Sử dụng tiếng việt

Qua những ví dụ trên, các em hãy thảo luận theo bàn và cho biết: khi nói và viết, chúng ta thường mắc phải những lỗi sai cơ bản nào? Những lỗi sai cơ bản về phát âm và chữ viết chúng ta

TIẾT 1

Giáo viên:

Nguyễn Thị Hồng Lan

(tiết 1)

A.Bài mới

I.Sử dụng đúng theo các chuẩn mực của tiếng Việt

1 Về ngữ âm và chữ viết

2 Về từ ngữ

3 Về ngữ pháp

4 Về phong cách ngôn ngữ

B Củng cố

 Sai phụ âm cuối: giặ c  giặ t

 Sai phụ âm đầu: khô d áo  khô r áo

 Sai dấu: lẽ  l ẻ , đ ỗ i đ ổ i

a Hãy phát hiện lỗi về phát âm và chữ viết; chữa lại cho đúng:

- Không giặc quần áo ở đây.

- Khi sân trường khô dáo, chúng em chơi đá cầu

hoặc đánh bi.

- Tôi không có tiền lẽ, anh làm ơn đỗi cho tôi

 Sửa lại:

- Không giặt quần áo ở đây.

- Khi sân trường khô ráo, chúng em chơi đá

cầu hoặc đánh bi.

- Tôi không có tiền lẻ, anh làm ơn đổi cho tôi

b Đọc đoạn hội thoại (sgk) và phân tích sự khác biệt của

những từ phát âm theo giọng địa phương với những từ tương ứng trong ngôn ngữ toàn dân?

 Thế tại sao đang ở thành phố, bác lại về nhà quê?

À chuyện ấy thì dài lắm Nhẩn nha rồi bác kể Dưng mờ chẳng qua cũng là do cái duyên, cái số Gì thế,

cháu?

Bác nói giọng nó khang khác thế nào ấy.

Trời bác nói là giời Nhưng mà bác nói là dưng mờ Bảo bác nói là bẩu.

Ăn nước ở đâu nói giọng ở đó mờ, cháu

b Đọc đoạn hội thoại (sgk) và phân tích sự khác biệt của những từ phát âm theo giọng địa phương với những từ tương ứng trong ngôn ngữ toàn dân?

Từ địa phương Từ toàn dân

dưng mờ giời

bẩu mờ

nhưng mà trời

bảo mà

 Hãy tìm thêm những từ phát âm theo giọng địa phương khác mà em biết?

 Sự khác biệt này là do thói quen của địa phương trong sinh hoạt Từ địa phương phát âm có thể sai phần vần hoặc làm biến đổi cả từ

Qua những ví dụ trên, các em hãy thảo luận theo bàn và cho biết: khi nói và viết, chúng ta thường mắc phải những lỗi sai cơ bản nào?

 Những lỗi sai cơ bản về phát âm và chữ viết chúng ta hay mắc phải là:

sai phụ âm đầu

 Sai phần vần

sai phụ âm cuối

 Sai về dấu

 Sai vì sử dụng từ địa phương

Khi nói, viết cần chú ý những yêu cầu gì về ngữ âm, chính tả?

 Khi nói và viết, chúng ta cần phát âm theo âm thanh chuẩn của tiếng Việt, viết đúng theo quy tắc

?

a Hãy phát hiện và chữa lỗi về từ ngữ trong các câu sau:

ngang đến phút chót lọt.

 Từ sai về cấu tạo: chót lọt

chót: phần ở điểm cuối cùng kết thúc một

lọt: xuôi, qua được.

 Ghép chót với lọt tạo thành một tổ

hợp vô nghĩa.

Sửa lại

-Khi ra pháp trường anh ấy vẫn hiên ngang

đến phút chót.

-Khi ra pháp tr ườ ng anh y v n hiên ấ ẫ

ngang đế n phút cu i cùng ố

- Những học sinh trong trường sẽ hiểu sai các vấn đề mà thầy giáo truyền tụng.

 Từ sai về ý nghĩa: truyền tụng

oTruyền tụng: truyền miệng cho nhau rộng rãi và có

ý ca ngợi Ví dụ: Người đời truyền tụng công đức của

các vị anh hùng.

Sửa lại:

- Những học sinh trong trường sẽ hiểu sai

các vấn đề mà thầy giáo truyền thụ.

oTruyền thụ: truyền lại tri thức, kinh nghiệm cho người nào đó

Nhầm lẫn từ Hán Việt gần âm, gần nghĩa

- Số người mắc và chết các bệnh truyền nhiễm đã giảm dần.

 Sử dụng sai kết hợp: có thể nói mắc

các bệnh truyền nhiễm nhưng không thể

nói chết các bệnh truyền nhiễm.

Sửa lại:

- Số người mắc và chết vì các bệnh truyền nhiễm đã giảm dần.

Những bệnh nhân không cần phải mổ mắt được khoa dược tích cực pha chế, điều trị

bằng những thứ thuốc tra mắt đặc biệt.

