CAO SU THIÏN NHIÏN 217 CHÛÚNG VII SỰ OXIDE HÓA VÀ LÃO HÓA CAO SU THIÊN NHIÊN Lâm thïë nâo àïí tùng àûúåc thúâi gian sûã dng cấc vêåt dng cao su, àố lâ mưëi ûu tû trûúác àêy ca cấc nhâ hốa hổc cng nhû cấc nhâ sẫn xët cao su. Thêåt thïë, trûúác khi khấm phấ ra sûå lûu hốa cao su, cấc vêåt dng vûâa rúâi khỗi xûúãng chïë biïën àậ chẫy nhûåa nhêìy dđnh khưng thïí sûã dng àûúåc. Sau khấm phấ lûu hốa cấc vêåt dng cao su lûu hốa khi àậ sûã dng àûúåc mưåt thúâi gian khưng lêu trúã nïn búã mc; àố lâ sûå lậo hốa, hêåu quẫ ca sûå oxide hốa. Cao su thiïn nhiïn, vúái cêëu trc polyisoprene ca nố, ta thêëy àố lâ mưåt polymer cố àưå chûa bậo hôa àùåc biïåt cao, búãi vò trong mưỵi mùỉt xđch _ C 5 H 8 _ àïìu cố mưåt nưëi àưi. Nhû thïë, giẫ thiïët phên tûã khưëi ca polyisoprene lâ 340.000, ta cố thïí tđnh àûúåc khoẫng 5.000 nưëi àưi. Cú cêëu bêët àưëi xûáng ca nưëi àưi polyisoprene hònh nhû àùåc biïåt nhẩy vúái tấc nhên oxide hốa vâ nhốm α-methylene lên cêån cố thïí cố mưåt chûác nùng tđch cûåc úã cấc phẫn ûáng. C C CH 2 CH 3 CH 2 H cis Tđnh bêët àưëi xûáng ca nưëi àưi vâ nhốm α-methylene hoẩt àưång 218 CAO SU THIÏN NHIÏN Tđnh phûác tẩp ca vêën àïì lâ àa sưë cưng cåc khẫo cûáu thûúâng nghiïng vïì phûúng diïån k thåt hún lâ khoa hổc vâ kïët quẫ àẩt àûúåc qua nhiïìu tấc giẫ khấc nhau àưi khi khấ mêu thỵn. Trong khi àố E.H. Farmer nghiïn cûáu vâo nïìn tẫng hốa hổc ca sûå ox- ide hốa cấc polyisoprene. Theo ch àïì nây, cåc nghiïn cûáu nhùỉm vâo hydrocarbon cao su ngun chêët vâ cao su lûu hốa. Nhû vêåy ta sệ àïì cêåp 2 phêìn: - Nghiïn cûáu tưíng quất vïì sûå oxide hốa polyene. - Nghiïn cûáu oxide hốa vâ lậo hốa ca cao su lûu hốa. A. OXIDE HÓA POLYNE, HYDROCARBON CAO SU I. Àẩi cûúng:I. Àẩi cûúng: I. Àẩi cûúng:I. Àẩi cûúng: I. Àẩi cûúng: Thûã nghiïåm àêìu tiïn chûáng minh khđ oxygen gùỉn vâo cao su do J.Thompson thûåc hiïån: cao su àûúåc duy trò úã chên khưng hay úã khđ trú thêåt sûå khưng bõ hû hỗng. Cho àïën nùm 1912 vêën àïì khưng tiïën triïín mêëy, kïë àố S. Peachey àïì xët giẫ thuët vïì sûå thânh lêåp peroxide mâ ưng qui vâo lâ do sûå gùỉn oxygen úã nưëi àưi. Cấc peroxide nây àïìu lâ nhûäng chêët oxide hốa mẩnh hún oxygen, àố lâ tûúãng vïì phẫn ûáng tûå xc tấc àûúåc B. Porritt triïín khai tiïëp àố. S. Peachey chûáng minh hydrocarbon cao su cố thïí gùỉn tưëi àa 47% oxygen tđnh theo trổng lûúång ca nố, nhûng ưng khưng giẫi thđch àûúåc sûå hû hỗng xẫy ra do lûúång nhỗ oxygen gùỉn vâo. Vâo nùm 1923, B. Marzetti nhêån àõnh tấc dng phấ hy lâ do vïët oxy- gen gùỉn vâo cao su cố ẫnh hûúãng àưëi vúái cú tđnh cao su. Hiïån nay ta biïët chó cêìn 1% oxygen gùỉn vâo cao su