1 Giáo án tiết Ếch ngồi đáy giếng

Kiến thức: - Hiểu biết bước đầu về truyện ngụ ngôn: đặc điểm của nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong một tác phẩm ngụ ngôn; ý nghĩa giáo huấn sâu sắc của truyện ngụ ngôn.. GV giảng bổ su

Họ tên: Ngày dạy: …/11/2020

Tên bài: ẾCH NGỒI ĐÁY GIẾNG

(Truyện ngụ ngôn)

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

Giúp học sinh:

1 Kiến thức:

- Hiểu biết bước đầu về truyện ngụ ngôn: đặc điểm của nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong một tác phẩm ngụ ngôn; ý nghĩa giáo huấn sâu sắc của truyện ngụ ngôn

- Hiểu và cảm nhận được nội dung, ý nghĩa của truyện “Ếch ngồi đáy giếng”

- Nắm được những đặc sắc về nghệ thuật của truyện: Mượn chuyện loài vật để nói chuyện con người, ẩn bài học triết lí; tình huống bất ngờ, hài hước, độc đáo

2 Kĩ năng

- Rèn kỹ năng đọc – hiểu văn bản truyện ngụ ngôn; Kĩ năng kể tóm tắt truyện

- Liên hệ các sự việc trong truyện với những tình huống, hoàn cảnh thực tế

3 Thái độ

- Khiêm tốn học hỏi, không chủ quan kiêu ngạo

* Từ đó, hình thành và phát triển một số năng lực cho học sinh: tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo, ngôn ngữ, thẩm mĩ

II HÌNH THỨC VÀ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

1 Hình thức: Tổ chức hoạt động dạy học tại lớp học

2 Phương tiện:

- SGK, SGV Ngữ văn 6 (tập 1), Sách hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng môn Ngữ văn bậc THCS (tập 1), các tài liệu tham khảo khác…

- Máy tính xách tay, Ti vi

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Bước 1: Hoạt động khởi động

Hoạt động của giáo viên- học sinh Nội dung cân đạt

- Gv: (1) Chiếu hình ảnh câu chuyện

Con quạ thông minh (La phông ten)

- Gv gọi 1 hs đọc truyện

- Gv: Câu chuyện trên mang đến cho

chúng ta bài học gì?

(HS có thể nêu nhiều ý khác nhau, miền

là có lí)

- Điều thú vị nhất mà em nhận thấy

trong cách kể chuyện của La phôn ten ở

- Bài học: cái khó ló cái khôn/Sự kiên trì tạo ra thành quả/Không bỏ cuộc trước hoàn cảnh thử thách/

- Kể chuyện loài vật qua một dung lượng cực ngắn nhưng gợi nhiều bài học

đây là gì?

- GV nhận xét:

Những câu chuyện của nhà ngụ ngôn

nổi tiếng La- phong-ten thật hết sức

ngắn gọn mà sâu sắc đã chinh phục bạn

đọc khắp thế giới Nói về những sáng

tác của mình, ông đã từng nói rằng:

“Tôi dùng loài vật để dạy con người”

Ý kiến ấy của La phông ten có lẽ còn

đúng cả với câu chuyện ngụ ngôn dân

gian Việt Nam Ếch ngồi đáy giếng nữa.

- Ở tiết học hôm nay, cô và trò chúng ta

sẽ cùng đọc hiểu văn bản này (sgk trang

100)

sâu sắc, thú vị…

Bước 2: Hoạt động hình thành kiến thức

Hoạt động của giáo viên- học sinh Nội dung cân đạt

- Gv: Em hiểu thế nào về nghĩa của từ

“ngụ ngôn”?

-Gv: Tuy nhiên, ngụ ngôn với tư cách là

một thể loại truyện dân gian thì tồn tại

với những đặc điểm riêng Dựa vào chú

thích (Sgk), hãy hoàn thành nhanh bài

tập sau: (2)

Đặc điểm truyện ngụ ngôn

1 Hình

thức

a Mượn chuyện loài vật, đồ vật hoặc chính con người để nói bóng gió, kín đáo chuyện con người

1-b

2 Cách b Văn vần 2-a

I Đọc hiểu chung

1 Thể loại

- Ngụ: ngụ ý, hàm ý Ngôn : lời nói

->ngụ ngôn: ngụ ý trong lời nói

thức, nội

dung

hoặc văn xuôi

3 Mục đích c Khuyên

nhủ, răn dạy

3-c

-Theo em, trong những đặc điểm trên,

đâu là điểm cốt lõi làm nên tính chất đặc

sắc nổi bật của truyện ngụ ngôn?

