- Biết được những đặc điểm cấu tạo bên trong phù hợp với những chức năng của phiến lá.. - Tìm kiếm và xử lí thơng tin khi quan sát đặc điểm cấu tạo của lá, các kiểu xếp lá trên thân, càn
Trang 1Bài 19 Đặc điểm bên ngồi của lá.
Bài 21 Quang hợp.(2 tiết)
Bài 22 Ảnh hưởng của các điều kiện bên ngồi đến quang hợp Ý nghĩa của quanghợp
Bài 23 Cây cĩ hơ hấp khơng?
Bài 24 Phần lớn nước vào cây đi đâu?
Bài 25 Biến dạng của lá
Thời lượng dự kiến thực hiện chủ đề: 7 tiết
- Biết được những đặc điểm cấu tạo bên trong phù hợp với những chức năng của phiến lá Hiểu rõ được đặc điểm màu sắc của hai mặt phiến lá
- Hiểu và phân tích thí nghiệm để tự rút ra kết luận: khi có ánh sáng lá có thể chế tạo được tinh bột và nhả ra khí oxi
- Giải thích được 1 vài hiện tượng thực tế: vì sao phải trồng cây xanh nơi có đủ ánh sáng? Vì sáo nên thả thêm rong vào bể nuôi cá?
- Vận dụng kiến thức đã học và kỹ năng phân tích thí
nghiệm để biết được những chất lá cần sử dụng để chếtạo tinh bột
- Hiểu được khái niệm đơn giản về quang hợp Viết được
sơ đồ quang hợp
- Nêu được những điều kiện bên ngoài ảnh hưởng đến quang hợp
- Vận dụng kiến thức, giải thích được ý nghĩa của một vài biện pháp kỹ thuật trong trồng trọt
- Nhớ đựơc khái niệm đơn giản về hiện tượng hơ hấp và hiểu được ý nghĩa hơ hấpđối với đời sống con người
Trang 2- Nêu được ý nghĩa quan trọng của sự thốt hơi nước qua lá.
- Xác địnhđược những điều kiện bên ngồi ảnh hưởng tới sự thốt hơi nước qua lá
- Nêu được đặc điểm hình thái và chức năng của 1 số lá biến dạng, từ đĩ hiểu được
ý nghĩa biến dạng của lá
- Củng cố lại kiến thức đã học từ đâu chương trình đến nay
b Kĩ năng: Rèn kĩ năng
- Tự nghiên cứu thơng tin SGK, sách báo, internet khi tìm hiểu về đặc điểm cấu tạo của lá, quang hợp
- Hợp tác lắng nghe tích cực trong thảo luận nhóm
- Tự tin tình bày ý kiến trước tổ nhóm, lớp
- Tìm kiếm và xử lí thơng tin khi quan sát đặc điểm cấu tạo của lá, các kiểu xếp lá trên thân, cành, điều kiện cần cho cây tiến hành quang hợp và sản phẩm của quang hợp, ảnh hưởng của các điều kiện bên ngoài đến quang hợp Ý nghĩa của quang hợp đối với sự sống trên Trái Đất
- Vận dụng lý thuyết vào thực tiễn: giải thích các hiện tượng thực tế cuộc sống liên quan đến
đặc điểm cấu tạo của lá, quang hợp
c Thái độ:
- Giáo dục HS yêu thích mơn học, cĩ ý thức bảo vệ thực vật
- Quang hợp góp phần điều hoà khí hậu, làm trong lành không khí => có ý nghĩa quan trọng đối với con người và tự nhiên => giáo dục cho HS ý thức bảo vệ thực vật và phát triển cây xanh ở địa phương, trồng cây gây rừng …
- Lá cây không những chế tạo chất hữu cơ từ ánh sáng mặt trời mà dưới ánh đèn điện 500W lá cây cũng chế tạo được tinh bột Cho nên trong thực tế người ta có thể trồng cây trong nhà kính thì năng suất thu hoạch rất cao
d Định hướng các năng lực cĩ thể hình thành và phát triển:
+ Năng lực giải quyết vấn đề trong thực tế
+ Năng lực tự học: tự đề ra kế hoạch tự học theo hướng dẫn của GV Quản lí bản thân trong việc tự học, tham gia vào các hoạt động của nhĩm, của lớp
+ Năng lực hợp tác khi tự học và khi thảo luận nhĩm
+ Năng lực giao tiếp: Sử dụng ngơn ngữ chuẩn mực giao tiếp giữa HS –HS, HS- GV+ Năng lực sử dụng ngơn ngữ: trình bày rõ ràng các thơng tin thu thập được hoặc báo cáo trước nhĩm
+ Năng lực sử dụng CNTT và truyền thơng: Khai thác tư liệu qua mạng Internet+ Quan sát: Hình ảnh bên ngồi của lá, kết quả thí nghiệm
+ Sưu tầm, phân loại: về các dạng lá biến dạng
Trang 3+ Vận dụng kiến thức chủ đề lá để giải thích và vận dụng trong trồng trọt.
