sinh học 11 soạn theo cv 5512

Giao án sinh học 11 theo cv 5512

Ngày soạn: 06/09/2020 Tiết ppct: 1,2,3

Ngày dạy: 08/09/2020

Lớp dạy: 11A4, 11A5, 11A10, 11A12

CHỦ ĐỀ: VẬN CHUYỂN NƯỚC VÀ CÁC ION KHOÁNG TRONG CÂY

* Giới thiệu chủ đề:

Chủ đề này gồm 3 bài theo mạch kiến thức:

- Bài 1: Sự hấp thụ nước và muối khoáng ở rễ

- Bài 2: Vận chuyển các chất trong cây

- Bài 3: Thoát hơi nước

* Thời lượng của chủ đề: 3 tiết

I – Mục tiêu của chủ đề

1 Kiến thức

- Biết được rễ là cơ quan hấp thụ nước và ion khoáng

- Trình bày được cơ chế hấp thụ nước của cây từ đất vào tế bào lông hút

- Phân biệt được 2 cơ chế hấp thụ ion khoáng ( thụ động và chủ động) của thực vật

- Phân biệt được 2 con đường xâm nhập của nước và ion khoáng từ đất vào mạch gỗ của cây

- Kể tên và nêu được ảnh hưởng của một số tác nhân của môi trường đối với quá trình hấp thụ nước và ion khoáng ở rễ cây

- Phân biệt được các dòng vận chuyển vật chất trong cây: Dòng mạch gỗ và dòng mạch rây

- Trình bày được vai trò của trình thoát hơi nước ở cây

- Phân biệt được 2 con đường thoát hơi nước: qua khí khổng và qua lá

- Nêu được ảnh hưởng của các tác nhân đến quá trình thoát hơi nước

- Trình bày được khái niệm cân bằng nước ở cây và nhận biết được dấu hiệu của cây khi cây đủ nước, thừa nước và thiếu nước để từ đó có các biện pháp tưới tiêu hợp lý đảm bảo cho cây sinh trưởng bình thường

2 Kỹ năng

Rèn luyện các kỹ năng sau:

- Kỹ năng quan sát, phân tích tranh vẽ

- Kỹ năng đọc sách và tóm tắt vấn đề

- Kỹ năng vẽ sơ đồ tư duy và trình bày vấn đề một cách ngắn gọn súc tích

- Kỹ năng tự học, tự nghiên cứu

- Kỹ năng hoạt động nhóm

3 Thái độ

- Vận dụng kiến thức vào thực tiễn đảm bảo nâng cao năng suất cây trồng: tưới tiêu hợp

lý cho cây trồng, các biện pháp đảm bảo cho rễ cây hoạt động tốt nhất,…

- Có ý thức bảo vệ và trồng cây xanh, đảm bảo môi trường sống xanh, sạch Có ý thức bảo vệ và sử dụng tiết kiệm nguồn nước

4 Năng lực hướng tới

4.1 Các năng lực chung

4.1.1 NL tự học (Là NL quan trọng nhất): HS xác định được những kiến thức trọng

tâm, quan trọng của chuyên đề để giải thích các hiện tượng trong thực tế

4.1.2 NL giải quyết vấn đề: Vận dụng kiến thức bài học, thực tiễn để giải thích

 Tại sao rễ có thể hút được nước và muối khoáng từ đất

 Tại sao cần xới xáo cho đất thường xuyên, cần tránh cây bị ngập úng lâu ngày

 Tại sao cần tưới tiêu hợp lý cho cây trồng

-Vận dụng kiến thức về hấp thụ nước, khoáng, ở thực vật vào việc phân bố cây trồng, bón phân, tưới nước hợp lý để nâng cao năng suất cây trồng

4.1.3 NL tư duy sáng tạo

 Học sinh tự đặt và giải quyết các hiện tượng, các câu hỏi trong SGK, đề cương, hiện tượng thực tế

