Sử dụng phương pháp dạy học tích hợp trong giảng dạy bộ môn sinh học 8 THCS

Lời giới thiệu: Để thực hiện mục tiêu và nội dung dạy học, vấn đề đổi mới phương phápdạy học theo triết lý lấy người học làm trung tâm được đặt ra một cách bức thiết.Bản chất của dạy họ

PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO SÔNG LÔ

TRƯỜNG THCS ĐÔN NHÂN

***

BÁO CÁO KẾT QUẢ

NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

Tên sáng kiến:

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG

GIẢNG DẠY BỘ MÔN SINH HỌC 8 THCS

Tác giả sáng kiến:

1 Lê Thị Mộng Hảo - Chức vụ : Tổ trưởng tổ KHTN

2.Hoàng Thị Lộc - Chức vụ: Giáo viên

Địa chỉ: Trường THCS Đôn Nhân - Sông Lô - Vĩnh Phúc

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu:

Để thực hiện mục tiêu và nội dung dạy học, vấn đề đổi mới phương phápdạy học theo triết lý lấy người học làm trung tâm được đặt ra một cách bức thiết.Bản chất của dạy học lấy người học làm trung tâm là phát huy cao độ tính tựgiác, tích cực, độc lập, sáng tạo của người học

Trong thực tế hiện nay, còn nhiều HS học tập một cách thụ động, chỉ đơnthuần là nhớ kiến thức một cách máy móc mà chưa rèn luyện kĩ năng tư duy.HSchỉ học bài nào biết bài đấy, cô lập nội dung của các môn, phân môn mà chưa có

sự liên hệ kiến thức với nhau vì vậy mà chưa phát triển được tư duy logic và tưduy hệ thống Do đó,sử dụng phương pháp dạy học tích hợp sẽ giải quyết đượcvấn đề trên để nâng cao chất lượng dạy và học

Là một giáo viên giảng dạy bộ môn Sinh học 8 và bồi dưỡng đội tuyểnliên môn KHTN trong nhiều năm, chúng tôi nhận thấy kiến thức bộ môn Sinhhọc 8 mặc dù rất gần gũi và thiết thực vì đi tìm hiểu về chính cơ thể các em,song lượng kiến thức lại nặng và nhiều, đặc biệt kiến thức về thần kinh và giácquan rất khó học và khó nhớ Do đó vấn đề đặt ra là người giáo viên phải tìm vàlựa chọn phương pháp dạy học giúp các em dễ nhớ kiến thức nhớ lâu và tạohứng thú cho các em trong việc học tập bộ môn

Mặt khác ở các nhà trường THCS nói chung, việc dạy học tích hợp cácmôn còn khá mới mẻ Người giáo viên muốn dạy học tích hợp có hiệu quả thìtrước tiên phải hiểu dạy học tích hợp là gì Theo Đề án Đổi mới chương trình-Sách giáo khoa giáo dục phổ thông sau năm 2015, Dạy học tích hợp được hiểu

là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biếthuy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giảiquyết các nhiệm vụ học tập; thông qua đó hình thành những kiến thức, kỹ năngmới; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đềtrong học tập và trong thực tiễn cuộc sống

Từ những lí do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Sử dụng phương pháp dạyhọc tích hợp trong giảng dạy bộ môn Sinh học 8 THCS” trong các tiết dạy củamình nhằm nâng cao kết quả dạy-học

2 Tên sáng kiến: “Sử dụng phương pháp dạy học tích hợp trong giảng dạy bộ môn Sinh học 8 THCS”

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: 1.Lê Thị Mộng Hảo

- Địa chỉ tác giả sáng kiên: Trường THCS Đôn Nhân- xã Đôn Nhân- huyện Sông Lô- Tỉnh Vĩnh Phúc

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến :

- Tác giả sáng kiến đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng kiến

- Họ và tên: 1 Lê Thị Mông Hảo

2 Hoàng Thị Lộc

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:

- Áp dụng ở các bài trong chương trình sinh học trung học cơ sở, các mônhọc khác trong chương trình giáo dục phổ thông

- Đối tượng áp dụng học sinh trường THCS Đôn Nhân

Sử dụng phương pháp dạy học tích hợp trong dạy học sinh học 8, giúp giáo viên và học sinh có những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quảgiảng dạy và học tập môn Sinh học nói chung và môn Sinh học 8 nói riêng, tạo hứng thú học tập cho học sinh đồng thời phát huy tính tích cự, chủ động của học sinh trong việc học tập bộ môn, giúp các em nhớ bài lâu hơn, yêu thích môn học hơn

*Đối với giáo viên:

Có thêm kinh nghiệm, sáng tạo trong dạy học, bản thân có những hiểu biết sâu sắc về các môn khoa học liên quan nhờ việc tìm hiểu kiến thức tích hợp,

từ đó tích lũy cho bản thân tri thức vô giá phục vụ cho giảng dạy và thực tiễn

cuộc sống Hơn nữa là linh hoạt hơn trong việc tổ chức hướng dẫn học sinh thựchiện các nhiệm vụ học tập.

