HE THONG DOC HIEU VAN BAN

Đây là người con ngoan,hiếu thảo... Tư tưởng trọng nông.. Hai loại bánh tượng trưng cho trời đất, muôn loài.

Trang 1

PHẦN I: KHÁI QUÁT VỀ TRUYỀN THUYẾT

1 Khái niệm:

- Truyền thuyết là loại truyện dân gian

- Kể về các nhân vật, sự kiện lịch sử thời quá khứ

- Có yếu tố hoang đường kì ảo

- Thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân với các sự kiện và nhân vật lịch sử

2 Đặc trưng của truyền thuyết:

- Cốt lõi lịch sử (tức là sự thật lịch sử): Truyền thuyết nào cũng được kể

dựa trên một sự thật lịch sử của dân tộc, tức là điều đã xảy ra trong qua khứ

VD: Truyền thuyết về Sự tích Hồ Gươm được kể dựa trên sự thật lịch

sử: Nhà Minh (trung Quốc) sang xâm lược nước ta (1407-1427), Lê Lợi đứng đầu cuộc khởi nghĩa Lam Sơn lãnh đạo nhân dân nước Nam đánh thắng giặc, đem lại hòa bình cho đất nước

- Yếu tố hoang đường kì ảo: là những điều khác thường, không có thật,

là sản phẩm của trí tưởng tượng dân gian

VD: Truyền thuyết về Sự tích Hồ Gươm nhiều chi tiết kì ảo: Lê Thận

nhiều lần cất lưới ở ba chỗ khác nhau cùng kéo được một thanh gươm; Gặp Lê Lợi thì thanh gươm phát sáng Khi đất nước không còn bóng giặc, rùa vàng nổi lên đòi lại gươm báu cho Long Quân

- Truyền thuyết thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân với các sự kiện và nhân vật lịch sử

Bằng việc sáng tạo ra truyền thuyết, dân gian muốn thể hiện sự trân trọng, ca ngợi nguồn gốc và truyền thống dân tộc: những người anh hùng yêu nước, anh hùng văn hóa

VD: Các truyền thuyết Thánh Gióng, Sự tích Hồ Gươm ca ngợi anh hùng yêu nước và khát vọng hòa bình của nhân dân; Con Rồng cháu Tiên suy tôn nguồn gốc giống nòi và thể hiện ý nguyện đoàn kết cộng

đồng dân tộc

PHẦN II: ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN Bài 1: CON RỒNG CHÁU TIÊN

I.Đọc- Tóm tắt:

Trang 2

Tóm tắt:

Lạc Long Quân thuộc nòi rồng, con trai thần Long Nữ, sinh sống ở miền đất Lạc Việt Thần thường ở dưới nước, sức khỏe vô địch, có nhiều phép lạ, hay giúp dân diệt trừ các yêu quái và dạy dân cách trồng trọt ăn ở, chăn nuôi Còn Âu Cơ vốn thuộc họ Thần Nông, xinh đẹp, sống ở núi cao Họ gặp nhau rồi đem lòng yêu nhau và kết thành vợ chồng, sống ở cung điện Long Trang Ít lâu sau Âu Cơ có mang và sinh ra cái bọc trăm trứng nở ra một trăm người con khỏe mạnh, đẹp đẽ, đàn con không cần bú mớm lớn nhanh như thổi Nhưng do kẻ trên cạn, người dưới nước hai người đành phải từ biệt, chia con

đi cai quản các phương, khi có việc thì giúp đỡ lẫn nhau Người con trưởng theo Âu Cơ được tôn làm vua, lấy hiệu Hùng Vương, đóng đô ở Phong Châu, đặt tên nước là Văn Lang Từ đó người Việt khi nhắc đến nguồn gốc thường xưng là con Rồng cháu Tiên

II Hệ thống Câu hỏi đọc- hiểu:

Câu 1: Lạc Long Quân và Âu Cơ được miêu tả khác lạ như thế nào?