Sử dụng sai kết hợp: Những bệnh nhân không cần phải mổ mắt được điều trị tích cực bằng những thứ thuốc tra mắt đặc biệt mà khoa

dược đã pha chế

-Những bệnh nhân không cần phải mổ mắt

được khoa dược tích cực điều trị bằng những thứ thuốc tra mắt đặc biệt

b) Lựa chọn những câu dùng từ đúng trong các câu sau :

 Anh ấy có một yếu điểm: không quyết đoán trong công việc (1) (1).

Điểm yếu của họ là thiếu tinh thần đoàn kết (2)

Bọn giặc đã ngoan cố chống trả quyết liệt

(3).

Bộ đội ta đã ngoan cường chiến đấu suốt một ngày đê êê m (4) (4).

Tiếng việt rất giàu âm thanh và hình ảnh,

cho nên có thể nói đó là thứ tiếng rất linh

động, phong phú (5) (5)

b Thảo luận theo bàn để lựa chọn những câu dùng từ đúng trong các ví du ïvừa nêu.

 Câu năm sai từ linh động

có tính chất động, có vẻ như rất sống.

- Tiếng Việt rất giàu âm thanh và hình ảnh, cho

nên có thể nói đó là thứ tiếng rất sinh động, phong

phu.ù

Thảo luận theo bàn để rút ra những lỗi sai về từ ngữ thường gặp qua những ví dụ trên?

 Khi sử dụng từ ngữ, chúng ta

thường gặp những lỗi sai như:

Sai về cấu tạo

Sai về ý nghĩa

Sai về kết hợp

 Cần dùng từ đúng với hình thức và cấu tạo, với ý nghĩa, với đặc điểm ngữ pháp của chúng trong tiếng Việt.

a Thảo luận theo bàn để phát hiện và chữa lỗi về ngữ pháp trong các câu sau:

- Qua tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố đã cho

ta thấy hình ảnh người phụ nữ nông thôn trong chế độ cũ

Câu sai do không phân định rõ trạng ngữ & chủ ngữ

Qua tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố là trạng

ngữ chỉ đối tượng Nó không thể giữ vai trò là chủ ngữ.

+ Bỏ từ “ qua” ở đầu câu  kết cấu C-V

+ Bỏ từ “ đã cho”và thay bằng dấu phẩyT,C-V

Bỏ từ “ của” và thay bằng dấu phẩyT,C-V

Sửa lại:

Lòng tin tưởng sâu sắc của những thế hệ cha anh vào lực lượng măng non và xung kích sẽ tiếp bước mình.

Cả câu mới chỉ là một cụm danh từ được

phát triển dài, chưa đủ thành phần chính

Sửalại

Đó là lòng tin tưởng sâu sắc của những thế hệ cha anh vào lực lượng măng non và xung kích, những lớp người sẽ tiếp bước họ (thêm chủ ngữ).

Thế hệ cha anh tin tưởng sâu sắc vào lực lượng

măng non và xung kích sẽ tiếp õbước mìnhï

b) Lựa chọn những câu đúng trong các câu sau:

 Có được ngôi nhà đã làm cho bà sống

hạnh phúc hơn (1).

Ngôi nhà đã làm cho bà sống hạnh phúc hơn (2).

Có được ngôi nhà, bà đã sống hạnh phúc hơn (3).

Ngôi nhà đã mang lại niềm hạnh phúc cho cuộc sống của bà (4).

 Câu trên sai vì không phân biệt thành phần

phụ đầu câu với chủ từ

c) Từng câu trong đoạn văn sau đều đúng, nhưng đoạn văn vẫn không có được tính thống nhất, chặt chẽ Hãy chữa lỗi:

Thúy Kiều và Thúy vân đều là con gái của ông bà Vương viên ngoại Nàng là một thiếu nữ tài sắc vẹn toàn, sống hòa thuận, hạnh phúc với cha mẹ Họ sống êm ấm dưới một mái nhà,

cùng có những nét xinh đẹp tuyệt vời Vẻ đẹp của Kiều hoa cũng phải ghen, liễu cũng phải hờn Còn Vân có nét đẹp đoan trang thùy mị Còn về tài thì nàng hơn hẳn Thúy Vân Thế

nhưng nàng đâu có được hưởng hạnh phúc.

Sửa lại:

Thúy Kiều và Thúy Vân đều là con gái của ông bà Vương viên ngoại Họ sống êm ấm dưới một mái nhà, hòa thuận và hạnh phúc với cha mẹ.Họ đều có những nét xinh đẹp tuyệt vời Vẻ đẹp của Kiều hoa cũng phải ghen, liễu cũng phải hờn Còn Vân có nét đẹp đoan trang thùy mị Nói về tài thì Thúy Kiều hơn hẳn Thúy Vân Thế nhưng,nàng đâu có được hưởng hạnh phúc.