*Đề tài này cần thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài, đó là cơ sở để áp dụngcác phương pháp tiên tiến, phương pháp hiện đại với quá trình dạy và học, đảmbảo tự học, tự nghiên cứu cho học sinh…

- Điều tra, tìm hiểu để nắm được thực trạng việc học tập, rèn luyện kĩnăng và hứng thú học tập đối với môn học của học sinh trường THCS Đôn nhân

- Đề xuất một số ý kiến về các biện pháp nhằm củng cố, nâng cao hiệuquả dạy và học cho học sinh trường THCS Đôn Nhân

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử :

- Thời gian nghiên cứu: Chúng tôi đã tiến hành đề tài này ở năm học

2019 - 2020 Cụ thể như sau:

+ Đăng kí đề tài sáng kiến kinh nghiệm tháng 9 năm 2019

+ Khảo sát đánh giá hiện tại đơn vị tháng 9 năm 2019

+ Xây dựng đề tài tháng 9 năm 2019

+ Áp dụng đề tài vào giảng dạy từ tháng 9 năm 2019

+ Viết sáng kiến kinh nghiệm tháng 06 năm 2020

7 Bản chất của sáng kiến:

* Về nội dung của sáng kiến:

7 1 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Nhằm xây dựng cơ sở lí luận cho đềtài

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: tài liệu tập huấn về dạy học tích hợp,sách giáo khoa, sách giáo viên, các tài liệu tham khảo và nguồn từ internet

- Phương pháp thống kê, phân tích, so sánh, tổng hợp

- Phương pháp quan sát: Quan sát việc lĩnh hội kiến thức và vận dụng củahọc sinh trong các giờ học

- Phương pháp khảo sát, điều tra, đánh giá thực trạng học tập của học sinh

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: cụ thể là các bài kiểm tracủa học sinh hoặc một số sản phẩm các em có thể thiết kế từ bài học ( các sơ đồ

tư duy logic, vẽ tranh, hoạt động thực tiễn trong nhà trường )

7.2 Cơ sở lí luậnvà thực tiễn của đề tài:

Sinh học là môn khoa học cơ bản trong nhà trường, nó góp phần

hình thành nhân cách và là cơ sở để học tập, nghiên cứu khoa học, lao động sảnxuất tạo ra của cải vật chất cho xã hội

Hiện nay kiến thức sinh học đã và đang trở nên rộng lớn hơn, sâu hơn Do

đó việc dạy tốt bộ môn sinh học trở thành một nhiệm vụ quan trọng song cũnggặp nhiều khó khăn, trở ngại Với môn Sinh học 8 kiến thức vừa rộng, vừa khónhớ nên giáo viên và HS đều gặp khó khăn Nhiều GV nhất là GV dạy ở cáctrường miền núi gặp không ít khó khăn trong việc thực hiện các phương phápdạy học

Làm thế nào để tích cực hoá việc dạy, để học sinh chủ động tìm ra kiếnthức đòi hỏi giáo viên phải lựa chọn phương pháp dạy học tích cực và phù hợpnhất

Thực tế môn sinh học nói chung và Sinh học 8 nói riêng đòi hỏi nhiều tưduy, suy luận và vận dụng thực tiễn Kiến thức đa dạng, phong phú, trừu tượng,

do đó trong quá trình dạy giáo viên gặp không ít khó khăn như:

Học sinh chỉ tập trung ghi bài mà không tham gia thảo luận nhóm, hoặchọc sinh mải thảo luận mà không ghi bài Do vậy học sinh sẽ không nắm được ýchính của bài để định hướng học tập

Học sinh chưa biết cách học, cách ghi kiến thức vào bộ não mà chỉ họcthuộc lòng theo lối “học vẹt” nên không nhớ được kiến thức lâu

Học sinh chỉ biết học mà chưa biết vận dụng kiến thức vào thực tế để giảiquyết những vấn đề liên quan đến các hiện tượng sinh lí người trong thực tiễncuộc sống

Không chỉ vậy học sinh vẫn coi môn Sinh học là môn học phụ nên chưa tậptrung cho việc học bộ môn này Chính vì vậy giáo viên cần lựa chọn và phối hợpcác phương pháp dạy học một cách linh hoạt phù hợp giúp học sinh có hứng thúhọc tập bộ môn

Vì vậy, sau khi hình thành ý tưởng, chúng tôi đã:

+ Tìm hiểu kĩ về phương pháp dạy học tích hợp

+ Lựa chọn và xây dựng các bài có thể sử dụng phương pháp dạy học tíchhợp

+ Thực hiện việc đưa nội dung đó bằng cách áp dụng trong các giờ giảngtrên lớp trong những điều kiện cụ thể

+ Theo dõi và đánh giá kết quả của việc thực hiện giải pháp, so sánh vớikhi chưa áp dụng giải pháp

+ Trong quá trình thực hiện và áp dung giải pháp thì đồng thời rút ranhững ưu nhược điểm , thuận lợi, khó khăn để tiếp tục hoàn thiện hơn

+ Phối kết hợp tốt với học sinh, tham mưu với ban giám hiệu nhà trườngtạo điều kiện về trang thiết bị để thực hiện ý tưởng trong các bài dạy và cácchương

7.3 Kết quả khảo sát điều tra thực tiễn:

Qua thực tế giảng dạy nhiều năm, chúng tôi nhận thấy đa phần các em họcsinh đều ít chú trọng, quan tâm và ít dành thời gian cho môn học, luôn coi mônhọc là môn phụ Các em chỉ chú trọng đến các môn chìa khóa như: Văn, Toán,Tiếng Anh Nên người giáo viên phải biết lựa chọn phương pháp dạy học phùhợp, tận dụng tối đa có hiệu quả các đồ dùng trực quan vào bài giảng, từ đó đểthu hút các em yêu thích môn học của mình

- Kết quả trước khi áp dụng (Khảo sát ban đầu)

Năm học 2019- 2020 chúng tôi được phân công giảng dạy môn Sinh học

ở hai lớp 8 là: 8A (Đa số học sinh có học lực khá), lớp 8B(Đa số học sinh có học lực trung bình), và bồi dưỡng đội tuyển liên môn KHTN lớp 8, với bài kiểm tra khảo sát chất lượng khi chưa áp dụng sáng kiến

Sĩ số:

73

Sốlượng

Tỉlệ(%)

Sốlượng

Tỉlệ(%)

Sốlượng

Tỉlệ(%)

Sốlượng

Tỉlệ(%)

Chính vì vậy mà chúng tôi cảm thấy băn khoăn, trăn trở về kết quả mônhọc, nếu cứ như vậy có lẽ chúng tôi không đạt được chỉ tiêu đề ra Chúng tôinghĩ làm thế nào để các em hứng thú với môn học của mình, chỉ còn cách phảithay đổi phương pháp dạy học thu hút các em học tập bộ môn, nên chúng tôilựa chọn sử dụng phương pháp dạy học tích hợp vào các tiết học để tạo hứng thúcho học sinh phát huy hết khả năng có thể có của cô và trò để đạt mục tiêu dạyhọc

7.4 Các giải pháp sử dụng dạy học tích hợp vào giảng dạy bộ môn sinh học 8

7.4.1 Xác định rõ mục đích của việc dạy học tích hợp:

- Phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh, tạo hứng thú, tránh việclĩnh hội kiến thức một cách thụ động miễn cưỡng

- Hình thành ở học sinh những năng lực cụ thể, như: Hoạt động nhóm,giao tiếp, vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề nảy sinh trongthực tiễn học tập và đời sống.

- Bản thân chúng tôi cũng có thêm kiến thức liên môn, có thêm kinhnghiệm trong dạy học

- Từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

7 4.2 Một số lưu ý trong quá trình đưa nội dung tích hợp vào bài giảng:

- Cần lựa chọn nội dung tích hợp với nguyên tắc đảm bảo mục tiêu giáodục, đảm bảo tính thiết thực, có ý nghĩa đối với người học, đồng thời đảm bảotính khoa học, vừa sức đối với học sinh, nếu có thể thì quan tâm đến những vấn

đề của địa phương hay xã hội

- Khi xây dựng bài học tích hợp cần rà soát chương trình, tìm ra nội dungtích hợp có liên quan chặt chẽ với môn học của chương trình dạy, từ đó xác địnhcác địa chỉ tích hợp với mục tiêu phù hợp, chú ý đến việc sẽ hình thành ở họcsinh những năng lực nào, và chú ý dự kiến thời gian cho bài học đó cũng nhưcần sử dụng các phương pháp cho phù hợp

- Cần tích cực sử dụng các phương tiện dạy học như sơ đồ, tranh ảnhminh họa vì kiến thức sinh học 8 rất khó hình dung đặc biệt là ở 3 chương đầutiên, vì là những thứ mắt ta không thể trực tiếp nhìn thấy

- Tích cực ứng dụng công nghệ thông tin trong các tiết dạy để tạo thêmhứng thú cho học sinh