Em hãy tìm chi tiết thể hiện điều đó? Hãy nêu nhận xét về hai nhân vật này?

Câu 2: Chi tiết thần giúp dân diệt trừ yêu quái, dạy dân ăn ở, trồng

trọt, chăn nuôi có ý nghĩa gì?

Câu 3: Mối lương duyên của Lạc Long Quân và Âu Cơ thể hiện ước

mơ gì của người Việt cổ?

Câu 4: Em hiểu yếu tố hoang đường kì ảo là gì? Chi tiết cái bọc trăm

trứng nở ra một trăm người con, đàn con không cần bú mớm mà tự lớn lên như thổi, mặt mũi khôi ngô, khỏe mạnh như thần có thực không? Ý nghĩa của chi tiết này

Câu 5: Vì sao Lạc Long Quân và Âu Cơ phải chia con và chia tay

nhau? Lời hẹn của họ trước lúc chia xa thể hiện ý nguyện gì của nhân dân? Theo cách kể đó người Việt ta là con cháu của ai?

Câu 6: Có ý kiến cho rằng Lạc Long Quân và Âu Cơ chia tay nhau

không phải là biểu hiện sự chia rẽ mà ngược lại đó là biểu tượng của sự phát triển cộng đồng, mở mang bờ cõi của người Việt Em có nhận xét gì về điều đó?

III Tự luận: Kể lại câu chuyện bằng lời văn của em

Trang 3

PHẦN II: ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN Bài 1: CON RỒNG CHÁU TIÊN

Tóm tắt:

Lạc Long Quân thuộc nòi rồng, con trai thần Long Nữ, sinh sống ở miền đất Lạc Việt Thần thường ở dưới nước, sức khỏe vô địch, có nhiều phép lạ, hay giúp dân diệt trừ các yêu quái và dạy dân cách trồng trọt ăn ở, chăn nuôi Còn Âu Cơ vốn thuộc họ Thần Nông, xinh đẹp, sống ở núi cao Họ gặp nhau rồi đem lòng yêu nhau và kết thành vợ chồng, sống ở cung điện Long Trang Ít lâu sau Âu Cơ có mang và sinh ra cái bọc trăm trứng nở ra một trăm người con khỏe mạnh, đẹp đẽ, đàn con không cần bú mớm lớn nhanh như thổi Nhưng do kẻ trên cạn, người dưới nước hai người đành phải từ biệt, chia con

đi cai quản các phương, khi có việc thì giúp đỡ lẫn nhau Người con trưởng theo Âu Cơ được tôn làm vua, lấy hiệu Hùng Vương, đóng đô ở Phong Châu, đặt tên nước là Văn Lang Từ đó người Việt khi nhắc đến nguồn gốc thường xưng là con Rồng cháu Tiên

Câu 1: Lạc Long Quân và Âu Cơ được miêu tả khác lạ như thế nào?

Em hãy tìm chi tiết thể hiện điều đó? Hãy nêu nhận xét về hai nhân vật này

Gợi ý: Lạc Long Quân và Âu Cơ là những con người kì lạ, cao quý về

nguồn gốc và hình dạng

Nguồn gốc: Thuộc nòi rồng, con trai

thần Long NữRồng là

con vật đứng đầu tứ linh:

Long- Ly- Quy- Phượng biểu tượng của vua chúa Cao quý, đẹp đễ, hào hùng

Họ Thần Nông, nòi tiên

 Cao quý

Hình dáng: Mình rồng xinh đẹp tuyệt trần

Tài năng: sức khỏe vô địch, nhiều

phép lạ

Đức độ Giúp dân diệt trừ yêu

quái, dạy dân ăn ở, trồng trọt, chăn nuôi

 Yêu thương dân

Dạy dân trồng trọt, cày cấy, hay giúp đỡ người

 Yêu thương dân

* Nhận xét:

+ Hai nhân vật là do nhân dân ta tưởng tượng ra

Trang 4

+ Cách giới thiệu nhân vật như thế để:

- Giải thích nguồn gốc dân tộc

- Đề cao nguồn gốc cao quý dân tộc con cháu thần tiên, xinh đẹp, tài năng, đức độ

- Thể hiện niềm tự hào về nguồn gốc ấy

Câu 2: Chi tiết thần giúp dân diệt trừ yêu quái, dạy dân ăn ở, trồng

trọt, chăn nuôi có ý nghĩa gì?

