Gương mặt thế giới hiện đại Phần 3

Nùm 1950, Tíy Ban Nha víîn lađ möơt nûúâc ăang phaât triïín vúâi mûâc söịng thíịp, dín lađm nöng nghiïơp chiïịm 47% söị ngûúđi lao ăöơng vađ nïìn cöng nghiïơp thiïịu thöịn.. Ngađnh nöng

Búđ biïín Ăõa Trung Haêi ăaô trúê thađnh ăiïím du lõch híịp díîn nhíịt

thïị giúâi, ặúơc ăaânh giaâ cao vò muđa ăöng úê ăíy íịm aâp vađ trûúâc kia lađ

núi chó dađnh cho nhûông nhađ giađu ăùơc lúơi Caâc búđ biïín xûâ Dalmatie

(ngađy nay chuê ýịu thuöơc Croatia, nhíịt lađ vúâi caâc thađnh phöị Split,

Dubrovnik) - mang laơi nguöìn lúơi to lúân, giúđ ăíy bõ boê hoang vò chiïịn

tranh Sûơ ăöí xö vïì caâc ăiïím du lõch coâ nùưng vađ biïín giuâp caâc nûúâc

chuê nhađ thu nhiïìu ngoaơi tïơ vađ taơo cöng ùn viïơc lađm Noâ thu huât dín

lao ăöơng vïì möơt söị tuơ ăiïím, gíy míịt cín ăöịi vïì mùơt khöng gian trong

nûúâc, coâ nguy cú ăöịi vúâi caâc vuơ chaây lúân nhiïìu hún bao giúđ hïịt, dín

cû quaâ taêi úê ven biïín, ríịt nhöơn nhaơo vađ ö nhiïîm

ƒ Baân ăaêo I-bï-rich: Tíy Ban Nha vađ Böì Ăađo Nha

Nùìm úê tíy nam Íu vúâi diïơn tñch 585.000km2, baân ăaêo I-bï-rñch

röơng hún nûúâc Phaâp Baân ăaêo nađy ăùơc trûng búêi hònh daâng bíìu duơc

vađ ắa hònh ăíịt cao- núi caâc cao nguýn Maseta vađ vuđng nuâi taơo nïn

möơt phong caênh nöíi bíơt Noâ cođn ăùơc trûng búêi sûơ tûúng phaên giûôa

möơt bïn lađ miïìn bùưc vúâi tíy bùưc- khñ híơu ăaơi dûúng íím ûúât vađ möơt

bïn lađ nam vađ ăöng nam, núi coâ díịu íịn roô neât cuêa biïín Ăõa Trung

Haêi- lađ nguýn nhín cuêa sûơ cùìn cöîi trïn bïì mùơt vađ sûơ khö kiïơt cuêa

nhûông dođng söng

Hai nûúâc “nùơng kyâ” ríịt khaâc biïơt nhau phín chia baân ăaêo nađy

Tíy Ban Nha röơng hún gíìn 6 líìn vađ ăöng dín hún 4 líìn so vúâi Böì

Ăađo Nha Hai nûúâc nađy xûa kia coâ ríịt nhiïìu ăiïím chung vïì lõch sûê

trong quaâ khûâ cuông nhû trong thúđi gian gíìn ăíy Vađo thúđi Trung cöí,

sûơ cû truâ cuêa ngûúđi A Ríơp trïn phíìn lúân nhíịt cuêa baân ăaêo nađy taơo ra

möơt trung tím vùn minh raơng rúô Maôi túâi nùm 1942, cuöơc chinh phuơc

cuêa “caâc öng vua thiïn chuâa giaâo” múâi hoađn thađnh Thïị kyê XV-XVI

ăöịi vúâi hai nûúâc nađy lađ thúđi kyđ khaâm phaâ vađ chinh phuơc caâc ăïị chïị

thûơc dín úê xa mađ tûđ ăoâ hoơ mang vïì nhûông tađi saên to lúân Ngay tûđ

ăíìu thïị kyê thûâ XVII, Tíy Ban Nha vađ Böì Ăađo Nha ăaô bùưt ăíìu suy

tađn vađ tíơn 200 nùm sau víîn chûa coâ caâch maơng cöng nghiïơp Vađo thïị

kyê XX, “lõch sûê song song” nađy víîn tiïịp diïîn Caê hai nûúâc ăïìu theo

chïị ăöơ ăöơc tađi: chïị ăöơ ăöơc tađi Salazar úê Böì Ăađo Nha vađ Franco úê Tíy

Ban Nha Dûúđng nhû caê hai nûúâc ăaô tòm ăïịn chïị ăöơ dín chuê vađo

cuđng möơt thúđi ăiïím Nùm 1974, “cuöơc caâch maơng hoa cíím chûúâng”ăaô

khai sinh ra úê Böì Ăađo Nha möơt nïìn cöơng hoađ nghõ viïơn Cođn úê Tíy

Ban Nha sau caâi chïịt cuêa vua Franco, vua Juan Carlos ăaô thiïịt líơp

nïn chïị ăöơ quín chuê líơp hiïịn Nïìn dín chuê khöi phuơc laơi ăaô taơo ăiïìu

kiïơn cho viïơc gia nhíơp cöơng ăöìng kinh tïị chíu Íu E.E.C nùm 1986

Nhûng vûúơt ra ngoađi sûơ tiïịn triïín cuêa lõch sûê tûúng ăöìng íịy (cíìn noâi

thïm úê ăíy sûơ liïn kïịt ngay tûđ ăíìu nhûông nùm 70, tyê lïơ sinh thíịp),

nhûông biïịn ăöíi vïì kinh tïị xaô höơi trïn baân ăaêo nađy cuông diïîn ra vúâi

nhõp ăöơ khaâc nhau

Trong khi Tíy Ban Nha ăang phaât triïín maơnh thò Böì Ăađo Nha

víîn cođn tuơt híơu ăaâng kïí vađ cuđng vúâi Hy Laơp, lađ nûúâc ngheđo nhíịt

trong 15 nûúâc liïn minh chíu Íu

ƒ Ăöơng lûơc kinh tïị vađ cöng nghiïơp hoaâ

Tûđ möơt nûúâc trong tònh traơng keâm phaât triïín nùm 1950, Tíy Ban

Nha ăaô vûún lïn ặâng hađng thûâ 12 trong caâc cûúđng quöịc kinh tïị thïị

giúâi

Nùm 1950, Tíy Ban Nha víîn lađ möơt nûúâc ăang phaât triïín vúâi mûâc

söịng thíịp, dín lađm nöng nghiïơp chiïịm 47% söị ngûúđi lao ăöơng vađ nïìn

cöng nghiïơp thiïịu thöịn Ngađy nay nûúâc nađy daô trúê thađnh cûúđng quöịc

kinh tïị thûâ 7 trïn thïị giúâi; GDP ăaô tùng 30 líìn kïí tûđ nùm 1960 (tùng

gíịp ăöi so vúâi cöơng ăöìng chíu Íu) vađ thu nhíơp ăíìu ngûúđi bùìng 60%

cuêa ngûúđi Phaâp viïơc töí chûâc thađnh cöng ăaơi höơi thïí thao Olympique

quöịc tïị Barceâlona vađ triïín laôm quöịc tïị Seâville nùm 1992 ăaô chûâng toê

sûâc maơnh cuêa nûúâc nađy

Sûơ tùng trûúêng bùưt ăíìu tûđ nùm 1960 vúâi viïơc múê cûêa cuêa Tíy Ban

Nha ra thïị giúâi bïn ngoađi, ăaânh díịu bùìng viïơc gia nhíơp liïn húơp

quöịc vađ quyô tiïìn tïơ quöịc tïị IMF Ăöìng thúđi trong thúđi gian nađy phaât

triïín caâc möịi quan hïơ kinh tïị vúâi Mô vađ Tíy Íu nguöìn tû baên cuêa hoơ

ăaô goâp phíìn vađo sûơ múê röơng cuêa Tíy Ban Nha vúâi söị vöịn döìi dađo liïn

tuơc tùng mađ ngađnh du lõch ăođi hoêi

Quaâ trònh cöng nghiïơp hoaâ ặúơc tùng cûúđng ặúng nhiïn lađ neât

ăùơc trûng cho Tíy Ban Nha nùng ăöơng vađ biïịn chuýín Nguöìn vöịn

nûúâc ngoađi, ăíìu tû tû nhín vađ quöịc doanh trong nûúâc ăaô taơo ăiïìu

kiïơn cho phaât triïín cöng nghiïơp Nïìn cöng nghiïơp coâ thõ trûúđng lúân

trong nûúâc ặúơc múê röơng bùìng viïơc tùng sûâc mua vađ ặúơc khuýịn

khñch búêi viïơc gia nhíơp liïn minh chíu Íu, lađ ăöịi thuê caơnh tranh

ăaâng nïí ăöịi vúâi caâc nûúâc laâng giïìng chíu Íu

Ngađnh cöng nghiïơp chiïịm 33% dín lao ăöơng vađ 37,5% GDP, kïí tûđ

nay xïịp thûâ 2 trïn thïị giúâi vúâi gam saên xuíịt khaâ ăa daơng Caâc lônh

vûơc ăang phaât triïín maơnh nhû saên xuíịt ötö dô nhiïn lađ cođn phuơ

thuöơc vïì vöịn vađ kyô nghïơ cuêa nûúâc ngoađi (chiïịm híìu nhû töíng saên

lûúơng) Caâc cöng trònh nhađ úê vađ cöng trònh cöng cöơng, cöng nghiïơp

thuöơc da cuông ríịt söi ăöơng Traâi laơi, ngađnh luýơn gang theâp cuông

nhû ngađnh ăoâng tađu cuêa cöơng ăöìng tûơ trõ asturies úê tíy ban Nha

ăang lím vađo khuêng hoaêng trong khi ăoâ ngađnh dïơt vađ may mùơc ăang

phaêi chõu ặơng vò trang thiïịt bõ laơc híơu Cíìn phaêi coâ möơt nöî lûơc ăíìu

tû ăaâng kïí ăïí phaât triïín nghiïn cûâu vađ caâch tín, caêi thiïơn cú súê haơ

tíìng víơn taêi vađ ăöíi múâi böơ maây saên xuíịt

Nïìn kinh tïị vûúơt khoêi sûơ suy suơp trong nhûông nùm 80 luön ăùơt

ra nhiïìu víịn ăïì cíìn giaêi quýịt, ăùơc biïơt lađ tyê lïơ thíịt nghiïơp cođn úê