thưi cng à lâm cho cú l tđnh ca nố àưi khi giẫm quấ 90% àưëi vúái giấ trõ ban àêìu. Àêy cố sûå khấc biïåt rộ giûäa mưåt thïí polymer nhû cao su vâ mưåt chêët thêëp phên tûã nhû aldehyde benzoic, vïì phûúng diïån tûå oxide hốa. So sấnh giûäa cao su vâ aldehyde benzoic (do Ch. Dufraisse) cho thêëy aldehyde benzoic cố thïí gùỉn 30% oxygen vâ cao su lâ CAO SU THIÏN NHIÏN 219 47% oxygen tđnh theo trổng lûúång. Vúái 1% oxygen hốa húåp, alde- hyde benzoic chó bõ oxide hốa 6%, côn lẩi 94% aldehyde khưng bõ biïën àưíi; trong lc cng tó lïå oxygen gùỉn vâo cao su, thò sûå hû hỗng xẫy ra hoân toân. H. Staudinger xấc nhêån phẫn ûáng ca mưåt lûúång nhỗ oxygen vúái cao su à gêy ra sûå cùỉt àûát àa sưë phên tûã. Ch. Moureu vâ Ch. Dufraisse chûáng minh àûúåc àùåc tđnh tûå xc tấc ca hiïån tûúång oxide hốa. Hai tấc giẫ nây àậ khấm phấ ra hiïåu quẫ “khấng oxy- gen”, àng ra lâ hiïåu quẫ ngùn trúã hay côn lâ sûå xc tấc tiïu cûåc ca sûå tûå oxide hốa. Sau àố cấc tấc giẫ khấc thûåc hiïån nghiïn cûáu hốa hổc trïn húåp chêët ethylene àậ àem lẩi nïìn tẫng hốa hổc vïì cú chïë oxide hốa cao su vûäng chùỉc hún. R. Criegee, kïë àố lâ H. Hock nghiïn cûáu oxide hốa cyclohexene, cho thêëy sûå tẩo thânh hydroperoxide gùỉn trïn nhốm α-methylene. Tûâ àố kïët lån nhốm α-methylene ca nưëi àưi cng nhẩy vúái sûå oxide hốa, peroxide tẩo ra úã nưëi àưi cố thïí chuín võ thânh hydroperoxide tẩo ra úã nhốm α-methylene. C. Paquot phấc hổa khấ chđnh xấc cú cêëu ca cấc peroxide eth- ylene. Cng thúâi vúái ưng, E.H. Farmer vâ cấc cưång sûå viïn nïu ra C C CH O 2 + C C CH O O C C C O HO HH O 2 HOOH + 220 CAO SU THIÏN NHIÏN nhûäng kïët quẫ múái vïì sûå oxide hốa tưíng quất ca cấc polyene vâ àùåc biïåt ca cao su, gêy kinh ngẩc hêìu hïët cấc nhâ hốa hổc. Àiïím nưíi bêåt ch ëu ca Farmer lâ mư tẫ cêëu tẩo polyisoprene àún giẫn thay vò lâ phên tûã cao su to lúán nhû nhiïìu tấc giẫ khấc, àïí àïì cêåp túái vêën àïì phûác tẩp ca cú chïë oxide hốa polyene; thđ d: Thay vò diïỵn tẫ phên tûã cao su nhû sau: Farmer sûã dng kiïíu mêỵu àún giẫn hốa: Trïn mưåt phûúng diïån đt thåc l thuët hún, nhiïìu nghiïn cûáu àậ cưng bưë cấc hiïån tûúång oxide hốa cao su, Van Rossem vâ nhûäng tấc giẫ khấc àậ chûáng minh tấc dng ca chêët xc tấc “hẫo oxygen” nhû mëi hûäu cú ca àưìng, mangan, cobalt vâ sùỉt. Ẫnh hûúãng ca ấnh sấng, nhiïåt hay nghiïìn hốa dễo . túái sûå oxide hốa búãi oxygen cng àïìu lâ àưëi tûúång ca rêët nhiïìu cåc khẫo cûáu. Sau hïët, nhûäng cấch thûác oxide hốa nhû vúái ozone, peroxide vâ cấc chêët oxide khấc cng àûúåc nghiïn cûáu cố mc àđch gip cho kiïën thûác ca ta vïì cêëu trc cao su àûúåc phong