2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
A.Giáo viên:
- Sưu tầm cành của một vài cây có lá mọc vòng như cây trúc đào, cây hoa sữa, ; Cành lá đơn và cành có lá kép (cành phải nhìn rõ được chồi nách) như cành hoa hồng, cành khế, cành dâm bụt,
- Tranh phóng to H20.1 -> 4; H21.1 -> 2 sgk
- Các dụng cụ để thực hiện TN dd iốt là thuốc thử tinh bột: 1 củ khoai tây đã luộc chín (hay một ít cơm nguội, hay ruột bánh mì), dao nhỏ, dd iốt, ống nhỏ giọt
- Kết quả của TN1: 4 lá đã thử dd iốt (chỉ có một phần được chiếu sáng bị nhuộm thành màu xanh tím, còn phần lá bị bịt kín có màu nâu nhạt của dd iốt)
- Thực hiện trước thí nghiệm “Không có khí cacbonic, lá cây không thể chế tạo tinh bột”, mang đến lớp cho hs quan sát cách làm và kết quả thử dd iốt trên lá cây thí nghiệm: bốn lá chỉ có màu nâu nhạt, bốn lá có màu xanh tím
- Sưu tầm tranh ảnh về một số cây ưa sáng và ưa tối, vai trò của quang hợp với đời sống động vật và con người
B Học sinh:
- Các nhóm học sinh sưu tầm một số mẫu vật:
+ Lá đơn (rau cải, rau húng, kinh giới, rau muống, rau má,….)
+ Lá mọc cách (mồng tơi, dâm bụt, ớt,…)
+ Lá kép ( hoa hồng, me, xấu hổ, phượng, )
+ Lá mọc đối (cỏ lào, cỏ nhọ nồi, sài đất, húng láng, )
+ Lá mọc vòng (hoa sữa, trúc đào, )
+ Lá có gân song song hay có hình cung (tre, nứa, trúc, bèo Nhật Bản, )
+ 3 loại cành có kiểu xếp lá khác nhau
- Kẻ trước vào vở bài tập bảng có trong sgk
- Ôn lại kiến thức đã được học ở tiểu học để trả lời câu hỏi:
+ Chức năng chính của lá là gì?
+ Chất khí nào của không khí có vai trò duy trì sự cháy?
- Ôn lại kiến thức về sự hút nước của rễ, sự vận chuyểncác chất trong thân và cấu tạo trong của lá
- Các nhĩm hồn thành các nội dung sau:
Trang 4+ Nhóm 1: phiếu số 1: Viết 1 đoạn văn miêu tả đặc điểm bên ngoài của lá (nhận xét hình dạng, kích thước, màu sắc của phiến lá, diện tích phần phiến so với cuống; nhận xét phần phiến của các loại lá khác nhau => chỉ ra ý nghĩa?
+ Nhóm 2: phiếu số 2: Phân bịêt 3 loại gân lá Sưu tầm các loại lá có các kiểu gân lá khác nhau Tác dụng của gân lá
+ Nhóm 3: phiếu số 3: Phân biệt lá đơn và lá kép Sưu tầm các cây có lá đơn lá kép.+ Nhóm 4: phiếu số 4: Vẽ sơ đồ tư duy hệ thống hoá kiến thức về phiến lá
III XÂY DỰNG BẢNG MÔ TẢ
Bài
Vận dụng thấp
Vận dụng cao
- Có mấy kiểugân lá?