mûâc cao nhíịt trong cöơng ăöìng chíu Íu (khoaêng 20%), tyê lïơ nađy cođn

cao hún úê miïìn nam vađ úê Andalousie Caân cín thûúng maơi luön

thím huơt Giûôa caâc vuđng víîn cođn míịt cín ăöịi

ƒ Nïìn nöng nghiïơp phaât triïín hai töịc ăöơ

Tûđ nùm 1960, ngađnh nöng nghiïơp bùưt ăíìu huđng maơnh, sûơ caơnh

tranh cuêa Tíy Ban Nha giúđ ăíy khiïịn nöng dín Phaâp vađ yâ phaêi lo

ngaơi

Tûđ nùm 1960 nïìn nöng nghiïơp ăaô chuýín biïịn síu sùưc Vúâi 1,3

triïơu nöng dín (chiïịm 10% dín lao ăöơng), söị lao ăöơng trong nöng

nghiïơp ăaô giaêm ăi möơt nûêa Ăíìu tû lúân nhíịt víîn lađ tûđ nhađ nûúâc, ăaô

taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi cho cú khñ hoaâ nöng nghiïơp vađ tùng mûâc tiïu

thuơ phín boân Khoaên ăíìu tû nađy cođn cho pheâp tíơp trung ặúơc 4 triïơu

heâc ta ăíịt nöng nghiïơp vađ phaât triïín tûúâi tiïu cho ba triïơu heâc ta

(15% ăíịt canh taâc) ăöìng thúđi cođn mang laõ nhûông lúơi ñch khaâc - sûơ

maât meê trïn diïơn röơng cuêa ăíịt nûúâc

Trong nöng nghiïơp cuông nöíi lïn nhûông tûúng phaên Ngađnh nöng

nghiïơp phaât triïín theo hûúâng thím canh trong nhûông vuđng canh taâc

ặúơc tûúâi nûúâc thuöơc caâc ăöìng bùìng duýn haêi doơc theo caâc con söng

lúân nhû (eđbre, Guadalquivir), bùìng viïơc tröìng xen keô cam quyât (Tíy

Ban Nha lađ nûúâc xuíịt khííu hađng ăíìu vïì mùơt hađng nađy), rau quaê, luâa

gaơo vađ trïn caâc quaê ăöìi tröìng nho vađ ö liu

Traâi laơi, viïơc tröìng cíịy trïn ăíịt khö thöịng lônh vuđng cao nguýn

Meseta vađ miïìn nam, vúâi viïơc thím canh nhùìm múê röơng caâc loaơi nguô

cöịc, nho vađ ö liu Möơt sûơ ăöịi líơp khaâc; ăoâ lađ giûôa nhûông caânh ăöìng

nho phña bùưc vađ caâc vuđng ăöìng bùìng duýn haêi vađ caâc ăiïìn trang lúân

phña nam (2% chuê súê hûôu chiïịm 2/3 ăíịt tröìng úê ăíy), tuy nhiïn ăíịt

tröìng úê ăíy chûa ặúơc khai thaâc hïịt hoùơc khai thaâc keâm vađ nùng

xuíịt thíịp Víịn ăïì vïì ăiïìn trang lúân- trúê ngaơi lúân ăöịi vúâi nöng nghiïơp

víîn chûa coâ giaêi phaâp thûơc sûơ

ƒ Ngađnh du lõch: con aât chuê bađi

Tíy Ban Nha lađ nûúâc hađng ăíìu thïị giúâi vïì nhûông nguöìn lúơi thu

ặúơc tûđ ngađnh du lõch quöịc tïị, ặúơc phaât triïín tûđ nhûông nùm 50,

lađ möơt trong nhûông ăöơng lûơc cho sûơ phaât triïín kinh tïị

Sûơ buđng nöí du lõch bùưt ăíìu tûđ thíơp niïn 50-60, trong khoaêng thúđi

gian nađy, söị du khaâch tùng tûđ 1 triïơu lïn 7 triïơu Tiïịp ăoâ, ngađnh du

lõch tiïịp tuơc tùng trûúêng ăïí ăaơt ăïịn con söị 67 triïơu khaâch vađo nùm

1997 Quaê víơy, nïịu chuâng ta khöng tñnh ăïịn nhûông ngûúđi Böì Ăađo

Nha quaâ caênh vïì nûúâc vađ khaâch du lõch cuêa nhûông vuđng lín cíơn,

ngûúđi ta coâ thïí ûúâc tñnh ặúơc rùìng vađo ăíìu nhûông nùm 90, möîi nùm

Tíy Ban Nha tiïịp ăoân khoaêng 35 triïơu khaâch du lõch quöịc tïị Trong

söị ăoâ, ngûúđi Ăûâc, Anh vađ Phaâp ăöng hún caê Trûúâc bíịt kyđ möơt nûúâc

chíu Íu nađo, ngađnh du lõch Tíy Ban Nha ăñch thûơc lađ ngađnh du lõch

cuêa muđa heđ vađ tùưm biïín vađ nhûông vuđng coâ nhiïìu khaâch du lõch ăïịn

nhíịt lađ vuđng duýn haêi Ăõa Trung Haêi tûđ Costa Brava ăïịn Costa Del

Sol, khöng boê qún vuđng Baleâares úê bïn trong, vúâi möơt di saên nghïơ

thuíơt tuýơt myô, chó thu huât nhûông ăöì ăïơ cuêa ngađnh du lõch vùn hoaâ,

tñch cûơc ăïịn vúâi trung tím cuêa ăíịt nûúâc (Madrid, Seâgovie, Toleđde,

Salamanque, Burgos) vađ ăïịn caê vúâi vuđng Andalousie (vúâi ba thùưng

caênh chñnh; Seâville, Cordoue vađ Grenade)

Kinh tïị du lõch ăaô coâ nhûông taâc ăöơng lúân Noâ ăaêm baêo cho Tíy

Ban Nha coâ nhûông khoaên thu ngoaơi tïơ ăaâng kïí (thùơng dû cuêa ngađnh

du lõch lađ 18 tyê $ vađo ăíìu nùm 1992, tûúng ặúng vúâi 20% lûúơng tiïìn

thu ặúơc tûđ xuíịt khííu) Caâi gioê tiïìn nađy cuđng vúâi nguöìn tiïìn do

ngûúđi Tíy Ban Nha lûu vong úê nûúâc ngoađi gûêi vïì vađ vöịn nûúâc ngoađi

lađ möơt trong nhûông ăöơng lûơc cho sûơ phaât triïín Ngađnh du lõch mang

laơi viïơc lađm cho 1,8 triïơu ngûúđi Ngoađi ra, noâ cođn thuâc ăííy nhanh

hoaơt ăöơng xíy dûơng, chùỉng haơn hïơ thöịng ặúđng ötö chaơy doơc theo

vuđng duýn haêi Ăõa Trung Haêi

Nhûng khöng phaêi luâc nađo ngađnh nađy cuông chó mang laơi thuíơn

lúơi: sûơ tađn phaâ caâc thùưng caênh búêi quaâ trònh ăö thõ hoaâ caâc vuđng búđ

biïín möơt caâch quaâ maơnh meô, sûơ ăííy luđi caâc vuđng ăíịt coâ thïí canh taâc