- Nguồn tranh ảnh về sinh học để minh họa cho bài dạy rất phong phú, đadạng nên cần chọn địa chỉ cho phù hợp, sử dụng một cách có chọn lọc, đảm bảotính trực quan nhưng cũng đảm bảo tính mô phạm phù hợp nhận thức và lứa tuổihọc trò

- Trong quá trình dạy học, giáo viên cần tích hợp có chọn lọc và tốt nhất

là tích hợp thật “mềm mại”, hiểu là tích hợp nhẹ nhàng, tự nhiên nhất, vừa giúphọc sinh có kiến thức toàn diện nhưng không gây cảm giác cho học sinh là đanghọc nhiều môn trong một giờ học Vì vậy người giáo viên cần biết lựa chọn địachỉ tích hợp, nội dung tích hợp sao cho phù hợp để có hiệu quả cao trong mônhọc của mình và dễ hiểu với học sinh, tránh làm cho bài học thêm nặng nề, căngthẳng, vượt quá nội dung yêu cầu, gây phản tác dụng

- Sau khi đưa nội dung tích hợp cần đảm bảo học sinh đã có được những

gì từ việc tích hợp kiến thức ấy, nếu là dạy học theo dự án thì cần yêu cầu họcsinh có những sản phẩm nhất định minh họa cho những tác dụng tích cực mà bàihọc đem lại

7.4.3 Cách thức tiến hành: Dưới đây là các cách tích hợp và một số địa

chỉ tích hợp, nội dung tích hợp ở một số bài trong chương trình sách giáo khoasinh học 8 chúng tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu và áp dụng có hiệu quả trong dạyhọc bộ môn:

a Tích hợp trong nội bộ môn học:

Đó là tích hợp nội dung của các phân môn, các lĩnh vực nội dung mônthuộc cùng một môn học theo những chủ đề, chương hay bài nhất định Nói cáchkhác là tìm kiếm sự kết nối giữa các nội dung chủ đề giữa kiến thức bài này vớibài khác hoặc kiến thức chương này với chương khác hay giữa nội dung kiếnthức của khối này với khối khác

Cần chú ý là tích hợp nội môn là chung cho kiến thức cả cấp học chứkhông phải chỉ riêng chương trình sách giáo khoa Sinh học 8

Tuy nhiên, khi tích hợp kiểu này giáo viên cần chú ý tạo mối liên hệ giữacác kiến thức, giúp học sinh thấy được sự thống nhất, biện chứng giữa các nộidung, nhằm hiểu toàn diện vấn đề, hoặc củng cố về vấn đề, tránh gây cho họcsinh cảm giác đang học lại bài học nào đó

- Ví dụ 1: Bài 3:“Tế bào” ( SGK Sinh học 8- Trang 11):

Có thể tích hợp kiến thức về tế bào thực vật (Sinh học 6) hay tế bào độngvật (Sinh học 7) để học sinh vừa nhớ kiến thức vừa có sự so sánh giữa tế bàothực vật với tế bào động vật và tế bào người

- Ví dụ 2: Bài 11:“Tiến hóa của hệ vận động, vệ sinh hệ vận động” ( SGK Sinh học 8- Trang 37):

Có thể tích hợp kiến thức về bộ xương thú (Xương Thỏ), so sánh với bộxương người để tìm thấy điểm tiến hóa trong cấu tạo của bộ xương người so vớithú

- Ví dụ 3: Bài 21:“Hoạt động hô hấp” ( SGK Sinh học 8- Trang 68):

Có thể tích hợp kiến thức chương tuần hoàn liên quan đến dường đi củamáu trong 2 vòng tuần hoàn lớn và nhỏ để làm rõ cho nội dung kiến thức về traođổi khí ở phổi và trao đổi khí ở tế bào

Thực chất trao đổi khí ở phổi chính là sự trao đổi khí ở vòng tuần hoànnhỏ Còn trao đổi khí ở tế bào thực chất là trao đổi khí ở vòng tuần hoàn lớn

- Ví dụ 4: Bài 31:“Trao đổi chất” ( SGK Sinh học 8- Trang 100):

Có thể tích hợp kiến thức chương tuần hoàn, hô hấp, tiêu hóa để thấy rõ

sự trao đổi chất giữa cơ thể với môi trường ngoài phải thông qua các hệ cơ quantrên từ đó mới tạo điều kiện cho sự trao đổi chất giữa tế bào với môi trườngtrong diễn ra liên tục

- Ví dụ 5: Bài 60-61:“Cơ quan sinh dục nam- cơ quan sinh dục nữ” (SGK Sinh học 8- Trang 100):

Có thể tích hợp kiến thức bài 58 “Tuyến sinh dục” để thấy rõ chức năngnội tiết và ngoại tiết của tinh hoàn và buồng trứng

b Tích hợp liên môn.

