Bồi dưỡng HSG Sinh học 9 Chương II

 Giảm phân tạo nên các loại giao tử đực và giao tử cái có bộ NST khác nhau về nguồn gốc, đây là cơ sở tạo ra các biến dị tổ hợp trong thụ tinh.. Tại sao những diễn biến của NST trong kì

CHƯƠNG II: NHIỄM SẮC THỂ (NST)

I NHIỄM SẮC THỂ VÀ QUÁ TRÌNH NGUYÊN PHÂN

1 NST là gì? Nêu cấu trúc và chức năng của NST?

 NST là vật chất di truyền nằm trong nhân tế bào, dễ bắt màu khi nhuộm tế bào bằng dung dịch thuốc nhuộm kiềm tính

 Cấu trúc NST :

+ Ơû kì giữa của quá trình phân bào, NST có cấu trúc đặc trưng

+ Mỗi NST gồm 2 nhiễm sắc tử chị em (2 crômatit) dính với nhau ở tâm động (eo thứ nhất) chia nó thành 2 cánh Tâm động là điểm đính NST vào sợi tơ vô sắc để giúp NST

di chuyển về 2 cực tế bào Một số NST còn có eo thứ hai (được xem là nơi tổng hợp ARN ribôxôm) Ơû kì này, NST có dạng hình hạt, hình que, chữ V, có chiều dài từ 0,5 – 50 µm, đường kính 0,2 – 2 µm

+ Về cấu trúc hóa học, mỗi crômatit gồm 2 thành phần chủ yếu là 1 phân tử ADN và prôtêin loại histôn (prôtêin kiềm) với tỉ lệ tương đương nhau

 Chức năng NST :

+ NST là cấu trúc mang gen, mỗi gen nằm ở 1 vị trí xác định gọi là lôcut

+ Gen có bản chất là ADN chứa thông tin qui định tính trạng di truyền của cơ thể

+ NST có đặc tính tự nhân đôi (do ADN có khả năng tự sao), nhờ đó các gen qui định tính trạng được di truyền qua các thế hệ tế bào và cơ thể

+ Những biến đổi về số lượng và cấu trúc NST sẽ gây những biến đổi về các tính trạng

di truyền

2 Trình bày cấu trúc siêu hiển vi của NST.

‗ NST được cấu tạo từ chất nhiễm sắc, chứa phân tử ADN mạch kép

‗ NST cấu tạo theo nguyên tắc đa phân:

 Đơn phân của NST là nuclêôxôm Trong nuclêôxôm, phân tử ADN quấn 1¾ vòng vơí khoảng 146 cặp nuclêôtit quanh khối cầu gồm 8 phân tử prôtêin loại histôn Mỗi nuclêôxôm có đường kính 11nm, dày 5,7nm (1nm = 10-9m)

 Các nuclêôxôm liên kết với nhau tạo thành chuỗi nuclêôxôm

 Chuỗi nuclêôxôm cuộn xoắn tạo thành sợi cơ bản

 Sợi cơ bản cuộn xoắn bậc 2 tạo nên sợi nhiễm sắc

 Sợi nhiễm sắc tiếp tục cuộn xoắn tạo nên cấu trúc crômatit

‗ Với cáu trúc cuộn xoắn như vậy nên chiều dài của NST có thể được rút ngắn 15.000 đến 20.000 lần so với chiều dài của ADN

3 NST có tính đặc trưng như thế nào? Nêu VD về tính đặc trưng của bộ NST của mỗi loài SV.

Tế bào của mỗi loài sinh vật có 1 bộ NST đặc trưng về số lượng và hình dạng:

 Về số lượng :

+ Trong tế bào sinh dưỡng (tế bào xôma):

 Có bộ NST chứa các cặp NST tương đồng gọi là bộ NST lưỡng bội, kí hiệu 2n NST, và đặc trưng cho từng loài

VD: Người: 2n = 46, ruồi giấm: 2n = 8, gà: 2n = 78, đậu Hà lan: 2n = 14, ngô: 2n =

20…

 Trong cặp NST tương đồng (là cặp NST giống nhau về hình dạng và kích thước), 1 NST có nguồn gốc từ bố, 1 NST có nguồn gốc từ mẹ

 Do NST tồn tại thành từng cặp tương đồng nên gen trên NST tồn tại thành cặp tương ứng

 Trong tế bào sinh dục (giao tử): Bộ NST chỉ chứa một NST của mỗi cặp tương đồng gọi là bộ NST đơn bội, ký hiệu là n NST