ặúơc (vò ngađnh du lõch lađ keê tiïu thuơ khöng gian vađ nguöìng nûúâc möơt

caâch khuêng khiïịp, chiïịm ăoaơt caâc vuđng ăíịt vađ gíy haơi cho viïơc tûúâi

tiïu), sûơ ö nhiïîm ngađy möơt tùng cuêa vuđng gíìn búđ biïín Cuöịi cuđng noâ

lađm tùng cûúđng sûơ di dín nöng thön vađ goâp phíìn lađm caơn kiïơt vuđng

nöơi ắa cuêa ăíịt nûúâc

ƒ Sûơ tuơt híơu cuêa Böì Ăađo Nha

Lađ nûúâc ngheđo nhíịt trong cöơng ăöìng chíu Íu, Böì Ăađo Nha coâ töíng

saên phíím quöịc nöơi trïn ăíìu ngûúđi thíịp hún möơt nûêa so vúâi Tíy Ban

Nha

Nùìm trïn búđ ăaơi dûúng cuêa vuđng nam Íu, Böì Ăađo Nha lađ nûúâc coâ

diïơn tñch khiïm töịn, vúâi nïìn nöng nghiïơp khöng sinh lúơi nhiïìu vađ

nïìn cöng nghiïơp keâm phaât triïín

Nöng nghiïơp khöng ăuê duđng, chó ăaâp ûâng ặúơc 50% nhu cíìu lûúng

thûơc cuêa ăíịt nûúâc, do ăoâ Böì Ăađo Nha phaêi híơp khííu nguô cöịc, díìu ùn

vađ traâi cíy Cöng viïơc ăöìng aâng chiïịm 18% thu nhíơp, ặúơc tiïịn hađnh

vúâi nhûông duơng cuơ kyô thuíơt thö sú

Viïơc cú giúâi hoaâ, cung cíịp phín boân vađ tûúâi tiïu ríịt haơn chïị

(700.000ha), nguöìn lúơi thu ặúơc tûđ nöng nghiïơp thíịp nhíịt trong cöơng

ăöìng chíu Íu Sûơ phín böị ăíịt ăai ríịt khöng ăöìng ăïìu cuông goâp phíìn

lađm cho nöng nghiïơp laơc híơu Nhûông ăiïìn trang nhoê úê miïìn bùưc vađ

vuđng trung tím vúâi phûúng thûâc ăa canh chó mang laơi nhûông khoaên

lúơi nhoê beâ úê miïìn nam, traâi laơi ngûúđi ta thíịy ăa söị lađ nhûông ăiïìn

trang lúân, ăíịt ăai chûa ặúơc sûê duơng hïịt vúâi hònh thûâc quaêng canh

nùng xuíịt thíịp Cuöơc caêi caâch ruöơng ăíịt tûđ nùm 1975-1977 chó chónh

lyâ ặúơc ríịt ñt nhûông ăiïìu bíịt húơp lyâ Thađnh cöng thûơc sûơ duy nhíịt

röịt cuöơc lađ nghïì tröìng nho vúâi 400.000ha, nùng xuíịt hađng nùm tûđ

8-10 triïơu thuđng vađ möơt söị loaơi rûúơu chíịt lûúơng cao nhû Porto, ặúơc

xuíịt khííu trïn khùưp thïị giúâi Nguýn nhín cuêa sûơ ýịu keâm trong

phaât triïín nöng nghiïơp vađ sûâc caơnh tranh ýịu cuêa Böì Ăađo Nha lađ do

thiïịu nguýn liïơu vađ nùng lûúơng, thiïịu ăíìu tû vađ do sûơ vûúơt tröơi cuêa

ngađnh cöng nghiïơp nheơ (súơi, giađy deâp, ăöì höơp) vađ sûê duơng nhiïìu lao

ăöơng, traê lûúng thíịp

Sûơ thiïịu huơt vađ tònh traơng hû naât cuêa maơng lûúâi giao thöng víơn

taêi trong nûúâc (300km ặúđng ötö, 1 ặúđng tađu ăiïơn duy nhíịt:

Lisbone-Porto) lađ möơt caên trúê phuơ cho quaâ trònh cöng nghiïơp hoaâ, vađ

hún thïị nûôa, taơo ra möơt ăiïìu bíịt lúơi cho töíng thïí caâc hoaơt ăöơng kinh

tïị Trong caâc ngađnh, du lõch lađ ngađnh ăíìy triïín voơng vúâi 5,5 triïơu du

khaâch möîi nùm Nhûng caâc khoaên tiïìn gûêi vïì cuêa nhûông ngûúđi di cû

cuông chó buđ ặúơc möơt phíìn sûơ thiïịu huơt thûúng maơi

ƒ Nûúâc YÂ

Baân ăaêo yâ traêi dađi trïn 10 vô ăöơ Vúâi caâc hođn ăaêo (Elbe, Sicille,

Patteleria vađ Lampedusa- hai ắa danh nađy gíìn vúâi chíu Phi hún

chíu Íu), nûúâc yâ chiïịm möơt võ trñ chiïịn lûúơc úê trung tím Ăõa trung

Haêi Noâ lađm cíìu nöịi giûôa bùưc vađ nam, giûôa chíu Íu vađ bùưc Phi, lađ

traơm giûôa Ăöng vađ Tíy Vuđng Malte, sau khi chõu nhiïìu aênh hûúêng

vađ sûơ hiïơn diïơn cuêa ngûúđi Anh, túâi nùm 1964 múâi giađnh ặúơc ăöơc líơp

Nûúâc yâ nhû lađ ăiïím tíơn cuđng phña nam cuêa möơt cuơm caâc thađnh

phöị lúân traêi dađi tûđ Glasgow ăïịn Röma, trong ăoâ chûâa caê Luín Ăön,

Bruxelle, Hađ Lan, Rheânanie vađ Francfort, Munich, Zurich, ven höì

Leâman, Milan vađ caâc thađnh phöị lúân khaâc cuêa bùưc yâ vûđa bõ giaân ăoaơn

búêi daôy Alpú Vúâi 57,8 triïơu dín trïn diïơn tñch 300.000km2, nûúâc yâ coâ

míơt ăöơ dín söị vađo khoaêng 200 ngûúđi / km2, cao hún nhiïìu so vúâi míơt

ăöơ trung bònh cuêa caâc nûúâc chíu Íu Xûâ Malte chiïịm 316km2 vađ coâ

gíìn 400.000 dín

Caênh sùưc thiïn nhiïn cuêa yâ ríịt ăa daơng vò laônh thöí traêi dađi vađ ăöơ

lúân cuêa ắa hònh Nuâi (sûúđn nam cuêa caânh cung daôy Alpú, phña bùưc böơ

khung trung tím Apennin), cao nguýn vađ ăöìi nöịi tiïịp nhau trong

khùưp caê nûúâc lađm chia nhoê ắa hònh Ăöìng bùìng ríịt hiïịm, trûđ ăöìng

bùìng söng Pö vađ Campagnie Khñ híơu chõu aênh hûúêng cuêa vuđng Alpú

úê phña bùưc vađ khñ híơu luơc ắa trong ăöìng bùìng söng Pö, chó coâ tûđ miïìn

trung ăïịn miïìn nam vađ möơt söị hođn ăaêo lađ ặúơc aênh hûúêng búêi khñ

híơu vuđng Ăõa Trung Haêi Sûơ tûúi saâng cuêa bíìu trúđi, sûơ dõu dađng cuêa

biïín, veê ăeơp cuêa caênh sùưc thiïn nhiïn vađ caâc di saên nghïơ thuíơt thu

huât hađng triïơu khaâch du lõch, nhíịt lađ du khaâch ăïịn tûđ bùưc vađ trung

Íu

Nhûông tûúng phaên thïí hiïơn giûôa phña trong vuđng nuñ núi nïìn

nöng nghiïơp vöịn coâ tûđ xa xûa vađ saên xuíịt theo phûúng thûâc quaêng

canh vađ caâc ăöìng bùìng duýn haêi, núi nöng nghiïơp coâ xu hûúâng thím

canh vađ thûúng maơi hún, núi mađ truýìn thöịng buön baân coâ tûđ ríịt líu

cho pheâp trao ăöíi vïì thûúng maơi vađ du lõch

Giûôa caâc vuđng víîn cođn coâ nhiïìu míịt cín ăöịi: möơt mùơt giûôa caâc ăaêo

vađ miïìn nam, mùơt khaâc giûôa miïìn nam vađ miïìn bùưc mađ thu nhíơp úê

ăíy cao hún Miïìn nam, núi ăaô ăïí míịt ăi sûâc maơnh nùng ăöơng trûúâc

möơt thïị giúâi phaât triïín vađ nhûông “thïị giúâi múâi” (Mô, uâc, - núi mađ

trong lođng caâc thađnh phöị ăaô taâi taơo nïn “nhûông nûúâc yâ nhoê beâ”, tiïịp

tuơc trúê nïn tröịng traêi yâ phaêi ăöịi mùơt vúâi cuöơc khuêng hoaêng keâp caê vïì

kinh tïị líîn chñnh trõ lađm cho miïìn nam — ngheđo hún vađ coâ thïí thiïn

vïì thoaê hiïơp nhiïìu hún- ăöịi líơp vúâi miïìn bùưc phaât triïín hún

Ăíịt nûúâc cađng thõnh vûúơng thò nhûông cû xûê dín söị cađng gíìn vúâi

caâc nûúâc chíu Íu khaâc hún Ăíy lađ möơt trong nhûông nûúâc coâ tyê lïơ

sinh thíịp nhíịt Dín lao ăöơng ăaô ăöí xö vađo khhu vûơc kinh tïị thûâ ba -

ngađnh dõch vuơ vađ du lõch

ƒ Sûơ nùng ăöơng cuêa nïìn kinh tïị

Trong suöịt nhûông nùm 80, hïơ thöịng chñnh trõ cuêa yâ quaâ ýịu keâm,

nhûng nïìn kinh tïị laơi thõnh vûúơng vađ nùng ăöơng

yâ ặâng thûâ ba chíu Íu vïì töíng saên phíím quöịc nöơi (sau Phaâp vađ

Ăûâc) vađ coâ mûâc thu nhíơp ăíìu ngûúđi trung bònh Lađ möơt nûúâc lúân coâ

truýìn thöịng thûúng maơi, yâ ặâng hađng thûâ 6 trïn thïị giúâi vïì thûúng

maơi, ăaơt 5% töíng giaâ trõ thûúng maơi thïị giúâi Trong nhûông nùm 80, yâ

lađ nûúâc coâ hïơ thöịng chñnh trõ ýịu keâm, nhûng coâ nïìn kinh tïị ăang

phaât ăaơt vađ nùng ăöơng

Diïơn tñch ăíịt canh taâc cuông nhû saên lûúơng lûúng thûơc ăaô tùng

gíịp ăöi trong thúđi kyđ 1970-1990, nùng xuíịt ăaơt tûđ 47-60 taơ/ha Saên

lûúơng nguô cöịc cuông tùng ăaâng kïí, nghïì nuöi bođ, tröìng rau quaê, tíịt

caê ăïìu ặúơc taơo ăiïìu kiïơn búêi sûơ phaât triïín ăö thõ

Cöng nghiïơp mùơc díìu coâ nhiïìu haơn chïị (phuơ thuöơc vïì nùng lûúơng,

cú súê haơ tíìng thiïịu thöịn) nguöìn lûơc keâm (ñt vöịn, keâm saâng taơo) vađ

mùơc díìu nïìn kinh tïị cođn bñ íín- maơnh hay ýịu tuyđ theo con mùưt

ngûúđi nhíơn xeât- song víîn lađ möơt trong söị nhûông cíy hoa cuêa kinh tïị

yâ Thađnh tûơu cuêa ngađnh nađy tûđ líu dûơa trïn sûơ can thiïơp cuaê nhađ

nûúâc Thûơc víơy, yâ lađ thađnh viïn cuêa cöơng ăöìng chíu Íu coâ nhiïìu

doanh nghiïơp quöịc doanh nhíịt Nhađ nûúâc lađ ngûúđi ăíìu tû chuê ýịu, lađ

nhađ doanh nghiïơp chuê chöịt vúâi caâc tú-rúât [(caâc tíơp ăoađn I.R.I bao göìm

gíìn 500 doanh nghiïơp vúâi hún 40.000 nhín cöng, E.N.I (saên xuíịt

hydröcacbua), E.N.E.L (ăiïơn) vađ I.N.A (cöng ty baêo hiïím)] kiïím soaât

khoaêng 1/3 saên lûúơng cöng nghiïơp cuêa caê nûúâc, bao truđm nhiïìu hoaơt

ăöơng khaâc nhau nhû ngín hađng, cöng nghiïơp, hađng khöng, theâp, viïîn

thöng, nöng lûúng, hoaâ díìu Vò möơt söị doanh nghiïơp quöịc doanh

lím vađo tònh traơng khuêng hoaêng thiïịu ngín saâch vađ sûơ thöịng nhíịt

chíu Íu nïn viïơc tû nhín hoaâ ăaô ặúơc ặa lïn chûúng trònh nghõ sûơ

Möơt söị haông khöíng löì liïìn kïì nhau trong cú cíịu cöng nghiïơp ăa daơng:

haông Fiat chuýn vïì saên xuíịt ötö gùưn liïìn vúâi Turin, Montedison

chuýn vïì hoaâ hoơc, haông Olivetti chuýn vïì vùn phođng vađ ăiïơn tûê,

Benetton chuýn hađng may sùĩn Caâc haông nađy, lađ ăaơi diïơn cho quaâ

trònh cöng nghiïơp hoaâ úê tíy bùưc vađ lađ biïíu tûúơng cuêa thíìn kyđ kinh tïị,

ăaô thu huât nhín lûơc trong caê nûúâc Bïn caơnh ăoâ, caê möơt maơng lûúâi

caâc doanh nghiïơp vûđa vađ nhoê, dûơa vađo sûơ phín böị nhín lûơc vađ ặúơc

xíy dûơng trïn truýìn thöịng thuê cöng líu ăúđi, coâ leô tûđ thúđi Trung cöí,

giúđ ăíy ăang thõnh vûúơng trong caâc thađnh phöị nhoê Hoaơt ăöơng chuê

ýịu bùìng viïơc thíìu laơi cho caâc cöng ty hađng ăíìu, kiïíu doanh nghiïơp

nađy phíìn lúân ăoâng úê ăöng bùưc vađ miïìn trung ăíịt nûúâc; caâc hoaơt ăöơng

cuêa noâ hûúâng röơng túâi xuíịt khííu, hûúêng lúơi tûđ sûơ ýịu keâm triïìn miïn

cuêa ăöìng lire Nuâp dûúâi boâng hai hïơ thöịng doanh nghiïơp, ăöìng thúđi

kïịt húơp vúâi noâ, lađ caê möơt nïìn kinh tïị bñ íín ăng phaât triïín mađ tyê

troơng cuêa noâ trong töíng saên phíím toađn cíìu ríịt khoâ ăo lûúđng

Ban ăíìu, du lõch lađ möơt trong nhûông ngađnh ặúơc ûu tiïn nhíịt,

giađu coâ vađ raơng rúô Ngađy nay, ngađnh nađy ăaô ặúơc múê röơng vađ ăa

daơng hoaâ Ngađnh du lõch mùơc díìu dïî bõ aênh hûúêng song laơi sûê

duơng gíìn 10% lao ăöơng vađo nùm 1993 giuâp caân cín thûúng maơi

ăang thím huơt ặúơc cín bùìng trúê laơi Vaê laơi, víîn cođn nhiïìu chïnh

lïơch lúân trong ngađnh nađy trïn caê nûúâc: caâc vuđng phña nam coâ gíìn

20% tiïìm lûơc khaâch saơn cuêa caê nûúâc

ƒ Sûơ ăöịi líơp Bùưc-Nam

ÚÊê phña nam thađnh Röma, vuđng Mezzogiorno ăùơc trûng búêi nïìn

kinh tïị xaô höơi tuơt híơu Ăoâi ngheđo víîn tiïịp diïîn trong khi ăoâ möơt söị

ăaêo nhoê thõnh vûúơng laơi nöíi lïn

Vuđng Mezzogiorno bao göìm toađn böơ nhûông vuđng luơc ắa vađ baân

ăaêo úê phña nam thađnh Röma Vúâi hún 1/3 dín söị vađ gíìn möơt nûêa

diïơn tñch caê nûúâc, vuđng nađy chó mang laơi 1/4 töíng saên phíím quöịc

nöơi cuêa yâ Sûơ tuơt híơu nađy möơt phíìn do ăiïìu kiïơn tûơ nhiïn khoâ

khùn (nuâi non, khñ híơu khùưc nghiïơt), nhûng ăùơc biïơt do caâc dûô

kiïơn vïì lõch sûê vađ xaô höơi; hïơ thöịng phong kiïịn keâo dađi, sûơ chiïịm

ăoaơt nhiïìu ruöơng ăíịt hún kyô nghïơ cuêa möơt söị chïị ăöơ tû saên Hïơ

thöịng ăiïìn chuê úê vuđng nađy giûô vai trođ lađm tï liïơt nöng nghiïơp

Ngađy nay, naơn tham nhuông vađ sûơ phín chia víy caânh lađm khoâ

khùn thïm cho caâc tû tûúêng tiïịn böơ

Kïí tûđ khi thöịng nhíịt, yâ ăaô yâ thûâc ặúơc thuýịt nhõ nguýn cuêa

mònh vađ sûơ keâm phaât triïín úê miïìn nam Ăöịi vúâi miïìn bùưc, miïìn nam

lađ möơt thõ trûúđng lúân cho cöng nghiïơp vađ lađ nguöìn dûơ trûô nhín lûơc

huđng maơnh Möơt chñnh saâch nùng lûúơng cho miïìn nam do quyô Midi

ăiïìu phöịi tûđ nùm 1950 ăaô ăíìu tû cho cú súê haơ tíìng vađ cú cíịu laơi nöng

nghiïơp Sau nađy laơi tíơp trung vađo cöng nghiïơp hoaâ bùìng viïơc giao

nhiïơm vuơ cho caâc doanh nghiïơp quöịc doanh thûơc hiïơn 60% ăíìu tû

cuêa mònh vađo nam yâ Sau nùm 1970, caâc biïơn phaâp thúị vađ xaô höơi laơi

hûúâng vađo phuơc vuơ dín cû Nùm 1986, viïơc thađnh líơp nöơi caâc

Mezzogiorno nhùìm muơc ăñch kïịt húơp hađi hoađ caâc dûơ aân vuđng vađ quöịc

gia, ăöìng thúđi nhùìm kyâ caâc húơp ăöìng chûúng trònh vúâi caâc tíơp ăoađn

cöng nghiïơp lúân Nhûông nöî lûơc nađy ặúơc nhín lïn gíịp ăöi vúâi nhûông

saâng kiïịn tûđ phña chíu Íu Nhûông hođn ăaêo nhoê thõnh vûúơng chuê ýịu

nùìm doơc theo búđ biïín Trong nhûông vuđng ăíịt thíịp úê búđ biïín, nöng

nghiïơp coâ nhiïìu biïíu giaâ cuông nhû loaơi nöng saên Cöng nghiïơp hiïơn

ăaơi (luýơn gang theâp úê Naples vađ úê Tarente, hoaâ díìu úê Brindisi,

Syracuse vađ úê Raguse) vađ ngađnh du lõch múâi phaât triïín

Mùơc duđ trong tíịt caê caâc nûúâc thuöơc khöịi E.U,yâ dûúđng nhû lađ nûúâc

coâ nhiïìu nöî lûơc nhíịt ăöịi vúâi caâc vuđng ngheđo khoâ, song caâc vuđng vađ

caâc khu vûơc phong kiïịn vađ ăoâi ngheđo víîn cođn ăeo ăùỉng Naơn thíịt

gnhiïơp úê ăíy tùng möơt caâch thíìn kyđ; 17% úê miïìn nam, 18% úê

Sardaigne, 21% úê Campagnie vađ trïn 22% úê Sicile Ăaô khoâ khùn nhû

víơy, song nam yâ cođn phaêi gaânh chõu lûúơng ngûúđi nhíơp cû lúân ăïịn tûđ

nhûông nûúâc cođn ngheđo hún (ăùơc biïơt lađ tûđ Tunisie)

Nöî lûơc ăoađn kïịt ăùơt ra cho miïìn bùưc ăöi khi gíy ra sûơ bađi xñch vađ

nhûông khuynh hûúâng li khai ra ăúđi ngay trong lođng ăíịt nûúâc, nïịu

cíìn, dûơa trïn sûơ “khoanh vuđng” baân ăaêo Liïn ăoađn xûâ Lombardie ăaô

tiïịn hùỉn túâi viïơc ăođi cùưt viïơn trúơ ăïí phaât triïín cho miïìn nam Trûúâc

hïịt, ăíy thûơc ra lađ ăïí gúô miïìn nam nûúâc yâ ra khoêi sûơ chi phöịi cuêa caâc

töí chûâc Mafia

ƒ Albani, Croatia, Bosnia, vađ Nam tû

Nhađ vùn ngûúđi Albani-I Kadareâ ăaô diïîn taê saât thûơc hoađn caênh röịi

ren khoâ gúô mađ caâc nûúâc nađy traêi qua tûđ ăíìu nhûông nùm 90 khi tuýn

böị rùìng “thuíơt ngûô” kho thuöịc suâng “coâ möơt tiïịng vang aâm aênh döơi

laơi ăöịi vúâi ngûúđi dín vuđng Balkùng” Nïìn kinh tïị cuêa caâc nûúâc nađy

ăöí bïí, hún ba triïơu ngûúđi tõ naơn lang thang tòm núi íín naâu Nùm

1994, chiïịn tranh lïn ăïịn cûơc ăiïím úê Bosnia-Herzegovina

Tûđ bùưc túâi nam, 3 trong söị nhûông maênh vúô cuêa Nam tû cuô:

Croatia, Bosnia-Herzegovina vađ cöơng hoađ liïn bang Nam Tû (cođn goơi

lađ Nam Tû) ặúơc taơo thađnh tûđ Serbie, Monteânegro vađ hai vuđng xûa

kia tûơ trõ lađ Kosovo vađ Vojvodine - vađ Albani, lađ nhûông nûúâc coâ nhiïìu

nuâi non hún vađ caâc con söng lúân (Drave vađ Ăa-nuyâp) Ăöịi diïơn vúâi

phíìn phña bùưc nûúâc yâ, 4 nûúâc nađy nùìm trïn búđ phña ăöng cuêa biïín

Adriatique vúâi ăöơ dađi khoaêng 1000km cho túâi tíơn biïín Ionienne Caâc

nûúâc nađy coâ 22 triïơu dín thuöơc nhiïìu dín töơc phûâc taơp hiïịm thíịy

Caâc ặúđng ra biïín cuêa nhûông nûúâc nađy ặúơc phín böị ríịt khöng ăïìu

Ven biïín Croatia (xûâ Dalmatie) chiïịm 2/3 búđ biïín, trong khi ăoâ

Bosnia- Herzegovina chó thöng ra biïín bùìng möơt hađnh lang nhoê

Neum “Nam Tû” chó coâ biïín doơc theo duýn haêi Monteânegro Albani,

mùơc duđ nhû möơt phaâo ăađi nuâi, nhûng laơi múê ríịt röơng ra biïín

Sûơ chia cùưt kyđ laơ nađy coâ nguöìn göịc tûđ lõch sûê líu ăúđi kïịt húơp vúâi

hoađn caênh ắa lyâ ăùơc biïơt hún lađ tûđ sûơ biïịn ăöơng cuêa kyê nguýn híơu

cöơng saên Thûơc víơy, 4 nûúâc nađy cho túâi ăíìu thïị kyê XX ăaô nùìm trong

vuđng ngoaơi vi, thûúđng bõ tranh ăi cûúâp laơi giûôa caâc ăïị quöịc Ottoman

vađ ăïị chïị aâo-Hung

Mùơc cho sûơ biïơt líơp mađ trong ăoâ nhûông ngûúđi thöịng trõ ăaô dòm ăíịt

nûúâc trong suöịt 40 nùm, song Albani ặúơc quöịc tïị cöng nhíơn tûđ nùm

1913 trong khi ăoâ Croatia vađ Bosnia-Herzegovina maôi túâi nùm 1992

múâi ặúơc cöng nhíơn “Nam Tû” khöng ặúơc quöịc tïị cöng nhíơn vò

chñnh saâch theo chuê nghôa dín töơc Panserbi, thûúđng lađ nguöìn göịc cuêa

nhûông cuöơc xung ăöơt ăíîm maâu trong khu vûơc

ƒ Albani

Albani lađ nûúâc keâm phaât triïín nhíịt chíu luơc Nhúđ sûơ trúơ giuâp quöịc

tïị lúân, nûúâc nađy vûún lïn möơt caâch khoâ khùn tûđ giíịc nguê lõm

Ngûúđi Albani söịng trong nûúâc ñt hún lađ úê caâc vuđng lín cíơn: Kosovo,

Macedönia vađ Hy Laơp Sûơ hiïơn diïơn cuêa hoơ úê caâc nûúâc biïn giúâi ăùơt

ra nhiïìu víịn ăïì, gíy nïn nhûông cùng thùỉng úê möơt phíìn cuêa chíu Íu

trong ăoâ coâ Albani

Lađ phaâo ăađi nuâi vúâi 29.000km2, Albani víîn cođn lađ nûúâc ngheđo

nhíịt chíu Íu, G.D.P ăíìu ngûúđi theo söị liïơu thöịng kï lađ ngang bùìng

vúâi Seâneâgal, thíịp hún ba líìn so vúâi Hy Laơp vađ Thöí Nhô Kyđ Nöng

nghiïơp chiïịm 50% dín lao ăöơng - tyê lïơ ngoaơi lïơ úê chíu Íu Mùơc duđ

víơy, trong khi chúđ ăúơi kïịt quaê vïì saên lûúơng nöng nghiïơp tûđ viïơc trúê

laơi vúâi súê hûôu tû nhín nhoê (trung bònh 1,2 ha), ăíịt nûúâc nađy víîn

khöng thïí ăaêm baêo nhu cíìu lûúng thûơc trong nûúâc Cú chïị tûơ cung tûơ

cíịp - díîn túâi viïơc phaât triïín cöng nghiïơp nùơng (moê, hoaâ díìu, luýơn

gang theâp) - hiïơn nay ăaô löîi thúđi Cûâu trúơ nhín ăaơo úê ăíy ríịt lúân

trong moơi lônh vûơc vađ chíu Íu ăaô coâ nöî lûơc lúân ăöịi vúâi Albani ăïí líịp

ăíìy sûơ thiïịu thöịn vïì y tïị, giaâo duơc, lûúng thûơc vađ ặúng nhiïn vúâi hy

voơng ngùn chùơn dođng ngûúđi hađng ngađn ngađn ăang di cû trûúâc hïịt tûđ

sûơ bíịp bïnh töơt ăöơ cuêa cuöơc söịng mađ ngûúđi Albani chûâng kiïịn

ƒ Croatia

Hûúâng ra biïín, Croatia söịng nhúđ möơt phíìn vađo ngađnh du lõch,

nhûng nïìn kinh tïị nûúâc nađy chó coâ thïí öín ắnh khi thoaât khoêi cuöơc

xung ăöơt úê Nam Tû cuô

Croatia- möơt trong 6 nûúâc cöơng hoađ Nam Tû- göìm coâ Slövïnia úê

phña bùưc vađ xûâ Dalmatie úê phña nam, cöơng thïm baân ăaêo istrie úê phña

tíy Croatia ăaô ặúơc quöịc tïị cöng nhíơn Nhûng ngûúđi Serbi úê Ăöng

Slövïnia vađ Krajina, sau cuöơc chiïịn tranh thaêm saât chiïịm 1/4 laônh

thöí, giúđ ăíy ăaô thoaât khoêi chuê quýìn cuêa caâc nhađ cíìm quýìn Zagreb -

gíy khöng khñ chiïịn tranh vađ lađm ằnh ăöịn moơi triïín voơng kinh tïị

hiïơn thúđi Ríịt nhiïìu ngûúđi Croatia ăaô súâm di cû vò sûơ ngheđo nađn cuêa

nïìn kinh tïị vađ ăiïìu kiïơn thöí nhûúông toađn ăaâ vöi ríịt khùưc nghiïơt vúâi

con ngûúđi Ngûúđi ta cođn cho rùìng vuđng búđ biïín Dalmatie coâ thïí ăaô

míịt ăi 1/3 söị dín kïí tûđ ăíìu thïị kyê Hoađn toađn thuöơc baân ăaêo

Balkùng, vuđng duýn haêi chûa bao giúđ ặúơc thöịng nhíịt chñnh trõ Noâ

bõ phín chia qua nhiïìu thïị kyê giûôa nhiïìu thïị lûơc: Venise, aâo, Hung,

Serbi, yâ, trong khi ăoâ ăïị quöịc Ottoman kiïím soaât phíìn trong laônh

thöí

Ngûúđi Croatia lađ ngûúđi thöng thaơo hađng haêi nhíịt trong caâc dín töơc

Slavú Caâc tađu cuêa Croatia coâ chíịt lûúơng cao, ăöịi mùơt vúâi Venise -

thađnh phöị Doges - ăaô chinh phuơc vuđng búđ biïín vađ caâc hođn ăaêo

Dalmatie mađ úê ăíy ăiïìu kiïơn cû truâ thñch ûâng töịt vúâi viïơc taơo nïn

ăiïím chu chuýín vïì phña ăöng Thûơc víơy, duýn haêi Croatia lađ ăiïín

hònh cöí ăiïín cuêa vuđng búđ biïín ngíơp nûúâc Ven daôy nuâi Alpú thuöơc

Di-na-ra bõ nhíịn chòm búêi sûơ xím líịn múâi ăíy cuêa thúđi kyđ Flandrien

Biïín ăaô xím líịn caâc phíìn ăíịt thíịp vađ luân díìn - caâc kïnh ăađo - vađ

thím nhíơp khaâ xa vađo trong caâc thung luông síu vađ kñn, taơo ra caâc

loaơi búđ ăaâ

Biïín chó ăïí caâc daôy nuâi cao nöíi lïn taơo thađnh nhûông hođn ăaêo coâ

hònh xûúng söịng moêng vađ thon, song song vúâi caâc búđ biïín, taơo nïn

quíìn ăaêo Ăi-na-ra

Cíịu taơo ắa lyâ nađy chûâng toê sûơ phaât triïín kyđ vô cuêa búđ biïín

Dalmatie (2000km), cho pheâp vuđng nađy tùng ăöơ dađi ban ăíìu lïn gíịp

3 líìn, vûúơt 600km theo ặúđng chim bay Du lõch biïín chiïịm võ trñ ríịt

híịp díîn, sau yâ vađ Tíy Ban Nha, nhúđ coâ caâc baôi biïín Dalmatie (nhíịt

lađ Zadar, Sibenik vađ hún nûôa lađ Split vađ Dubrovik) Nhûng caâc baôi

biïín nađy giúđ ăíy thûúđng xuýn bõ tađn phaâ

ƒ Malte- möơt quöịc ăaêo

Quíìn ăaêo Malte ặúơc taơo búêi caâc vuđng ăíịt ăaâ vöi Noâ göìm hai hođn

ăaêo Malte vađ Gozo vađ 3 ăaêo nhoê (Comino, Cominotto vađ Filfola)