 Hãy đưa ra ý kiến của em về những lỗi ngữ pháp thường gặp khi nói hoặc viết từ những ví dụ trên?

 Những lỗi sai về ngữ pháp thường gặp là:

Câu sai về cấu tạo

Sử dụng dấu câu chưa phù hợp

Chưa có sự liên kết chặt chẽ trong văn bản

 Cần cấu tạo câu theo đúng quy tắc ngữ

pháp tiếng Việt, diễn đạt đúng các quan hệ ý

nghĩa và sử dụng dấu câu thích hợp.

 Các câu trong đoạn văn hay văn bản cần

liên kết chặt chẽ tạo ra sự mạch lạc thống

nhất.

a Hãy phân tích và chữa lại những từ dùng không phù hợp với phong cách ngôn ngữ:

-Phong cách ngôn ngữ: là toàn bộ những đặc

điểm về cách thức diễn đạt, tạo thành kiểu diễn đạt ở một loại văn bản nhất định

-Trong một lá đơn xin nghỉ học:

Kính gửi: Ban giám hiệu nhà trường cùng

cô giáo chủ nhiệm vô cùng kính yêu của

lớp 10A8

 Sai phong cách: Lẫn lộn giữa phong

cách hành chính nghiêm túc và

phong cách thư tín thân mật

 Sửa lại: Bỏ cụm từ vô cùng kính yêu của

Kính gửi: Ban giám hiệu nhà trường cùng cô giáo chủ nhiệm lớp 10A8

-Trong một biên bản về một vụ tai nạn giao thông:

Hoàng hôn ngày 25-10 lúc 17 giờ 30 tại Km 19

quốc lộ 1A đã xảy ra một vụ tai nạn giao thông Hoàng hôn: chiều tà (muộn) là từ thường được dùng trong phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

(thơ),không dùng trong phong cách ngôn ngữ

hành chính ( biên bản hành chính

hành chính ( biên bản hành chính ) )

Phải thay bằng từ : buổi chiều ,chiều

Sửa lại : Buổi chiều ngày 25-10,lúc 17h30, tại km 19 quốc lộ 1A đã xảy ra

một vụ tai nạn giao thông

-Trong một bài văn nghị luận:

“Truyện Kiều” của Nguyễn Du đã nêu cao một tư tưởng nhân đạo hết sức là cao đẹp.

 Từ dùng sai phong cách: hết sức là – tương

đương với các từ chỉ mức độ cao như: rất, vô cùng…

Lẫn lộn giữa phong cách nói trong sinh hoạt

với phong cách viết.

 Sửa lại: Thay hết sức là bằng từ rất hoặc vô cùng

“Truyện Kiều” của Nguyễn Du đã nêu cao một tư tưởng nhân đạo vô cùng cao đẹp.

b) Hãy nhận xét về các từ ngữ thuộc ngôn ngữ nói trong phong cách ngôn ngữ sinh hoạt sau:

Bẩm cụ, từ ngày cụ bắt đi ở tù, con lại sinh

ra thích đi ở tù; bẩm có thế con có dám nói gian thì trời tru đất diệt, bẩm quả đi ở tù

sướng quá Đi ở tù còn có cơm để mà ăn,

bây giờ về làng, về nước một thước cắm dùi không có, chả làm gì nên ăn Bẩm cụ, con

lại đến kêu cụ, cụ lại cho con đi ở tù.

(Chí Phèo của Nam Cao)

b Hãy nhận xét về các từ ngữ thuộc ngôn ngữ nói trong phong cách ngôn ngữ sinh hoạt ở đoạn văn trong sách giáo khoa.

-Các từ ngữ thuộc ngôn ngữ nói trong phong

cách ngôn ngữ sinh hoạt:

Các từ xưng hô:

Thành ngữ:

Các từ ngữ mang sắc thái khẩu ngữ:

bẩm, cụ, con.

trời tru đất diệt, một thước cắm dùi không có

sinh ra, có dám nói gian, quả, sướng quá, về làng về nước, chả làm gì nên ăn, kêu

 Những từ ngữ và cách nói trên có thể sử dụng trong một lá đơn đề nghị được không?

Vì sao?

 Các từ ngữ trên không thể dùng một lá đơn đề nghị Vì đơn đề nghị là văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ hành chính nên cách

 Khi nói và viết, cần chú ý những gì về

phong cách ngôn ngữ?

Về phong cách ngôn ngữ, cần nói và viết phù hợp với các đặc trưng và chuẩn mực trong từng phong cách chức năng ngôn ngữ

Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt2

Đây là một kết luận thể hiện ý thức về

DẶN DÒ

của bài

CHÂN THÀNH CÁM ƠN CÁC THẦY CÔ VÀ CÁC

EM HỌC SINH

những bệnh nhân không cần phải mổ mắt được điều trị tích cực bằng những thứ thuốc tra mắt đặc biệt mà khoa

dược đã pha chế”.