- Thế nào lá đơn , lá kép?
Vậy đặc điểm ngoài của lá có cấu tạo như thế nào để phù hợp với chức năng
- Tìm những điểm giống nhau của phần phiến các loại lá
- Những điểm giống nhau đó cótác dụng gì đối với việc thu nhậnánh sáng của lá?
-Tác dụng của phiến lá?
- Phân biệt lá đơn, lá kép?
VD?
- Lấy ví dụ cáckiểu gân lá có
ở địa phương em?
II Các kiểu xếp
lá trên thân và
cành
- Có mấy cáchxếp lá trên cành, thân?
- Dù mọc đối, cách hay vòng nhưng cách mọc
lá trên cành có chung điểm nào?
- Cách mọc như thế có tác dụng gì?
- Lá có những đặc điểm bên ngoài và cách xếp lá trên câynhư thế nào giúp nó nhận được nhiều ánh sáng?
- Những đặc điểm nào chứng tỏ lá rất
đa dạng?
Trang 5- Chỉ có phần nào của lá TN đã chế tạo được tinhbột? Vì sao em biết?
- Xác định chất
mà lá chế tạo khi
có ánh sáng
- Vì sao phải trồng cây ở nơi có đủ ánh sáng ?
- Vì sao cành rong trong cốc B chế tạo được tinhbột?
+ Những hiện tượng nào trong thí nghiệm chứng
tỏ chứng tỏ cành rong trong cốc thải ra khí ? Đó
là khí gì ?
- Xác định chất khí thải ra trong quá trình lá chế tạo tinh bột:
? Vì sao khi nuôi cá cảnh trong bể kính, người ta thường thả thêm vào bể các loại rong?
- Điều kiện thí nghiệm của cây trong chuông A khác với cây trong chuông B ởđiểm nào
- Lá cây trong chuông nào không thể chế tạođược t.bột ?
- Cây cần những chất gì để chế tạotinh bột ?
- Tạo sao quanh nhà và nơi công cộng cần trồng nhiều cây xanh?
Trang 6II Khái niệm về
quang hợp:
- Lá cây dùng những nguyênliệu nào để chế tạo tinh bột ?
- Lá cây tạo ratinh bột trong đ.kiện như thếnào ?
- Ngoài tinh bột, lá cây còntạo được chất nào khác
- Thân non màu xanh, có tham gia quang hợp được không ? Vì sao ?
? Cây không
có lá hoặc lá rụng sớm ( xương rồng, cành giao) thì chức năng quang hợp do
bộ phận nào của cây đảm nhận ? Vì sao
- Tại sao trong trồng trọt muốn thu hoạch cao thìkhông trồng cây với mật độ quá dày ?
- Tại sao nhiều loại cây trồng trong nhà mà vẫnxanh tốt ? Tìm vài ví dụ ?
- Tại sao muốn cây sinh trưởng tốt phải chống nóng , chống rét cho cây ?
Giải thích việctrồng cây cần chú ý đến mật
độ và thời vụ
Trang 7ra cần cho hô hấp của nhữngs.vật nào ?
- Các c.h.c do cây xanh chế tạo ra đã đượcnhững sv nào dùng ?
- Vậy sự quang hợp ở cây xanh có ý nghĩa gì ?
- Hô hấp của sv
và nhiều hoạt động sống của con người đều thải ra khí cacbonic vào không khí, nhưng
vì sao tỉ lệ khí này trong không khí nói chung không thay đổi ?
- Hãy kể những sản phẩm mà chất hữu cơ do cây xanh q.hợp
đã cung cấp cho đời sống của con người ?
- Chúng ta cần
có thái độ như thế nào với cây xanh ở trường học hoặc nơi công cộng ?
- An và Dũng thiết kế thí nghiệm này nhằm mục đích gì ?
- Vì sao em biết
có khí đó ?
- Vì sao trên mặt cốc nước vôi ở chuông A có lớp váng trắng đục dày hơn ?
- Từ kết quả thí nghiệm 1 ta rút
Trang 8- Cây hô hấp vàothời gian nào? Và
bộ phận nào của cây tham gia vào
hô hấp?