Phíìn lúân dín cû söịng úê Malte- ăaêo chñnh, ặúơc coi nhû võ trñ chiïịn

lûúơc nöíi bíơt giûôa ăaêo Sicile vađ caâc vuđng búđ biïín bùưc Phi, díîn ra biïín

phña ăöng Ăõa Trung Haêi

Dín söị Malte lađ dín söị treê, nhûng di cû nhiïìu Noâ lađ kïịt quaê

cuêa sûơ tröơn líîn gùưn liïìn vúâi lõch sûê bõ chiïịm ăoâng cuêa ăaêo (quín

chiïịm ăoâng Röma, a Ríơp, Sicile, Hospitalier vađ quín Anh) Quíìn

ăaêo nađy ăaô trúê thađnh möơt quöịc gia ăöơc líơp nùm 1964 Nùìm vađo võ

trñ caânh cûêa cuêa chíu Íu nïn noâ cho pheâp phaât triïín cöng nghiïơp

thõnh vûúơng (cöng nghiïơp dïơt) vađ du lõch

ƒ Bosnia- Herzegovina

Ăaô ặúơc cöơng ăöìng quöịc tïị cöng nhíơn, song bõ caâc nûúâc laâng giïìng

phaên ăöịi, Bosnia - Herzegovina lađ ăíịt nûúâc bõ xíu xeâ búêi sûơ ăöịi ăíìu

dín töơc

Tñnh ngoaơi lai cuêa tïn goơi “Bosnia-Herzegovina” víîn khöng che

ăíơy ặúơc thaêm kõch thûúđng trûơc mađ ngûúđi dín trïn ăíịt nûúâc 51.100

km2 nađy chûâng kiïịn Nûúâc nađy nùìm giûôa ăöìng bùìng Panno úê phña

bùưc vađ daôy Alpú Ăa-ra-na Kar-tú úê phña nam, trong goâc cuêa Croatia

vađ Serbi, thûúđng khöng coâ ặúđng trûơc tiïịp ra biïín

Töíng dín söị cuêa Bosnia-Herzegovina theo dûơ tñnh vađo nùm 1991

khoaêng 4,4 triïơu ngûúđi Nùm 1994, trong lođng laônh thöí coâ khoaêng tûđ

2 ăïịn 2,5 triïơu ngûúđi di chuýín qua laơi Khöng dín töơc nađo trïn ăíịt

nûúâc nađy chiïịm ăa söị dín söị Nùm 1991, nhûông dín töơc tuýn böị

theo “ăaơo höìi hûôu khuynh dín töơc” chiïịm 44% töíng dín söị trong khi

ăoâ ngûúđi Serbi chiïịm 32%, ngûúđi Croatia 17%, 7% cođn laơi thuöơc vïì

nhiïìu dín töơc khaâc nhau Sûơ chöìng cheâo khöng gian cuêa caâc thađnh

phíìn dín töơc - tön giaâo chñnh (ngûúđi Serbi phíìn lúân theo ăaơo chñnh

thöịng, vađ ngûúđi Croatia theo ăaơo thiïn chuâa) vađ sûơ can thiïơp cuêa caâc

nûúâc laâng giïìng Serbi vađ Croatia giaêi thñch cho thaêm kõch úê

Bosnia-Herzegovina Nhûông haơn chïị trong nûúâc truđng húơp vúâi sûơ tiïịn lïn túâi