VD: Người: n = 23, ruồi giấm: n = 4; gà: n = 39, đậu Hà lan: n = 7, ngô: n = 10…

 Ngoài ra, ở những loài sinh sản đơn tính, có sự khác nhau giữa các cá thể đực và cá thể cái ở 1 cặp NST giới tính, được kí hiệu là XX và XY

 Về hình dạng : Tại kì giữa, NST co ngắn cực đại và có chiều dài từ 0,5 – 50 µm, đường

kính 0,2 – 2 µm, đồng thới có hình dạng đặc trưng riêng (hình hạt, hình que, chữ V)

 Ngoài ra, NST còn đặc trưng về số lượng, thành phần, trình tự phân bố các gen trên NST; đặc trưng bởi hoạt động nhân đôi, sự phân li, tổ hợp, đột biến về số lượng và cấu trúc NST.

4 Số lượng NST trong bộ lưỡng bội có phản ánh trình độ tiến hoá của loài không?

_ Số lượng NST trong bộ lưỡng bội không phản ánh trình độ tiến hoá của loài Trình độ tiến hoá của loài phụ thuộc vào cấu trúc NST

5 Phân biệt bộ NST lưỡng bội và bộ NST đơn bội.

 Trong tế bào sinh dưỡng (xôma)

 Bao gồm các cặp NST tương đồng Mỗi cặp

gồm 2 NST giống nhau về hình dạng, kích

thước và cấu trúc, 1 NST có nguồn gốc từ

bố, 1 NST có nguồn gốc từ mẹ

 Kí hiệu là 2n (NST)

 VD: Người: 2n = 46, ruồi giấm: 2n = 8

 Trong giao tử

 Bao gồm mỗi NST của các cặp tương đồng

 Kí hiệu là n (NST)

 VD: Người: n = 23, ruồi giấm: n = 4

6 Tại sao nói NST là cơ sở vật chất của tính di truyền ở cấp độ tế bào?

NST là cơ sở vật chất của tính di truyền ở cấp độ tế bào vì nó thể hiện 1 số đặc điểm sau:

‗ NST là cấu trúc mang gen, các gen mang thông tin di truyền qui định tính trạng của cơ thể

‗ NST được duy trì ổn định qua các thế hệ tế bào nhờ quá trình nguyên phân và được di truyền ổn định qua các thế hệ cá thể nhờ sự kết hợp giữa 3 cơ chế: nguyên phân, giảm phân và thụ tinh

‗ NST còn có khả năng bị đột biến làm cho các tính trạng di truyền biến đổi

7 Chu kì tế bào là gì?

 Vòng đời của mỗi tế bào có khả năng phân chia bao gồm kì trung gian (thời kì sinh trưởng của tế bào) và thời gian phân bào nguyên nhiễm (nguyên phân) Sự lặp lại vòng đời này gọi là chu kì tế bào

 Kì trung gian: chia làm 3 pha:

 Pha G1: NST ôû tráng thaùi ñôn, duoêi xoaĩn hoaøn toaøn Teâ baøo sinh tröôûng laăn thöù nhaât, xạy ra tröôùc khi ADN nhađn ñođi

 Pha S: Caùc phađn töû ADN töï nhađn ñođi, NST nhađn ñođi thaønh NST keùp

 Pha G2: NST ôû tráng thaùi keùp Teâ baøo sinh tröôûng laăn thöù hai, xạy ra sau khi ADN nhađn ñođi, chuaơn bò phađn chia teâ baøo

 Quaù trình nguyeđn phađn: Teâ baøo phađn chia thaønh 2 teâ baøo con Giai ñóan naøy goăm 4 kì: kì ñaău, kì giöõa, kì sau vaø kì cuoâi

8 Nhöõng bieân ñoơi hình thaùi cụa NST ñöôïc bieơu hieôn qua söï ñoùng xoaĩn, duoêi xoaĩn ñieơn hình ôû caùc kì naøo? Tái sao noùi söï ñoùng vaø duoêi xoaĩn coù tính chaât chu kì?

