Câu hỏi hướng vào yếu tố văn bản a.Nhóm câu hỏi đọc lướt, đọc thông - Tìm bố cục, nêu nội dung mỗi đoạn - Tìm dàn ý của văn bản - Thuật lại cốt truyện - Thống kê nhân vật - Nêu cảm nhậ
Trang 1HỆ THỐNG CÂU HỎI ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
(Theo Đỗ Ngọc Thống)
Câu hỏi tiếp nhận văn bản:
1 Câu hỏi về thể loại
- Đặc điểm của thể loại
- Vai trò, tác dụng của thể loại
2 Câu hỏi hướng vào yếu tố ngoài văn bản
a Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm
- Hoàn cảnh xã hội chung
- Hoàn cảnh cụ thể (gia đình, quê hương)
b Tác giả
- Quê hương
- Gia đình
- Tác giả
(Chỉ hỏi những điều để hiểu sâu tác phẩm, tác giả)
3 Câu hỏi về vai trò người tiếp nhận
- Khai thác kinh nghiệm sống, vốn sống, hoàn cảnh gia đình, quê hương
- Khai thác năng lực, trí tuệ phân hoá khác nhau của HS
4 Câu hỏi hướng vào yếu tố văn bản
a.Nhóm câu hỏi đọc lướt, đọc thông
- Tìm bố cục, nêu nội dung mỗi đoạn
- Tìm dàn ý của văn bản
- Thuật lại cốt truyện
- Thống kê nhân vật
- Nêu cảm nhận chung
b Nhóm câu hỏi cảm nhận ngôn từ
- Tên văn bản, từ khoá, câu then chốt
- Giải nghía từ khó, câu văn, câu thơ, chi tiết, hình ảnh
- Hiểu các biểu trưng, biểu tượng
- Nắm các điểm nhìn, không gian, thời gian
- Hỏi về giọng điệu
c Nhóm câu hỏi đọc hiểu
- Chỉ ra tư tưởng khái quát của văn bản
- Nhận định, đánh giá chung về nội dung xã hội
- Gía trị thẩm mĩ, kết cấu, nghệ thuật
HỆ THỐNG CÂU HỎI ĐỌC HIỂU
(Theo Nguyễn Viết Chữ)
Hệ thống câu hỏi cảm thụ tác phẩm văn chương:
Trang 2tưởng tượng Vật
chất
(nội
dung)
Hình
thức
Tái hiện
Tái tạo
Nội dung Hình thức
Kể lại truyện Thơ (thuộc)
Phân tích
Quan điểm
Chi tiết
Cấu trúc
1 Câu hỏi cảm xúc vật chất:
- Sau khi đọc xong tác phẩm
- Em thương nhân vật nào nhất?
- Sợ nhân vật nào nhất?
- Nhân vật A hay B gợi ở em ấn tượng gì?
- Em có thấy buồn không? Tại sao? (với lớp lớn)
- Ấn tượng của em về nhân vâtk ở đầu và cuối tác phẩm có giống nhau không?
- Cái chết của nhân vật có làm em ngạc nhiên không?
- Nhân vật nào gợi cảm xúc mạnh nhất?
2 Câu hỏi cảm xúc nghệ thuật:
- Sự lặp lại một số khổ thơ, dòng thơ trong bài gợi cho em ấn tượng gì?
- Ấn tượng của em khi lượng âm tiết thay đổi đột ngột giữa các dòng thơ?
- Nhạc điệu, vần điệu của bài thơ có để lại cho em cảm giác đặc biệt không?
- Em thấy buồn, lo lắng hay vui khi hình ảnh (cái lò gạch hoang) ở cuối tác phẩm lại xuất hiện?
3 Câu hỏi hình dung tưởng tượng tái hiện:
- Trong cuộc đời nhân vật, giai đoạn nào gợi ở anh (chị) ấn tượng mạnh nhất? Hãy minh hoạ bằng lời
- Anh (chị) hình dung như thế nào về bóng dáng nhà thơ ở đầu và cuối tác phẩm? Hãy tả lại cho các bạn nghe
4 Câu hỏi hình dung tưởng tượng tái tạo:
- Em hình dung như thế nào về cái chết của nhân vật? Hãy tả lại
- Tưởng tượng cảnh cuối bài thơ
- Hình dung khi đọc câu thơ “Sao anh không về chơi thôn Vĩ”
5 Câu hỏi hiểu biết nội dung tác phẩm văn học nghệ thuật: Kể lại được
- Sự kiện nào đáng ghi nhớ trong cuộc đời nhân vật?