Gợi ý:

- Phản ánh quá trình mở nước và dựng nước trong buổi bình minh của lịch sử

+ Đấu tranh chống lại kẻ thù (diệt trừ yêu quái)

+ xây dựng nền văn minh nông nghiệp (thần dạy dân cách trồng trọt,chăn nuôi)

Câu 3: Mối lương duyên của Lạc Long Quân và Âu Cơ thể hiện ước

mơ gì của người Việt cổ?

Gợi ý:

- Mối duyên tình đẹp rất xứng đôi vừa lứa “Trai tài gái sắc” Mơ ước một gia đình hoàn hảo, hạnh phúc trọn vẹn

Câu 4: Em hiểu yếu tố hoang đường kì ảo là gì? Chi tiết cái bọc trăm

trứng nở ra một trăm người con, đàn con không cần bú mớm mà tự lớn lên như thổi, mặt mũi khôi ngô, khỏe mạnh như thần có thực không? Ý nghĩa của chi tiết này

Gợi ý:

- Yếu tố hoang đường kì ảo là yếu tố không có thực, nó mang tính chất khác thường tạo nên sự hấp dẫn, thú vị

- Chi tiết cái bọc trăm trứng nở ra 100 người con, đàn con không cần bú mớm mà tự lớn lên như thổi, mặt mũi khôi ngô, khỏe mạnh như thần không có thực, là chi tiết kì ảo, hoang đường

- Ý nghĩa của chi tiết là:

+ Tăng tính li kì, hấp dẫn cho truyện

+ Tất cả mọi người Việt Nam đều là anh em một nhà, là đồng bào nhằm đề cao, thiêng liêng hóa nguồn gốc dân tộc

+ Ca ngợi và thể hiện ý nguyện đoàn kết của người Việt cổ

+ Dân tộc ta vốn khỏe mạnh, cường tráng, phát triển mạnh mẽ

Câu 5: Vì sao Lạc Long Quân và Âu Cơ phải chia con và chia tay

nhau? Lời hẹn của họ trước lúc chia xa thể hiện ý nguyện gì của nhân dân? Theo cách kể đó người Việt ta là con cháu của ai?

Gợi ý:

- Nguyên nhân:

+ Do phong tục tập quán khác nhau, kẻ ở nước, người ở cạn

Trang 5

+ Đàn con đông nên phải chia

- Lịch sử: Phản ánh sự phát triển của cộng đồng, mở mang đất nước về hai phía rừng và biển

- Lời hẹn trước lúc chia tay kẻ miền núi, người miền biển, khi có việc gì thì

giúp đỡ lẫn nhau, đừng quên lời hẹn phản ánh ý nguyện đoàn kết, giúp đỡ

lẫn nhau, tinh thần gắn kết bền lâu của người Việt

- Theo cách kể này người Việt là con Rồng cháu Tiên Cách lí giải dân gian

Câu 6: Có ý kiến cho rằng Lạc Long Quân và Âu Cơ chia tay nhau

không phải là biểu hiện sự chia rẽ mà ngược lại đó là biểu tượng của sự phát triển cộng đồng, mở mang bờ cõi của người Việt Em có nhận xét gì về điều đó?