ph hún hóåc lâ àïí chïë tẩo dêỵn xët ca cao su nhû oxide cao su. II. Tûå oxide hốa:II. Tûå oxide hốa: II. Tûå oxide hốa:II. Tûå oxide hốa: II. Tûå oxide hốa: Theo Ch. Dufraisse, sûå tûå oxide hốa ca cao su khưng khấc mêëy vúái sûå tûå oxide hốa ca nhûäng chêët àún giẫn hún. Oxygen tûå do ln ln gùỉn vâo cao su dûúái dẩng ca mưåt phên tûã chúá khưng phẫi lâ ngun tûã. Sẫn phêím hoân têët àưi lc chó giûä mưåt ngun tûã, àố lâ do phẫn ûáng ph khưng liïn quan gò túái phẫn ûáng sú cêëp vâ nối chung lâ cố thïí trấnh àûúåc. C CH 3 CH 2 CH CH 2 . CAO SU THIÏN NHIÏN 221 Chêët sinh ra tûâ phẫn ûáng sú cêëp lâ mưåt peroxide khưng bïìn cố hoẩt tđnh cao. Nïëu A lâ phên tûã cố thïí tûå oxide hốa àûúåc, cú chïë do Ch. Dufraisse àûa ra lâ: A + O 2 → A(O 2 ) → chêët trung gian → AO 2 peroxide sú cêëp oxide (bïìn) (khưng bïìn) Cng cố thïí khẫ nùng oxide hốa peroxide tûå truìn qua mưåt phên tûã ngoẩi lai B: A + O 2 → A(O 2 ); A(O 2 ) + B → A + B(O 2 ) → . → BO 2 ÚÃ trûúâng húåp cëi nây, A cố chûác nùng nhû chêët xc tấc ca sûå tûå oxide hốa. Ta cố thïí xết mưåt trûúâng húåp khấ thưng thûúâng, oxygen tûå phên chia giûäa peroxide sú cêëp vâ mưåt phên tûã khấc: àố lâ sûå ox- ide hốa cẫm ûáng hay nhõ liïn. A sệ lâ chêët tûå oxide hốa àûúåc vâ B lâ chêët nhêån. A + O 2 → A(O 2 ); A(O 2 ) + B → . → AO + BO A cng cố thïí lâ chêët nhêån: A + O 2 → A(O 2 ); A(O 2 ) + A → . → 2AO Khưng thïí nâo cư lêåp cấc peroxide trung gian àûúåc, búãi thïë ta khưng thïí hiïíu àng cú chïë, kïí cẫ khi àố lâ chêët àún giẫn nhû aldehyde benzoic. Ta cố thïí phấc hổa lûúåc àưì l thuët cho trûúâng húåp c thïí ca aldehyde benzoic àïí ra ngoâi trúâi: CCH 65 O H + O 2 CCH 65 O H (O ) 2 CCH 65 O O OH acid perbenzoic 222 CAO SU THIÏN NHIÏN Khẫ nùng oxide hốa vâ cấc hiïåu quẫ xc tấc ca nhûäng chêët peroxide nây àûúåc nối àïën vò chng tham gia vâo trûúâng húåp ca cao su. Vẫ lẩi, nhûäng húåp chêët nây cố khẫ nùng oxide hốa côn lúán hún chđnh oxygen tûå do mâ chng sinh ra. Sau cng ngûúâi ta côn ch túái vâi chêët nâo àố bònh thûúâng thò bïìn vúái khưng khđ, cố thïí bõ oxygen tấc kđch khi cố mưåt hïå thưëng tûå oxide hốa cố chûác nùng nhû lâ chêët cẫm ûáng hiïån hûäu. Trong trûúâng húåp cao su, ngûúâi ta àậ lûu lûúång oxygen theo l thuët cố thïí gùỉn lâ 47%. Trong lc àố cấc trõ sưë thûåc nghiïåm bậo hôa cao su bùçng oxygen thò rêët biïën thiïn vâ nhỗ hún 47%. Thêåt ra, khưng phẫi lâ vêën àïì bậo hôa cng mưåt lûúåt têët cẫ cấc nưëi àưi ca mưåt phên tûã cao su, búãi vò àẩi phên tûã xïëp gêëp vúái nhau mưåt cấch hưỵn àưån chó cho mưåt sưë nhỗ nưëi àưi trûåc tiïëp, cố thïí dïỵ bõ tấc kđch hốa hổc. Phẫn ûáng