- Câu thơ hay đoạn thơ nào làm em xúc động nhất? Hãy đọc diễm cảm khổ thơ đó
- Kể tóm tắt cuộc đời nhân vật
- Có mấy sự kiện trrong cuộc đời Kiều đáng ghi nhớ?
6 Câu hỏi hiểu biết nội dung tác phẩm văn học nghệ thuật: Phân tích lí giải
- Tại sao tác phẩm có tên như vậy? (những chi tiết phi lí hay lôgíc của truyện
về phương diện nội dung?)
Trang 3thuẫn, khát vọng mà tác phẩm thể hiện ở mức độ cao hơn nữa là thái độ, quan điểm)
- Taị sao tác giả lại giữ cái tên “Đôi mắt” cho tác phẩm so sánh của mình?
- Cái tên “Bố của Xi Mông”của truyện có mấy nghĩa? Tại sao?
7 Câu hỏi hiểu biết nội dung tác phẩm văn học nghệ thuật: Phát biểu quan điểm
- Ai có lỗi trong đau khổ của nhân vật?
- Anh (chị) có tin nhân vật ấy sẽ là người tốt không?
- Nguyên nhân đích thực dẫn tới bi kịch của Vũ Nương là gì?
- Nhân vật A hoặc B đáng thương hay đáng ghét? Tại sao?
8 Câu hỏi hiểu biết hình thức tác phẩm văn học nghệ thuật: chi tiết hình thức
- Trong nhữn g lời thoại của Lão Hạc, câu nào đáng nhớ?
- Trong những lời khuyên của Đôn Kihôtê và Xantrôxpanxa câu nào đáng nhớ?
- Trong những cuộc đối thoại giữa Dế Mèn và Dế Choắt có câu nào đáng nhớ? Vì sao?
9 Câu hỏi hiểu biết hình thức tác phẩm văn học nghệ thuật: cấu trúc hình thức
- Tiếng chổi tre (hai khổ thơ tả Lượm) ở đầu và cuối bài thơ có khác nhau không?
CÁC LOẠI CÂU HỎI CẢM THỤ (NHÓM BIÊN SOẠN CĐSP HT)
1 Loại câu hỏi tạo ấn tượng thẩm mĩ
- Hãy tìm cách ngắt nhịp đoạn, bài…và đọc theo cách ngắt nhịp đó
- Hãy xác định âm hưởng (giọng đọc) cho đoạn, bài… và đọc theo âm hưởng
đó
- Hãy đọc thầm và tưởng tượng khung cảnh hoặc tâm trạng nhân vật, tâm trạng tác giả trong đoạn, bài?
- Vẻ đẹp của câu đoạn … là gì?
- Cách dùng từ ngữ, hình ảnh gợi cho em những suy nghĩ gì?
- Nêu cảm nghĩ của em về nhân vật, đoạn, bài?
2 Loại câu hỏi phát hiện bản chất các hiện tượng văn học
- Trong bài thơ (câu chuyện), hình tượng nhân vật… hiện lên qua những hình ảnh nào?
- Loại từ ngữ nào được tác giả dùng nhiều khi tá hiện những hình ảnh đó? Tại sao tác giả lại dùng những từ ngữ này mà không dùng những từ ngữ khác?
- Việc sử dụng từ ngữ đó có tác dụng gì?
- Qua hình tượng nnhân vật (hình ảnh) được khắc hoạ trong bài, em thấy tình cảm cuat tác giả đối với nhân vật được thể hiện như thế nào?
Trang 43 Loại câu hỏi kích thích tư duy liên tưởng, tưởng tượng
- Từ nhan đề tác phẩm, em nghĩ gì về vấn đề (hình ảnh) đó trong văn học Việt Nam? (Từ nhan đề “Cây tre” – Nguyễn Duy, em nghĩ gì về hình ảnh cây tre trong văn học Việt Nam?)