- Học sinh vẽ được sơ đồ tư duy và trình bày vấn đề ngắn gọn

4.1.4 NL tự quản lý

 Quản lí bản thân: Khai thác, trình bày những kiến thức cần thiết

 Quản lí nhóm: Lắng nghe và phản hồi tích cực, tạo hứng khởi học tập

4.1.5 NL giao tiếp

 Xác định đúng các hình thức giao tiếp: Ngôn ngữ nói, viết, ngôn ngữ cơ thể

 Mục đích, đối tượng, nội dung, phương thức giao tiếp

4.1.6 NL hợp tác

- Làm việc nhóm, chia sẻ kinh nghiệm

4.1.7 NL sử dụng CNTT

 Sử dụng các phần mềm học tập (cụ thể) trong chủ đề

 Sử dụng máy ảnh, thông tin…

4.1.8 NL sử dụng ngôn ngữ

 NL thuyết trình vấn đề

 Sử dụng các thuật ngữ khoa học trong chủ đề

4.2 Các năng lực chuyên biệt

4.2.1 NL quan sát: quan sát, các đặc điểm cấu tạo của rễ, mạch gỗ, mạch rây qua

hình ảnh mẫu vật thật

4 2.2 NL phân loại, so sánh:

- Phân biệt được: 2 cơ chế hấp thụ ion khoáng ở rễ cây, các con đường vận chuyển

nước từ đất vào mạch gỗ, các dòng vận chuyển vật chất trong cây, 2 con đường thoát hơi nước ở lá…

4.2.3.Năng lực xác định mối liên hệ

- Dự đoán được các mối quan hệ có thể có giữa tưới nước,bón phân với năng suất cây trồng

4.2.4.Năng lực xử lý thông tin

- Thu thập, xử lý và trình bày số liệu rõ ràng, dễ hiểu, logic về điều tra chế độ tưới nước ảnh hưởng đến năng suất

II – Hình thức, phương pháp, kỹ thuật dạy học

- Hình thức: dạy học trên lớp, nghiên cứu tài liệu, thảo luận nhóm

- Phương pháp: dạy học giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, đàm thoại

- Kỹ thuật dạy học: khăn trải bàn, động não, …

III – Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Giáo viên:

- Các tài liệu, câu hỏi, bài tập, tranh ảnh sgk, video có liên quan đến các nội dung trong chủ đề

- Phiếu học tập

Trường THPT Trần Phú

Lớp: Nhóm: Tiết:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1 (Mục II Cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng ở rễ cây)

Nghiên cứu II.1 trang 7,8 SGK sinh học 11 để hoàn thành bảng sau:

Cơ chế hấp thụ nước Cơ chế hấp thụ ion khoáng

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 ( Bài 2: Vận chuyển các chất trong cây)

Nghiên cứu mục I, II bài 2 SGK sinh học 11 kết hợp với quan sát hình vẽ 2.1, 2.2, 2.3, 2.4a, 2.5, 2.6 và kiến thức phần đóng khung ở cuối bài để thực hiện nhiệm vụ sau:

- Vẽ sơ dồ tư duy về các dòng vận chuyển vật chất trong cây.

- Hoàn thành bảng sau:

Sơ lược cấu tạo

mạch

Thành phần dịch

vận chuyển

Động lực thúc

đẩy

2 Học sinh:

- Sách giáo khoa

- Các đồ dùng: Bảng phụ bằng giấy A4,A3, bút lông (theo nhóm), bút màu

IV – Tiến trình dạy học

1 Tổ chức

Thứ

tự

Ngày dạy Sỉ số Ngày dạy Sỉ số Ngày dạy Sỉ số Ngày Sỉ số

0

20

20

2 Tiến trình dạy học

2.1 Kiểm tra bài cũ

Giới thiệu nội dung kiến thức phần sinh học cơ thể, sinh học cơ thể động vật và nhấn mạnh chương chuyển hóa vật chất và năng lượng ở thực vật