 Caâu truùc rieđng bieôt cụa moêi NST ñöôïc duy trì lieđn túc qua caùc theâ heô teâ baøo, nhöng hình thaùi cụa NST bieân ñoơi qua caùc kì cụa chu kì teâ baøo thođng qua söï ñoùng xoaĩn vaø duoêi xoaĩn cụa noù:

 Söï ñoùng xoaĩn cụa NST bieơu hieôn ôû kì ñaău vaø kì giöõa

 Söï duoêi xoaĩn cụa NST bieơu hieôn ôû kì cuoâi vaø kì trung gian

 Söï ñoùng, duoêi xoaĩn coù tính chaât chu kì, vì ôû kì trung gian, NST ôû dáng duoêi xoaĩn, sau ñoù baĩt ñaău ñoùng xoaĩn ôû kì ñaău vaø ñoùng xoaĩn cöïc ñái ôû kì giöõa Sang kì sau, NST baĩt ñaău duoêi xoaĩn vaø tieâp túc duoêi xoaĩn ôû kì cuoâi Khi 2 teâ baøo con ñöôïc táo thaønh, thì ôû kì trung gian NST lái ôû dáng duoêi xoaĩn hoøan toaøn Khi 2 teâ baøo con phađn chia, NST lái tieâp túc ñoùng xoaĩn vaø duoêi xoaĩn Do ñoù, söï ñoùng vaø duoêi xoaĩn cụa NST coù tính chaât chu kì qua caùc theâ heô teâ baøo

9 Nguyeđn phađn laø gì? Neđu ñaịc ñieơm cụa nguyeđn phađn

* Nguyeđn phađn (phađn baøo nguyeđn nhieêm) laø phöông thöùc sinh sạn teâ baøo, nhôø ñoù maø 1 teẫ baøo mé táo ra 2 teâ baøo con gioâng nhau veă maịt vaôt chaât di truyeăn

* Ñaịc ñieơm cụa nguyeđn phađn:

 Laø hình thöùc sinh sạn cụa teâ baøo sinh döôõng (2n) vaø teâ baøo sinh dúc sô khai (2n)

 Tröôùc khi böôùc vaøo nguyeđn phađn coù söï töï nhađn ñođi cụa NST

10 Neđu nhöõng dieên bieân cô bạn cụa NST trong quaù trình nguyeđn phađn

 Quaù trình nguyeđn phađn xạy ra goăm 1 giai ñóan chuaơn bò (kì trung gian) vaø quaù trình phađn baøo chính thöùc goăm 4 kì: kì ñaău, kì giöõa, kì sau vaø kì cuoâi

 Kì trung gian: NST duoêi xoaĩn, coù dáng sôïi daøi mạnh vaø nhađn ñođi táo caùc NST keùp

 Nguyeđn phađn:

Caùc kì Nhöõng dieên bieân cô bạn cụa NST

Kì ñaău -- Caùc NST keùp baĩt ñaău ñoùng xoaĩn vaø co ngaĩn neđn coù hình thaùi roõ reôt.Caùc NST keùp ñính vaøo caùc sôïi tô cụa thoi phađn baøo ôû tađm ñoông.

Kì giöõa - thoi phađn baøo.Caùc NST keùp ñoùng xoaĩn cöïc ñái, taôp trung thaønh 1 haøng ôû maịt phaúng xích ñáo cụa

Kì sau - li veă 2 cöïc cụa teâ baøo nhôø söï co ruùt cụa caùc sôïi tô cụa thoi phađn baøo.2 crođmatit trong töøng NST keùp taùch nhau ôû tađm ñoông táo thaønh 2 NST ñôn roăi phađn

Kì cuoâi - Caùc NST ñôn duoêi xoaĩn trôû dáng sôïi mạnh

+ Keât quạ:  Töø 1 teâ baøo mé (2n NST)  2 teâ baøo con cuõng coù boô 2n NST.

 2 teâ baøo con coù boô NST gioâng teâ baøo mé laø do trong chu kì teâ baøo, NST ñöôïc nhađn

ñođi ôû kì trung gian vaø sau ñoù phađn li ñoăng ñeău ôû kì sau cụa nguyeđn phađn

11 Yù nghĩa của nguyên phân:

 Là phương thức sinh sản của tế bào, giúp cơ thể đa bào lớn lên

 Là phương thức truyền đạt, duy trì ổn định bộ NST đặc trưng của loài và đặc tính di truyền của từng loài qua các thế hệ tế bào

 Giúp tạo tế bào mới bù đắp tế bào của các mô bị tổn thương hoặc thay thế các tế bào già, chết

12 Hoạt động đóng và duỗi xoắn của NST trong phân bào nguyên phân có ý nghĩa gì?

Hoạt động đóng và duỗi xoắn của NST trong nguyên phân diễn ra theo chu kì:

 Kì giữa và kì sau: đóng xoắn, đảm bảo thông tin di truyền phân li đồng đều về 2 cực tế bào

 Kì cuối: duỗi xoắn, tạo điều kiện cho NST nhân đôi ở kì trung gian, chuẩn bị bước vào lần phân chia tiếp theo