Gợi ý:

- Ý kiến đó phản ánh đúng cuộc chia tay của Lạc Long Quân và Âu Cơ Đó không phải cuộc chia tay theo cách hiểu thông thường (chỉ sự tan rã)mà có ý nghĩa biểu tượng, là hình tượng hóa về quá trình phát triển cộng đồng người Việt

Câu 7: Truyền thuyết này cung cấp cho ta hiểu điều gì về phong tục,

tập quán, của người Việt cổ

Gợi ý:

- Xã hội nước Văn Lang thời Hùng Vương là một xã hội văn hóa, có tổ chức dù tổ chức còn ở giai đoạn sơ khai

- Phong tục, tập quán: Tục cha truyền con nối, truyền ngôi cho con trưởng

- Quy ước: Quan văn, quan võ, con trai- lang, con gái- mị nương

III Tự luận: Kể lại câu chuyện bằng lời văn của em

Gợi ý

Trang 6

Bài 2: BÁNH CHƯNG, BÁNH GIẦY

Tập tóm tắt theo các ý chính sau đây:

- Nguyên nhân dẫn đến cuộc thi tài

- Vua Hùng ra câu đố để chọn người nối ngôi

- Các lang trổ tài

- Lang Liêu làm bánh

- Kết quả của cuộc thi tài

- Phong tục ngày tết làm bánh

Câu 1: Nguyên nhân và hoàn cảnh vua Hùng chọn người nối ngôi?

Tiêu chuẩn và hình thức chọn người nối ngôi có gì đặc biệt? Cách chọn người nối ngôi của vua Hùng có gì khác so với các vị vua trước?

Gợi ý:

- Hoàn cảnh: Đất nước thái bình, vua đã già, vua có 20 người con

- Tiêu chuẩn: Nối chí vua, không nhất thiết là con trưởng

- Hình thức: Ra câu đố: vừa ý vua

 Chọn người có chí, có đức, có tài không theo chế độ trao ngôi báu cho con trưởng Tư tưởng rất tiến bộ, có tầm nhìn xa trông rộng

Câu 2: Vì sao các lang đua nhau đi tìm lễ vật thật hậu, thật ngon đem về

lễ Tiên Vương? Đó có phải là biểu hiện của lòng hiếu thảo với vua cha và Tiên Vương không?

Gợi ý:

- Họ không hiểu ý vua Đây là suy nghĩ hạn hẹp, muốn làm vừa ý người khác bằng lễ vật xa xỉ để mưu cầu mục đích Tất cả đều mong ngôi báu về tay mình

Câu 3: Có ý kiến cho rằng lễ vật của Lang Liêu có được là do thần thiên

vị Em suy nghĩ về ý kiến này như thế nào? Chiếc bánh Lang Liêu có được là do chàng hiểu ý thần, theo em ý thần là gì? Từ đó ta thấy được ý nghĩa của chi tiết này là gì?

Gợi ý:

- Mô típ truyện cổ, người nghèo, mồ côi, chăm chỉ, thật thà, không than thân trách phận, được thần thương giúp đỡ, làm vua (Ở hiền gặp lành)

- Buồn vì trong nhà nghèo không có gì để báo đáp chữ hiếu Đây là người con ngoan,hiếu thảo

- Nhờ hiểu được ý thần và do thông minh, sáng tạo trong lao động sáng tạo được hai loại bánh

- Ý thần:

Trang 7

+ Không gì quý bằng hạt gạo

+ Gạo nuôi sống con người

+ Do con người làm ra

Tư tưởng trọng nông

Câu 4: Trong một câu chuyện nhưng có hai ý kiến về giá trị của lúa gạo:

- Suy nghĩ của Lang Liêu “Nhưng khoai, lúa thì tầm thường quá”

- Suy nghĩ của thần “Trong trời đất, không gì quý bằng hạt gạo”

Hai ý kiến ấy có mâu thuẫn không? Điều quý giá nhất mà Lang Liêu nhận được từ thần là gì?