Tích hợp liên môn là phối hợp sự đóng góp của nhiều môn học để nghiêncứu và giải quyết một tình huống Nói cách khác là tạo ra những kết nối giữa cácmôn học, nhưng các khái niệm và các kĩ năng liên môn được nhấn mạnh giữacác môn chứ không phải từng môn riêng biệt

Khi tích hợp liên môn, người giáo viên cũng cần sự nhạy bén để biến bàihọc trở nên phong phú, toàn diện, đảm bảo tính sâu, rộng mà học sinh vẫn tiếp

thu dễ dàng, không để chồng lấn kiến thức và không phải là đang dạy thay phân

môn của người khác

- Ví dụ 1: Bài 2:“Cấu tạo cơ thể người” SGK Sinh học 8- Trang 8):

Có thể tích hợp kiến thức bộ môn Mĩ thuật để khắc sâu kiến thức về cácphần cơ thể người giúp học sinh nhớ kiến thức dễ hơn

- Ví dụ 2: Bài 8:“Cấu tạo và tính chất của xương” SGK Sinh học Trang 28):

8-Khi dạy phần III Thành phần hóa học và tính chất của xương: Có thể tíchhợp kiến thức môn Hóa học về axit HCl và kiến thức về phản ứng cháy của cáchợp chất hữu cơ để chứng minh cho thí nghiệm về thành phần hóa học củaxương

Có thể dùng phương trình hóa học :

CaCO3 + 2HCl CaCl2 + CO2 + H2O

- Ví dụ 3 : Bài 20:“Hô hấp và các cơ quan hô hâp” SGK Sinh học Trang 64):

8-Có thể tích hợp kiến thức môn hóa học về phản ứng ôxi hóa các hợp chấthữu cơ tạo ra năng lượng cho các hoạt độn sống của tế bào theo sơ đồ

O 2

CO2 + H2O

- Ví dụ 4 : Bài 22:“Vệ sinh hô hấp” SGK Sinh học 8- Trang 72:

Có thể tích hợp kiến thức môn Hóa học về các loại chất khí độc hại, mônvăn học về chất nicotin có trong khói thuốc lá, môn giáo dục công dân về nângcao ý thức bảo vệ phổi

- Ví dụ 5 : Bài 25:“Tiêu hóa ở khoang miệng” SGK Sinh học 8- Trang 81:

Khi dạy phần I Tiêu hóa ở khoang miệng, có thể sử dụng kiến thức mônHóa học để nhận biết hiện tượng vật lí và hiện tượng hóa học, vai trò của chấtxúc tác là enzim, thành phần và tác dụng của nước muối pha loãng

Sử dụng kiến thức môn vật lí để tìm hiểu tác dụng của lực đẩy thức ănxuống dạ dày

Sử dụng kiến thức môn văn học giải thích cho câu nói : “ Ăn phải nhai,nói phải nghĩ”

Sử dụng kiến thức môn giáo dục công dân nâng cao ý thức bảo vệ cơ thể

Các chất dinh dưỡng đã được hấp thụ:

Gluxit, Lipit, Prôtêin

Năng lượng cho các hoạt động sống của tế bào

Sử dụng kiến thức công nghệ về nguồn cung cấp tinh bột và cách chế biếnthức ăn cho phù hợp dễ tiêu hóa.

- Ví dụ 6 : Bài 33: “Thân nhiệt” SGK Sinh học 8- Trang 105:

Khi dạy phần I Thân nhiệt, có thể sử dụng kiến thức môn Hóa học về táchại của thủy ngân ( Hg) để học sinh ý thức được việc đo nhiệt kế, sử dụng vàbảo quản cẩn thận, đặc biệt biết cách thu dọn khi không may làm rơi vỡ nhiệt kế

để không gây ngộ độc cho con người

- Ví dụ 7 : Bài 39: “Bài tiết nước tiểu” SGK Sinh học 8- Trang 126:

Khi dạy phần I: Tạo thành nước tiểu: có thể sử dụng kiến thức môn Vật lí

về áp suất để giải thích rõ hơn cho quá trình các chất đi qua lỗ lọc để tạo nướctiểu đầu

- Ví dụ 8 : Bài 45: “Dây thần kinh tủy” SGK Sinh học 8- Trang 142:

Có thể sử dụng kiến thức môn Hóa học về tác dụng của dung dịch HCl ởcác nồng độ khác nhau để gây ra phản xạ co cơ khi làm thí nghiệm sinh học

- Ví dụ 9: Bài 50 “Vệ sinh mắt” SGK Sinh học 8- Trang 159 :

Có thể sử dụng kiến thức Vật lí để làm rõ hơn về tật cận thị và viễn thị.Cấu tạo và chức năng của các loại kính hội tụ và phân kì trong vai trò khắc phụccác tật về mắt/

- Ví dụ 10: Bài 51 “Cơ quan phân tích thính giác” SGK Sinh học Trang 162.