II GIẢM PHÂN, QUÁ TRÌNH TẠO GIAO TỬ VÀ THỤ TINH

13 Nêu đặc điểm của giảm phân và những diễn biến cơ bản của NST ở các kì của giảm phân.

* Đặc điểm của giảm phân:

 Là hình thức phân bào có sự hình thành thoi phân bào

 Giảm phân xảy ra vào thời kì chín của tế bào sinh dục (2n NST), từ 1 tế bào mẹ tạo ra 4 tế bào con mang bộ NST đơn bội (n)

 Giảm phân gồm 2 lần phân bào liên tiếp nhưng NST chỉ tự nhân đôi 1 lần ở kì trung gian trước lần phân bào I, còn lần phân bào II diễn ra sau 1 kì trung gian ngắn

 Mỗi lần phân bào đều gồm 4 kì: kì đầu, kì giữa, kì sau và kì cuối

* Những diễn biến cơ bản của NST trong giảm phân:

Các kì Lần phân bào I Những diễn biến cơ bản của NST Lần phân bào II

Kì đầu

- Các NST kép xoắn lại và co ngắn.

- Các NST kép tương đồng tiếp hợp theo chiều

dọc và có thể bắt chéo với nhau, sau đó lại tách rời nhau.

- NST xoắn lại cho thấy số lượng NST kép trong bộ đơn bội

Kì giữa

- Các NST kép đóng xoắn cực đại.

- Các NST kép tập trung và xếp song song

thành 2 hàng ở mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào.

- Các NST kép xếp thành 1 hàng ở mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào

Kì sau

- Các cặp NST kép phân li độc lập về 2 cực

của tế bào. - nhau ở tâm động thành 2 NST đơn rồi2 crômatit trong từng NST kép tách

mỗi chiếc phân li về 2 cực tế bào.

Kì cuối

- 2 tế bào mới được hình thành đều có bộ

NST đơn bội (n kép) có nguồn gốc khác nhau.

- 4 tế bào con được hình thành đều có bộ NST là bộ đơn bội (n).

 Kết quả: từ 1 tế bào mẹ (2n NST) qua 2 lần phân bào liên tiếp tạo ra 4 tế bào con

mang bộ NST đơn bội (n NST)

14 Nêu ý nghiã của giảm phân.

 Giảm phân làm cho bộ NST trong giao tử giảm đi một nửa (n), để khi thụ tinh tái lập bộ NST đặc trưng của loài (2n)

 Giảm phân tạo nên các loại giao tử đực và giao tử cái có bộ NST khác nhau về nguồn gốc, đây là cơ sở tạo ra các biến dị tổ hợp trong thụ tinh

 Quá trình tiếp hợp NST ở kì đầu I có ý nghĩa rất quan trọng trong hiện tượng di truyền

15 Phân biệt những diễn biến cơ bản của NST trong quá trình nguyên phân và giảm phân

Nội dung là câu 10, 13

Giảm phân I Giảm phân II

Kì đầu

Kì giữa

Kì sau

Kì cuối

16 Nêu những điểm giống nhau và khác nhau cơ bản giữa nguyên phân và giảm phân.

a Giống nhau:

 Đều có sự hình thành thoi phân bào

 NST đều tự nhân đôi 1 lần ở kì trung gian

 Quá trình phân bào đều gồm 4 kì: kì đầu, kì giữa, kì sau và kì cuối

 Đều có sự nhân đôi, đóng xoắn, phân li và tháo xoắn của các NST

b Khác nhau:

Số lần phân

bào - 1 lần phân bào. - 2 lần phân bào.

Loại tế bào

- Xảy ra ở hợp tử, tế bào sinh dưỡng, tế bào sinh dục sơ khai.

- Chỉ xảy ra ở tế bào sinh dục vào thời

kì chín.

Họat động

NST

- Không xảy ra sự tiếp hợp, trao đổi chéo giữa các NST kép trong cặp tương đồng (kì đầu).

- Có 1 lần NST tập trung trên mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào (kì giữa) và phân li (kì sau).

- Có sự phân li đồng đều của các NST đơn về 2 cực của tế bào (kì sau).

- Có sự tiếp hợp, trao đổi chéo giữa các NST kép trong cặp tương đồng vào kì đầu I.

- Có 2 lần NST tập trung trên mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào (kì giữa I và II) và phân li (kì sau I và II).

- Có sự phân li độc lập của các NST kép tương đồng về 2 cực của tế bào (kì sau I).

Kết quả - bào sẽ cho 2 tế bào con có bộ NST lưỡngTừ 1 tế bào mẹ (2n), khi kết thúc phân

bội (2n) giống như tế bào mẹ.