2.2 Bài mới

Hoạt động 1:Tình huống xuất phát / khởi động (15 phút) Mục tiêu hoạt

động

Nội dung, phương thức tổ chức hoạt

động của giáo viên

Dự kiến sản phẩm, đánh giá kết quả hoạt

động

- Giới thiệu khái

quát các nội dung

của chủ đề

- HS ghi nhớ logic

các nội dung của

chủ đề sự trao đổi

nước và muối

- GV giới tiệu trình tự các nội dung

của chủ đề thông qua một số hoạt động:

- Chuẩn bị trước thí nghiệm chứng minh vai trò của nước đối với cây:

1 chậu cây trồng tưới đầy đủ nước và phân bón

HS:

- Mô tả được hình thái, màu sắc của cây trồng trong 2 thí nghiệm

- Xác định được cây sinh trưởng và phát triển tốt trong chậu có đủ

khoáng trong hoạt

động trao đổi chất

và năng lượng của

thực vật bao gồm:

hấp thụ, vận

chuyển, thoát hơi

nước

- Hấp thụ các ion

khoáng theo các cơ

chế mang tính quy

luật, sử dụng các

ion khoáng và nước

lấy vào để tổng hợp

các chất mới trong

cây và tạo ra các sản

phẩm mới

- Những ứng dụng

trong thực tiễn sản

suất có liên quan

đến các kiến thức

của chủ đề

- Từ đó hình thành

các kỹ năng cơ bản,

có thái độ hiểu biết

đúng đắn với việc

học tập và GV có

điều kiện thực hiện

việc hướng nghiệp

các ngành thuộc

lĩnh vực nông

nghiệp, khởi tạo sự

húng thú học tập bộ

môn

1 chậu cây trồng không được tưới nước đầy đủ và phân bón ( hoặc 1 cây nhổ lên khỏi mặt đất)

- Y/’êu cầu HS quan sát thí nghiệm và trả lời các câu hỏi:

- Hình thái, màu sắc của cây trong 2 chậu như thế nào?

HS dễ dàng thấy được cây tưới đủ nước và phân bón sinh trưởng xanh tốt, còn cây trồng trong chậu thiếu nước sinh trưởng kém, vàng lá

GV đặt vấn đề:

- Cây lấy nước và phân bón nhờ cơ quan nào? theo những cơ chế nào?

nước và ion khoáng vận chuyển trong cây theo những con đường nào?

- Nước thoát ra khỏi cây qua bộ phận nào ? sự thoát hơi nước của cây có vai trò gì đối với cây và môi trường?

- Những vấn đề nêu trên sẽ được lần lượt làm rõ trong các nội dung của chủ đề

GV: ghi lên bảng ( chiếu lên màn hình) thứ tự các nội dung của chủ đề và thời gian thực hiện chủ đề

nước và phân bón là nhờ có phân bón

- Ghi lại được thứ tự các tiêu đề của các nội dung

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức ( 180 phút)

Mục tiêu Nội dung, Phương thức tổ chức hoạt động học

tập của học sinh

Dự kiến sản phẩm, đánh giá kết quả hoạt động

- Nêu được cơ

quan hấp thụ

nước và muối

khoáng chủ yếu

của cây là rễ

- Phân biệt được

cơ chế hấp thụ

nước và ion

khoáng ở rễ

- Phân biệt được

2 con đường xâm

nhập của nước và

ion khoáng từ đất

vào mạch gỗ của

cây

A Nội dung 1: SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ MUỐI KHOÁNG Ở RỄ( 35 phút)

I Cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng ở rễ cây

a Phương thức tổ chức hoạt động học tập của học sinh.

1 GV: yêu cầu HS đọc phần I trang 6 SGK sinh

học 11 và cho biết: Cơ quan hấp thụ nước và muối khoáng ở cây là cơ quan nào?