mûâc ăöơ cûơc ăiïím úê chíu Íu cuêa caâi goơi lađ ăïị chïị Ottoman khoaêng

hún möơt thïị kyê trûúâc (1878) Thúđi kyđ nađy, ăíịt nûúâc cođn chõu sûơ xím

líịn cuêa ăïị chïị aâo - Hung ăïí röìi sau nađy (nùm 1918) hoađ vađo töíng thïí

Nam Tû mađ nûúâc nađy taơo nïn möơt vuđng ăïơm giûôa Serbi vađ Croatia

Nûúâc nađy nùìm trong Nam Tû cho túâi khi liïn bang nađy tan raô nùm

1991

Laônh thöí Bosnia-Herzegovina phíìn lúân lađ nuâi non, rûđng ríơm khoâ

coâ löịi vađo Thöịng chïị Titö ăaô thuâc ăííy phaât triïín vađ tùng cûúđng khai

thaâc caâc nguöìn tađi nguýn nùng lûúơng vađ moê, quùơng, rûđng vađ tíơp

trung laơi möơt söị ngađnh cöng nghiïơp, ăùơc biïơt lađ ngađnh dïơt, luýơn

kim, vađ cú khñ, ăïí saât nhíơp laônh thöí dïî dađng hún Sarajevö ăaô trúê

thađnh trung tím cöng nghiïơp lúân, nhûng caâc cuöơc xung ăöơt ngađy nay

khiïịn khu vûơc nađy khöng cođn gò ăaâng kïí nûôa Bosnia lađ mö hònh thu

nhoê cuêa sûơ löơn xöơn trïn baân ăaêo Balkùng rröơng lúân Sûơ bíịp bïnh lúân

vađ nùơng nïì ăaô ăeđ nùơng lïn sûâc söịng Nhûông dûơ ắnh cuêa cöơng ăöìng

quöịc tïị nhùìm khöi phuơc laơi hoađ bònh (kïị hoaơch Vance-Owen nhùìm

chia tónh nûúâc nađy) ăaô vö hiïơu quaê vađ quín muô xanh cuêa Liïn Húơp

Quöịc cuông bíịt lûơc Sûơ chia cùưt thûơc sûơ ặúơc thûơc hiïơn coâ lúơi hún cho

ngûúđi Serbi so vúâi ngûúđi Croatia (thûúđng keđm theo thaêm hoaơ thanh

loơc sùưc töơc) vađ trong moơi trûúđng húơp luön phuơ thuöơc vađo cöơng ăöìng

Höìi giaâo, kiïím soaât möơt khöng gian thu heơp vađ chó möơt phíìn thuê ăö

bõ víy haôm, phíìn lúân bõ phaâ huyê vađ coâ nïìn kinh tïị ăöí naât

ƒ Nam Tû

Nam Tû hai nûúâc cöơng hoađ cuô: Serbi vađ Montïnïgrö vađ hai vuđng

tûơ trõ cuô lađ Kosovo vađ Vojvodine, nhûng vuđng nađy ăaô bõ xoaâ boê quýìn

tûơ trõ nùm 1989, vúâi khoaêng 10 triïơu dín trïn diïơn tñch 102.000km2

so vúâi 22 triïơu dín trïn diïơn tñch 255.000km2 cuêa Nam Tû cuô

Qua dín söị vađ lõch sûê, Serbi tûđ líu ăaô chiïịm võ trñ quan troơng nhíịt

trong söị caâc nûúâc cöơng hoađ Nam Tû Nûúâc nađy khaâ thõnh vûúơng, chñ

ñt cuông úê phíìn phña bùưc, nhúđ vuđng nöng nghiïơp Vojvodine (núi coâ dín

töơc thiïíu söị Hungari huđng maơnh), ăoâng vai trođ lađ vûơa lûúng thûơc

cung cíịp cho caê nûúâc Ăíy lađ núi ăoâng thuê ăö Belgrade - thađnh phöị

ăöìng bùìng nùìm trïn giao ăiïím cuêa dođng Danube vađ Save, sûơ hiïơn

diïơn cuêa hai con söng nađy ăaô giuâp cho quaâ trònh cöng nghiïơp hoaâ

röơng raôi vađ quan troơng; dïơt, luýơn kim, cú khñ, xíy dûơng

Phña nam Serbi bao göìm Sandjak, líịn sang Monteânegro- vuđng chuê

ýịu theo ăaơo Höìi vađ Kosovo Kösövö ặúơc ngûúđi Serbi coi nhû caâi nöi

sinh thađnh ra hoơ (chñ ñt cuông möơt phíìn trong söị hoơ) Nhûng dín

Kösövö ngađy nay túâi 90% lađ ngûúđi Albani theo Höìi giaâo - möơt mûâc

tùng dín söị maơnh, (trong khi ăoâ ngûúđi Serbi theo ăaơo Kitö) Ngađy

xûa, Kösövö lađ möơt vuđng kinh tïị tuơt híơu, ặúơc hûúêng ríịt ñt ín húơ tûđ

Belgrade

úê phña bùưc Vojvodine coâ khaâ nhiïìu dín töơc thiïíu söị ngûúđi Hungari

sinh söịng (gíìn 400.000 ngûúđi nùm 1991), vúâi söị phíơn ñt thaêm kõch

hún vò nûúâc Hungari laâng giïìng coâ thïí gíy aênh hûúêng

Monteânegrö lađ nûúâc cöơng hoađ duy nhíịt thuöơc liïn bang Nam Tû cuô

coâ chung söị phíơn vúâi Serbi, tuy nhiïn nhûông möịi quan hïơ giúđ ăíy ăaô

trúê nïn khoâ khùn hún búêi vò Monteânegro khöng thïí ăaêm baêo cho nhu

cíìu lûúng thûơc mađ khöng coâ sûơ giuâp ăúô cuêa Serbi Song Serbi khöng

cođn ặúđng nađo khaâc trûơc tiïịp ra biïín Adriatique ngoađi phña

Monteânegro - vuđng duýn haêi du lõch trûúâc kia (nhû toađn böơ búđ biïín

Dalmatie) vađ nhíịt lađ vïì phña Kotor Ngađy nay, caêng Bar bao truđm

toađn böơ tíìm quan troơng thûúng maơi coâ tñnh chiïịn lûúơc Ngûúđi

Monteânegro noâi tiïịng Serbi vađ theo chñnh thöịng giaâo Nhûng khaâc

vúâi ngûúđi Serbi (vađ toađn böơ caâc dín töơc khaâc thuöơc Nam Tû cuô), hoơ

chûa bao giúđ khuíịt phuơc sûơ ăö höơ cuêa ngoaơi bang Nùm 1991, dín

Montenegro göìm hún 20% theo ăaơo Höìi hoùơc ngûúđi Albani Höìi giaâo

hoaâ söịng úê phña ăöng bùưc nhiïuđ hún úê biïn giúâi vúâi Serbi (Sandjak) vađ

Kosovo

Chõu lïơnh cíịm víơn quöịc tïị tûđ thaâng 3/ 1992, nïìn kinh tïị Nam tû

ăaô kiïơt qúơ Laơm phaât phi nûúâc ăaơi Thûơc lûúng trung bònh khöng

quaâ 100 franc (nùm 1989 lađ 4000 franc) vađ möơt nûêa söị dín ăang

ặâng trûúâc ngûúông cûêa cuêa ăoâi ngheđo Chó cođn caâch buön baân lađ giuâp

ngûúđi dín nûúâc nađy söịng soât

ƒ Maceâdonia, Hy laơp vađ Bulgari

Trong söị ba baân ăaêo cuêa chíu Íu Ăõa Trung Haêi: baân ăaêo

Ibeirique, baân ăaêo yâ vađ baân ăaêo Balkùng, thò baân ăaêo Balkùng gùơp

nhiïìu khoâ khùn nhíịt vïì ắa lyâ vađ chñnh trõ Nùìm úê giaâp danh giûôa

chíu Íu vađ chíu AÂ, baân ăaêo nađy líịy tïn tûđ khöịi nuâi thuöơc Bulgari

trong vuđng Balkùng - möơt tûđ theo tiïịng Thöí Nhô Kyđ coâ nghôa lađ “nuâi”

Khöịi nuâi nađy chó chiïịm phíìn ròa cuêa vuđng, nhûng ngûúơc laơi, noâ taơo

thađnh möơt giúâi haơn khñ híơu giûôa chíu thöí söng Danube coâ tñnh luơc

ắa vađ ăöìng bùìng Marica coâ sùưc thaâi Ăõa Trung Haêi

Baân ăaêo Balkùng phaât triïín úê phña nam thung luông söng Save vađ

söng Ăa-nuyâp Lađ baên lïì giûôa ăöng vađ tíy Ăõa Trung Haêi, noâ ặúơc

bao boơc búêi 4 biïín: hai biïín úê phña tíy (Adriatique vađ Inonniïn), hai úê

phña ăöng (biïín Ăen vađ biïín Egeâe) Noâ giúâi haơn úê phña nam vađ Tíy

nam trong möơt nhoâm quíìn ăaêo vađ raêi raâc caâc ăaêo vađ baân ăaêo ăuê moơi

hònh daơng vađ kñch thûúâc

Giûôa ăöng Thöí Nhô Kyđ vađ Nam Tû múâi vúâi phña tíy lađ Albani, 3

nûúâc nađy coâ míơt ăöơ dín söị tûúng ặúng nhau (80 ngûúđi /km2), chiïịm

phíìn lúân baân ăaêo Balkùng Caê ba nûúâc ăïìu chõu sûơ ăö höơ cuêa ăïị chïị

Ottoman, coâ khi tađn khöịc Coâ caâc dín töơc thiïíu söị trong nûúâc cuông

nhû ngoađi biïn giúâi, qua ăoâ caâc nûúâc thûúđng nùìm trong tònh traơng

bíịt ăöìng Hai trong söị ba nûúâc nađy coâ laônh thöí chûâa ặơng baên sùưc

dín töơc trïn 1000 nùm; Hy Laơp- thađnh viïn cuêa cöơng ăöìng chíu Íu

vúâi 10,5 triïơu dín trïn laônh thöí 132.000 km2 vađ Bulgari, nûúâc cöơng

saên cuô coâ 9 triïơu dín vađ diïơn tñch 111.000km2 Nûúâc cođn laơi,

Maâcedonia, ra ăúđi tûđ sûơ ăöí vúô cuêa Nam Tû cuô, ríịt khoâ khùn múâi ặúơc

cöơng ăöìng quöịc tïị cöng nhíơn vađ chó dûúơc cöng nhíơn búêi möơt söị nûúâc

vađo ăíìu nùm 1994 Nïịu nhû nûúâc nađy chó coâ 2,2 triïơu dín vađ diïơn

tñch 26.000km2, caâc dín töơc söịng gíìn nhau ăaô taơo nïn noâ, mang hònh

aênh cho caâi tïn cuêa noâ (vúâi dín töơc thiïíu söị Thöí Nhô Kyđ huđng maơnh

vađ nhíịt lađ dín thiïíu söị ngûúđi Albani) Sûơ töìn taơi cuêa nûúâc nađy lađ

nguýn do cuêa moơi cùng thùỉng vúâi caâc nûúâc laâng giïìng hoùơc giûôa caâc

nûúâc laâng giïìng (ặúng nhiïn lađ Albani, Hy Laơp vađ Nam Tû): ba nûúâc

nađy chuê ýịu lađ nûúâc nöng nghiïơp so vúâi caâc nûúâc Tíy Íu Phíìn lúân

dín lao ăöơng lađm nöng nghiïơp (nhíịt lađ trong caâc ăöìng bùìng, mùơc díìu

giaâ caê cao) Víîn cođn nhiïìu chïnh lïơch giûôa caâc vuđng nhû sûơ di dín úê

miïìn nuâi vađ ăö thõ hoaâ tùng maơnh Cöng nghiïơp hoaâ bõ ằnh trïơ, chuê

ýịu dûơa trïn khai thaâc quùơng khöng coâ sùưt vađ ríịt chïnh lïơch giûôa

nûúâc noơ vúâi nûúâc kia.Tuy nhiïn caê cöng nghiïơp hoaâ vađ phaât triïín du

lõch ăïìu khöng ngùn chùơn ặúơc tònh traơng thiïịu viïơc lađm, nhíịt lađ úê

vuđng duýn haêi (ăùơc biïơt úê Hy Laơp)

ƒ Caâc thiïíu söị dín töơc vađ tön giaâo

Maceâdonia giöịng nhû “quaê taâo bíịt hoađ múâi trong vûúđn cíy

Balkùng” mađ úê ăíy thûâ quaê íịy ăaô coâ ríịt nhiïìu

Sûơ chia reô cuêa Nam Tû cuô thađnh 5 thûơc thïí khaâc biïơt ăaô lađm tùng

thïm tònh hònh cùng thùỉng coâ thïí cođn gay gùưt hún nûôa vïì phña cöơng

hoađ Maceâdonia Sûơ töìn taơi cuêa ăíịt nûúâc nhoê beâ nađy vúâi 2 triïơu dín

lađm phûâc taơp thïm möịi quan hïơ giûôa Nam Tû múâi, Hy Laơp, Bulgari

vađ Albani Thûơc víơy, möơt mùơt caâi tïn Maceâdonia ăïí chó vuđng bõ phín

chia giûôa 3 nûúâc (Hy Laơp, Bulgari vađ cöơng hoađ Maceâdonia), mùơt khaâc

dín söị Maceâdonia coâ möơt phíìn lađ dín töơc thiïíu söị Albani (khoaêng

20%), cođn laơi phíìn lúân lađ dín göịc Bulgari vađ Serbi laâng giïìng

Maceâdonia ặúơc Bulgari cöng nhíơn tûđ thaâng giïng nùm 1992 vađ

búêi gíìn 10 quöịc gia khaâc vađo ăíìu nùm 1994 Vïì phíìn mònh, Hy Laơp

chöịng laơi yâ tûúêng vïì sûơ töìn taơi trïn trûúđng quöịc tïị cuêa Maceâdonia vađ

nhíịt lađ sûơ töìn taơi cuêa tïn goơi mađ Hy Laơp nhíơn noâ lađ di saên lõch sûê vađ

trong caâi tïn goơi íịy hađm chûâa möịi ăe doaơ ăöịi vúâi laônh thöí riïng cuêa

Hy Laơp

úê Hy Laơp, nhûông ngûúđi theo ăaơo Höìi úê Thrace-thiïíu söị ngön ngûô

vađ tön giaâo- phaêi chõu dûơng nhûông cùng thùỉng triïìn miïn trong quan

hïơ vúâi Thöí Nhô Kyđ, hoơ ăođi quýìn bònh ăùỉng vúâi caâc cöng dín Hy Laơp

khaâc Caâc dín töơc thiïíu söị khaâc —Albani, Slavú hoùơc Tsigane- ặúơc

cöng khai tham gia vađo ăaơi gia ằnh Hy Laơp vađ chñnh thöịng giaâo

Biïn giúâi vađ sûơ toađn veơn laônh thöí víîn lađ nhûông víịn ăïì nhaơy caêm ăöịi