oxide hốa xẫy ra theo dêy chuìn nïn trung têm trúã nïn phûác tẩp vâ lâ mưåt hưỵn húåp gưìm nhiïìu àẩi phên tûã khấc nhau, khưng thïí tấch ra hay biïíu thõ àùåc tđnh trong trûúâng húåp tưíng quất àûúåc. Tuy nhiïn, sûå hiïån diïån ca peroxide úã cao su cố thïí biïíu thõ trong vông tûå oxide hốa (Peachey). Cấc tấc giẫ cng àậ nhêån thêëy rộ chûác acid carboxylic oxyhydryl . úã cao su àậ tûå oxide hốa thò khưng thïí nâo cư lêåp àûúåc húåp chêët nhêët àõnh. Chùỉc chùỉn phẫn ûáng cưång ca oxygen àậ xẫy ra trong quấ trònh oxide hốa cao su, nhû nhiïìu cưng bưë àậ chûáng minh; nhûng ngûúâi ta cng chûáng minh tûâ mưåt mûác àưå oxide hốa nâo àố cấc hiïån tûúång chấy ngêìm tẩo nûúác vâ khđ carbonic cng xẫy ra bïn cẩnh aldehyde for- mic vâ nhûäng chêët nhû lâ acid. III. Thuët Farmer:III. Thuët Farmer: III. Thuët Farmer:III. Thuët Farmer: III. Thuët Farmer: Cú chïë oxide hốa trûúác àêy dûåa vâo giẫ thuët ca Bach, kïë àố lâ Engler. Cấc tấc giẫ nây giẫ thiïët mưåt phên tûã oxygen tûå gùỉn vâo nưëi àưi ca hydrocarbon cho ra mưåt peroxide bậo hôa: CCH 65 O O OH CCH 65 O H + CCH 65 O OH 2 CAO SU THIÏN NHIÏN 223 Farmer vâ cấc cưång sûå viïn àậ gốp phêìn quan trổng vâo viïåc lâm rộ cú chïë oxide hốa nhûäng alken (hay olefin) cố nưëi àưi chûa bõ biïën àưíi. Tđnh àùåc sùỉc ca thuët Farmer lâ àùåt giấ trõ chûác nùng ca nhốm α-methylene ngang vúái nưëi àưi vâ àậ chûáng minh cú chïë oxide hốa ch ëu lâ cú chïë phẫn ûáng dêy chuìn gưìm 3 giai àoẩn: giai àoẩn bùỉt àêìu, giai àoẩn truìn vâ giai àoẩn ngûng phẫn ûáng. - Giai àoẩn bùỉt àêìu cố thïí àûúåc xết 2 cấch, hóåc búãi phẫn ûáng ca nưëi àưi: + O 2 O O hóåc búãi sûå kđch hoẩt ca α-methylene: O O + + O O H - Giai àoẩn truìn ca phẫn ûáng gưìm cố mưåt phên tûã ngun múái khấc R–H bõ kđch hoẩt búãi gưëc hoẩt àưång. R–H tûå biïën àưíi thânh gưëc tûå do R*: C CH 3 C H C CH 3 C OO H α * * O 2 (R OO+ R H R O OH + R ) * * * * * * * * + 224 CAO SU THIÏN NHIÏN O O + O O + H ( R + O 2 R OO ) O O + O O Ta thêëy rộ diïỵn tiïën cố tđnh cấch l thuët xët phất do mưåt gưëc hoẩt àưång kđch hoẩt àïën phên tûã R–H àûáng kïë cêån vâ tẩo ra mưåt gưëc hoẩt àưång múái trong chỵi phên tûã cao su. - Sau cng giai àoẩn ngûng phẫn ûáng ài túái thânh lêåp hydrop- eroxide tẩo úã α-methylene hay nưëi àưi. O O + O O + H ( R OOH + R H R OOH + R ) H H * * * ** * * * * * * * * * * CAO SU THIÏN NHIÏN 225 hay Farmer cng xết túái sûå thânh lêåp ca peroxide vông. OOH O O O O và IV. Tấc dng ca chêët xc tấc “Hẫo oxygen” IV. Tấc dng ca chêët xc tấc “Hẫo oxygen” IV. Tấc dng ca chêët xc tấc “Hẫo oxygen” IV. Tấc dng ca chêët xc tấc “Hẫo oxygen” IV. Tấc dng ca