8-Có thể sử dụng kiến thức môn Vật lí về sóng âm, nguồn âm để làm rõ cơchế truyền sóng âm để tai có thể nghe được

- Ví dụ 11: Bài 63 “Cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai” SGK Sinh học 8- Trang 162:

Sử dụng kiến thức môn Giáo dục công dân làm rõ những nguy cơ có thai

ở tuổi vị thành niên và các biện pháp tránh thai hợp lí cũng như cần phải bảo vệ

cơ thể mình như thế nào

- Ví dụ 12: Bài 65 “Đại dịch AIDS thảm họa của loài người” SGK Sinh học 8- Trang 203

Có thể sử dụng kiến thức môn Văn học, Địa lí, Giáo dục công dân về mức

độ nguy hiểm của bệnh AIDS cũng như có cách phòng chống để bảo vệ bảnthân

c Tích hợp/ lồng ghép:

Hiểu là đưa một nội dung nào đó kết hợp vào chương trình đã có sẵn,chẳng hạn như các vấn đề về dân số, sức khỏe sinh sản, kĩ năng sống, giáo dục

sử dụng tiết kiệm năng lượng , bảo vệ môi trường, an toàn giao thông…

Hiện nay tình trạng học sinh học kiến thức chỉ biết có kiến thức khá phổbiến Các em có thể rất giỏi bộ môn, song lại thiếu đi khả năng tư duy, liên hệđến các vấn đề của cuộc sống, nên việc vận dụng tri thức vào cuộc sống trở nênhạn chế Các em có thể hoàn thành mọi nhiệm vụ học tập trên lớp, theo nội dungsách giáo khoa, song lại vô cảm với các vấn đề của xã hội Và vì vậy, khó có thểtrở thành một công dân “đúng nghĩa” mà đất nước cần, một công dân bắt kịp xuhướng của toàn cầu hiện nay là biết đem kiến thức từ sách vở hay phòng thínghiệm vào cuộc sống, phục vụ cho cuộc sống

Vì vậy, trong quá trình dạy học, việc tích hợp lồng ghép các vấn đề của

xã hội, toàn cầu hay gần hơn là của chính địa phương các em đang sống là vôcùng cần thiết, sẽ đem lại những hiệu quả bất ngờ trong việc bồi dưỡng tình cảmcộng đồng, ý thức của học sinh với bản thân, gia đình và các vấn đề chung của

xã hội

Trong khi tích hợp các nội dung này, giáo viên cũng cần khéo léo lựachọn nội dung để không sa đà vào việc dạy thay cho các phân môn khác, hoặcnêu lên các vấn đề quá tầm hiểu biết của học sinh, cách tốt nhất là đơn gản hóachúng và gắn chúng vào thực tiễn học tập, thực tiễn cuộc sống, những vấn đềbên cạnh hàng ngày của học sinh

Ví dụ: Cũng trong chủ đề: Sinh sản “ Bài: Cơ sở khoa học của các biện

pháp tránh thai”( SGK Sinh học 8- trang 197)::

Tích hợp giáo dục bảo vệ sức khỏe sinh sản cho tuổi vị thành niên thôngqua các môn học như: Sinh học, Văn học, Địa lí, Giáo dục công dân ngoài racòn thông qua các hoạt động học tập kĩ năng sống, các thông tin trên truyền

thông, các phương tiện thông tin đại chúng (Không nên sinh con ở tuổi vị

thành niên vì các cơ quan trong cơ thể phát triển chưa hoàn chỉnh có thể dẫn

đến sự không khỏe mạnh của thai nhi, hay các bệnh, tật bẩm sinh, ảnh hưởngđến cả sức khỏe và vị trí xã hội của người mẹ Đặc biệt, phụ nữ không nên sinhcon sau tuổi 35, vì lúc này chất lượng trứng của người mẹ giảm nên cũng ảnhhưởng đến sức khỏe thai nhi, tăng nguy cơ mắc các bệnh, tật di truyền)

Tóm lại, trong một bài học, không chỉ tích hợp một nội dung mà có

thể tích hợp nhiều nội dung, không chỉ tích hợp nội môn, mà còn có thể tích hợp liên môn hoặc lồng ghép với nội dung thích hợp, tức là có thể phối hợp nhiều cách tích hợp.

