm vụ cải cách thủ tục hành chính trong đăng kí hộ tịch Nếu người dân chủ động, tích cực cùng với chính quyền thực hiện cải cách thủ tục, quá trình ấy có thêm động lực để thành công Ngược lại sẽ là rào cản lớn cản trở những nỗ lực từ phía chính quyền

Nói tóm lại, con người vẫn là yếu tố quyết định nhất đến thành công của cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch Chúng ta có thủ tục khoa học, hợp lý đồng thời bố trí cán bộ phù hợp để thực thi và có sự đồng tình, ủng hộ của nhân dân là yếu tố quyết định thành công của cải cách thủ tục hành chính

cơ quan trong bộ máy nhà nước thật kiên quyết, nhất quán, thường xuyên, liên

tục, coi đó là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách cần ưu tiên thực hiện thì sẽ góp phần quyết định thành công của công cuộc cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch

Thật vậy, thực hiện nhiệm vụ về cải cách thủ tục hành chính không thể tách rời sự lãnh đạo của các cấp ủy, chính quyền các cấp Sự tập trung lãnh đạo trong triển khai thực hiện cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch

sẽ tạo được sự thống nhất về nhận thức, lý luận và các hình thức, biện pháp triển khai hành động Do đó, công cuộc cải cách thủ tục hành chính về đăng

ký hộ tịch được thực hiện một cách đồng bộ, triệt để, công khai với tinh thần trách nhiệm, quyết tâm cao ở các ngành, các cấp Chỉ có sự tập trung lãnh đạo của các cấp ủy Đảng và chính quyền mới đảm bảo cho sự phối hợp trong việc thực hiện nhiệm vụ cải cách thủ tục hành chính được nhịp nhàng, đồng bộ Mặt khác, sự tập trung lãnh đạo còn thể hiện thông qua việc thường xuyên, liên tục kiểm tra, giám sát việc thực hiện các nhiệm vụ cải cách thủ tục hành chính, đảm bảo cho quá trình cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch theo đúng hướng

1.3.4 Mức độ ứng dụng công nghệ thông tin

Ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của cơ quan nhà nước là việc sử dụng công nghệ thông tin vào hoạt động của cơ quan nhà nước nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả trong hoạt động nội bộ của cơ quan nhà nước và giữa cơ quan nhà nước, trong giao dịch của cơ quan nhà nước với tổ chức và cá nhân; hỗ trợ đẩy mạnh cải cách hành chính và đảm bảo công khai, minh bạch Ứng dụng công nghệ thông tin sẽ giúp cho quá trình trao đổi, lưu trữ, xử

lý văn bản điện tử trên toàn quốc; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về cán bộ, công chức, viên chưc; xây dựng phần mềm điện tử dùng chung cho bộ phận tiếp nhận

và trả kết quả các cấp; triển khai công nghệ thông tin, tuyên truyền về cải cách hành chính Nó giúp thay đổi một cách căn bản cách thức tương tác trong mối

quan hệ giữa chính quyền và người dân, thay thế cách làm thủ công truyền thống bằng những cách thức tiết kiệm, hiệu quả và chính xác hơn

Áp dụng công nghệ thông tin vào công tác chuyên môn đã tạo được sự chuyển biến rõ rệt, thời gian xử lý được phân ra từng công đoạn, rút ngắn được thời gian, giảm chi phí, đem lại hiệu quả tích cực trong công tác cải cách thủ tục hành chính Việc ứng dụng phần mềm tin học vào hoạt động hành chính công, hồ sơ xử lý qua mạng đề được kiểm soát, tiến dộ xử lý hồ sơ của từng chuyên viên đều được theo dõi chặt chẽ, qua đó kịp thời chỉ đạo xử lý và giải quyết nhanh

Như vậy, trong bối cảnh thế giới đang trong thời kì công nghệ số như hiện nay, quá trình cải cách hành chính nói chung, cải cách thủ tục hành chính trong đăng ký và quản lý hộ tịch nói riêng phụ thuộc rất nhiều vào mức độ áo dụng công nghệ thông tin trong thực hiện các công việc hành chính Ứng dụng công nghệ thông tin vào cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch

sẽ đơn giản hóa các thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp, góp phần giải quyết công việc của người dân và tổ chức ngày một tốt hơn, giúp cho việc tra cứu, xử lý hồ sơ thực hiện nhanh gọn, tạo thuận lợi cho công tác quản lý, điều hành Qua đó đã góp phần đáng kể cho sự thành công của công tác cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch, từng bước xây dựng nền hành chính theo hướng hiện đại

1.4 Kinh nghiệm quốc tế về cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch và bài học cho Việt Nam

1.4.1 Kinh nghiệm của Hàn Quốc

*Về thẩm quyền:

- Cơ quan có thẩm quyền cao nhất về quản lý hộ tịch là Toàn án tối cao

và Tòa án các cấp

- Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện việc đăng ký hộ tịch như một đơn vị

ủy quyền của Tòa án ở một số vụ việc đơn giản như khai sinh, kết hôn…

Những việc như cải chính hộ tịch, ly hôn … toà án thực hiện việc đăng ký

- Ủy ban nhân dân phường và quận đều có thẩm quyền đăng ký hộ tịch Các cơ quan này đều được nối mạng để liên kết dữ liệu thông tin

Ở Hàn Quốc, đăng ký hộ tịch không phân biệt trong nước hay nước ngoài

Cả Uỷ ban nhân dân cấp phường và Uỷ ban nhân dân cấp quận đều có thẩm quyền đăng ký hộ tịch Người dân Hàn Quốc có thể đến đăng ký hộ tịch tại bất

kỳ cơ quan đăng ký hộ tịch nào (cấp quận hoặc cấp phường), các cơ quan này được nối mạng liên kết với hệ thống dữ liệu trực tuyến, nên việc tra cứu thông tin liên quan đến một người rất dễ dàng Mặc dù người dân có thể đến đăng ký

hộ tịch tại bất kỳ cơ quan đăng ký hộ tịch nào (cấp quận hoặc cấp phường), nhưng hầu hết người dân đến làm thủ tục đăng ký hộ tịch tại quận

*Về đăng kí hộ tịch: Ở Hàn Quốc, việc thực hiện đăng ký hộ tịch bằng

điện tử, người dân có thể đến đăng ký hộ tịch tại bất kỳ cơ quan đăng ký hộ tịch (cấp quận hoặc cấp phường)

Đối với việc đăng ký khai sinh: pháp luật Hàn Quốc quy định thời hạn đăng ký khai sinh trong vòng một tháng kể từ ngày sinh Đăng ký trong thời hạn quy định sẽ được miễn phí; nếu đăng ký quá hạn thì người đi đăng ký khai sinh sẽ phải nộp tiền phạt, tuỳ theo thời hạn mà mức nộp phạt sẽ khác nhau Cha, mẹ phải có trách nhiệm đi đăng ký khai sinh cho con, trường hợp cha mẹ không đi được thì có thể viết giấy uỷ quyền nhưng phải trực tiếp khai và ký vào hồ sơ, nếu không có giấy uỷ quyền thì không được đăng ký khai sinh Người đi đăng ký khai sinh đến đăng ký trực tiếp hoặc gửi qua đường bưu điện đến Uỷ ban nhân dân phường nơi người đó sinh sống hoặc

Uỷ ban nhân dân quận Nếu đăng ký ở quận thì phường sẽ nhận thông tin qua mạng để cấp Giấy khai sinh

Trường hợp trẻ em chết ngay sau khi sinh: vừa làm thủ tục đăng ký khai sinh, vừa đăng ký khai tử cùng lúc