vúâi ăíịt nûúâc nađy — lađ nûúâc ăíìu tiïn giađnh ặúơc ăöơc líơp nùm 1830 sau

9 nùm ăíịu tranh chöịng ăïị quöịc Ottöman Cuông nhû tíịt caê caâc ặúđng

biïn giúâi khaâc úê Balkùng, ặúđng biïn giúâi vúâi Nam Tû cuô, Albani,

Bulgari vađ Thöí Nhô Kyđ lađ kïịt quaê cuêa hađng loaơt nhûông ýu saâch, sûơ

xím lùng, thoaê hiïơp vađ möơt phíìn nađo ăoâ do ngíîu nhiïn Hún nûôa

ặúđng biïn giúâi phña bùưc phín biïơt thïị giúâi NATO vúâi caâc nûúâc thuöơc

“bûâc mađn sùưt” ặúơc xem nhû möơt khöịi ăöìng chíịt cho túâi khi coâ “sûơ

sai lïơch” cuêa ặúđng löịi Tito vađ Albani Sûơ suơp ăöí cuêa caâc hïơ tû tûúêng

vađ tñnh bíịt öín ắnh úê Balkùng cođn lađm cho nhađ nûúâc Hy Laơp dïî tan

vúô hún mùơc duđ nûúâc nađy lađ thađnh viïn cuêa E.U

Nùm 1981, Bulgari ăaô kyê niïơm 1300 nùm dûơng nûúâc Nùìm úê giao

ăiïím cuêa sûơ ăöịi nghõch giûôa Íu vađ aâ, Bulgari lađ núi dođng ngûúđi liïn

tuơc qua laơi Mùơc duđ víơy, yâ thûâc dín töơc luön maơnh meô vađ “Bulgari

hoaâ” ăaô ặúơc xíy dûơng nhû möơt nguýn tùưc, trïn phûúng diïơn nađy,

möơt ăaơo luíơt (bõ baôi boê nùm 1991) daô buöơc nhûông ngûúđi dín töơc thiïíu

söị (noâi tiïịng Thöí Nhô Kyđ vađ Tsigan) phaêi boê hoơ tïn cuêa mònh ăïí

mang hoơ tïn Bulgari, Slavú vađ chñnh thöịng giaâo, hoùơc di cû sang Thöí

ƒ Hy Laơp

Trong cöơng ăöìng 15 nûúâc chíu Íu, Hy Laơp lađ nûúâc tuơt híơu nhíịt vađ

ngheđo, nhûng ăang phaât triïín nhanh choâng

Hy Laơp, núi muđa heđ úê Biïín Ăõa Trung Haêi noâng vađ khö, bõ chia

nhoê búêi ắa hònh nuâi non chiïịm ăa söị, túâi 80% laônh thöí Sûơ chia nhoê

nađy cađng tùng thïm do caâc hođn ăaêo lúân vađ sûơ ăa daơng cuêa noâ (ăaêo lúân

Crete, ăaêo nhoê Deâlos) vađ nùìm raêi raâc tûđ biïín Inonniene túâi biïín

Egeâe Töíng diïơn tñch caâc ăaêo nađy chiïịm 20% laônh thöí Hy Laơp Vïì ắa

lyâ, möơt söị ăaêo gíìn vúâi Thöí Nhô Kyđ hún (ăaêo Rhodes) hay gíìn Albani

(ăaêo Corfou) so vúâi trung tím Hy Laơp

Möơt mùơt, maơng lûúâi ăö thõ vađ ặúđng böơ, phaât triïín khöng ăöìng

ăïìu, ăan xen ăíịt nûúâc Caê hai nhín töị nađy cađng khùưc síu sûơ chïnh

lïơch giûôa caâc vuđng Nhûông vuđng nöng thön quaâ biïơt líơp vúâi caâc

thađnh phöị giađu coâ Roô rađng lađ ăíịt nûúâc ăaô míịt cín ăöịi vò sûơ phaât

triïín quaâ maơnh cuêa thuê ăö; khu dín cû Atheđne coâ trïn 3 triïơu dín

vađ tûđ nay chiïịm gíìn 1/3 dín söị cuêa caê nûúâc

Gia nhíơp cöơng ăöìng chíu Íu nùm 1981, Hy Laơp ngađy nay lađ möơt

böơ mùơt keâp cuêa caâc nûúâc ngoađi lïì liïn minh chíu Íu (do ăoâ Hy Laơp

ặúơc giuâp ăúô maơnh meô búêi cú chïị cöơng ăöìng nhùìm vađo phaât triïín cú

súê haơ tíìng trong vuđng Atheđne vađ Thessalonique), vûđa lađ möơt nûúâc

non treê coâ tñn hiïơu phaât triïín kinh tïị töịt

Töíng thu nhíơp quöịc nöơi theo ăíìu ngûúđi cuêa Hy Laơp khöng ăaơt

mûâc trung bònh cuêa caâc nûúâc khaâc thuöơc liïn minh chíu Íu Nöng

nghiïơp chiïịm gíìn 25% dín lao ăöơng (taơo ra 15% töíng saên phíím quöịc

nöơi) nhûng 70% söị gia ằnh saên xuíịt nöng nghiïơp chó coâ dûúâi 15ha

möîi gia ằnh úê miïìn nuâi vađ möơt söị hođn ăaêo víîn duy trò nïìn nöng

nghiïơp cöí truýìn theo phûúng thûâc quaêng canh (luâa mò, nho vađ ö liu),

caâc vuđng ăíịt hoang thûúđng duđng lađm baôi thaê cûđu Nhûng nöng

nghiïơp vađ ngû nghiïơp ngađy möơt tuơt híơu do sûơ caơnh tranh cuêa ngađnh

du lõch Vaê laơi, noâi ăuâng hún xung quanh caâc thađnh phöị lúân nhû

Atheđne, Thessalonique, hiïơn ăaơi hoaâ nöng nghiïơp ăang tiïịn triïín

(tûúâi tiïu, cú khñ hoaâ, duđng phín boân), cho pheâp chuýn canh caâc loaơi

cíy tröìng; tröìng rau quaê, thuöịc laâ, böng, nho chíịt lûúơng cao (dađnh

cho saên xuíịt rûúơu vang vađ nho khö xuíịt khííu), cung cíịp nguýn liïơu

cho nïìn saên xuíịt danh tiïịng vađ cho cöng nghiïơp nöng lûúng xuíịt

khííu röơng raôi sang caâc nûúâc ăöịi taâc thuöơc cöơng ăöìng chíu Íu

Cöng nghiïơp víîn chiïịm möơt võ trñ khiïm töịn (27% lao ăöơng vađ 24%

G.D.P) Caâc nguöìn tađi nguýn moê (bö xñt vađ than níu) giuâp cho nhín

dín ắnh cû trong vuđng vađ phaât triïín cöng nghiïơp chïị biïịn khöng thïí

phuê nhíơn ặúơc (chïị biïịn nhöm).Tuy nhiïn, sûơ thiïịu nùng lûúơng, vöịn,

cú súê haơ tíìng, sûơ múê röơng cuêa nïìn kinh tïị bñ íín, sûơ caâch biïơt vúâi

nûúâc chíu Íu khaâc taơo nïn nhûông bíịt cíơp cho phaât triïín cöng

nghiïơp

Tûđ líu biïín luön lađ phûúng tiïơn chùưc chùưn nhíịt nöịi liïìn caâc vuđng

vúâi nhau, ăïí phíìn trong laông thöí bõ biïơt líơp Liïơu ăiïìu nađy coâ giaêi

thñch cho tíìm quan troơng cuêa caâc ăoađn tađu cíơp bïịn xung quanh Hy

Laơp? Cung cíịp caâc khoaên lúơi tûúng ặúng 4% G.D.P, chiïịm 5,5% töíng

troơng taêi quöịc tïị, caâc ăoađn tađu cuêa Hy Laơp ặông ăíìu cöơng ăöìng chíu

Íu vađ ặâng thûâ 3 trïn thïị giúâi Sûơ aênh hûúêng cuêa caâc chuê tađu buön

Hy Laơp vađ danh tiïịng cuêa hoơ ăaô ặúơc múê röơng ra thïị giúâi bïn ngoađi

vò hoơ súê hûôu phíìn lúân tađu buön quöịc tïị cíơp bïịn Libi vađ ăaêo Sñp

ƒ Bulgari

Bulgari lađ möơt nûúâc nhiïìu ăöìi nuâi, vñ nhû Vitösa- ngoơn nuâi lûêa chïị

ngûơ thađnh phöị Sofia, caâc nûúâc Balkùng lúân nhoê ăan cheâo nûúâc nađy,

tûđ khöịi nuâi coâ rûđng bao phuê úê Rhodope chiïịm lônh phña tíy nam ăíịt

nûúâc Ăíy cuông lađ nûúâc coâ nhiïìu lûu vûơc mađu múô, núi tröìng hai loađi

cíy biïíu tûúơng cuêa Bulgari; hoa höìng úê trung tím vađ thuöịc laâ úê miïìn

nam

Ăõa hònh phín ắnh caâc vuđng tûơ nhiïn cuêa Bulgari vađ ắnh hûúâng

caâc truơc giao thöng úê phña bùưc, con söng Danube ăaânh díịu ặúđng

biïn giúâi vúâi Roumani Caâc ăöìng bùìng röơng lúân mađu múô traêi röơng ra

trïn caâc hoađnh sún cuêa Balkùng úê phña nam, ăöìng bùìng Thrace ặúơc

tûúâi tiïu nhúđ söng Marica, trong khi úê phña ăöng, vuđng duýn haêi

biïín Ăen coâ nhûông caênh sùưc ăa daơng vađ phong phuâ, tûđ bùưc ăïịn nam;

vaâch ăaâ tríìm tñch dûơng ặâng, baôi caât mõn röơng caâc moêm ăaâ vađ caâc

vuơng nûúâc

Vúâi thu nhíơp ăíìu ngûúđi dûúâi 2000$/ nùm (bùìng 1/3 cuêa Hy Laơp)

Bulgari nùìm trong söị nhûông nûúâc ngheđo Tuy víơy, Bulgari víîn coâ

nhiïìu thïị maơnh; trûúâc hïịt ăoâ lađ caâc di saên kiïịn truâc, chûâng nhín cuêa

möơt thúđi thõnh vûúơng trong quaâ khûâ (Thrace, Slavú, La maô,

Bizantanh, Ottoman, Bulgari vađ chñnh thöịng giaâo) vađ caênh sùưc thiïn

nhiïn tûúi ăeơp hiïịm thíịy — caâc cöng viïn quöịc gia, thu huât nhiïìu

khaâch du lõch tûúng ặúng vúâi Hy Laơp Vuđng duýn haêi tuyđ thúđi ăiïím

vađ tuyđ muđa, cuông ặúơc khuíịy ăöơng búêi ngađnh du lõch

Bulgari cuông lađ möơt nûúâc ăaơi cöng nghiïơp Ngađnh nađy tíơp ặúơc