GV giảng bổ sung:

Cái cốt lõi của truyện ngụ ngôn chính là

ở bài học, là triết lí thăm thẳm về lẽ đời,

tình người mà tác giả dân gian muốn

gửi gắm như một nhà văn phương Tây

đã nói: C tích – đ p nh ng ổ tích – đẹp những ước mơ/ ẹp những ước mơ/ ững ước mơ/ ước mơ/ c m / ơ/

Ng ngôn – bài h c dành cho m i ụ ngôn – bài học dành cho mọi ọc dành cho mọi ọc dành cho mọi

ng ười… i…

- Gv: Theo em, nên đọc văn bản này với

giọng đọc như thế nào?

(Đọc to, rõ ràng, diễn cảm- giọng có

chút mỉa mai, châm biếm)

- Gv gọi 1 hs đọc văn bản

Hs nhận xét, Gv nhận xét

- Hãy xác định nhân vật chính trong

truyện?

- Ếch ngồi đáy giếng là một câu chuyện

ngụ ngôn nhỏ gọn được cấu trúc theo sự

chuyển đổi của không gian gắn với 2

chặng đời của ếch Hãy xác định giới

hạn truyện tương ứng với 2 chặng đời

đó

GV chuyển dẫn:

Nhân vật chính trong truyện là một chú

ếch- một loài vật bé nhỏ Vậy với con

vật bé nhỏ này, tác giả dân gian muốn

gửi gắm thông điệp triết lí nào? Người

dân lao động Việt Nam đã “dùng loài

vật để dạy con người” theo cách riêng

như thế nào? Chúng ta cùng đi vào tim

hiểu phần II

- Đặc điểm 3: Khuyên nhủ, răn dạy người ta một bài học

2 Văn bản

a Đọc

b Nhân vật chính: Ếch

c Bố cục: 2 phần

(3) Thảo luận cặp đôi theo sơ đồ trên

màn hình: 2p

- Không gian tồn tại của ếch được gợi tả

qua chi tiết nào?

- Ếch sống trong không gian ấy trong

khoảng thời gian bao lâu?

- Cộng đồng xã hội mà ếch chung sống

gồm những ai?

- Thói quen của ếch như thế nào và tác

động của thói quen ấy?

- Sự lầm tưởng của ếch về thế giới và

bản thân mình? (vòng tròn giữa)

………

(4) Sau khi hoàn thành sơ đồ trên máy

chiếu, Gv lần lượt gợi dẫn bằng các câu

hỏi theo thứ tự:

?1 Việc tồn tại trong một cái giếng lâu

ngày và chung sống với một cộng đồng

ít ỏi ấy cho em hình dung như thế nào

về môi trường sống của ếch?

?2 Như vậy, tồn tại trong một môi

trường nhỏ hẹp lại có thể gây ra những

tác động mạnh đối với xung quanh đã

khiến cho ếch lầm rằng bầu trời bằng

vung còn mình là chúa tể Sự lầm tưởng

cho em hình dung như thế nào về ếch?

?3 Như vậy, môi trường sống của ếch

đã khiến cho ếch trở nên là một người

như thế nào?

-Câu hỏi tích hợp kĩ năng sống:

?4 Từ đó, em có suy nghĩ gì về mối

quan hệ giữa hòan cảnh và tính cách con

người?

?5 Em có thể lấy 1 ví dụ trong đời sống

cho thấy sự tác động của hoàn cảnh

sống lên sự hình thành tính cách con

người?

* GV bình:

II Đọc hiểu chi tiêt

1 Ếch ở trong giếng

- một giếng nọ

- lâu ngày

- vài con nhái, cua, ốc bé nhỏ

- cất tiếng kêu ồm ộp… hoảng sợ

- tưởng: trời băng chiếc vung/ oai như một vị chúa tể

- Môi trường: nhỏ bé, tù đọng, đơn điệu, mòn mỏi, nhàm tẻ,…

- Nhận thức sai lạc: thế giới = bé nhỏ, mình = to lớn

-> Hiểu biết hạn hẹp, kiêu căng, ảo tưởng

- Hoàn cảnh ảnh hưởng tính cách con người

- HS…

- Như vậy, từ câu chuyện của chú ếch,

chúng ta thấy rằng, việc phải sống

trong một môi trường quen thuộc tù

đọng và nhỏ bé hạn hẹp có thể là khởi

nguyên cho những nhận thức hoàn toàn

sai lạc về thế giới và về chính mình.

Trong tình thế ấy, con người ta rất dễ

trở nên lố bịch bởi sự kiêu căng, tự phụ

và ảo tưởng sức mạnh bản thân

- Cho nên câu chuyện của ếch, còn đặt

ra vấn đề về mối quan hệ giữa môi

trường và tính cách Môi trường tác

động mạnh lên tính cánh Và một khi

môi trường sống thay đổi có thể kéo

theo nhiều hệ lụy khó lường…

- Cô hướng dẫn các em tìm hiểu chặng

đường tiếp theo của ếch…

(5)Thảo luận cặp đôi theo sơ đồ trên

màn hình: 2p

- Tình huống bất ngờ nào đã xảy ra

trong cuộc sống của ếch?