- HS làm việc độc lập với sgk và giải quyết vấn

đề GV nêu ra

2 GV: chia mỗi bàn thành 1 nhóm nhỏ giao cho

các nhóm PHT số 1, yêu cầuHS làm việc sgk, thảo luận trong bàn hoàn thành PHT số 1(3 phút), sau đó gọi đại diện 2-3 nhóm nộp sản phẩm và trình bày trước lớp, các nhóm còn lại bổ sung, cuối cùng GV hoàn thiện PHT, đánh giá cho

điểm và yêu cầu HS ghi nội dung PHT1 vào vở.

3 GV cho HS quan sát tranh vẽ hình 1.3 trang

8sgk nêu vấn đề: nước và ion khoáng từ môi trường đất vào mạch gỗ của rễ bằng những con đường nào? Yêu cầu HS nghiên cứu hình vẽ và

sơ đồ hóa các con đường đó vào vở cá nhân

HS: làm việc độc lập và nêu được 2 con đường dạng sơ đồ

b Nội dung:

I Cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng ở rễ cây

1 Rễ là cơ quan hấp thụ nước và ion khoáng

2 Cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng từ đất vào

tế bào lông hút

a hấp thụ nước:

Theo cơ chế thụ động (cơ chế thẩm thấu) : Nước

di chuyển từ môi trường nhược trương (thế nước

HS nêu được rễ là

cơ quan hấp thụ nước và ion khoáng chủ yếu của cây

- Hợp tác nhóm

và ghi chép được

cơ chế thẩm thấu: nước từ nơi có thế nước cao đến nơi

có thế nước thấp

- Nêu được 2 cơ chế thụ động và chủ động

- nêu được sơ đồ

2 con đượng vận chuyển nước và ion khoang:

+ Con đường gian bào: Từ lông hút àqua thành tế bàoàgian

bàoàMạch gỗ + Con đường tế bào chất: Từ lông

- Trình bày được

mối tương tác

giữa môi trường

và rễ trong quá

trình hấp thụ

nước và ion

khoáng

- Hình thành các

kỹ năng: So sánh,

tổng hợp, tư duy

suy luận, quan

sát, phân tích

hình ảnh, liên hệ

thực tế cuộc

sống

cao) trong đất vào tế bào lông hút (và các tế bào biểu bì còn non khác), nơi có dịch bào ưu trương (thế nước thấp hơn)

b hấp thụ ion khoáng

Hấp thụ muối khoáng theo 2 cơ chế:

+ Chủ động: Ngược chiều gradient nồng độ (từ nơi nồng độ thấp đến nơi nồng độ cao), cần năng lượng và chất mang

+ Thụ động: Cùng chiều gradient nồng độ, không cần năng lượng, có thể cần chất mang

3 Dòng nước và các ion khoáng đi từ đất vào mạch gỗ của rễ

- 2 con đường:

+ Con đường gian bào: Từ lông hút àqua thành

tế bàoàgian bàoàMạch gỗ

+ Con đường tế bào chất: Từ lông hútàqua chất nguyên sinhà không bàoàMạch gỗ

II Ảnh hưởng của các tác nhân môi trường đối với quá trình hấp thụ nước và ion khoáng

ở rễ cây.

a Phương thức tổ chức hoạt động học tập của học sinh.

GV: yêu cầu HS thực hiện lệnh của mục III.1 sgk: Hãy kể tên các tác nhân ngoại cảnh ảnh hưởng đến lông hút và qua đó giải thích sự ảnh hưởng của môi trường đối với qua trình hấp thụ nước và ion khoáng ở rễ cây

HS suy luận từ kiến thức đã học ở mục I và kiến thức thực tế nêu câu trả lời

GV dùng kỹ thuật động não hỗ trợ khi HS suy nghĩ bằng cách nêu vấn đề bổ trợ: trong thực tế khi nào cây không hút được nước?, Tại sao cây ngập úng lâu ngày sẽ chết?, Tại sao bón quá nhiều phân cho cây thì cây sẽ chết?

b Nội dung.