- Từ 1 tế bào mẹ (2n), khi kết thúc phân bào sẽ cho 4 tế bào con có bộ NST đơn bội (n).

17 Tại sao những diễn biến của NST trong kì sau của giảm phân I là cơ chế tạo nên sự khác nhau về nguồn gốc NST trong bộ đơn bội (n) ở các tế bào con được tạo thành qua giảm phân?

 Vì ở kì sau I diễn ra sự phân li độc lập của các cặp NST kép tương đồng về 2 cực tế bào, tạo nên các giao tử (n) khác nhau về nguồn gốc NST

 VD: + Kí hiệu 2 cặp NST tương đồng: Aa, Bb, ở kì giữa NST ở thể kép: (AA)(aa),

(BB)(bb)

+ Do sự phân li độc lập ở kì sau I khi về 2 cực tế bào, nên tổ hợp NST ở tế bào con khi kết thúc lần phân bào I có 2 khả năng:

1 (AA) (BB), (aa) (bb)

2 (AA) (bb), (aa) (BB) + Vì vậy, qua giảm phân tạo 4 loại giao tử khác nhau về nguồn gốc NST: AB, Ab,

aB, ab

18 So sánh quá trình phát sinh giao tử đực và giao tử cái ở động vật.

a Giống nhau:

 Các tế bào mầm (noãn nguyên bào và tinh nguyên bào) đều nguyên phân liên tiếp nhiều lần

 Noãn bào bậc 1 và tinh bào bậc I đều giảm phân để hình thành giao tử

b Khác nhau:

Sự phát sinh giao tử cái

- Xảy ra ở buồng trứng.

- Các tế bào mầm (2n) nguyên phân liên tiếp

nhiều lần tạo ra noãn nguyên bào (2n)  noãn

bào bậc 1 (2n).

- Noãn bào bậc 1 qua giảm phân I cho thể cực thứ

I (n) có kích thước nhỏ và nõan bào bậc 2 (n kép)

có kích thước lớn.

- Noãn bào bậc 2 qua giảm phân II tạo thể cực thứ

II (n) có kích thước nhỏ và 1 tế bào trứng (n) có

kích thước lớn.

- Từ mỗi nõan bào bậc 1 qua giảm phân cho 3 thể

cực và 1 tế bào trứng, trong đó chỉ có trứng trực

tiếp thụ tinh.

Sự phát sinh giao tử đực

- Xảy ra ở tinh hòan.

- Các tế bào mầm (2n) nguyên phân liên tiếp nhiều lần tạo ra tinh nguyên bào (2n)  tinh bào bậc 1 (2n).

- Tinh bào bậc 1 qua giảm phân I tạo thành 2 tinh bào bậc 2 (n kép).

- Mỗi tinh bào bậc 2 qua giảm phân II tạo thành 2 tinh tử, các tinh tử phát triển thành tinh trùng (n).

- Từ mỗi tinh bào bậc 1 qua giảm phân cho 4 tinh trùng (có nguồn gốc NST khác nhau), các tinh trùng này đều tham gia thụ tinh.

19 Trình bày quá trình phát sinh giao tử ở thực vật có hoa.

a Sự phát sinh giao tử đực:

 Mỗi tế bào mẹ của tiểu bào tử (2n) giảm phân cho 4 tiểu bào tử (n)

 Mỗi tiểu bào tử nguyên phân 1 lần cho 2 nhân đơn bội, hình thành 4 hạt phấn

 Trong hạt phấn, 1 nhân phân chia cho 1 nhân ống phấn, 1 nhân sinh sản phân chia tạo ra

2 giao tử đực (n)

b Sự phát sinh giao tử cái:

 Mỗi tế bào mẹ của đại bào tử (2n) giảm phân cho 4 đại bào tử (n), 3 tế bào có kích thước bé bị thoái hóa, tế bào có kích thước lớn nguyên phân liên tiếp 3 lần tạo ra 8 nhân đơn bội nằm trong túi phôi, gồm 3 tế bào đối cực, 2 nhân cực, 2 trợ bào và 1 tế bào trứng nằm

ở phía cuối lỗ noãn của túi phôi

20 Nêu điểm giống nhau và khác nhau cơ bản giữa sự phát sinh giao tử ở động vât và thực vật có hoa.

a Giống nhau:

 Đều xảy ra ở cơ quan sinh sản

 Các tế bào sinh dục (2n) ở thời kì chín đều qua giảm phân để tạo hình thành 4 tế bào đơn bội (n)

b Khác nhau:

Phát sinh giao tử ở động vật

- Xảy ra đơn giản hơn

- Các tế bào đơn bội hình thành giao tử ngay

sau quá trình giảm phân

Phát sinh giao tử ở thực vật có hoa

- Xảy ra phức tạp hơn

- Các tế bào đơn bội sau giảm phân lại tiếp tục nguyên phân 1 số lần liên tiếp rồi mới phân hóa để tạo giao tử

21 Sự thụ tinh là gì?

 Thụ tinh là sự kết hợp giữa 1 giao tử đực với 1 giao tử cái ( hay giưã 1 tinh trùng với 1 tế bào trứng) tạo thành hợp tử

 Thực chất của sự thụ tinh là sự kết hợp 2 bộ nhân đơn bội (n) hay sự tổ hợp 2 bộ NST của

2 giao tử đực và giao tử cái, tạo thành bộ nhân lưỡng bội (2n) ở hợp tử (có nguồn gốc từ

bố và mẹ)

22 Taị sao nói sự thụ tinh diễn ra theo nguyên tắc “một – một”?

 Sự thụ tinh diễn ra theo nguyên tắc “một – một”, nghiã là một giao tử cái chỉ kết hợp với một giao tử đực

 Việc ngăn chặn không cho nhiều tinh trùng xuyên vào trứng (hay sự đa tinh) được tiến hành theo cách sau: khi tinh trùng đầu tiên thâm nhập vào làm thay đổi trong màng sinh chất như làm tăng cường giải phóng ion Ca2+ trong bào tương của trứng → các hạt vỏ trong bào tương giải phóng chất tiết Các enzim trong chất tiết làm biến đôỉ màng sáng cuả trứng, do đó các tinh trùng khác không vào được nữa

23 Ý nghĩa của thụ tinh:

 Thụ tinh phục hồi bộ NST lưỡng bội (2n) của loài do sự kết hợp giữa giao tử đực (n) và giao tử cái (n)

 Mặt khác, sự kết hợp ngẫu nhiên giữa các giao tử khác nhau về nguồn gốc này đã tạo nên các hợp tử chứa các tổ hợp NST khác nhau về nguồn gốc Từ đó làm xuất hiện nhiều biến dị tổ hợp phong phú, là nguồn nguyên liệu cho quá trình tiến hóa và chọn giống

24 Những hoạt động nào của NST trong giảm phân, những hoạt động nào của giao tử trong thụ tinh tạo ra các biến dị tổ hợp? ( Hoặc: Tại sao sự kết hợp ngẫu nhiên giữa các giao tử đực và giao tử cái lại tạo được các hợp tử chứa các tổ hợp NST khác nhau về nguồn gốc?)

 Sự phân li độc lập của các cặp NST tương đồng xảy ra trong giảm phân đã tạo nên các giao tử khác nhau về nguồn gốc NST Trong thụ tinh, các giao tử này kết hợp ngẫu nhiên với nhau đã tạo nên các kiểu hợp tử chứa các tổ hợp NST khác nhau về nguồn gốc Từ đó tạo ra biến dị tổ hợp là nguyên liệu phong phú cho quá trình tiến hóa và chọn giống

25 Biến dị tổ hợp xuất hiện phong phú ở những loài sinh sản hữu tính được giải thích trên cơ sở tế bào học nào?

 Giảm phân đã tạo ra nhiều loại giao tử khác nhau về nguồn gốc NST, sự kết hợp ngẫu nhiên của chúng qua thụ tinh đã tạo ra các hợp tử mang những tổ hợp NST khác nhau, đây chính là nguyên nhân tạo ra các biến dị tổ hợp phong phú ở những loài sinh sản hữu

tính, tạo nguồn nguyên liệu cho tiến hóa và chọn giống Do đó, người ta thường dùng phương pháp lai hữu tính để tạo ra nhiều biến dị tổ hợp nhằm phục vụ cho công tác chọn giống

26 Giải thích vì sao bộ NST đặc trưng của những loaì sinh sản hữu tính lại được duy trì ổn định qua các thế hệ cơ thể?

 Nhờ giảm phân đã làm cho bộ NST trong giao tử giảm đi một nửa (n), để khi thụ tinh khôi phục lại bộ NST 2n Như vậy, nhờ sự phối hợp của các qúa trình nguyên phân, giảm phân và thụ tinh đã đảm bảo duy trì ổn định bộ NST đặc trưng của những loài sinh sản hữu tính qua các thế hệ cơ thể

27 Hãy cho biết mối liên quan giữa nguyên phân, giảm phân và thụ tinh trong quá trình truyền đạt thông tin di truyền.

 Nhờ nguyên phân mà các thế hệ tế bào khác nhau vẫn chứa đựng thông tin di truyền giống nhau, đặc trưng cho loài