- Tình huống ấy khiến ếch có sự thay

đổi không gian sống của mình như thế

nào?

- Tồn tại trong một môi trường mới,

hành động của ếch như thế nào?

- Kết cục của hành động ấy là gì?

………

(6) Sau khi hoàn thành sơ đồ trên máy

chiếu, Gv lần lượt gợi dẫn bằng các câu

hỏi theo thứ tự:

?1 Theo em, sự thay đổi không gian

sống của ếch từ “trong 1 cái giếng” đến

“ra ngoài” cái giếng là 1 sự thay đổi như

thế nào?

?2 Trong một môi trường sống khác

biệt, hành động của ếch cho em hiểu gì

về nhân vật này?

2 Ếch khi ra khỏi giếng

- mưa to, nước dềnh lên, tràn bờ

- từ “trong một giếng nọ” - > “ra ngoài”

- nghênh ngang đi lại, kêu ồm ộp, nhâng nháo nhìn trời…

- Ếch bị trâu dẫm bẹp

- Môi trường sống: nhỏ hẹp -> rộng lớn, quen thuộc -> mới lạ

- Ếch không ý thức được sự thay đổi của

?3 Chính điều này dẫn tới cái chết của

ếch Theo em, đó là một kết cục như thế

nào?

(7) Chiếu hình ảnh hai vòng tròn của 2

phần nối nhau bằng mũi tên và đặt câu

hỏi:

?4 Nhìn lại toàn bộ cuộc đời của ếch

trong cả 2 chặng, theo em, tại sao ếch lại

phải chịu một kết cục thảm thương như

thế?

?5 Như vậy, câu chuyện về cuộc đời

của ếch được kết cấu theo logic gì?

? *Từ đó, rác giả dân gian muốn gửi tới

người nghe bài học gì?

? Là HS, em rút ra cho mình bài học cụ

thể trong cuộc sống, trong ứng xử…

(8)Thực hiện nhanh bằng số đồ tư

duy

Làm theo cặp 1 phút ½ lớp làm nội

dung, ½ lớp làm nghệ thuật

Xử lí nhanh, gọn

môi trường và giữ nguyên bản tính kiêu căng, tự phụ của bản thân (ếch: không ý thức được sự thay đổi/giữ nguyên bản tính)

- cái chết thảm khốc, thảm thương, đau xót, đau đớn,… (Kết cục: bi thảm)

- Do: kém hiểu biết, kiêu ngạo, chủ quan,…

- lo gic nhân quả Nhân: ngu ngốc, kiêu ngạo,… -> Quả: bị trả giá đắt

* Bài học:

- cố gắng mở rộng tầm hiểu biết…

- thích nghi với mọi sự thay đổi

- không nên chủ quan, kiêu ngạo, ảo tưởng

- sự kém hiểu biết có thể bị trả giá đắt, đôi không còn cơ hội sửa chữa

- HS

III Tổng kết

1 Nghệ thuật

- cách thức: mượn vật nói người

- tình huống: đơn giản, bất ngờ

- kết cấu theo lo gic: nhân - quả

2 Nội dung

- Phê phán: hiểu biết hạn hẹp mà tự phụ,

ảo tưởng

- Khuyên nhủ: mở rộng tầm hiểu biết, không chủ quan, kiêu ngạo

Bước 3: Hoạt động luyện tập và vận dụng

Đọc đoạn văn sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

… Quen thói cũ, ếch nghêng ngang đi lại khắp nơi và cất tiếng kêu ồm ộp Nó nhâng nháo đưa cặp mắt nhìn lên bầu trời, chả them để ý đến xung quanh nên bị một con trâu đi qua dẫm bẹp

(Ếch ngồi đáy giếng, Ngữ văn 6, Tập 1, NXB Giáo dục, 2003, tr.100)

a Xác định phương thức biểu đạt

b Các từ: nghênh ngang, nhâng nháo, ồm ộp thuộc từ loại gì? Các từ ngữ ấy giúp

em hình dung như thế nào về nhân vật ếch?

c Vận dụng

- Hãy viết một kết thúc khác cho truyện Ếch ngồi đáy giếng

- Chuyển thể truyện Ếch ngồi đáy giếng thành văn vần

Bước 4: Hoạt động tìm tòi, mở rộng

Mỗi nhóm tìm 2 đến 3 truyện ngụ ngôn theo lối mượn chuyện loài vật nói chuyện con người