7.4.4 Chú trọng công tác kiểm tra đánh giá

- Trong giáo dục, đánh giá bao gồm về đánh giá nhận thức, thái độ, hành

vi của tất cả đối tượng tham gia vào quá trình giáo dục như: người dạy, ngườihọc, chương trình đào tạo, cơ sở vật chất, Và đánh giá kết quả học tập củangười học là bộ phận quan trọng của đánh giá trong giáo dục Vì chỉ thông quakiểm tra, đánh giá mới giúp giáo viên xác định được thực trạng về nhận thức củangười học và nguyên nhân của thực trạng đó, từ đó, giúp người giáo viên điềuchỉnh phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

- Để đánh giá, giáo viên có thể sử dụng các bài tập trắc nghiệm kháchquan và tự luận liên quan ( viết) hoặc kiểm tra vấn đáp… Tuy nhiên phổ biến làkiểm tra dưới hình thức viết vì kiểm tra được nhiều học sinh và do học sinh cóthời gian cân nhắc nên kiểm tra tư duy được ở mức độ cao Đánh giá cũng có thểthông qua các sản phẩm thực tiễn của học sinh ( Chủ yếu đối với hình thức dạyhọc dự án)

Trong sáng kiến này chúng tôi không đưa ra cách làm cụ thể của một sảnphẩm dạy học tích hợp mà là đưa ra một số điểm lưu ý khi xây dựng nội dungdạy học tích hợp và các nội dung có thể tích hợp trong các bài học mà chúng tôi

đã áp dụng và áp dụng thử nghiệm có kết quả trong việc giúp học sinh lĩnh hộitri thức và hình thành các năng lực cần thiết trong việc giải quyết các tình huốngthực tiễn trong học tập hay trong cuộc sống Đó là năng lực tư duy, năng lựchoạt động nhóm, giao tiếp, năng lực giải quyết các vấn đề phát sinh trong họctập và cuộc sống … Việc đưa nội dung tích hợp vào bài giảng, bố trí và thựchiện như thế nào lại tùy thuộc vào từng giáo viên, điều kiện học tập của học sinh

và đặc điểm của nhà trường, địa phương…

Dưới đây chúng tôi xin giới thiệu một bài dạy học tích hợp có sử dụng

cả tích hợp nội môn, tích hợp liên môn và tích hợp lồng ghép trong chương trìnhsách giáo khoa Sinh học 8:

- Phân tích được sự biến đổi cơ học thức ăn xảy ra trong khoang miệng

- Hiểu được tác dụng của lực đẩy thức ăn xuống thực quản

Lớp 8 Bài 13 Công cơ học

Lớp 6:Bài 6: Lực- Hai lực cân bằng

Bài 7: Tìm hiểu kết quả tác dụng của lực

- Nhận biết được tác dụng, thành phần của nước muối loãng, cách pha chế nướcmuối loãng theo tỉ lệ nào để dùng trong vệ sinh răng miệng

Lớp 9 Bài 10: Một số muối quan trọng

Bài 52 Tinh bột và xenlulôzơ

Lớp 8: Bài 12: Sự biến đổi chất

Bài 13: Phản ứng hóa học

+ Môn Công nghệ

- Nêu được nguồn cung cấp tinh bột, vai trò của tinh bột với cơ thể người

- Biết chế biến các món ăn để làm tăng hiệu quả tiêu hóa.

Lớp 6: Bài 18: Các phương pháp chế biến thực phẩm

Bài 19: Cơ sở ăn uống hợp lí

+ Môn Âm nhạc

- Vận dụng các bài hát về chải răng để trả lời câu hỏi; Chải răng như thếnào là khoa học

- Mở bài hát “Tập đánh răng”

+)Môn Giáo dục công dân:

-Có ý thức vệ sinh răng miệng đúng cách để không bị sâu răng, hỏng men răng

- Hình thành thói quen ăn uống đúng cách, khoa học để quá trình tiêu hóa cóhiệu quả

Lớp 6: Bài 1: Tự chăm sóc rèn luyện thân thể

+)Môn Ngữ văn

- Vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng thực tế có liên quan đến tiêuhóa khoang miệng và giải thích nghĩa đen của các câu thành ngữ liên quan đến

sự tiêu hóa trong khoang miệng

Lớp 7: Bài 26 Cách làm bài văn lập luận giải thích (Học kì II)

2 Kỹ năng:

+) Môn Sinh học:

- Rèn kỹ năng quan sát, phân tích, tổng hợp

- Kỹ năng tự nghiên cứu và hoạt động nhóm

- Kỹ năng giải thích các vấn đề thực tế

- Kỹ năng lắng nghe tích cực

- Kỹ năng hợp tác ứng xử/ giao tiếp trong khi thảo luận

- Kỹ năng tìm kiếm xử lí thông tin khi đọc sách giáo khoa, quan sát tranh ảnhtìm kiếm thông tin trên Internet để tìm hiểu các kiến thức liên quan đến tiêu hóa