Gợi ý:

- Không Trong suy nghĩ người dân lúa gạo là những thứ bình thường trong đời sống của mình, bởi đó là thứ lúc nào cũng có , ai cũng có (không khó tìm như sơn hào hải vị…)

- Nhờ lời thần gợi ý mà Lang Liêu tỉnh ngộ, thấy được giá trị của lúa gạo Biết quý trọng hạt gạo

Câu 5: Em có nhận xét gì về câu nói của vua cha khi đánh giá bánh của

Lang Liêu dâng lên?

Gợi ý:

- Vua đã nêu lên những ý nghĩa văn hóa sâu xa Hai loại bánh tượng trưng cho trời đất, muôn loài

- Chiếc bánh gợi sự đùm bọc, gắn bó

- Lang Liêu làm đúng ý nguyện của vua cha, nối được chí vua

- Đất nước thái bình thì nên chăm lo đến đời sống nhân dân, quý trọng nông nghiệp, quý trọng lao đọng

Câu 6: Có ý kiến cho rằng chuyện “Bánh chưng, bánh giầy” nên xếp vào

loại chuyện cổ tích, ý kiến ấy có hợp lí không? Vì sao?

Gợi ý:

- Có mô típ truyện cổ

- Nên xếp vào loại truyền thuyết vì truyện giải thích nguồn gốc của hai loại bánh, gắn với thời đại vua Hùng

III Tự luận:

Câu 1: Khi khách nước ngoài muốn hiểu về bánh chưng, bánh giầy em sẽ

giới thiệu hai loại bánh đó như thế nào?

Gợi ý:

- Giới thiệu nguồn gốc hai loại bánh

- Hình dáng vuông- tròn

- Hương vị và chất liệu bên trong của bánh

Trang 8

- Ý nghĩa của hai loại bánh

Câu 2: Vào vai nhà vua đi chấm cuộc thi tài giữa các lang, em hãy bộc lộ

tâm trạng của mình lúc đó?

Gợi ý:

- Chờ đợi, tò mò, dự đoán lễ vật

- Buồn vì các lang cạn nghĩ, không nối được chí của mình, chỉ mong được làm vua

- Vui mừng vì có người nối chí minh, có tài có đức

-

Bài 2: BÁNH CHƯNG, BÁNH GIẦY

Tập tóm tắt theo các ý chính sau đây:

- Nguyên nhân dẫn đến cuộc thi tài

- Vua Hùng ra câu đố để chọn người nối ngôi

Trang 9

- Các lang trổ tài

- Lang Liêu làm bánh

- Kết quả của cuộc thi tài

- Phong tục ngày tết làm bánh

Câu 1: Nguyên nhân và hoàn cảnh vua Hùng chọn người nối ngôi? Tiêu

chuẩn và hình thức chọn người nối ngôi có gì đặc biệt? Cách chọn người nối ngôi của vua Hùng có gì khác so với các vị vua trước?

Câu 2: Vì sao các lang đua nhau đi tìm lễ vật thật hậu, thật ngon đem về lễ

Tiên Vương? Đó có phải là biểu hiện của lòng hiếu thảo với vua cha và Tiên Vương không?

Câu 3: Có ý kiến cho rằng lễ vật của Lang Liêu có được là do thần thiên vị

Em suy nghĩ về ý kiến này như thế nào? Chiếc bánh Lang Liêu có được là

do chàng hiểu ý thần, thêo em ý thần là gì?

Câu 4: Trong một câu chuyện nhưng có hai ý kiến về giá trị của lúa gạo:

- Suy nghĩ của Lang Liêu “Nhưng khoai, lúa thì tầm thường quá”

- Suy nghĩ của thần “Trong trời đất, không gì quý bằng hạt gạo”

Hai ý kiến ấy có mâu thuẫn không? Điều quý giá nhất mà Lang Liêu nhận được từ thần là gì?

Câu 5: Em có nhận xét gì về câu nói của vua cha khi đánh giá bánh của

Lang Liêu dâng lên?

Câu 6: Có ý kiến cho rằng chuyện “Bánh chưng, bánh giầy” nên xếp vào

loại chuyện cổ tích, ý kiến ấy có hợp lí không? Vì sao?