 Nhờ giảm phân đã tạo nên các giao tử đơn bội (n), để khi thụ tinh khôi phục lại trạng thái lưỡng bội (2n)

 Nhờ thụ tinh đã kết hợp bộ NST đơn bội trong tinh trùng với bộ NST đơn bội trong trứng thành bộ NST 2n trong hợp tử, đảm bảo việc truyền đạt thông tin di truyền từ bố mẹ sang con cái được ổn định

 Vậy, ở loài giao phối, sự phối hợp 3 quá trình là cơ chế duy trì ổn định bộ NST đặc trưng của loài qua các thế hệ, đồng thời còn tạo điều kiện cho các đột biến có thể lan rộâng trong loài → biểu hiện thành kiểu hình đột biến

28 Tại sao nĩi các lồi sinh sản hữu tính cĩ ưu việt hơn so với sinh sản sinh dưỡng? Giải thích.

 Sinh sản hữu tính là hình thức sinh sản được thực hiện bằng con đường giảm phân, tạo giao tử

và thụ tinh, cĩ xảy ra sự phân li độc lập, tổ hợp tự do và trao đổi đọan giữa các NST, đã tạo ra nhiều loại giao tử, nhiều loại tổ hợp khác nhau về nguồn gốc và chất lượng Nhờ đĩ mà lồi sinh sản hữu tính vừa duy trì được tính đặc trưng, vừa tạo ra các biến dị đảm bảo tính thích ứng cao

 Cịn sinh sản sinh dưỡng là hình thức sinh sản theo cơ chế nguyên phân chỉ tạo ra các thế hệ

tế bào con giống hịan tồn tế bào mẹ, nên trong trường hợp phân bào bình thường khơng tạo

ra các biến dị, lồi sinh sản sinh dưỡng khơng cĩ biến dị để chọn lọc khi gặp điều kiện sống thay đổi

29 Trong thực tế, hoa của những cây được trồng bằng hạt thường có nhiều biến dị về màu sắc hơn hoa của những cây trồng bằng phương pháp giâm, chiết, ghép Giải thích?

a Ơû cây trồng bằng hạt:

 Trong hạt chứa phôi phát triển từ hợp tử, còn phôi nhũ là chất dinh dưỡng dự trữ để nuôi cây mầm ở giai đọan nẩy mầm Như vây hạt được tạo từ sự kết hợp giữa 2 quá trình giảm phân và thụ tinh trong sinh sản hữu tính Trong giảm phân đã tạo ra nhiều loại giao tử khác nhau về nguồn gốc NST và sự kết hợp ngẫu nhiên của các loại giao tử qua thụ tinh đã tạo ra các hợp tử mang những tổ hợp NST khác nhau Đây chính là nguyên nhân chủ yếu làm xuất hiện biến dị tổ hợp phong phú

b Ơû cây trồng bằng giâm, chiết, ghép:

 Giâm, chiết, ghép là hình thức sinh sản vô tính ở cây trồng Quá trình này dựa vào cơ chế nguyên phân, trong đó có sự nhân đôi của NST và ADN Qua đó, các đặc điểm di truyền được sao chép nguyên vẹn sang các tế bào con nên ít có khả năng tạo ra biến dị

 Vì vậy, hoa của những cây trồng bằng hạt thường có nhiêù biến dị về màu sắc hơn hoa của những cây được trồng theo phương pháp giâm, chiết, ghép

III CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

30 Nêu khái niệm về NST giới tính Cho VD về sự phân hóa cặp NST giới tính ở SV

- Trong tế bào lưỡng bội (2n NST) có:

+ Các NST thường (kí hiệu A) tồn tại thành cặp tương đồng, giống nhau ở giới đực và giới cái

+ 1 cặp NST giới tính có thể tương đồng (XX) ở giới này nhưng không tương đồng (XY) ở

giới kia

VD: Ở người, trong tế bào lưỡng bội có 46 NST xếp thành 23 cặp, trong đó có 44 NST thường (44A) xếp thành 22 cặp tương đồng và 1 cặp NST giới tính: ở nữ là cặp tương đồng XX, ở nam là cặp không tương đồng XY

 NST giới tính mang gen quy định tính đực, cái và các tính trạng liên quan hoặc không liên quan với giới tính

VD: Ở người, NST Y mang gen SRY là nhân tố xác định tinh hoàn, NST X mang gen lặn

qui định máu khó đông

 Ơû nhiều loài đơn tính, giới tính phụ thuộc vào sự có mặt của cặp NST giới tính XX hay