chêët xc tấc “Hẫo oxygen” : Tấc dng ca cấc mëi cobalt, àưìng, mangan vâ sùỉt túái poly- ene àậ àûúåc biïët rộ nhêët lâ cấc mëi hûäu cú tan àûúåc trong nố. Thưng thûúâng ngûúâi ta dng cấc oleate, linoleate, linolenate, naphthenate, resinate àưìng hay mangan. Cao su thiïn nhiïn thư cûåc nhẩy vúái tấc dng xc tấc ca nhûäng chêët nây vúái lûúång dûúái 10 –3 % àậ cố hiïåu quẫ chêåm. Ngûúâi ta àậ lúåi dng hiïåu quẫ nây àïí chïë tẩo “oxide cao su” (rubbones) sûã dng tûâ 2-3% linoleate cobalt tđnh theo trổng lûúång cao su. Àûúng nhiïn, sûå cố mùåt ca oxygen tan trong cao su cêìn cho phẫn ûáng nây. Sûå hiïån diïån ca dung mưi rêët thån lúåi cho phẫn ûáng thûåc hiïån oxide hốa dung dõch cao su hay cao su trûúng núã trong dung mưi tưët hún thûåc hiïån àưëi vúái cao su khư. Trong viïåc chïë tẩo Rubbones, ngûúâi ta àûa mưåt dung dõch benzene cao su cố chûáa 2,5% mëi cobalt lïn túái nhiïåt àưå 65 0 C vâ cho mưåt lìng khđ oxygen sc vâo trong khoẫng 40 giúâ. Chêët xc tấc àûúåc tấch lêëy bùçng cấch ly têm vâ cho dung mưi bưëc húi. Cố nhiïìu loẩi oxide cao su àûúåc chïë tẩo, chng àûúåc phên hẩng theo tđnh hôa tan trong dung mưi, vò cố liïn hïå túái mûác àưå oxide hốa ca chng. α OOH OOH 226 CAO SU THIÏN NHIÏN Dẩng oxide hốa cao nhêët (Rubbones C) gêìn nhû tûúng ûáng vúái mưåt ngun tûã oxygen gùỉn vâo hai nhốm isoprene, tûác lâ (C 5 H 8 ) 2 O. Cố nhiïìu nhâ khoa hổc nghiïn cûáu túái chêët xc tấc oxide hốa cao su, àùåc biïåt nhêët lâ Bloomfield vâ Farmer àậ thûåc hiïån vúái cao su thiïn nhiïn dẩng dung dõch cố sûå hiïån diïån ca acid ace- tic hay anhydride acetic. Húåp chêët thu àûúåc cố cưng thûác ngun tûúng tûå cưng thûác ngun àậ kïí trïn, chûáa cấc nhốm hydroxyl vâ acetyl. Cấc tấc giẫ nây cng àậ thu àûúåc mưåt oxide cao su tûúng tûå qua tấc dng ca acid peracetic khưng cố sûå hiïån diïån ca chêët xc tấc kim loẩi. Viïåc chïë tẩo oxide cao su àậ àûúåc cẫi thiïån, àùåc biïåt do Stevens vâ Popham, hổ àïì xët cho phẫn ûáng xẫy ra dûúái ấp lûåc, úã trûúâng húåp nây cố thïí tùng nưìng àưå (àưå àêåm àùåc) cao su tûâ 20% lïn 50%. Sau hïët, cng cố thïí cho phẫn ûáng xẫy ra úã trẩng thấi khư àûúåc bùçng cấch cấn (qua mấy nhưìi cấn) cao su vúái bưåt gưỵ, nhùçm tùng diïån tđch tiïëp xc lïn vâ thûåc hiïån phẫn ûáng cố linoleate Co hay Mn. Sûå oxide hốa cao su thiïn nhiïn cố xc tấc àậ àûúåc ấp dng cho latex. Tấc dng ca sulfate àưìng vâ sulfate mangan, nitrate cobalt vâ chloride sùỉt úã latex àậ àûúåc Freundlich vâ Talalay nghiïn cûáu túái. Tấc dng xc tấc oxide hốa cao su tưíng húåp ca cấc dêỵn xët àưìng, mangan, cobalt vâ sùỉt àïìu khấ giưëng sûå xc tấc oxide hốa nhêån