- Rễ cây trong đất ít không khí nên khó hô hấp, cần làm gì để rễ
hô hấp dễ dàng ?
- Nêu 1 số biện pháp làm đất tơi xốp ?
- Vì sao ban đêm không nên để nhiều hoa tươi hoặc cây xanh trongphòng ngủ đóng kín cửa?
- Hãy giải thích câu tục ngữ: “ Một hòn đất
nỏ bằng
1 giỏ phân “
- Để chứng minh dự đoán
đó họ đã làm điều gì ?
- Thí nghiệm Dũng và Tú chứng minh dự đoán ban đầu
- Thí nghiệm Tuấn và Hải đã chứng minh những nội dung nào của dự đoán ? Vậy lựa chọn nào đúng ?
-Viêt sơ đồ đường đi của nước từ lông
?
? Sự thoát hơi nước qua lá phụ thuộc vào những
đk bên ngoài nào
?
? Tại sao khi đánh cây đi trồng nơi khác người ta phải chọn ngày râmmát và tỉa bớt
lá hoặc cắt ngắn ngọn ?
Trang 9? Kể 1 số lá biến dạng có
có địa phương em
Những đđiểm đó
có ý nghĩa gì với cây ?
IV BIÊN SOẠN CÂU HỎI/BÀI TẬP
1 Mức độ nhận biết:
Câu 1 Cây nào dưới đây có kiểu gân lá tương tự cây ngô ?
A Bạc hà B Mã đề C Riềng D Trầu khôngĐáp án: C
Câu 2 Điều nào sau đây chứng tỏ lá cây rất đa dạng ?
1 Phiến lá với nhiều hình dạng, màu sắc và kích thước khác nhau
2 Có 3 kiểu gân lá: gân hình mạng, gân song song, gân hình cung
3 Có 3 kiểu xếp lá trên thân và cành : mọc đối, mọc cách, mọc vòng
Câu 5 Chức năng chủ yếu của gân lá là gì ?
A Phân chia, làm tăng kích thước của lá B Bảo vệ, che chở cho lá
C Tổng hợp chất hữu cơ D Vận chuyển các chất
Đáp án: D
Câu 6 Chức năng chủ yếu của phần thịt lá là:
A chế tạo chất hữu cơ cho cây
B tổng hợp nước và muối khoáng cho cây
C dẫn truyền các chất dinh dưỡng xuống phần dưới của cây
D bảo vệ, che chở cho toàn bộ phiến lá
Đáp án: A
Trang 10Câu 7 Trong quá trình quang hợp, lá nhả ra loại khí nào ?
A Khí hiđrô B Khí nitơ C Khí ôxi D Khí cacbônicĐáp án: C
Câu 8.Thành phần nào dưới đây không tham gia trực tiếp vào quá trình quang hợp của thực vật ?
A Không bào B Lục lạp C Nước D Khí cacbônicĐáp án: B
2 Mức độ thông hiểu:
Câu 9 Ở thực vật trên cạn, lỗ khí thường tập trung ở:
A mặt trên của lá B mặt dưới của lá C gân lá D phần thịt lá
Đáp án: B
Câu 10 Phần thịt lá nằm liền sát lớp biểu bì trên có đặc điểm nào dưới đây?
A Bao gồm các tế bào xếp dãn cách nhau, không chứa lục lạp
B Bao gồm các tế bào xếp sát nhau, chứa nhiều lục lạp
C Bao gồm các tế bào xếp sát nhau, chứa ít lục lạp
D Bao gồm các tế bào dãn cách, chứa nhiều lục lạp
Câu 12 Cho một cành rong đuôi chó vào bình chứa nước Đổ đầy nước vào một ống
nghiệm sau đó úp ngược ống nghiệm vào cành rong đuôi chó sao cho không có bọt khílọt vào Để bình nước này ra chỗ có nắng thì sau một thời gian, người ta quan sát thấyhiện tượng gì ?
A Chất kết tủa màu trắng dần xuất hiện ở đáy ống nghiệm
B Nước trong bình chuyển dần sang màu hồng nhạt
C Nước trong ống nghiệm chuyển màu xanh thẫm
D Bọt khí nổi lên và khí dần chiếm chỗ nước trong ống nghiệm
Đáp án: D
Câu 13 Tại sao khi nuôi cá cảnh trong bể kính, người ta lại thả thêm rong rêu ?