hútàqua chất nguyên sinhà không

bàoàMạch gỗ

HS nêu được ảnh hưởng của các yêu tố: áp suất thẩm thấu, độ pH,

độ thoáng của đất

Qua nội dung 2:

HS cần phải mô

tả đươc:

+ Các con đường

vận chuyển các

chất trong cây:

dòng vận chuyên

lên ( dòng mạch

gỗ); dòng vận

chuyển xuống

(dong mạc rây)

bao gồm:

- sơ lược cấu tạo

mạch gỗ

- Thành phần

dịch vận chuyển

- động lực thúc

đẩy

+ Hình thành các

kỹ năng:

- giao tiếp, hợp

tác, suy luận ,

phân tích, so

sánh, tổng hợp

+ có thái độ tự tin

năng lực cá nhân

trước tập thể

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hấp thụ nước và ion khoáng như: - Độ thẩm thấu, độ pH, Lượng oxi(độ thoáng của đất)

B.Nội dung 2: VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT TRONG CÂY (35’)

a Phương thức tổ chức hoạt động học tập của học sinh.

- GV: dùng PHT số 2 và yêu cầu HS làm việc

theo nhóm ( mỗi nhóm là 1 bàn nhỏ)

GV Thực hiện theo tiến trình sau:

- Phân nhóm, nêu ra các yêu cầu làm việc, phát PHT trống trên giấy A3 (2 phút)

- Cho các nhóm hoạt động (10 phút)

- Các nhóm nộp sản phẩm và báo cáo, HS góp ý (10 phút)

- GV: hoàn chính nội dung các sản phẩm của HS ( GV chuẩn bị nội dung PHT có đủ nội dung bẳng bảng phụ hoặc chiếu lên màng hình, nhận xét, cho điểm các nhóm có sản phẩm tốt

b Nội dung:

HS ghi(sửa chữa) vào PHT gắn vào vở học Các nội

dung

Dòng mạch gỗ Dòng mạch

rây

Sơ lược cấu tạo mạch

Hệ thống các tế bào chết là mạch ống và quản bào nối nhau thành ống nối tiếp từ rễ lên lá, giữa các ống có các

lỗ bên thông nhau

Hệ thống các

tế bào sống là ống rây và

TB kèm

Thành phần dịch vận chuyển

Chủ yếu là nước, các ion khoáng, các chất hữ cơ được tổng hợp từ rễ(a.amin,

Chủ yếu là các chất hữu

cơ tổng hợp

từ lá ( đường, axit amin,

Các nhóm HS hoàn thành được các nội dung trong PHT và trình bày chính xác được các nội dung:

- sơ lược mạch gỗ( hệ thống các

tế bào chết là mạch ống và quản bào nối nhau thành ống nối tiếp

từ rễ lên lá, giữa các ống có các lỗ bên thông nhau

- Mạch rây : gồm

hệ thống các tế bào sống là ống rây và TB kèm

+ Qua nội dung 3

HS cần phải:

- Nêu được vai

trò của quá trình

thoát hơi nước

đối với đời sống

thực vật

- biết được lá là

cơ quan thích

nghi với chức

năng thoát hơi

nước của cây

- Nêu được cơ

chế điều tiết độ

mở khí khổng và

các tác nhân ảnh

hưởng đế sự thoát

hơi nước

+ Hình thành các

kỹ năng: liên hệ

thực tế, phân tích,

phát hiện vấn đề,

ATP…) và một số ion khoáng sử dụng còn lại

Động lực thúc đẩy

Sự kết hợp 3 lực:

- Lực đẩy do áp suất rễ tạo nên

- Lực hút do sự thoát hơi nước ở lá

- Lực liên kết giữa các phân tử nước với nhau và với thành mạch gỗ

Sự chênh lệch

áp suất thẩm thấu giữa cơ quan

nguồn(lá) và các cơ quan chứa( củ, quả, hạt…)

C Nội dung 3: THOÁT HƠI NƯỚC (35 phút)

a Phương thức tổ chức hoạt động học tập của học sinh.