thêëy cho trûúâng húåp ca cao su thiïn nhiïn. V. Tấc dng ca chêët oxide hốa:V. Tấc dng ca chêët oxide hốa: V. Tấc dng ca chêët oxide hốa:V. Tấc dng ca chêët oxide hốa: V. Tấc dng ca chêët oxide hốa: V.1. Oxygen tûå do:V.1. Oxygen tûå do: V.1. Oxygen tûå do:V.1. Oxygen tûå do: V.1. Oxygen tûå do: Trûúác àêy àậ cố nhûäng cåc nghiïn cûáu chûáng minh cố sûå gùỉn oxygen vâo cao su sưëng tan trong benzene (Herbst), kïë àố lâ sûå gùỉn oxygen ngun chêët vâo cao su (Peachey). Cng nhû lêåp lån sûå nhưìi cấn cao su mâ kïët quẫ lâ sûå hốa dễo, lâ mưåt hiïån tûúång oxide hốa phûác tẩp (Fisher vâ Gray), Pummerer vâ Burkard xấc àõnh nhûäng thûåc nghiïåm ca Peachey vâ nghiïn cûáu túái tấc dng ca mưåt lìng khđ oxygen ài vâo mưåt dung dõch hydrocarbon cao [...]... Di-β-naphthyl-p-phenylendiamine Vïì cao su tưíng húåp, ta cho chêët bẫo vïå vâo nối chung lâ àïí àa phên hốa Ta sệ àïì cêåp úã phêìn khấc B SỰ LÃO HÓA CỦA CAO SU LƯU HÓA Marzetii lâ ngûúâi àêìu tiïn àậ chûáng minh lûúång oxygen hốa húåp vúái cao su tûúng àưëi nhỗ vâ vâo khoẫng 1% àưëi vúái cao su à àïí lâm biïën mêët hêìu nhû hoân toân cấc tđnh chêët cú l ca cao su lûu hốa Neal cho biïët sûå hêëp thu... “nưëi cao su búãi phẫn ûáng ca cao su vúái khối àen carbon úã nhiïåt àưå cao Vẫ lẩi, ta cố thïí thûâa nhêån khưng cố sûå khấc biïåt àấng kïí giûäa cao su tưíng húåp butadiene-styrolene (styrene-butadiene) vâ cao su thiïn nhiïn vïì phûúng diïån oxide hốa, theo Van Amerongen, khối tùng cûúâng lûåc cố tấc dng gia tưëc sûå oxide hốa ca cao su thiïn nhiïn Kuz’minskii nghơ rùçng khối àen carbon gia tưëc oxide. .. su thiïn nhiïn vâ cao su butadienestyrolene Cao su butyl vâ neoprene chõu ozone àấng lûu túái; thúâi gian àïí xët hiïån rẩn nûát àêìu tiïn lêu gêëp 10 àïën 100 lêìn so vúái cao su thûúâng Hypalon cng cố sûác chõu ozone rêët tưët Nhûng perbunan thò úã giûäa àưå bïìn ca neoprene vâ copolymer butadiene-styrene V Cú chïë biïën àưíi l tđnh ca cao su lûu hốa (cao su thiïn nhiïn + cao su tưíng húåp) Sûå... lẩi àẫo ngûúåc trong nhûäng thûã nghiïåm úã búm oxygen, thò cao su lûu hốa vúái chêët nhốm thiuram rêët cao hún cao su lûu hốa vúái chêët khấc mưåt cấch rêët rộ râng Khẫ nùng xun thêëu vâo cao su ca nhûäng tia (bûác xẩ) hoẩt àưång cng tham dûå vâo Nhû vêåy, cao su cố chûáa khối àen carbon (carbon black) sệ bõ tấc kđch chêåm nhiïìu hún cao su tûúng ûáng nhûng khưng cố chûáa khối àen Ta cố thïí thêëy... acid succinic vâ oxide carbon Quấ trònh khûã ozone hydrocarbon cao su rêët quan trổng cho viïåc àoấn cú cêëu ca cao su thiïn nhiïn chûa lûu hốa Ngoâi nghiïn cûáu l thuët ca Staudinger, kïë àố lâ ca