- Hãy hình dung và viết một đoạn văn (8 – 10 câu tả vẻ đẹp của luỹ tre làng quê Việt Nam
- Hai khổ thơ cuối bài “Lượm” gọi cho em có suy nghĩ gì về hình ảnh Lượm?
4 Loại câu hỏi tái hiện tri thức, kĩ năng đã có
- Em biết trong thơ Đường đã học có bài nào có bài nào nói tời tình cảm quê hương? Hãy đọc bài đó
- Nhân vật Thạch Sanh (Sọ Dừa) là loại nhân vật gì trong truyện cổ tích?
- Bài Tiếng gà trưa được Xuân Quỳnh viết trong hoàn cảnh nào? Hoàn cảnh
đó có ý nghĩa gì đối với cảm xúc của tác giả?
- “Ta với ta”, cụm từ này được xuất hiện trong những bài thơ nào đã học trong văn học trung đại? Đọc những bài thơ đó
5 Loại câu hỏi phân tích, đánh giá các hiện tượng văn học
- Tại sao chiếc lá cuối cùng lại giúp Giôn-xi bình phục?
- Cái chết của lão Hạc có mang tính bi kịch không? Đó là những bi kịch gì?
- Khi nghe tin làng mình theo giặc, tâm trạng ông Hai đau đớn như thế nào?
Vì sao ông lại có tâm trạng đó?
- Nếu làng ông Hai theo Tây thật, thì ông và gia đình sẽ rơi vào hoàn cảnh như thế nào?
- Có lần nào ông nghi nngờ tin đồn đó không? Điều đó được thể hiện qua chi tiết nào? Chi tiết đó có nói lên mâu thuẫn gì trong tâm trọng ông Hai hay không?
- Để giải tỏa tâm trạng ông Hai, tác giả tiếp tục đặt ông vào tình huống nào? Tìm các chi tiết thể hiện tâm trạng ông Hai trong tình huống mới? Điều đó nhằm nhấn mạnh tình cảm gì ở ông?
- Nhờ những biện pháp nghệ thuật nào mà nhân vật ông Hai lại được thể hiện rõ nét như vậy?
6 Câu hỏi tìm hiểu mối quan hệ giữa văn bản và yếu tố ngoài văn bản
- Em đã học hoặc đã biết những bài thơ nào của Tố Hữu ngoài bài “Lượm”?
- “Lượm” được sáng tác trong hoàn cảnh nào?
- “Lượm” cho em hiểu gì về cuộc sống, tình cảm của những em bé thơì kháng chiến?
- Vì sao nói Tố Hữu là nhà thơ trữ tình chính trị?
7 Câu hỏi rèn luyện, hình thành kiến thức, kĩ năng văn học sử, lí luận văn học
- Từ nhan đề bài thơ “Qua Đèo Ngang”, em hãy nêu đề tài của bài thơ? Chủ
đề bài thơ đề cập tới là gì?
- Bài thơ “Qua Đèo Ngang” được sáng tác theo thể thơ nào? Nhắc lại đặc
Trang 5vậy có tác dụng gì?
- Phân tích giá rị kết cấu của tác phẩm “Bánh trôi nước”? (Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ, Mây và sóng,…)
8 Câu hỏi gợi cảm xúc để HS tự bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của mình về nhân vật, tác phẩm
- “Bỗng loè chớp đỏ
Thôi rồi, Lượm ơi
Chú đồng chí nhỏ
Một dòng máu tươi”
Lượm hi sinh thật anh dũng cao cả, đáng khâm phục biết bao! Đoạn thơ đã gợi cho em cảm nghĩ gì về Lượm?
9 Câu hỏi đánh giá những vấn đề khái quát văn học
- Qua những đoạn trích đã học về “Truyện Kiều”, em hãy nêu lên những đặc sắc của Nguyễn Du khi miêu tả ngoại hình, nội tâm nhân vật?
- Chủ đề xuyên suốt sáng tác của Nguyễn Du là gì? Em thấy gì về con người, tâm sự của Nguyễn Du qua những tác phẩm đó?
- Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương có gì giống nhau khi thể hiện sự quan tâm tới số phận phụ nữ trong xã hội phong kiến?