III Tự luận:

Câu 1: Khi khách nước ngoài muốn hiểu về bánh chưng, bánh giầy em sẽ

giới thiệu hai loại bánh đó như thế nào?

Câu 2: Vào vai nhà vua đi chấm cuộc thi tài giữa các lang, em hãy bộc lộ

tâm trạng của mình lúc đó?

Bài 3: THÁNH GIÓNG

Tập tóm tắt theo các ý chính sau đây:

- Sự ra đời kì lạ của Gióng

- Nhà vua sai sứ giả đi tìm người tài

Trang 10

- Câu nói đầu tiên của Gióng đòi vũ khí xin đi đánh giặc

- Dân làng nuôi Gióng và Gióng lớn lên như thổi

- Sứ giả mang vũ khí tới, Gióng vươn vai thành tráng sĩ phi ra mặt trận

- Gióng đánh tan giặc Ân rồi bay về trời

- Vết tích mà Gióng để lại

Câu 1: Nêu những chi tiết kì lạ có liên quan đến hình tượng Thánh Gióng?

Nhận xét ý nghĩa của các chi tiết đó

Gợi ý:

- Kì lạ cách có mang: Mẹ giẫm vào vết chân rất to và thụ thai mười hai tháng  Nguồn gốc cao quý, siêu phàm - con thần

- Tuổi thơ: Trong ba năm không nói, không cười, không biết đi, đặt đâu nằm đấy  Thời gian nuôi dưỡng lực lượng của nhân dân để chuẩn bị đánh giặc cứu nước Thời gian chờ thời cơ để đánh giặc Khi đất nước có giặc ngoại xâm thì từ già đến trẻ ai cũng mong muốn giết giặc cứu nước

- Câu nói đầu tiên sau ba năm im lặng Đòi vũ khí đánh giặc và quả quyết ta sẽ phá tan lũ giặc này  Tinh thần yêu nước của nhân dân ta

 ý thức đánh giặc bảo vệ đất nước đã được nuôi dưỡng từ rất sớm

Tiêu biểu cho vẻ đẹp của nhân dân, trong hoàn cảnh bình thường thì sống lặng lẽ, bình dị, nhưng khi Tổ Quốc lâm nguy họ sẵn sàng xả thân vì đất nước (hội nghị Diên Hồng thời Trần: Sát thát- đánh giặc Nguyên- Mông)

- Gióng lớn nhanh như thổi (cơm ăn mấy cũng không no, áo vừa mặc xong đã căng đứt chỉ) Sự lớn mạnh nhanh chóng của lực lượng đánh giặc, thời cơ đã đến có thể đủ sức chống kẻ thù

- Vóc dáng đẹp đẽ: tráng sĩ mình cao hơn trượng (3,33m), oai phong lẫm liệt  Khí thế ra trận hào hùng của nhân dân Sức sống mãnh liệt, diệu kì của nhân dân Khát vọng của nhân dân về một người anh hùng có đủ sức mạnh, tài năng để đánh giặc

- Vũ khí đánh giặc: ngựa sắt phun lửa, roi sắt; cụm treMơ ước có vũ khí tốt có đủ sức mạnh để giết giặc Ca ngợi sự sáng tạo vũ khí khi đánh kẻ thù

- Khi đánh giặc: Đánh dũng mãnh khiến địch không kịp trở tay, roi sắt gẫy nhổ tre đánh giặcCa ngợi chiến thắng hào hùng của nhân dân trong quá trình chống giặc ngoại xâm

- Khi bay về trời:  Đất nước hết bóng thù, gác vũ khí nhân dân ta sống yên bình  Bất tử hóa vẻ đẹp người anh hùng, đó là hình tựơng tồn tại vĩnh hằng cùng vũ trụ

 Yếu tố hoang đường, kì lạ làm tăng sức hấp dẫn của câu chuyện

Định dạng
Số trang	14
Dung lượng	506,66 KB