ở khoang miệng

+) Môn Vật lí:

-Kỹ năng nhận biết các tác dụng của lực đẩy thức ăn đẩy xuống thực quản

-Kĩ năng phân tích tác dụng cơ học biến đổi thức ăn trong khoang miệng

+) Môn Hóa học:

- Kĩ năng nhận biết hiện tượng vật lí, hiện tượng hóa học

- Kỹ năng tự nghiên cứu và hoạt động nhóm

- Kỹ năng vận dụng giải thích các vấn đề thực tế có liên quan

- Kỹ năng viết phương trình phản ứng hóa học

+)Môn Giáo dục công dân:

- Kỹ năng vận dụng kiến thức đề ra các thói quen ăn uống khoa học, các biệnpháp vệ sinh răng miệng để bảo vệ răng miệng bảo vệ các cơ quan tiêu hóa

+ Môn Ngữ văn:

- Kĩ năng giải thích các vấn đề thực tế có liên quan

- Kĩ năng giải thích nghĩa đen các câu thành ngữ

3 Thái độ:

+ Môn Sinh học:

- Giáo dục tinh thần học tập nghiêm túc và lòng yêu bộ môn

- Biết vệ sinh răng miệng đúng cách, biết ăn uống đúng cách để tốt cho tiêu hóa

+ Môn Vật lí:

- Giáo dục tinh thần học tập nghiêm túc và lòng yêu bộ môn

- Biết trân trọng những thành quả khoa học

+ Môn Hóa học:

- Giáo dục tinh thần học tập nghiêm túc và lòng yêu bộ môn

- Nâng cao ý thức sử dụng nước muối loãng đúng cách trong vệ sinh răng miệnghàng ngày

+ Môn Công nghệ

- Giáo dục tinh thần học tập nghiêm túc và lòng yêu bộ môn

- Có ý thức lựa chọn và chế biến các loại thức ăn tốt cho răng miệng và hệ tiêuhóa

+ Môn Âm nhạc

- Giáo dục tinh thần học tập nghiêm túc và lòng yêu bộ môn

- Có ý thức sưu tầm những bài hát về vệ sinh răng miệng

+ Môn Giáo dục công dân:

- Giáo dục tinh thần học tập nghiêm túc và lòng yêu bộ môn

- Có ý thức bảo vệ thân thể nói chung và bảo vệ răng miệng nói riêng

- Có ý thức tuyên truyền để mọi người cùng giữ vệ sinh răng miệng và có nhữngthói quen ăn uống hợp lí

+ Môn Ngữ văn:

- Giáo dục tinh thần học tập nghiêm túc và lòng yêu bộ môn

- Nâng cao ý thức học tập tốt phần văn nghị luận giải thích

II Chuẩn bị

1 Thầy

- Tranh ảnh cấu tạo khoang miệng

- Tranh nuốt và đẩy thức ăn qua thực quản

- Tranh ảnh về tiêu hóa hóa học thức ăn ở khoang miệngvà một số tranh ảnhkhác có liên quan đến tiết dạy

- Bảng phụ, phiếu học tập

- Máy chiếu, máy tính

- Sử dụng phần mềm Microsoft Power Point Present…

- Phòng học bộ môn

2 Trò

- SGK, vở ghi, vở bài tập

- Nghiên cứu bài học ở nhà

- Ôn lại kiến thức các môn học có liên quan

- Giấy toki, bút dạ (dùng hoạt động nhóm)

III Tiến trình tổ chức dạy học

3.Nội dung bài mới:

*Mở bài: Kể tên các cơ quan trong ống tiêu hóa và cho biết quá trình tiêu hóa

bắt đầu từ đâu? (Miệng) Thức ăn sau khi vào miệng sẽ được biến đổi như thếnào?Cô và các em cùng tìm hiểu bài hôm nay: Tiết 26: Tiêu hóa ở khoang miệng

* Tiến trình:

Hoạt động 1 Tiêu hóa ở khoang miệng.

Hoạt động của Thầy và trò Nội dung kiến thức cần đạt -GV chiếu tranh cấu tạo khoang

miệng yêu cầu HS quan sát tranh

? Nhớ lại khi em ăn cơm đã có những

cơ quan nào trong khoang miệng

tham gia vào quá trình tiêu hóa thức

ăn (Xác định các cơ quan đó trên

hình vẽ)?

- HS lên bảng xác định được các cơ

quan trong khoang miệng (Răng, lưỡi,

tuyến nước bọt, các cơ: Môi, má…)

I.Tiêu hóa ở khoang miệng