A Vì quá trình quang hợp của rong rêu sẽ thải khí cacbonic, giúp hoạt động hô hấpcủa cá diễn ra dễ dàng hơn
B Vì quá trình quang hợp của rong rêu sẽ thải khí ôxi, giúp hoạt động hô hấp của cádiễn ra dễ dàng hơn
C Vì rong rêu có tác dụng ức chế sự phát triển của các vi sinh vật gây hại cho cá
D Vì rong rêu là thức ăn chủ yếu của cá cảnh
Đáp án: B
Trang 11Câu 14 Tại sao trong trồng trọt muốn thu hoạch cao thì không nên trồng cây với mật độ quá dày?
4 Mức độ vận dụng cao:
Câu 15 Vì sao ở rất nhiều loại lá, măt trên sẫm hơn mặt dưới? Tìm vài loại lá có hai
mặt lá màu không khác nhau, cách mọc của những lá đó có gì khác với cách mọc của
đa số các loại lá?
Câu 16 Thân non có tham gia quang hợp không? Vì sao? Cây xương rồng lá biến
thành gai Vậy bộ phận nào đảm nhận chức năng quang hợp Vì sao em biết?
HS tự học theo hướng dẫn và giao nhiệm vụ của GV Kế hoạch Bài 19 1 tiết
Dạy học trên lớp Kế hoạch Bài 21 1 tiết
độ và thời vụ
-Biết cách làm thí nghiệm lá cây quang hợp và hô hấp
rễ hút nước và hút khoáng mạnh mẽ
Dạy học trên lớp Kế hoạch Bài 22 1 tiết
Hoạt Giải thích được ở cây Hướng dẫn, giao Kế hoạch Bài 23 Giao sau
Trang 12+Biết cách làm thí nghiệm lá quang hợp
và hô hấp
nhiệm vụ học sinh tự hoàn thành ở nhà
tiết 3 Hoàn thành sau khi học bài Muối
-Biết cách làm thí nghiệm lá cây thoát hơinước
HS làm bài kiểm tra Kế hoạch Bài 24 Kiểm tra
Kế hoạch Bài 25
VI TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Nội dung, phương thức tổ chức hoạt động học tập
của học sinh
Dự kiến sản phẩm, đánh giá kết quả hoạt động
GV: Kể tên các cơ quan sinh dưỡng của cây?
GV: Các em đã được nghiên cứu về đặc điểm cấu tạo
và chức năng của thân, rễ Vậy lá có những đặc điểm
và chức năng gì?
GV: Tổ chức trò chơi: Các thành viên của hai đội
chọn các tấm bìa trên bảng gắn vào vị trí các số trên
chiếc lá gắn trên bảng Đội nào gắn được nhiều và
đúng đội đó chiến thắng Các từ chọn điền: phiến lá,
bẹ lá, cuống lá, lá đơn, lá kép, lá chét, gân lá
- Nhắc lại tên các cơ quan sinh dưỡng đã học
- Tham gia trò chơi
1
2
3
Trang 13chức năng này Vậy những đặc điểm nào giúp lá
nhận được nhiều ánh sáng? Để trả lời câu hỏi này,
hôm nay, các em sẽ tìm hiểu về đặc điểm bên ngoài
a) Nội dung 1 : Đặc điểm bên ngoài của lá
1 Đặc điểm bên ngoài của lá
GV: Gọi đại diện các nhóm báo cáo những nội dung
đã được chuẩn bị sẵn ở nhà theo hướng dẫn của GV
+ Nhóm 1: Sử dụng mẫu vật mô tả đặc điểm bên
ngoài của lá (nhận xét hình dạng, kích thước, màu
sắc của phiến lá, diện tích phần phiến so với
cuống; nhận xét phần phiến của các loại lá khác
nhau) => chỉ ra ý nghĩa?