XY trong tế bào

VD: + Ơû người, động vật có vú, ruồi giấm, cây gai, cây chua me : cá thể cái: XX cái, cá thể đực: XY

+ Ơû chim, ếch nhái, bò sát, bướm, dâu tây : cá thể đực: XX, cá thể cái: XY

+ Ơû bọ xít, châu chấu, rệp: cá thể đực: XO, cá thể cái: XX (có bộ NST 2n là số lẻ)

31 Phân biệt NST thường và NST giới tính.

- Trong tế bào lưỡng bội , thường tồn tại

thành nhiều cặp

- Trong tế bào lưỡng bội, thường tồn tại

1 cặp

- Luôn tồn tại thành từng cặp tương đồng ở

cả 2 giới

- Là cặp tương đồng (XX) ở giới này hoặc không tương đồng (XY, XO) ở giới kia

- Mang gen qui định tính trạng thường

không liên quan giới tính - Mang gen qui định tính trạng liênquan hoặc không liên quan đến giới

tính

32 Giải thích cơ chế sinh con trai, con gái ở người (Cơ chế NST xác định giới tính) Viết sơ đồ minh họa.

Quan niệm cho rằng người mẹ quyết định việc sinh con trai hay con gái là đúng hay sai?

a Giải thích:

 Giới tính ở người được qui định bởi cặp NST giới tính

 Cơ chế NST xác định giới tính là sự nhân đôi, phân li của cặp NST giới tính trong quá trình phát sinh giao tử và được tổ hợp lại trong quá trình thụ tinh

 Trong phát sinh giao tử:

+ Mẹ mang cặp NST giới tính XX tạo ra 1 loại trứng mang NST X (đồng giao tử)

+ Bố mang cặp NST giới tính XY ra 2 loại tinh trùng X và Y (dị giao tử) với tỉ lệ ngang nhau

 Trong thụ tinh:

+ Tinh trùng X kết hợp với trứng X tạo hợp tử XX phát triển thành con gái

+ Tinh trùng Y kết hợp với trứng X tạo hợp tử XY phát triển thành con trai

b Sơ đồ minh họa:

P: 44A + XX × 44A + XY

G: 22A + X 22A + X , 22A+ Y

F1:

22A + X

c Quan niệm cho rằng người mẹ quyết định việc sinh con trai hay con gái là sai, vì mẹ chỉ cho

1 loại trứng mang NST giới tính X, còn bố cho 2 loại tinh trùng X và Y, cho nên việc quyết định trai hay gái là do bố chứ không phải do mẹ

33 Tại sao trong cấu trúc dân số, tỉ lệ nam: nữ xấp xỉ 1:1?

Các điều kiện để đảm bảo tỉ lệ giới tính là 1 : 1 ở các loài giao phối.

‗ Do trong giảm phân tạo giao tử, nữ luôn tạo ra 1 loại trứng X, còn nam tạo ra 2 loại tinh trùng X và Y với tỉ lệ ngang nhau, nên trong cấu trúc dân số với qui mô lớn, tỉ lệ nam : nữ luôn xấp xỉ 1 : 1

‗ Các điều kiện để đảm bảo tỉ lệ giới tính là 1 : 1 ở các loài giao phối:

 Ở cơ thể dị giao tử, hai loại giao tử mang NST X và Y có tỉ lệ ngang nhau

 Xác suất thụ tinh của 2 loại giao tử mang NST X và Y với giao tử khác giới mang NST X là ngang nhau

 Hợp tử mang XX và XY có sức sống ngang nhau

 Số lượng cá thể thống kê phải đủ lớn

34 Hãy giải thích cơ sở khoa học của việc điều chỉnh tỉ lệ đực : cái ở vật nuôi Điều này có ý nghĩa gì trong thực tiễn? (Những yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính).

 NST giới tính qui định giới tính của cơ thể, nhưng sự hình thành và phân hóa giới tính còn chịu ảnh hưởng của các nhân tố môi trường bên trong (hoocmôn sinh dục) và môi trường ngoài (ánh sáng, nhiệt độ…)

 Tác động của hoocmôn sinh dục: nếu cho hoocmôn sinh dục tác động vào những giai đọan

sớm trong sự phát triển cá thể có thể làm biến đổi giới tính, tuy cặp NST giới tính vẫn không đổi VD: dùng hoocmôn sinh dục đực mêtyl testôsterôn tác động vào cá cái vàng lúc còn non có thể làm cá cái biến thành cá đực (về kiểu hình)