I GV: Yêu cầu HS làm đọc mục I trong sgk,

quan sát hình vẽ 3.1 và dùng hệ thống các câu hỏi tái hiện kiến thức cũ:

- Lượng nước cây hút vào sử dụng để làm gì ?

- Sự thoát hơi nước qua tán lá của cây có vai trò

gì ?

- Tại sao , trời nắng gắt cây vẫn không bị cháy lá?

- Tại sao chúng ta đứng dưới bóng cây cảm thấy mát mẻ hơn ?

- Cây lấy khí CO2 vào lá dùng cho quang hợp bằng con đường nào?

- HS: làm việc sgk, trao đổi nhóm nhỏ, suy luận, nhớ lại kiến thức cũ trả lời các câu hỏi GV đưa

ra

II GV: yêu cầu HS đọc mục II.1 và nêu câu hỏi:

- Lá cây có những đặc điểm nào giúp cây thoát

HS: trả lời được các ý sau:

- Cây chỉ sử dụng 2% tổng lượng nước hút vào để tổng hợp các chất sống…

- Sự thoát nước giúp cây chống được sự đốt nóng lá

- tạo động lực giúp cây hút nước

- Giúp khí khổng

mở tạo điều kiện CO2 vào lá để quang hợp

- tạo hơi nước điều hòa nhiệt độ môi trường

tự học tự nghiên

cứu

- Xác định được

thái độ tôn trọng

khoa học tự

nhiên, tự giác bảo

vệ cây xanh…

nước ?

- Sự thoát nước qua lá bằng 2 con đường: khí khổng và cutin, chủ yếu là qua khí khổng vì sao?

- Sự điều tiết sự đóng mở khí khổng diễn ra như thế nào?

HS: làm việc độc lập với sgk và tra lời được các nội dung và trình bày được cơ chế đóng mở khí khổng bằng sơ đồ

GV: giải thích thêm về sự thích nghi trong cấu tạo của khí khổng với cơ chế đóng mở khí khổng

III GV dùng hệ thống các câu hỏi có vấn đề, tạo

tình huống liên hệ thực tế:

- Sự thoát hơi nước ở lá phụ thuộc vào những yếu

tố nào?

- Tai sao trong thực tế các loài cây vào giai đoạn

ra lá non, nếu gặp phải trời nắng gắt, nhiệt độ cao

sẽ bị cháy lá ?

- Trong thực tế người ta thường sử dụng các lọa phân bón nào làm tăng tính chống chịu hạn cho cây?

IV Cân bằng nước là gì ? tạo sao cây bị mất

nước hoặc thừa nước cũng có ảnh hưởng đến sự sinh trưởng bình thường?

- Trong sản xuất nông nghiệp cần có những biện pháp nào để tưới tiêu hợp lý cho cây trồng?

HS: suy luận, liên hệ thực tế, làm việc sgk trả lời các vấn đề GV nêu ra

b Nội dung:

I Vai trò của quá trình thoát hơi nước.

98% lượng nước cây lấy vào được thoát qua lá,

sự thoát hơi nước ở lá có các vai trò :

- Tạo lực hút , hút dòng nước và ion khoáng từ rễ lên lá và đến các bộ phận khác trên mặt đất của cây

- Giúp hạ nhiệt độ của lá cây, chống lại sự đốt nóng lá

- HS nêu được: lá

có chưa nhiều khí khổng và sự đóng

mở khí khổng, số lượng tế bào khí khổng quyết định lượng nước thoát qua lá

- HS tra lời được

các nội dung:

- thoát nước phụ thuộc và các yếu

tố : nước, ánh sáng, nhiệt độ, gió, một số ion khoáng

- HS trả lời được:

Nước hút vào = nước thoát ra  cân bằng

- dùng nhiều biện pháp chống hạn, chống úng trong sản xuất nông nghiệp