+ Nhóm 2: Phân bịêt 3 loại gân lá Sưu tầm các loại
lá có các kiểu gân lá khác nhau Tác dụng của gân
GV: Gọi đại diện các nhóm nhận xét
+ Nhóm 1: nhận xét kết quả báo cáo cáo của nhóm 2
+ Nhóm 2: nhận xét kết quả báo cáo cáo của nhóm 3
+ Nhóm 3: nhận xét kết quả báo cáo cáo của nhóm 4
+ Nhóm 4: nhận xét kết quả báo cáo cáo của nhóm 1
GV: Nhận xét cụ thể từng nhóm về: việc chuẩn bị ở
nhà, nội dung, hình thức trình bày, cách thuyết trình,
…
2 Các kiểu xếp lá trên thân và cành
GV: Yêu cầu các nhóm quan sát H.19.5 và mẫu vật
thật về các kiểu xếp lá trên thân và cành, thảo luận
hoàn thành bảng trong SGK trang 63 (vào bảng
- Ghi nhớ, rút kinh nghiệm
* Lá gồm có 3 phần: phiến lá, cuống lá, gân lá
+ Phiến lá:
- Dạng bản dẹt, to, mỏng, giúp
lá nhận được nhiều ánh sáng
- Phần lớn phiến lá rộng hơn rất nhiều so với cuống lá
+ Gân lá:
- Gân hình mạng: lá chanh, lá bưởi, lá dâu
- Gân song song: lá lúa, lá dừa
- Gân hình cung: lá bèo
+ Lá đơn và lá kép:
- Lá đơn: mỗi cuống mang
Trang 14Tên cây
Kiểu xếp lá trên cây
Cĩ mấy lá mọc từ mấu thân
Kiểu xếp lá
Lá cây dây
huỳnh
GV: Yêu cầu HS cầm 3 cành đã quan sát lên, nhìn từ
trên ngọn cành xuống, từ các phía khác nhau vào
cành, nêu nhận xét về cách bố trí của các lá ở mấu
thân trên so với các lá ở mấu thân dưới? (Các
mấu lá sắp xếp lệch nhau.)
GV: Tĩm lại, cĩ mấy kiểu xếp lá trên thân, cành?
Là những kiểu nào?
Cách bố trí của lá ở các mấu thân cĩ lợi gì cho
việc nhận ánh sáng của các lá trên cây? (giúp
lá cây nhận được nhiều ánh sáng.)
một phiến lá, chồi nách nằm trên cuống lá Khi rụng thì rụng luơn cả cuống và phiến
lá cùng mợt lúc
- Lá kép: cuống chính mang nhiều cuống con, mỗi cuống con mang 1 phiến lá nên khi rụng thì cuống con rụng trước
- Cĩ 3 cách sắp xếp lá trên cây:
+ Mọc vịng+ Mọc cách+ Mọc đối
b) Nội dung 2: Cấu tạo trong của phiến lá
1 Biểu bì:
GV: Yêu cầu HS đọc thơng tin phần 1 trong SGK và
kết hợp quan sát H.20.2, H.20.3 thảo luận trả lời các
nội dung sau:
+ Nhận xét lớp biểu bì ở mặt trên và mặt dưới lá
khác nhau ở điểm nào?
(Mặt dưới cĩ nhiều tế bào lỗ khí cịn mặt trên khơng
cĩ tế bào lỗ khí)
+ Dựa vào thơng tin trong SGK và cho biết lớp biểu
bì ở mặt trên cĩ đặc điểm gì và đặc điểm này phù
hợp vơí chức năng như thế nào?
(Tế bào biểu bì ở mặt trên cĩ lớp biểu bì khơng màu,
trong suốt và cĩ vách phía ngồi dày cĩ vai trị bảo
vệ và cho ánh sáng đi qua).
+ Ở bề mặt dưới cĩ nhiều lỗ khí cĩ tác dụng gì?
(Ở mặt dưới cĩ lớp biểu bì cĩ nhiều lỗ khí giúp thốt
hơi nước và trao đổi khí)
+ Khi nào lỗ khí mở to và khi nào lỗ khí ít mở?
(Khi ánh sáng chiếu vào, nhiệt độ của mơi trường
cao thì lỗ khí mở to.
- Thảo luận nhĩm trả lời các nội dung theo yêu cầu của GV.