Pummerer vâ Matthaus túái cú cêëu cố thïí cố àûúåc ca nhốm ozonide (1), isoozonide (2), molozonide (3), cêìn phẫi lûu túái sûå khûã ozone cao su tưíng húåp C C O O O 1 Acid levulinic O CH3 C HO 228 CAO SU. .. hunh, benzidine hay dinitrophenol lâm chêåm sûå hû hỗng cao su sưëng phúi dûúái ấnh nùỉng, nố cố xu hûúáng tûå hốa cûáng hún Sûå hiïån diïån ca peroxide trong cao su àậ phúi ra ấnh nùỉng cố CAO SU THIÏN NHIÏN 247 thïí thêëy rộ àûúåc bùçng cấch àêåy lïn cao su nây mưåt miïëng phim ẫnh, sau khi múã ra, miïëng phim nây àc múâ lâ do tấc dng ca peroxide nây (hiïåu ûáng Russell) Benzidine hay dinitrophenol... thïm lûúång oxygen tûâ 1,7% àïën 2% àûa túái hû hỗng hoân toân cao su lûu hốa, nhûng liïn quan túái viïåc mêët khẫ nùng chõu kếo àûát thò ty thåc vâo hai ëu tưë lâ nhiïåt àưå vâ bẫn chêët ca cao su àậ lûu hốa Vïì phûúng diïån thûåc tïë, vêën àïì oxide hốa cao su lûu hốa chùỉc 236 CAO SU THIÏN NHIÏN chùỉn quan trổng nhiïìu hún vêën àïì oxide hốa cấc àẩi phên tûã polyene B lẩi, chđnh vêën àïì cëi lẩi... stilben hay phthalocyaCAO SU THIÏN NHIÏN 241 nine àưìng, theo Howland vâ Vincent vúái lûúång nhỗ chng cố tấc dng tùng hoẩt tđnh ca vâi chêët khấng lậo nâo àố rêët dïỵ dâng II Hiïåu quẫ ca khối àen carbon(1) trong sûå oxide hốa Cấc khối àen carbon, vâ nhêët lâ khối àen carbon tùng cûúâng lûåc cao su, chùỉc chùỉn cố mưåt tấc dng vúái tđnh oxide hốa ca cao su thiïn nhiïn vâ ca cao su tưíng húåp butadiene-styrolene... sûå hû hỗng cao su I Sûå tấc kđch búãi oxygen - ẫnh hûúãng nhiïåt vâ ấp lûåc Cố nhiïìu cấch quan sất sûå tấc kđch cao su lûu hốa búãi oxygen, nhûng thûåc hiïån cho cao su vâo cấi búm Bierer - Davis àûúåc xem nhû phûúng phấp nghiïn cûáu vïì sûå gia tưëc lậo hốa Nhû thïë khi nhûäng vấng cao su mỗng àûúåc àûa vâo thiïët bõ búm vâ xûã l úã 700C vúái ấp lûåc oxygen vâo khoẫng 20kg/cm2, sûå oxide hốa trúã... 1,4 oxy hóa hợp oxygen hốa húåp (%) (%) 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 60 70 80 90 100 110 Nhiïåt àưå oxide hốa (0C) Hònh VII.2: Biïíu àưì oxide hốa theo nhiïåt àưå Ta thêëy rộ lûúång oxygen cêìn àïí giẫm phên nûãa sûác chõu kếo àûát ban àêìu ca mưåt cao su lûu hốa thay àưíi tûâ 1,2% àïën 0,65% khi nhiïåt àưå ài tûâ 600C lïn 1100C 240 CAO SU THIÏN NHIÏN Ngûúâi ta àậ kiïím chûáng nung nống cng mưåt cao su úã . CAO SU THIÏN NHIÏN 217 CHÛÚNG VII SỰ OXIDE HÓA VÀ LÃO HÓA CAO SU THIÊN NHIÊN Lâm thïë nâo àïí tùng àûúåc thúâi gian sûã dng cấc vêåt dng cao su, àố. nhû oxide cao su. II. Tûå oxide hốa:II. Tûå oxide hốa: II. Tûå oxide hốa:II. Tûå oxide hốa: II. Tûå oxide hốa: Theo Ch. Dufraisse, sûå tûå oxide hốa ca cao